# tbl_dict_han

meanings:
① Thích hợp, hợp: 適宜 Thích nghi, thích hợp; 適意 Hợp ý; ② Dễ chịu, thích ý: 稍覺不適 Hơi thấy khó chịu; 而吾與子之所共適 Mà là cái sở thích chung của tôi và bác (Tô Đông Pha: Tiền Xích Bích phú); ③ Vừa vặn, vừa lúc, đúng dịp: 適可 而止 Vừa được thì thôi; 適有孤鶴，橫江東來 Vừa lúc có con chim hạc lẻ loi bay ngang sông từ hướng đông tới (Tô Đông Pha: Hậu Xích Bích phú); ④ Mới, vừa mới: 適從何處來？ Vừa ở đâu đến đấy?; 適遇 Vừa gặp; 吾亭適成 Nhà ta mới vừa làm xong (Tô Đông Pha). 【適才】thích tài [shìcái] (văn) Như 適來 [shìlái]; 【適間】thích gian [shìjian] (văn) Như 適來 [shìlái];【適來】thích lai [shìlái] (văn) Vừa, vừa mới, vừa rồi, mới vừa, ban nãy, hồi nãy: 適來飲他酒脯，寧無情乎？ Vừa mới nhậu rượu thịt của ông ấy, há lại vô tình ư? (Sưu thần kí); 我適來只聞汝聲，不見汝身 Ta lúc nãy chỉ nghe tiếng của ngươi, không thấy thân ngươi (Tổ đường tập); ⑤ Đi, đến: 無所適從 Chẳng biết nghe theo ai, lừng khừng; 逝將去女，適彼樂土 Quyết bỏ mày đi, đi đến chốn vui kia (Thi Kinh); ⑥ (văn) Theo về; ⑦ (văn) Gả: 適人 Gả cho người; ⑧ (văn) Tốt đẹp; ⑨ (văn) Nếu: 王適有言，必亟聽從 Nếu vua có lời nói, thì kíp nghe theo (Hàn Phi tử).


meanings:
Trích giáng (như 謫, bộ 言): 誼既以適去 Giả Nghị vì bị giáng đã bỏ đi (Hán thư: Giả Nghị truyện).


meanings:
① Gặp, bị: 遭遇困難 Gặp phải khó khăn; 遭逢意外 Gặp nhau bất ngờ; 遭到暗害 Bị ám hại; ② Vòng: 周遭 Khắp vòng; 我去轉了一遭 Tôi đi quanh một vòng; 繞兩遭 Quấn hai vòng; ③ Lần, lượt: 頭一遭 Lần đầu; 一遭生，兩遭熟 Lần đầu thì lạ, lần sau thì quen, trước lạ sau quen; 幾遭 Mấy lượt rồi?


meanings:
① Che: 遮太陽 Che nắng; 雲彩把太陽遮住了 Mây che kín mặt trời; 遮護 Che chở; ② Giấu giếm, che đậy, che giấu: 遮人耳目 Che mắt thế gian; ③ Chắn, ngăn: 遮風 Chắn gió.


meanings:
① Chậm: 遲緩 Chậm chạp; 最遲在十二點以前，我到你家 Chậm nhất là 12 giờ tôi đến nhà anh; ② Muộn, trễ: 你來遲了 Anh đến muộn rồi. 【遲早】trì tảo [chízăo] Sớm muộn, chẳng sớm thì muộn, chẳng chóng thì chầy; ③ [Chí] (Họ) Trì.


meanings:
Đợi: 遲君未至 Đợi anh chưa đến; 遲明 (hoặc 遲旦) Đợi sáng, bình minh, rạng đông.


meanings:
① Chọn. 【遴選】lân tuyển [línxuăn] (văn) (Chọn) lựa: 遴選人才 Tuyển lựa nhân tài; ② (văn) Khó; ③ (văn) Như 吝 (bộ 口).


meanings:
Theo, tuân theo, vâng theo, đi theo, lần theo, noi theo: 遵紀 Tuân theo kỉ luật; 遵醫囑 (Vâng) theo lời dặn của thầy thuốc; 遵大路而行 Theo đường cái mà đi.


meanings:
① Dời (đi), dọn: 遷都 Dời đô; ② Thay đổi, biến đổi: 時過境遷 Năm tháng trôi qua, hoàn cảnh thay đổi; ③ Đổi đi, thuyên chuyển (quan lại...).


meanings:
① Tuyển lựa, chọn lọc, lựa chọn: 選種 Chọn giống; 文選 Văn tuyển, tập văn chọn lọc; ② Tuyển, bầu, bầu cử: 普選 Tổng tuyển cử; 應選 Ứng cử.


meanings:
(văn) ① Noi theo, men theo; ② Cong quẹo, không ngay thẳng; ③ Tránh đi; ④ Trợ từ đầu câu (phát ngữ từ, để mở đầu một câu nói): 遹觀厥成 Bèn xem chỗ thành tựu của nó.


meanings:
(văn) Biếu, tặng, cho, đưa: 遺之以書 Tặng cho cuốn sách. Xem 遺 [yí].


meanings:
① Đánh rơi, mất, rơi mất: 遺失一枝鋼筆 Đánh rơi một cây bút máy; ② Sót: 補遺 Bổ sung chỗ (phần) sót; 拾遺 Nhặt nhạnh những cái bỏ sót; 遺尿 Đái sót, đái vãi; ③ Của đánh rơi: 路不拾遺 Không nhặt của đánh rơi; ④ Chừa lại: 不遺餘力 Không tiếc sức; ⑤ Di, để lại: 遺囑 Di chúc. Xem 遺 [wèi].


meanings:
① Xa.【遼闊】liêu khoát [liáokuò] Mênh mông, bát ngát: 遼闊的土地 Đất đai rộng mênh mông;【遼遠】liêu viễn [liáoyuăn] Xa xôi, thăm thẳm: 遼遠的邊疆 Miền biên giới xa xôi; 遼遠的天空 Trời xanh thăm thẳm; ② [Liáo] Đời Liêu (916—1125 ở miền bắc Trung Quốc); ③ [Liáo] Sông Liêu; ④ [Liáo] Tỉnh Liêu Ninh (gọi tắt): 遼沈戰役 Chiến dịch Liêu—Thẩm (12-9—2-11-1948 ở Trung Quốc).


meanings:
(văn) ① Vội vã, cấp tốc, ngay, nhanh chóng: 不能遽下定論 Không thể vội kết luận được; 言畢遽行 Nói rồi thì làm ngay; 遽然 Đột nhiên, thình lình; 遽步 Đi vội, rảo bước; 遽爾如此 Dồn dập đến như thế; 老至何遽？ Sao mau già thế? (Nam sử: Vương Tăng Nhục truyện); ② Sợ hãi: 遑遽 Kinh hoàng; 孫，王諸人色並遽 Sắc mặt hai ông Tôn, Vương đều sợ hãi (Thế thuyết tân ngữ); ③ (Xe) ngựa đưa tin, (xe) ngựa trạm: 乘遽而至 Cỡi ngựa trạm mà tới (Tả truyện: Chiêu công nhị niên); ④ Thì sao, sao lại (thường dùng 何遽, biểu thị sự phản vấn): 唐有萬穴， 塞其一，魚何遽無由出？ Đê có tới hàng vạn lỗ, lấp một lỗ, thì cá sao không có chỗ ra? (Hoài Nam tử); 此何遽不爲福乎？ Việc này sao lại không là may? (Hoài Nam tử).


meanings:
① Tránh, lánh, trú: 避雨 Tránh mưa, trú mưa; 不避艱險 Không trốn tránh khó khăn nguy hiểm; ② Ngăn ngừa, tránh xa, từ khước; ③ (văn) Kiêng kị: 避諱 Kiêng huý.


meanings:
① Mời, lời mời: 應邀出席 Nhận lời mời đến dự; 邀客 Mời khách; ② (văn) Được: 邀準 Được phép; ③ Chặn, cản trở: 邀擊 Chặn đánh, phục kích; 邀路 Chặn đường; 邀截 Chặn đánh; 帝慾邀討之 Nhà vua định chặn đánh ông ta (Tam quốc chí); ④ (văn) Đón chờ, ước hẹn, hẹn: 邀于郊 Hẹn (đón chờ) ở ngoài thành (Trang tử); ⑤ (văn) Cầu, mong cầu, mong được, cầu lấy: 不作功邀名 Không lập công cầu danh (Luận hoành); ⑥ (văn) Bắt chẹt, bắt bí (dùng như 要, bộ 襾. Xem 要挾): 陵壓百姓而邀其上者 Hiếp đáp trăm họ và bắt chẹt những người trên (Tô Đông Pha: Giáo chiến thủ sách).


meanings:
① Đi, bước: 邁步 Bước chân; 邁過門坎 Bước qua ngạch cửa; ② (văn) Đi xa; ③ (văn) Quá, vượt hơn: 登三邁五 Hơn cả đời Tam hoàng và Ngũ đế; ④ Già: 老邁 Già cả; 年邁 Già nua tuổi tác; ⑤ Dặm Anh (mile): 一個小時走二十邁 Một giờ đi 20 dặm Anh.


meanings:
Tình cờ gặp. 【邂逅】giải cấu [xièhòu] (văn) Tình cờ gặp gỡ (những người đã xa cách lâu ngày).


meanings:
(văn) ① Sâu sắc (về tư tưởng và học thuật): 深邃的學者 Học giả thâm thuý; ② Xưa: 邃古 Đời rất xa xưa, viễn cổ; ③ Tinh thâm: 邃密 Tinh mật, tinh vi, tỉ mỉ; 邃宇 Nhà cô quạnh; 邃戶 Nhà kín cổng cao tường.


meanings:
① Vẫn, còn, vẫn còn: 你還是那樣 Anh vẫn như vậy; 這件事還沒有做完 Việc này còn chưa làm xong; 我 這一時期身體還好 Tôi dạo này trong người vẫn khỏe; 庭樹不知人去盡，春來還發舊時花 Cây sân chẳng biết người đi hết, xuân tới hoa xưa vẫn nở đều (Sầm Tham: Sơn phòng xuân sự). 【還是】hoàn thị [háishi] a. Còn, vẫn còn, vẫn (như 還 nghĩa ①); b. Nên: 看他急得那樣兒，你還是勸勸他吧Trông anh ấy nóng nảy như vậy, anh nên khuyên anh ấy; c. Hay, hay là: 去 看朋友還是去電影院，他一時拿不定主意 Đi thăm bạn hay đi xem phim, trong chốc lát anh ấy không quyết định được; 【還算】 hoàn toán [háisuàn] Vẫn (như 還 nghĩa ①); ② Còn hơn, càng: 今天比昨天還熱 Hôm nay còn nóng hơn hôm qua; ③ Lại, hãy còn: 你還搬不動，何況我呢？ Anh còn vác không nổi, huống chi tôi?; 旅舍不大，收拾得倒還乾淨 Khách sạn không lớn nhưng thu dọn khá sạch sẽ. Cg. 還要 [háiyào]. Xem 還 [huán].


meanings:
① Về: 還 家 Về nhà; 還鄉 Về quê; ② Trả lại, đáp lại: 還錢 Trả lại tiền; 還書 Trả sách; 還槍 Bắn trả lại; ③ [Huán] (Họ) Hoàn. Xem 還 [hái].


meanings:
(văn) ① Xoay quanh (dùng như 旋, bộ 方); ② Nhanh nhẹn, nhanh chóng, chóng, liền, lập tức: 漢王還定三秦 Vua Hán nhanh chóng bình định Tam Tần (Hán thư: Nguỵ Báo truyện); 及有徙之者，還賜之如初 Đến khi có người dời (cái càng xe) đi, thì (Ngô Khởi) liền ban thưởng cho anh ta như đã hứa lúc đầu (Hàn Phi tử: Nội trữ thuyết thượng).


meanings:
① Gần: 密迩 Gần sát; 遐迩馳名 Nổi tiếng gần xa; 迩來 Gần đây; ② (văn) Tới gần.


meanings:
① Bờ, ven bờ, rìa, vệ, mép, lề: 紙邊兒 Lề giấy; 桌子邊兒 Mép bàn; 路邊兒 Vệ đường, bên đường; 河邊 Bờ sông; 山邊 Rìa núi; ② Biên giới, địa giới, địa phận, bờ cõi: 邊城 Thành phố ở biên giới; 邊寨 Làng bản ở biên giới; ③ Đường viền; ④ Giới hạn; ⑤ (toán) Đường, giác: 底邊 Đường đáy; 多邊形 Đa giác; ⑥ Vừa... vừa...: 邊聽邊記 Vừa nghe vừa ghi chép; 邊幹邊學 Vừa làm vừa học; ⑦ Bên, phía: 靠邊站 Đứng nép vào một bên, bị gạt ra rìa; 一邊倒 Ngả hẳn về một phía; 往這邊走 Đi về phía này; ⑧ Gần, gần bên; ⑨ Ở (bên)..., đằng... (thường đặt sau những chữ “上”，“下”, “前”, “後”, “左”, “右”, “內”, “外” v.v...): 上邊 Ở trên; 下邊 Ở dưới; 前邊 Đằng trước; 後邊 Đằng sau; ⑩ [Bian] (Họ) Biên.


meanings:
【邋遢】 lạp tháp [lata] (khn) ① Không gọn gàng, luộm thuộm, lếch thếch: 他穿著得很整齊，不象過去那樣邋遢了 Anh ta ăn mặc rất chỉnh tề, không lếch thếch như trước nữa; ② Đi đi lại lại, qua lại.


meanings:
① Tuần tra, tuần canh: 巡邏 Tuần tiễu; 邏卒 Lính tuần; ② (văn) Ngăn che; ③ (văn) Sắc núi quanh vòng; ④ 【邏輯】 la tập [luójí] a. Lôgíc: 這幾句話不合邏輯 Mấy câu nói đó không hợp lôgíc; b. Tính quy luật khách quan, tính lôgíc: 生活的邏輯 Lôgíc của cuộc sống; c. Lôgíc học.


meanings:
① Thành phố, thị trấn: 都邑 Đô thành, thành phố, thành thị; 通都大邑 Thành phố rộng lớn; ② Huyện: 同邑 Người cùng huyện; ③ (văn) Ấp (thời xưa, chỗ đất lớn là đô, chỗ đất nhỏ là ấp), nước chư hầu: 傅不以蠻堿而丹不肖，乃使先生來降敝邑 Ngài không cho nước Yên là đất của mọi rợ và Đan này bất tiếu, nên mới khiến cho tiên sinh đến nước tôi (Yên Đan tử); ④ Xem 於邑 (bộ 方).


meanings:
① (văn) Hoà hảo, hài hoà (như 雍, bộ 隹); ② (văn) Trồng (cây); ③ (văn) Lấp (như 雍, bộ 土); ④ [Yong] Tên sông; 邕江 Sông Ung (ở Quảng Tây, Trung Quốc); ⑤ [Yong] Thành phố Ung Ninh (gọi tắt).


meanings:
① Nước Hàn (thời xưa); ② 【邗江】Hàn Giang [Hánjiang] Hàn Giang (tên một huyện ở tỉnh Giang Tô, Trung Quốc).


meanings:
Tên đất đời Hán (thuộc tỉnh Sơn Đông Trung Quốc ngày nay).


meanings:
① Nước Bân (tên một nước thời xưa thuộc tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc. Cv. 豳); ② Tên huyện: 邠縣 Huyện Bân (ở tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc) (nay viết 彬縣).


meanings:
① Nước Hình (một nước thời Xuân thu, Trung Quốc); ② (Họ) Hình.


meanings:
Làm sao (như 哪 [nă], bộ 口): 早歲那知世事難 Tuổi trẻ sao biết được đường đời là khó (Lục Du: Thư phẫn); 阿婆不嫁女，那得孫兒抱？ Bà ơi không gả con gái, thì sao có được cháu bồng (Cổ nhạc phủ: Chiết dương liễu chi ca); 仙境那能卻再來？ Cảnh tiên làm sao trở lại được nữa? (Tào Đường: Tiên tử tống Lưu Nguyễn xuất động).


meanings:
① Ấy, đó, kia: 那個人 Người ấy; 那是我的過錯 Đó là sai sót của tôi; 那是一九五四年的事 Đó là chuyện năm 1954; 那兩棵古樹 Hai cây cổ thụ kia; 那會兒 Khi đó, khi ấy, lúc ấy; 那裡 Chỗ đó, nơi đó, ở đó; 那兒 Chỗ đó, nơi đó, ở đó, lúc đó; 那時 Lúc đó, khi đó, hồi đó, bấy giờ; 那些 Những... ấy, những... đó, những... kia; ② Vậy, vậy thì, thế thì: 你要是跟我們一起走，那就快點 Anh muốn đi cùng chúng tôi, thế thì nhanh lên; 那我就不再等了 Vậy thì tôi không chờ nữa. 【那麼】 na ma [nàme] a. Thế, như thế, như vậy, thế đấy: 你不該那麼 做 Anh không nên làm như vậy; 問題沒有他想像那麼複雜 Vấn đề không phức tạp như anh ấy tưởng tượng thế đó; b. Khoảng chừng, vào khoảng: 拿 那麼三四十個袋子就夠了 Lấy khoảng chừng ba bốn chục cái túi là đủ; c. Thế thì, vậy thì: 既然這樣不行，那麼你打算怎麼辦呢？ Đã không được, vậy thì anh tính làm thế nào?; 【那麼點兒】 na ma điểm nhi [nàme diănr] Chừng ấy, thế kia: 那麼點兒事 Chừng ấy việc; 那麼點兒小問題，何必麻煩人家 Vấn đề nhỏ thế kia, việc gì mà phải đi phiền người ta; 【那麼些】na ma ta [nàme xie] Ngần ấy: 她一個人·Ó顧那麼些孩子，眞不容易 Một mình chị ta chăm sóc ngần ấy đứa trẻ, thật không phải dễ; 那麼些¸ê料 Ngần ấy tư liệu; 【那麼着】 na ma trước [nàmezhe] Như thế, như vậy, thế, vậy: 那麼着也許好些 Như vậy có thể tốt hơn; 你老那麼着，人家會發火的 Anh cứ thế mãi, người ta sẽ nổi giận đấy; 【那樣】na dạng [nàyàng] Thế, vậy, như thế, như vậy: 那樣也好 Như thế cũng tốt; 他并不是你所想像的那樣 Anh ấy không phải như anh tưởng tượng thế đâu; 沒有那樣的事 Không có chuyện như vậy; 有房子那樣大 To bằng gian nhà vậy; ③ (văn) Nhiều: 受福不那 Chịu phúc chẳng nhiều (Thi Kinh); ④ (văn) An nhàn: 有那其居 Chỗ ở an nhàn; ⑤ Từ dùng để phiên âm tiếng nước ngoài: 支那 Nước Tàu; 檀那 Kẻ bố thí. Xem 那 [na], [nă], [nèi].


meanings:
(khn) Ấy, đó, kia (thường dùng kết hợp dưới dạng 那一). Xem 那 [na], [nă], [nà].


meanings:
① Nước: 鄰邦 Nước láng giềng; 盟邦 Nước đồng minh; ② Bang (thái ấp của các vua chúa phong kiến thời xưa ban cho các quý tộc).


meanings:
① Gian tà, không ngay thẳng: 改邪歸正 Cải tà quy chánh; 邪說 Tà thuyết; ② Không chính đáng, không bình thường: 一股邪勁 Một sự hăm hở không chính đáng; ③ (y) Tà khí (những nhân tố ngoại cảnh gây bệnh): 風邪 Phong tà.


meanings:
【邯鄲】Hàm Đan [Hándan] Hàm Đan (tên một ấp thời xưa, nay là thị trấn Hàm Đan ở tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc).


meanings:
① Nước Thai (một nước thời xưa thuộc tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc); ② (Họ) Thai.


meanings:
① Như 丘; ② [Qiu] Nước Khưu (một nước thời xưa, thuộc tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc); ③ [Qiu] (Họ) Khưu.


meanings:
① (văn) Có vẻ tốt; ② [Bì] Tên đất thời xưa (nay thuộc tỉnh Hà Nam, Trung Quốc).


meanings:
① (văn) Vui mừng; ② [Pi] Huyện Phi (tên một huyện ở tỉnh Giang Tô, Trung Quốc); ③ [Pi] (Họ) Phi.


meanings:
① (văn) Vui mừng; ② [Bêng] Huyện Bỉnh (một huyện thời xưa, nay thuộc Sơn Đông, Trung Quốc); ③ [Bêng] (Họ) Bỉnh.


meanings:
① (văn) Lớn: 年高德邵 Tuổi cao đức lớn; ② [Shào] Ấp Thiệu (thời Xuân thu, Trung Quốc); ③ [Shào] (Họ) Thiệu.


meanings:
Nước Bội (một nước thời xưa, thuộc tỉnh Hà Nam, Trung Quốc ngày nay).


meanings:
① Nhà, dinh phủ (của quan to): 官邸 Dinh thự, nhà quan ở; 私邸 Nhà riêng (của tư nhân); ② (văn) Tấm bình phong; ③ [Dê] (Họ) Để.


meanings:
① Tên đất thời xưa (Hạ Khuê 下邽 ở thành phố Vị Nam, tỉnh Thiểm Tây; Thượng Khuê 上邽 là một huyện thời cổ, thuộc phía tây nam thành phố Thiên Thuỷ, tỉnh Cam Túc, Trung Quốc ngày nay); ② (Họ) Khuê.


meanings:
Nước Chu thời xưa (nay thuộc tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc).


meanings:
① Rực rỡ, lộng lẫy; ② Ngào ngạt (như 鬱, bộ 鬯).


meanings:
① Tên huyện: 郃陽 Huyện Cáp Dương (ở tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc); ② (Họ) Cáp.


meanings:
① (văn) Tột cùng, rất mực: 郅治 Rất thịnh trị; ② [Zhì] (Họ) Chất.


meanings:
① Nước Tuân (thời xưa, nay thuộc tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc); ② (Họ) Tuân. Xem 郇 [Huán].


meanings:
① Ấp Hậu (thời xưa ở Trung Quốc); ② (Họ) Hậu.


meanings:
① Ngoại ô, vùng ngoài thành, ngoại thành: 近郊 Vùng gần thành; ② (văn) Tế giao (lễ tế trời đất).


meanings:
① (cũ) Chức quan: 侍郎 Thị lang; 尚書郎 Thượng thư lang; ② Cô, chàng, anh chàng (lối xưng hô đối với một số người): 女郎 Cô gái; 貨郎 Anh bán hàng rong; 放牛郎 Anh (chàng) chăn trâu; ③ (cũ) Chàng (phụ nữ gọi chồng hoặc người yêu): 送郎從軍 Tiễn chồng (chàng) tòng quân; ④ [Láng] (Họ) Lang. Xem 郎 [làng].


meanings:
Tên nước thời cổ (thuộc phía bắc huyện Vấn Thượng, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc ngày nay).


meanings:
① Tên ấp đời Chu (thuộc thành phố Thấm Dương, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc ngày nay); ② (Họ) Si.


meanings:
① Nước Cáo (thời xưa, nay thuộc tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc); ② Đất Cáo (ở trong nước Tấn thời Xuân thu); ③ (Họ) Cáo.


meanings:
① Làng Hác (đời Hán, nay thuộc tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc); ② (Họ) Hác.


meanings:
① Tên một số địa phương thời xưa của Trung Quốc: 郟鄏 Ấp Giáp Nhục (thời Chu); ② (Họ) Giáp.


meanings:
Quận: 郡縣 Quận và huyện; 昔我越分國爲十二郡Nước ta thời xưa chia làm 12 quận; 交趾郡 Quận Giao Chỉ.


meanings:
Đất Dĩnh (kinh đô của nước Sở thời Xuân thu, nay thuộc địa phận tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc).


meanings:
① Như 隙 [xì] (bộ 阜); ② (văn) Chỗ xương thịt giáp nhau; ③ [Xì] Đất Khích (ở trong nước Tấn thời xưa); ④ [Xì] (Họ) Khích.


meanings:
① Một nơi, một phần, bộ phận: 内部 Bên trong; 南部 Miền nam, Nam bộ; 局部 Cục bộ; ② Bộ, ban: 外交部 Bộ Ngoại giao; 禮部 Bộ lễ (thời xưa); 編輯部 Ban biên tập; ③ (cũ) Đứng đầu, chỉ huy, dưới quyền chỉ huy của...: 吳廣所部三千人 Ba nghìn người dưới quyền chỉ huy của Ngô Quảng; ④ (loại) Bộ, cuốn, quyển: 兩部字典 Hai quyển tự điển; 一部故事片 Bộ phim truyện; ⑤ (đph) Chiếc, cỗ: 一部機器 Một cỗ máy; 三部汽車 Ba chiếc xe hơi.


meanings:
① (văn) Rượu mạnh, rượu nồng; ② (văn) Thuần tuý, thuần chất, không lẫn lộn; ③ (văn) Thuần hậu (dùng như 淳, bộ 氵); ④ (hoá) Rượu, cồn: 甲醇 Rượu gỗ, rượu mêtilíc.


meanings:
(văn) ① Rảy (rưới) rượu cúng (rót rượu xuống đất để tế); ② Tế liền (bày các toà thần liền nhau để tế).


meanings:
① Giấm: 白醋 Giấm trắng, giấm thanh; 蒜醋 Giấm tỏi; ② Ghen: 吃醋 Ghen, ghen tuông, hay ghen; 有醋Ghen ghét.


meanings:
① Sữa đặc tinh; ② (Ngb) Tinh hoa đạo Phật, Phật pháp. Xem 醐 [hú].


meanings:
(Một loại) rượu đỏ (có màu trong và hồng hồng).


meanings:
醍醐】đề hồ [tíhú] Tinh chất sữa bò. (Ngr) Phật pháp tối cao.


meanings:
① (văn) Rượu ngon; ② (dược) Cồn thuốc, cồn 90 độ.


meanings:
① Thức, tỉnh giấc, tỉnh (ngủ) dậy, tỉnh rượu: 他還沒有醒 Anh ấy còn chưa tỉnh giấc; 但願長醉不願醒 Chỉ mong say mãi không mong tỉnh (Lí Bạch: Tương tiến tửu); ② Tỉnh ngộ; ③ Làm cho thấy rõ: 提醒 Nhắc nhở.


meanings:
(văn) ① Nước thịt (đậm đặc); ② Rượu nồng; ③ Chất chua.


meanings:
① Xấu, xấu xí, xấu xa, xấu hổ, bẩn thỉu: 醜相 Tướng mạo xấu; 她長得不醜 Cô ta trông không xấu; ② (văn) Có thể so sánh, giống: 今天下地醜德齊 Hiện trong thiên hạ đất giống nhau, đất ngang nhau (Mạnh tử); ③ (văn) Tù binh.


meanings:
① Ủ rượu, gây rượu; ② Rượu; ③ (Sự) bàn bạc kĩ lưỡng, bàn bạc dự bị.


meanings:
(văn) ① Rượu đục; ② Rượu trong: 清醠 Rượu trong.


meanings:
(văn) ① Thịt băm nhỏ; ② Băm thịt tội nhân (một hình phạt thời xưa ở Trung Quốc).


meanings:
(văn) ① Rượu nhạt; ② Nhạt (như 漓, bộ 氵).


meanings:
① Y sĩ, bác sĩ, thầy thuốc: 軍醫 Quân y; ② Chữa bệnh: 把我的病醫好了 Đã chữa khỏi bệnh của tôi; 就醫 Đến chữa bệnh; ③ Y học, y khoa, nghề y: 西醫 Tây y; 中醫 Trung y; 家世業醫 Dòng dõi làm nghề y (Hồ Nguyên Trừng: Y thiện dụng tâm); ④ (văn) Ủ xôi làm rượu nếp.


meanings:
① Tương; ② Dầm (củ cải, dưa chuột v.v. trong nước muối, xì dầu hay tương); ③ Mứt (lỏng).


meanings:
① Sông Thê (ở tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc); ② 【郪丘】Thê Khâu [Qiqiu] Ấp Thê Khâu (của nước Tề thời Xuân thu, thuộc huyện Đông Hà, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc ngày nay).


meanings:
Tên huyện: 郫縣 Huyện Bì (ở tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc).


meanings:
① Tường xây quanh thành, thành ngoài: 城郭 Tường thành, thành quách; ② (văn) Phần ngoài của một vật gì; ③ [Guo] Nước Quách (thời xưa ở Trung Quốc); ④ [Guo] (Họ) Quách.


meanings:
① Nước Đàm (thời xưa, nay thuộc tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc); ② Tên huyện: 郯城 Huyện Đàm Thành (ở tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc); ③ (Họ) Đàm.


meanings:
Tên đất thời cổ (còn gọi là Thời Lai 時來, thuộc phía đông bắc thành phố Huỳnh Dương, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc ngày nay).


meanings:
① Tên nước thời Xuân thu (thuộc phía đông nam thành phố Đằng Châu, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc ngày nay); ② (Họ) Nghê.


meanings:
① Tên huyện: 彬縣 Huyện Sâm (ở tỉnh Hồ Nam, Trung Quốc); ② (Họ) Sâm.


meanings:
① Gởi (qua bưu điện): 給家裡郵去二百元 Gởi 200 đồng vể nhà; ② (Thuộc) bưu điện; ③ (cũ) Nhà trạm (để chuyển công văn, thư tín thời xưa); ④ (văn) Rất, càng.


meanings:
(phó) ① Đều, hoàn toàn: 大家都到了嗎？ Ai nấy đều đến cả rồi chứ?; 自岭外望之，都無所見 Từ chỗ đất cao xung quanh đường đèo đứng nhìn, thì đều (hoàn toàn) không thấy gì cả (Mộng khê bút đàm); ② Cũng vì, đều (tại): 都是你老磨蹭，害得我們遲到了 Đều tại anh dây dưa, làm chúng tôi phải đến muộn; ③ Còn: 你對我比親姐姐都好 Chị đối với tôi còn tốt hơn cả chị ruột tôi nữa đấy; 中午比早晨都冷 Buổi trưa còn rét hơn sáng; ④ Đã: 他都快八十歲了，身體還那麼好 Cụ ấy đã gần tám mươi mà vẫn khỏe quá; ⑤ (văn) Cộng chung, tổng cộng: 頃撰其遺文，都爲一集 Vội biên soạn những bài văn ông còn để lại, cộng chung thành một tập (Tào Phi: Dữ Ngô Chất thư). Xem 都 [du].


meanings:
① Thủ đô, kinh đô: 建都 Đóng đô, lập thủ đô; ② Thành phố lớn: 都市 Đô thị, thành thị; 鞍山是中國的鋼都 An Sơn là thành phố thép của Trung Quốc; ③ (văn) Choáng đẹp, lộng lẫy: 衣服麗都 Quần áo đẹp lộng lẫy; 雍容閑雅，甚都 Ung dung nhàn nhã, đẹp lắm (Hán thư: Tư Mã Tương Như truyện); ④ (văn) Lớn, cao to, to lớn: 中有都柱 Giữa có cột đồng cao to (Hậu Hán thư: Trương Hoành liệt truyện); ⑤ (văn) Đến (biểu thị thời gian): 終都攸卒 Cho đến lúc (nhà Chu) kết thúc (Sử kí: Tư Mã Tương Như liệt truyện); ⑥ (thán) Ô hay, a (biểu thị ý ca ngợi, tán thán): 都！在知人，在安民 Ô! Điều cốt yếu là ở sự biết dùng người, biết làm cho dân yên (Thượng thư: Cao Dao mô); ⑦ (văn) Tích tụ, tụ họp: 而水以爲都居 Mà nước lấy đó làm chỗ tích tụ (Quản tử: Thuỷ địa); ⑧ (văn) Ở vào (địa vị): 都卿相之位 Ở vào ngôi khanh tướng (Hán thư: Đông Phương Sóc truyện); ⑨ [Du] (Họ) Đô. Xem 都 [dou].


meanings:
① Tên đất (thuộc tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc); ② Tên một thành phố ở nước Lỗ thời Xuân thu (Trung Quốc).


meanings:
① Nước Nhược thời cổ (thuộc phía tây nam huyện Nội Hương, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc ngày nay); ② Thủ đô của nước Sở cuối thời Xuân thu (thuộc phía đông nam thành phố Nghi Thành, tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày nay).


meanings:
① (văn) Ngoài cõi, ven cõi; ② [È] Ấp Ngạc (thời xưa, nay thuộc huyện Vũ Xương, tỉnh Hồ Bắc); ③ Tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc (gọi tắt); ④ (Họ) Ngạc.


meanings:
Tên huyện: 鄄城 Quyên Thành (thuộc tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc).


meanings:
① Ấp Vận (của nước Lỗ thời xưa, nay thuộc tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc); ② (Họ) Vận.


meanings:
Tên đất thời cổ (thuộc huyện Võ Trắc, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc ngày nay).


meanings:
Tên đất thời xưa (nay thuộc huyện Vạn Vinh, tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc).


meanings:
① Thôn quê, nông thôn, hương thôn, nhà quê: 城鄉關係 Quan hệ giữa thành phố với nông thôn; ② Quê nhà, quê hương, quê quán: 背鄉離井 Lìa bỏ quê nhà; 鄉人Người ở quê nhà, người cùng quê, người đồng hương; ③ Làng, xã; ④ (văn) Vùng xa ngoài thành (nói chung): 養至十二三歲，帶至他鄉轉賣 Nuôi đến mười hai mười ba tuổi thì mang đến nơi khác bán (Hồng lâu mộng, hồi 4); ⑤ (văn) Xứ sở, nơi: 維有荊楚，居國南鄉 Chỉ có nước Sở của ngươi là ở nơi phía nam của nước (Thi Kinh: Chu tụng, Ân Võ).


meanings:
Tiếng dội (dùng như 響): 猶景之象形，鄉之應聲 Giống như bóng theo hình, tiếng dội dội lại theo tiếng động (Hán thư).


meanings:
(văn) ① Hướng về, ngoảnh về (dùng như 向, bộ 口); ② (văn) Phương hướng (dùng như 向, bộ 口): 紂卒易鄉 Quân của Trụ đổi hướng (Tuân tử: Thành tướng thiên); ③ Hướng dẫn; ④ Khuyên bảo; ⑤ Xưa, trước (đây), lúc nãy (dùng như 嚮, bộ 口): 鄉也吾見於夫子而問知Lúc nãy tôi gặp phu tử và hỏi nên mới biết (điều đó) (Luận ngữ); 臣鄉論蓋國家事 Điều thần nói trước đây là việc quốc gia đại sự (Tống sử: Phạm Trọng Yêm liệt truyện).【鄉使】hướng sử [xiàng shê] (văn) (Khi trước, lúc đầu) nếu như, nếu trước đây: 鄉使文王疏呂尚而不與深言，是周無天子之德，而文，武無與成其業也 Nếu trước đây Văn vương xa lánh Lã Thượng mà không nói chuyện thân thiết với họ Lã, thì đó là nhà Chu không có cái đức của bậc thiên tử, và vua Văn vua Võ cũng sẽ không cùng với ông ta làm nên sự nghiệp (Sử kí); 【鄉者】 hướng giả [xiàngzhâ] Trước đây, lúc nãy, vừa rồi: 鄉者先生之言有可聞者焉 Lời nói của tiên sinh lúc nãy có nhiều điều đáng nghe (Mặc tử); ⑥ (văn) Cửa sổ (dùng như 向, bộ 口).


meanings:
Khách rót rượu mời chủ. Xem 酬 [chóu] nghĩa ①. Xem 酢 [cù].


meanings:
① Vui chén; ② Say, hả hê, tha hồ, miệt mài, tận tình, thả cửa: 酣飲 Uống (rượu) hả hê, tha hồ uống (rượu); 酣歌 Tận tình ca hát.


meanings:
(văn) ① Rượu; ② Mua rượu: 無酒酤我 Không có rượu thì đi mua rượu cho ta (Thi Kinh: Tiểu nhã, Phạt mộc); ③ Bán rượu: 買一酒舍酤酒 Mua một quán rượu (để) bán rượu (Sử kí: Tư Mã Tương Như liệt truyện); ④ Rượu để cách đêm.


meanings:
① Bơ; ② Xốp và giòn: 酥糖 Kẹo xốp; ③ Bánh xốp: 桃酥 Bánh xốp hạch đào; ④【酴酥】đồ tô [túsu] Xem 酴; ⑤ Bóng, láng.


meanings:
【酩酊】mính đính [mêngdêng] (Rượu) say tuý luý, say mèm.


meanings:
① Sữa đông; ② Nước hoa quả đông: 山渣酪 Nước táo gai đông; 橘酪 Nước quýt đông.


meanings:
① (văn) Mời rượu (chủ mời rượu khách): 酬酢 Chuốc rượu mời nhau; ② Đền công, báo đáp. 【酬謝】thù tạ [chóuxiè] Thù tạ, đền công, đền ơn, trả công ơn; ③ Trả công, trả thù lao: 同工同酬 Việc làm như nhau tiền công ngang nhau; ④ Thực hiện: 壯志未酬 Chí lớn chưa thực hiện được; ⑤ Tiếp xúc, giao thiệp với nhau: 應酬 Thù ứng.


meanings:
(văn) Cơn say rượu: 宿酲未酲 Cơn say trước chưa tỉnh.


meanings:
Rượu: 酴醾 Rượu cất lại; 酴酥 Một loại rượu thuốc (Cv. 屠酥).


meanings:
① Tàn ác, tàn khốc: 酷吏 Quan lại hà khắc (tàn khốc); ② Cực độ, cực kì, hết sức, quá, lắm: 酷熱 Nóng quá; 酷寒 Rét lắm; 酷愛 Rất thích; ③ (văn) Rượu nồng.


meanings:
① (hoá) Chất axít: 醋酸 Axít axetic; 鹽酸 Axít clohy-đric; 硝酸 Axít nitric; ② Chua: 這個梨眞酸 Quả lê này chua quá; ③ Mỏi, đau ê, ê ẩm, hơi đau: 腰酸腿疼 Lưng mỏi chân đau; 腰有點發酸 Lưng hơi đau; ④ Đau xót: 心酸 Đau lòng; 十分悲酸 Rất là đau thương; 心酸 Đau lòng; ⑤ Cổ hủ, tồi: 寒酸 Tồi tệ; 酸秀才 Hủ nho; 寒酸 Học trò nghèo.


meanings:
Muối (thịt, dưa), ướp muối: 醃肉 Thịt muối. Xem 腌 [a].


meanings:
(cũ) ① Tế rượu trong đám cưới thời xưa. (Ngr) Đám cưới, lễ cưới: 再醮 Tái giá; ② Tế, làm chay: 打醮 Làm chay (làm đàn cầu cúng).


meanings:
【醱酵】 phát diếu [fajiào] Lên men, dậy men. Cg. 發酵 [fajiào] Xem 醱 [po].


meanings:
(văn) ① Rượu ngọt, rượu nếp; ② Nước ngọt từ suối chảy ra: 醴泉 Suối nước ngọt; ③ Như 禮 (bộ 示).


meanings:
(văn) Góp tiền để làm tiệc tiễn đưa. (Ngr) Góp, gom, hùn: 醵金爲醱 Góp tiền làm lễ mừng thọ.


meanings:
Say rượu: 醉醺醺 Say ngất ngưởng, say mèm; 半醺 Ngà ngà say.


meanings:
① Cất, gây: 釀酒 Cất rượu; 蜜蜂釀蜜 Ong gây mật; ② (văn) Gây nên: 釀 禍 Gây nên hoạ (vạ).


meanings:
① Mối hiềm khích, sự xích mích, sự xung đột: 挑釁 Gây hấn, khiêu khích; 尋釁 Sinh sự, kiếm chuyện; ② (văn) Bôi máu muông sinh vào khe hở đồ thờ (như chuông, trống...); ③ Bôi, xức (dầu, phấn sáp... vào mình).


meanings:
(văn) ① Lọc rượu (bằng cái rây); ② Châm rượu.


meanings:
① Đặc: 這碗茶太釅了 Chén trà này đặc quá; 咖啡太釅 Cà phê đặc quá; ② (văn) Tương chua; ③ (văn) Rượu đặc, giấm đặc.


meanings:
Phân biệt rõ, biện biệt (nguyên là chữ 辨, bộ 辛).


meanings:
① Như 採 nghĩa ① và ② (bộ 扌); ② Sắc thái, dáng dấp, vẻ người: 風采 Phong thái; ③ Màu sắc rực rỡ (dùng như 彩, bộ 彡).


meanings:
Thái ấp (đất phong cho quan lại thời phong kiến).


meanings:
① Giải thích: 解釋字句 Giải thích câu; ② Tan, tiêu tan, xua tan, tan tác: 釋冰 Băng tan; ③ Tha: 釋放 Tha; 釋俘 Thả tù binh; ④ Rời, buông ra: 手不釋卷 Tay không rời sách; 愛不忍釋 Ưa không muốn rời; ⑤ Trút bỏ, cổi bỏ, nới ra, làm nhẹ bớt: 他如釋重負 Anh ta (cảm thấy) như trút bớt được gánh nặng; ⑥ (văn) Nhuần thấm; ⑦ (văn) Ngâm gạo, vo gạo; ⑧ Thoả thích, vui lòng; ⑨ [Shì] (Tên gọi tắt) Thích Ca Mâu Ni (cũng chỉ Phật giáo): 釋氏 Phật Thích Ca; 釋子 Nhà sư; 釋教 Đạo Phật.


meanings:
① Hàng xóm, hàng phố, láng giềng: 鄰里 Hàng xóm; 里弄 Ngõ xóm; ② Quê hương: 故里 Quê nhà; ③ Xóm, làng (thời xưa gồm 25 nhà); ④ Dặm (500 mét); ⑤ [Lê] (Họ) Lí.


meanings:
① Lại, lần nữa, hai lần: 寫錯了，重寫吧 Viết sai rồi, viết lại đi!; 重問一遍 Hỏi lại một lần; 重修 Sửa lại; 福不重來 Phúc chẳng đến hai lần; 時無重 至 Thời không đến hai lần (Lục Cơ: Đoản ca hành). 【重新】 trùng tân [chóngxin] ... lại, ... một lần nữa: 重新組織 Tổ chức lại; 重新寫 Viết lại; 重新做一遍 Làm lại một lần nữa; 【重行】 trùng hành [chóngxíng] Như 重新; ② Trùng, trùng phức, thừa: 書買重了 Mua trùng sách rồi; 做重了 Làm trùng nhau; 删除複重 Bỏ bớt những chỗ trùng (trùng phức, thừa); ③ Lớp, tầng: 雲山萬重 Núi mây lớp lớp; 九重塔 Tháp chín tầng; 漢軍及諸侯兵圍之數重 Quân Hán và quân các chư hầu bao vây ông ta mấy lớp (Sử kí). Xem 重 [zhòng].


meanings:
① Nặng, trọng lượng: 這條魚有三斤重 Con cá này nặng ba cân; 鐵比鋁重 Sắt nặng hơn nhôm; 重于泰山 Nặng hơn núi Thái Sơn; 話說得太重了 Ăn nói quá nặng lời; 金人十二， 重各千石 Mười hai người đúc bằng vàng, mỗi người nặng ngàn thạch (Sử kí); 重罪 Tội nặng; ② Thẫm, đậm: 色重 Màu thẫm; ③ Rậm, nhiều: 眉毛重 Lông mày rậm; ④ Đắt, giá cao: 重價收買 Thu mua bằng giá đắt (cao); ⑤ Quan trọng, trọng yếu: 軍事重地 Nơi quân sự trọng yếu; ⑥ Trọng, kính trọng, coi trọng, chuộng: 重男輕女 Trọng nam khinh nữ; 重農 Trọng nông; 人皆重之 Ai nấy đều coi trọng; 尊賢而重士 Tôn người hiền và coi trọng kẻ sĩ (Giả Nghị: Quá Tần luận); ⑦ Thận trọng, trang trọng: 慎重 Trận trọng; 老成持重 Vững vàng thận trọng; ⑧ (văn) Làm nặng thêm, thêm lên: 是重吾之不德也 Thế là làm cho ta thêm thiếu đức (Hán thư); ⑨ (văn) Càng thêm: 農民重苦 Dân làm ruộng càng thêm khổ (Diêm thiết luận); ⑩ (văn) Rất: 有此一者，則重難治也 Nếu có một trong những tình huống này thì rất khó trị hết (bệnh) (Sử kí); ⑪ (văn) Khó: 上重違大臣正議 Nhà vua khó làm trái lời bàn công chính của các đại thần (Hán thư); ⑫ (văn) Xe quân nhu (chở lương thực, võ khí): 楚重至幹邲 Xe quân nhu của Sở đi tới đất Bật (Tả truyện). Xem 重 [chóng].


meanings:
① Đồng, cánh đồng, đồng ruộng: 田野 Ngoài đồng; 曠野 Đồng rộng; ② Cõi, ranh giới, tầm: 分野 Chia vạch bờ cõi, phân ranh giới; 視野 Tầm nhìn; ③ Không cầm quyền: 在野黨 Đảng không cầm quyền; 下野 Cho về vườn; ④ Hoang, dại, mọc ở đồng, (văn) ở ngoài đồng: 野花 Hoa dại, hoa rừng; 野竹 Tre rừng; 舜勤民事 而野死 Vua Thuấn chăm việc dân mà chết ở ngoài đồng (Quốc ngữ); ⑤ (văn) Ngoài tôn miếu và triều đình, chốn dân gian, vùng quê, thôn quê: 朝野清晏，國富兵強 Trong triều ngoài nội đều yên ổn, nước giàu quân mạnh (Tấn thư); ⑥ (văn) Quê mùa chất phác: 質勝文則野 Chất mà hơn văn thì là quê mùa (Luận ngữ); ⑦ (văn) Dân dã, dân quê; ⑧ Ngang ngược, thô lỗ, không thuần: 這孩子太野 Đứa bé này hỗn quá; 說話太野 Ăn nói thô lỗ.


meanings:
① Đo, đong, thử: 量地 Đo đất; 量身材 Đo vóc người; 量體溫 Đo nhiệt độ cơ thể; 用尺量布 Lấy thước đo vải; 用鬥量米 Lấy đấu đong gạo; ② Suy xét: 打量 Xem xét; 思量 Suy tính. Xem 量 [liàng].


meanings:
① (cũ) Dụng cụ đong lường (như: đấu, thăng v.v.); ② Sức chứa đựng, khả năng chịu đựng: 酒量 Tửu lượng (khả năng uống rượu); 他飯量大 Nó ăn khỏe; 氣量 Độ lượng; ③ (Số) lượng: 流量 Lưu lượng; 降雨量 Lượng mưa; 大量生產 Sản xuất hàng loạt; 質量并重 Coi trọng cả chất và lượng; ④ Lượng, lường, liệu, tùy: 量入爲出 Lường thu để chi; 量才錄用 Tùy tài mà sử dụng. Xem 量 [liáng].


meanings:
① Xentimet; ② Li, lai (đơn vị tỉ lệ lãi, lãi hàng năm 1 li (lai) là 1%, lãi hàng tháng 1 li (lai) là 0, 1%); ③ Nhỏ bé; ④ (văn) Chỉnh lí, điều khiển, sửa sang: 釐正文體 Sửa sang văn thể; ⑤ (văn) Cai trị; ⑥ (văn) Cho. Xem 釐, 禧 [xê].


meanings:
① Kim, kim loại, kim thuộc: 五金 Ngũ kim; 合金 Hợp kim; ② Tiền: 現金 Tiền mặt; 獎金 Tiền thưởng; ③ Vàng: 眞金 Vàng thật; 金枝玉葉 Lá ngọc cành vàng; 鍍金 Mạ vàng; ④ (Có) màu vàng: 金魚 Cá vàng; ⑤ Tiếng kim (một trong bát âm); ⑥ (văn) Binh khí (như giáo, mác...); ⑦ [Jin] Sao Kim, Kim tinh; ⑧ [Jin] Đời Kim (Trung Quốc 1115–1234); ⑨ [Jin] (Họ) Kim.


meanings:
(hoá) Ruteni (Ruthenium, kí hiệu Ru). Xem 釕 [liào].


meanings:
【釕銱兒】liễu điếu nhi [liàodiàor] Cái móc cửa. Xem 釕 [liăo].


meanings:
① Cây đinh: 螺絲釘兒 Đinh ốc; ② Theo dõi, bám theo: 緊緊釘住 Bám riết theo; ③ Thúc, giục: 你要釘著他吃藥 Anh phải nhắc cậu ta uống thuốc; ④ Như 盯 [ding]. Xem 釘 [dìng].


meanings:
① Đóng: 釘釘子 Đóng đinh; 釘馬掌 Đóng móng ngựa; ② Đơm, đính: 釘扣子 Đơm khuy, đính khuy. Xem 釘 [ding].


meanings:
① Cái nồi, cái chảo, cái chõ: 破釜沈舟 Nồi bể xuồng chìm, quyết đánh đến cùng; ② Đơn vị do dung tích thời xưa (bằng 6 đấu 4 thăng).


meanings:
① (Cây) kim: 縫衣針 Kim khâu; 鍾錶針 Kim đồng hồ; 指南針 Kim chỉ nam; ② (Cái) ghim: 大頭針 Cái ghim; 別針 Ghim băng; 迴紋針 Ghim cặp giấy; ③ Tiêm: 防疫針 Thuốc tiêm phòng dịch; 打針 Tiêm, chích; ④ Châm: 針各穴位可以治病 Châm các huyệt vị có thể chữa bệnh.


meanings:
① Câu: 釣魚 Câu cá; ② Tìm mọi cách để mưu danh lợi: 沽名釣譽 Mua danh chuốc tiếng.


meanings:
(hoá) (Chất phóng xạ) samari (Samarium, kí hiệu Sm).


meanings:
① (văn) Cái liềm to (lớn); ② Vung liềm cắt tới tấp; ③ Động tác như cái liềm.


meanings:
① Giằng lại (dây cương ngựa...); ② Bắt giữ, giữ lại: 把小偷釦起來 Bắt giữ kẻ cắp lại; ③ Trừ, khấu trừ: 釦薪水 Trừ lương; ④ (văn) Gõ (như 叩, bộ 口): 釦門 Gõ cửa; ⑤ (văn) Gảy: 釦弦 Gảy đàn; ⑥ (văn) Cái kháp, cái khóa: 帶釦 Cái khóa thắt lưng; ⑦ (văn) Số đồ vật: 一釦 Một tập văn thơ.


meanings:
① Cài, gài: 把門釦上 Gài cửa lại; 釦扣子 Cài khuy lại; ② Khuy, cúc, nút: 衣扣 Khuy áo; 按扣 Nút bấm; ③ Úp, đậy: 把碗釦在桌上 Úp cái chén lên bàn; ④ (văn) Bịt vàng, nạm vàng.


meanings:
Vòng (đeo tay), xuyến: 玉釧 Vòng ngọc; 金釧 Xuyến vàng. Cg. 釧子 [chuànzi].


meanings:
(văn) ① Ống kim loại để xỏ qua trục trong đùm xe; ② Vật có hình dạng như ống kim loại xỏ qua trục đùm xe; ③ Đèn dầu.


meanings:
① (Tên gọi cũ của) 釔 [yê]; ② (văn) Một loại hình cụ như cái cùm chân; ③ Mang cùm chân; ④ Chốt trục xe.


meanings:
【釺子】 thiên tử [qianzi] Cái choòng, cái xà beng.


meanings:
① (hoá) Franxi (Francium, kí hiệu Fr); ② Một loại bình rượu miệng vuông thời xưa.


meanings:
① Một loại đồ đựng rượu thời xưa; ② [Dôu] (Họ) Đẩu.


meanings:
① Cùn, nhụt: 刀鈍了 Dao đã cùn; ② Chậm chạp, ngu dốt, ngu độn: 遲鈍 Đần độn; 魯鈍 Ngu dốt.


meanings:
① Con dấu; ② Đóng (dấu): 鈐印 Đóng dấu; ③ (văn) Cái khóa; ④ (văn) Cán giáo.


meanings:
(văn) ① Cây giáo nhỏ, cây giáo ngắn; ② Chạm khắc vàng bạc.


meanings:
① Như 抄 nghĩa ①; ② Giấy bạc, tiền giấy: 現鈔 Tiền mặt; ③ (văn) Đánh úp; ④ (văn) Cướp bóc: 寇鈔 Cướp lấy; ⑤ (văn) Tịch biên (để sung công tài sản của quan lại tham nhũng, hối lộ).


meanings:
① Xem 紐 [niư]; ②【電鈕】điện nữu [diàn niư] Nút điện; ③ [Niư] (Họ) Nữu.


meanings:
① Quân (đơn vị trọng lượng thời xưa, bằng 30 cân): 千鈞一髮 Nghìn cân treo đầu sợi tóc; ② (văn) Từ dùng để tôn xưng bề trên hay cấp trên: 鈞諭 Chỉ thị của cấp trên gởi đến; 鈞安 Hỏi thăm sức khỏe bề trên; 鈞鑒 Xin ngài soi xét; ③ (văn) Vòng xoay để nặn đồ tròn; ④ (văn) Đều (dùng như 均, bộ 土).


meanings:
(hoá) ① (Tên gọi cũ của) 鐳 [léi]; ② (Tên gọi cũ của) 鍺 [zhâ].


meanings:
(hoá) Scandi (Scandium, nguyên tố kim loại, kí hịêu Sc).


meanings:
(hoá) Cerium (nguyên tố kim loại, kí hiệu Ce).


meanings:
① Chuông: 電鈴 Chuông điện; 車鈴 Chuông xe; 按鈴 Bấm chuông; ② Những vật hình cầu: 啞鈴 Quả tạ; ③ Nụ búp: 棉鈴 Nụ bông; 落鈴 Rụng nụ.


meanings:
① (hoá) (Tên gọi cũ của) 鉈 [ta]; ② (văn) Một loại giáo thời xưa; ③ (văn) Chuôi (cán) liềm; ④ (văn) Như 耜 (bộ 耒).


meanings:
(hoá) ① Coban (Cobaltum, kí hiệu Co); ② Chất sắt; ③ (văn) Xem 鉧.


meanings:
① (hoá) Bêryli (Beryllium, kí hiệu Be); ② (văn) Cây gươm vỏ như con dao; ③ (văn) Cây kim to.


meanings:
Đồ trang sức có hình bông hoa bằng vàng hoặc những hoa văn có khảm ốc trên đồ gỗ đồ sơn: 螺鈿 Đồ sơn khảm xà cừ; 金鈿 Hoa vàng cài đầu. Xem 鈿 [tián].


meanings:
(đph) Tiền: 銅鈿 Tiền đồng; 車鈿 Tiền xe; 幾 細 Bao nhiêu tiền? Xem 鈿 [diàn].


meanings:
(hoá) Tali (Thal-lium, kí hiệu Tt). Xem 砣 [tuó].


meanings:
Cái xuyên tai đỉnh (vạc ba chân): 玉鉉 Xuyên tai đỉnh nạm ngọc.


meanings:
(hoá) Bítmút (Bis-muth, kí hiệu Bi). Cg. 蒼鉛 [cang qian].


meanings:
① Cái bừa; ② Bừa đất; ③ (Ngb) Trừ bỏ, diệt trừ; ④ [Chú] (Họ) Sừ.


meanings:
【鉏鋙】trở ngữ [jưyư] (văn) ① Không hợp nhau; ② Vật giống như răng lược.


meanings:
(hoá) Bạch kim, platin (Platinum, kí hiệu Pt).


meanings:
① Cái kìm: 鴨嘴鉗 Kìm mỏ vịt; 嘴嘴鉗 Kìm nhọn đầu; 老虎鉗 Êtô; 鉗形進攻 Tấn công gọng kìm. Cv. 鉗子; ② Cặp, kẹp vào; 用鉗子夾住 Cặp bằng kìm; ③ Hình phạt kẹp bằng kìm (thời xưa); ④ Hãm, chặn. 【鉗制】kiềm chế [qiánzhì] Kìm hãm, kiềm chế.


meanings:
① Chì (Plumbum, kí hiệu Pb); ② Than chì, graphit.


meanings:
Cây búa lớn (một loại binh khí thời xưa).


meanings:
① Chén, bát, cối nhỏ: 飯鉢 Bát cơm; 乳鉢 Cái cối tán thuốc; ② Đồ đựng thức ăn của thầy tu, cái bát.


meanings:
(văn) ① Khoan; ② Một loại đồ đựng (như cái vò rượu nhưng cao hơn).


meanings:
① Chốt bánh xe; ② (văn) Chốt cửa; ③ Phím (đàn); ④ (văn) Lá mía trong ổ khóa.


meanings:
① Chén uống rượu (như 盅[zhong]); ② (văn) Tụ họp lại, un đúc lại: 鍾愛 Tình yêu đúc lại, rất yêu; 鍾靈毓秀 Chỗ tụ họp người hiền tài; ③ (văn) Đồ đong lường thời xưa (bằng 6 hộc 4 đấu); ④ [Zhong] (Họ) Chung.


meanings:
Einsteinium (nguyên tố kim loại nhân tạo có tính phóng xạ, kí hiệu Es).


meanings:
(văn) ① Cái nạo (dụng cụ để làm đồ xương, đồ sừng); ② Nạo, cạo.


meanings:
Đồng bảng Anh, đồng xteclinh (đơn vị tiền Anh): 英鎊浮動 Thả nổi đồng xteclinh.


meanings:
① Nấu chảy (kim loại); ② Khuôn đúc; ③ Một loại giáo mác.


meanings:
① Cái khóa: 開鎖 Mở khóa; ② Khóa lại, nhốt lại: 把門鎖上 Khóa cửa lại; 拿鎖上箱子 Lấy khóa khóa hòm lại; 銅雀春深鎖二³ì Một nền Đồng Tước khóa xuân hai Kiều (Đỗ Mục); ③ Phong kín, che lấp: 雲封霧鎖 Mây mù phủ kín; ④ (văn) Cái vòng; ⑤ Xiềng xích, gông cùm: 枷鎖 Xiềng xích; ⑥ Đính, thùa, viền: 鎖釦眼 Thùa khuy, đính khuy. Cg. 鎖紐門 [suôniưmén]: 鎖邊 Viền nẹp; ⑦ Nhăn nhó: 雙眉深鎖 Mặt mày nhăn nhó. Cv. 鎻， 鏁.


meanings:
① Súng: 步鎗 Súng trường; 機關鎗 Súng máy, súng liên thanh; ② (văn) Tiếng chuông; ③ Cây giáo: 長鎗 Giáo dài, cây thương.


meanings:
(văn) ① Chuông to; ② Cái bướm (một loại cuốc).


meanings:
(văn) ① Cái thoa (cài đầu); ② Lược bí, lược dày (như ¿{, bộ 𥫗); ③ Dao nạo mắt (giống hình mũi tên, để trị bệnh mắt thời xưa ở Ấn Độ).


meanings:
(văn) Một thứ tên bắn thời xưa có mũi bằng sắt mỏng và rộng. Cv. 鈚, 錍.


meanings:
【鎡基】tư cơ [ziji] (văn) Cái cuốc lớn. Cv. 鎡錤.


meanings:
Wolfra (Wolfram, nguyên tố kim loại, kí hiệu W).


meanings:
Mạ.【鎦 金】 lưu kim [liújin] Mạ vàng. Xem 鎦 [liù].


meanings:
① Một loại nồi thời xưa; ② (đph) (Chiếc) nhẫn. Xem 鎦 [liú].


meanings:
Áo dày có dát đồng. 【鎧甲】khải giáp [kăijiă] Áo giáp.


meanings:
(văn) ① Một loại giáo dài; ② Tàn phá, rách nát, tổn thương: 鎩羽 Cánh chim bị thương.


meanings:
(văn) ① Trổ (khắc gỗ bằng lưỡi cưa nhỏ); ② Sắt rỉ.


meanings:
Cuốc chim. Cg. 鎬頭 [găotou], 十字鎬 [shízìgăo]. Xem 鎬 [hào].


meanings:
Đất Cảo (kinh đô nhà Chu thời xưa, hiện ở phía tây nam thành phố Tây An, tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc). Xem 鎬 [găo].


meanings:
① Đè: 鎭尺 Thước đè giấy; ② Làm giảm, làm dịu: 鎭痛 Làm giảm đau; 用藥物鎭痛 Giảm đau bằng thuốc; ③ Thị trấn: 市鎭 Thị trấn; 安樂鎭 Thị trấn An Lạc; ④ Trấn, trấn thủ, giữ gìn, đàn áp: 鎭守 Trấn thủ, canh giữ; 鎭壓 Trấn áp, đàn áp; ⑤ Ướp (lạnh): 冰鎭汽水 Nước chanh ướp đá (ướp lạnh); ⑥ (văn) Làm yên, xoa dịu: 鎭撫 Vỗ yên (bá tánh); 鎭國家，撫百姓 Làm yên quốc gia, vỗ về trăm họ (Sử kí); ⑦ (văn) Núi lớn; ⑧ (cũ) Trấn (tổ chức quân đội đời Minh, Thanh [Trung Quốc] gồm 10.562 người).


meanings:
① Cái móc, lưỡi câu, que cời; ② Móc: 鉤住窗子 Móc lấy cửa sổ; ③ Viền: 鉤邊貼 Viền mép; ④ (văn) Móc moi, tìm xét: 鉤深致遠 Tìm xét tới lẽ sâu xa; ⑤ (văn) Dắt dẫn, câu dẫn, câu nhử: 鉤黨 Dắt dẫn vào nhóm (đảng) mình; ⑥ (văn) Lưu lại; ⑦ [Gou] (Họ) Câu.


meanings:
(Cái) chiêng (thời xưa dùng để gõ khi hành quân): 鉦鼓 Trống chiêng. (Ngb) Việc quân.


meanings:
【鈷鉧】cổ mẫu [gưmư] (văn) Bàn là (bàn ủi).


meanings:
(hoá) Môlip-đen, (Molibdene, kí hiệu Mo).


meanings:
Đồ dùng thời xưa để đựng canh và thức ăn.


meanings:
① (văn) Kéo; ② Cắt (bằng kéo): 用剪子鉸 Cắt bằng kéo; ③ Khoan xoáy: 鉸孔 Xoáy lỗ.


meanings:
(hoá) Crom (Chromium, kí hiệu Cr): 鍍鉻 Mạ crom.


meanings:
(văn) ① Tấm kim loại như cái bánh; ② Đồ đựng rượu cổ dài; ③ Một loại nồi.


meanings:
① Bạc (kí hiệu Ag): 金銀 Vàng bạc; ② (Màu) trắng, bạc. 【銀白】ngân bạch [yínbái] Trắng bạc, bạc, trắng xóa, trắng ngần; ③ [Yín] (Họ) Ngân.


meanings:
① (cũ) Súng kíp, súng etpingôn; ② (văn) Lỗ để tra cán (rìu, búa).


meanings:
Đồng (Cuprum kí hiệu Cu): 銅鑛 Quặng đồng; 銅像 Tượng đồng; 銅版 Bản khắc đồng. Cg. 赤金 [chìjin].


meanings:
(văn) ① Liềm ngắn cắt bông lúa; ② Cắt bông lúa (đòng đòng); ③ Bông lúa đã cắt xuống.


meanings:
Gang.【銑鐵】tiển thiết [xiăntiâ] Gang đúc. Xem 銑 [xê].


meanings:
(văn) ① Cân nhắc nặng nhẹ; ② Xét phẩm chất để tuyển chọn quan lại: 銓選 Chọn nhân tài.


meanings:
① Thù (đơn vị đo lường thời cổ Trung Quốc, bằng 1/24 lạng); ② Cùn, lụt, nhụt: 其兵戈銖而無刃 Giáo mác của họ cùn mà không có mũi nhọn (Hoài Nam tử); ③ [Zhu] (Họ) Thù.


meanings:
① Chữ khắc vào đồ vật để tự răn mình, bài minh: 墓志銘 Mộ chí; 座右銘 Câu cách ngôn viết để bên phải cạnh chỗ ngồi (để răn mình); ② Nhớ, không quên, khắc sâu: 銘功 Ghi nhớ công lao; 銘感 Mối cảm kích in sâu trong lòng; 銘諸肺腑 Khắc sâu vào tim phổi.


meanings:
① [đọc điệu] Ấm, siêu: 葯銚兒 Siêu sắc thuốc; 沙銚兒 Ấm đất; ② [đọc diêu] (văn) Cái thuổng (để làm ruộng); ③ [đọc điều] (văn) Cây giáo (một loại binh khí thời xưa).


meanings:
(văn) ① Sắc, nhọn; ② Cái mai, cái thuổng.


meanings:
① Hàm thiếc ngựa; ② Ngậm, tha, cắp: 銜環 Ngậm vành; 燕子銜泥築巢 Con én tha đất làm tổ. (Ngr) Ngậm hờn, ôm ấp, ấp ủ: 銜哀 Ngậm mối thương đau; 銜恨終身 Ôm hận suốt đời. Cv. 啣; ③ Chức hàm: 大使銜代表 Đại biểu hàm đại sứ; 軍銜 Quân hàm.


meanings:
(hoá) Indium (nguyên tố kim loại, kí hiệu In).


meanings:
(hoá) Caesium (nguyên tố kim loại, kí hiệu Cs).


meanings:
① Cái cùm, cái còng: 手銬 Cái khóa tay, xích tay; ② Khóa tay lại, cùm tay lại: 把犯人銬起來 Khóa tay tội phạm lại.


meanings:
【釕銱兒】 liễu điếu nhi [liàodiàor] Xem 釕 (2).


meanings:
Hàn: 電銲 Hàn điện; 把漏洞銲好 Hàn lại chỗ hở. Xem 釬 [hàn].


meanings:
① Sắc bén, nhọn, mũi nhọn: 嘴銳 Sắc bén, sâu sắc; ② Nhanh, gấp, tinh nhanh, lanh lợi: 感覺敏銳 Nhạy, nhạy cảm, rất thính; 其進銳者其退速 Nó tiến lên nhanh và lui cũng nhanh (Mạnh tử); ③ Mạnh, hùng mạnh, tinh nhuệ: 銳進 Hăng hái tiến lên, tiến mạnh bước; 銳兵 Quân đội tinh nhuệ; 精銳 Tinh nhuệ.


meanings:
① Nung chảy, tan (kim loại); ② Bỏ đi, loại bỏ, tiêu trừ, tiêu tan, tiêu mất, hao mòn: 撒銷 Loại bỏ, trừ bỏ; 其聲銷 Tiếng tăm của ông ta tiêu mất (Trang tử); ③ Bán (hàng): 貨銷不暢Hàng bán không chạy; ④ Chi tiêu: 開銷很大 Chi tiêu rất lớn; ⑤ Cài chốt; ⑥ (văn) Gang; ⑦ (văn) Một loại dao: 羊頭之銷 Dao đầu dê (Hoài Nam tử).


meanings:
(hoá) Antimon, stibi (Stibium, kí hiệu Sb).


meanings:
① Cái giũa: 扁銼 Giũa dẹp; ② Giũa: 把鋸子銼一銼 Giũa cưa; ③ (văn) Cái vạc lớn (thời xưa ở Trung Quốc).


meanings:
① Đồ đựng rượu thời xưa; ② (hoá) (Tên gọi cũ của) 釷 [tư].


meanings:
① (hoá) Nhôm (Aluminium, kí hiệu Al); ② (văn) Như 鑢.


meanings:
① Dây xích (để xích tù).【鋃鐺】lang đang [lángdang] a. (văn) Dây xích; b. (thanh) Leng keng, loảng xoảng (tiếng kim loại chạm nhau); ② Tiếng rung chuông.


meanings:
(văn) ① Đồng trắng; ② Mạ bằng đồng trắng.


meanings:
① (hoá) (Tên gọi cũ của) 鈹 [pí]; ② (văn) Dụng cụ để móc quai vạc và than lò; ③ (văn) Mạt đồng.


meanings:
① Đi nhanh; ② (văn) Thoi, thỏi (vàng, bạc...) (dùng như 錠).


meanings:
① Thanh kiếm, thanh gươm; ② Chuôi kiếm, chuôi gươm; ③ Cái kìm của thợ đúc.


meanings:
① Mũi nhọn, ngọn: 劍鋒 Mũi gươm; 刀鋒 Mũi dao; 筆鋒 Ngọn bút; 針鋒相對 Đối chọi nhau; ② Hàng đi đầu (thường nói về quân đội): 前鋒 Tiền phong; 先鋒 Tiên phong; ③ Một loại nông cụ thời xưa.


meanings:
(văn) ① Trái ngược nhau, không hoà hợp, bất hoà: 鉏鋙 Vướng mắc, không hợp nhau.


meanings:
(văn) Luyệt (đơn vị trọng lượng thời xưa, bằng khoảng 6 lạng): 重三鋝 Nặng ba luyệt (Khảo công kí).


meanings:
(văn) ① Khắc: 鋟板 Bản khắc in; ② Bản sách khắc.


meanings:
① (Cái) cuốc: 鶴咀鋤 Cuốc chim; ② Cuốc (đất), xới (đất), làm cỏ: 鋤田 Cuốc đất; 鋤草 Làm cỏ; ③ Diệt trừ: 鋤姦反霸 Trừ gian tế, chống ác ôn. Xem 鉏 [chú].


meanings:
① (Một loại) đinh để vá đồ (bát đĩa) vỡ; ② Gắn đồ vỡ: 鋦碗 Gắn bát. Xem 鋦 [jú], 鋸 [ju].


meanings:
(hoá) Curi (Curium, kí hiệu Cm). Xem 鋦 [ju].


meanings:
【銑鋧】tiển hiện [xiănxiàn] (văn) ① Cây đục nhỏ; ② Vật bằng sắt ném đi có thể đâm gây thương tích cho người.


meanings:
① Rải, dọn, trải, lót, lát: 鋪桌布 Trải khăn bàn; 鋪柏油 rải nhựa; 鋪地板 Lát ván; 地面鋪上一層稻草 Rải một lớp rơm trên mặt đất; 鋪平道路 Dọn (mở) đường; ② Bày ra, trải ra, phô bày; ③ Cái (từ chỉ đơn vị): 一 鋪床 Một cái giường. Xem 鋪 [pù].


meanings:
① Hiệu, cửa hiệu, cửa hàng: 肉鋪 Cửa hàng bán thịt; 雜貨鋪兒 Hiệu bán tạp hoá; ② Giường: 搭個鋪睡覺 Kê cái giường để ngủ; ③ Nhà trạm. Xem 鋪 [pu].


meanings:
① Cái cưa: 電鋸 Máy cưa điện; 拉鋸 Kéo cưa; 買一把鋸 Mua một cái cưa; ② Cưa: 鋸木頭 Cưa gỗ; 把這根木頭鋸成兩段 Cưa khúc gỗ này làm hai đoạn.


meanings:
Thép: 鍊鋼 Luyện thép; 角鋼 Thép cạnh;槽形鋼 Thép chữ U; 不銹鋼 Thép không gỉ. Xem 鋼 [gàng].


meanings:
Liếc dao: 這把刀鈍了，要鋼一鋼 Con dao này cùn rồi, phải liếc lại. Xem 鋼 [gang].


meanings:
(văn) ① Thoi vàng (hoặc bạc); ② Mỡ cho vào xe.


meanings:
① Ghi chép, sao chép, sao lục: 記錄 Ghi, ghi chép; 抄錄 Sao lục; 照錄不誤 Chép y nguyên văn; 錄內而略外 Ghi chép việc trong nước mà lược bớt những việc ở nước ngoài (Xuân thu); ② Chọn vào, chọn lấy, sử dụng, tuyển dụng: 錄用 Tuyển dụng; 科學院錄用一些科技人員 Viện khoa học tuyển dụng một số nhân viên khoa học kĩ thuật; 片長足錄 Có chút tài năng đủ để chọn lấy (sử dụng); ③ Tập ghi chép, sách ghi chép, tập, lục, bản, danh sách: 語錄 Ngữ lục (sách ghi những lời nói hay); 見聞小錄 Sách "Kiến văn tiểu lục" (của Lê Quý Đôn); 目錄 Bản mục lục; 同學錄 Danh sách học sinh; 回憶錄 Tập hồi kí, hồi kí.


meanings:
(hoá) Béckêliom (Berkelium, kí hiệu Bk).


meanings:
【錏鍜】a hạ [yaxiá] Áo giáp để bảo hộ phần cổ (thời xưa).


meanings:
① Dùi: 無立錐之地 Không có tấc đất cắm dùi; ② Dùi, khoét lỗ: 他在木板上錐孔 Anh ấy dùi lỗ trên tấm ván; ③ (văn) Bén; ④ Chóp, nón: 圓錐體 Hình chóp, hình nón.


meanings:
(văn) ① Bịt (bằng kim loại); ② Bao, bọc.


meanings:
【錕鋙】côn ngô [kunwú] Thanh bảo kiếm (vì “Côn Ngô” là tên một ngọn núi có loại sắt tốt dùng làm bảo kiếm nói trong sách cổ).


meanings:
① Búa: 鐵錘 Búa đóng đinh, búa sắt; ② Đập, nện, đóng (bằng búa): 他錘釘一個相框 Nó đóng đinh một khuôn hình; ③ Đơn vị trọng lượng thời xưa (bằng 1/4 lạng); ④ Quả (cân):秤錘 Quả cân; ⑤ Chùy, thiết chùy (võ khí thời xưa bằng sắt hay đồng, đầu tròn, có cán); ⑥ Dát, rèn: 千錘百鍊 Rèn giũa nhiều lần, qua nhiều thử thách.


meanings:
(cũ) Đơn vị trọng lượng thời xưa (có sách nói bằng 6 hoặc 8 lạng; cũng có sách nói 6 thù [銖] là 1 chùy [錘], 2 chùy là tri, như vậy một tri bằng một phần hai lạng Trung Quốc thời xưa).


meanings:
(văn) ① Tiếng kêu vang của kim loại, tiếng loẻng xoẻng; ② Cái cồng, cái chiêng.


meanings:
① Cái rìu (của thợ mộc); ② Đẽo: 錛木頭 Đẽo gỗ.


meanings:
(văn) Một nhạc cụ thời cổ (để đánh nhịp với trống). Cg. 錞於 [chúnyú].


meanings:
(văn) Lớp bọc bằng đồng ở phần cuối chuôi các thứ võ khí như giáo, kích. Xem 鐓.


meanings:
① Nén, thỏi: 金錠 Nén vàng; 銀錠 Nén bạc; 一錠墨 Một thỏi mực; ② (dệt) Con suốt, ống suốt; ③ Viên (thuốc); ④ (văn) Cái choé (một đồ dùng thời xưa bằng kim loại, như cái đậu [xem 豆, bộ 豆] nhưng có chân, để dâng tế các đồ nấu chín thời xưa).


meanings:
(văn) ① Vạc, chõ (có chân); ② Một loại đục.


meanings:
① Tiền: 時間即是金錢 Thời giờ là tiền bạc; 車錢 Tiền xe; 飯錢 Tiền cơm; ② Tiền, hoa, chỉ, đồng cân (= 1/10 lạng); ③ [Qián] (Họ) Tiền.


meanings:
① Gấm: 錦衣夜行 Áo gấm đi đêm; ② Rực rỡ và đẹp đẽ: 錦藻 Lời văn mĩ lệ (đẹp đẽ); ③ Lộng lẫy.


meanings:
① (hoá) Thiếc (Stannum, kí hiệu Sn); ② (văn) Ban cho, ban thưởng; ③ Cây tầm xích (của các nhà sư); ④ [Xi] (Họ) Tích.


meanings:
① Hàn lại (nấu đồng sắt để bịt lỗ hổng); ② (văn) Giam, nhốt; ③ (văn) Bền chắc, kiên cố.


meanings:
① Sai, lầm, nhầm: 做錯 Làm sai; 聽錯 Nghe nhầm; 你弄錯了 Anh đã nhầm rồi; ② Xấu, kém (thường dùng với chữ 不 [bù]): 不錯 Khá, đúng, phải; ③ Xen kẽ, lẫn lộn: 犬牙交錯的戰爭 Chiến tranh cài răng lược; ④ Rẽ, tách: 錯開 Rẽ ra, tách ra, tránh ra; ⑤ Nghiến (răng): 上下牙錯得嘎吱嘎吱直響 Tiếng nghiến răng kèn kẹt; ⑥ (văn) Đá mài: 他山之石，可以爲錯 Đá ở núi khác có thể dùng làm đá mài dao (Thi Kinh: Tiểu nhã, Hạc minh); ⑦ (văn) Mài (dao, ngọc...): 不琢不錯 Chẳng giũa chẳng mài (Tiềm phu luận: Tán học); ⑧ (văn) Cái giũa: 錯者，所以治鋸 Giũa là đồ dùng để sửa cưa (Liệt nữ truyện: Lỗ Tang Tôn mẫu); ⑨ (văn) Mạ, tô, quét, bôi (vàng, bạc...): 夫剪髮文身，錯臂左衽，甌越之民也 Cắt tóc xăm mình, bôi tay và mặc áo trái vạt, đó là giống dân Âu Việt (Sử kí: Việt thế gia); ⑩ (văn) Không hợp, trái: 與仲舒錯 Không hợp với Trọng Thư (Hán thư: Ngũ hành chí, thượng); ⑪ (văn) Sắp đặt (như 措, bộ 扌).


meanings:
Dật (đơn vị trọng lượng thời cổ, bằng 20 hoặc 24 lạng Trung Quốc): 黃金千鎰 Một ngàn dật vàng.


meanings:
Một thứ binh khí thời xưa (như cây đinh ba).


meanings:
(hoá) Niken, kền (Niccolum, kí hiệu Ni): 鍍鎳 Mạ kền, mạ niken.


meanings:
(văn) ① Mũi nhọn bịt đầu mũi tên: 箭鏃 Đầu mũi tên; ② Sắc, bén.


meanings:
(văn) ① Một loại lò để hâm rượu; ② Một loại khay (mâm kim loại); ③ Máy tiện; ④ Con lăn (để lăn trơn kim loại); ⑤ Cắt bằng dao.


meanings:
① Dây xích (chuyền): 小鐵鏈兒 Dây xích nhỏ; 表鏈兒 Dây đồng hồ; 項鏈兒 Dây chuyền; Họ dùng xích sắc trói nó lại; ② (văn) Chì chưa nấu; ③ Xem 鉸鏈.


meanings:
【鏌田】 Mạc Da [Mòyé] Thanh gươm Mạc Da (tên một thanh gươm quý nổi tiếng thời cổ).


meanings:
(hoá) Điprosi (Dysprosium, kí hiệu Dy). Xem 鏑 [dí].


meanings:
(văn) Mũi tên bịt sắt: 鋒鏑 Mũi tên nhọn. Xem 鏑 [di].


meanings:
① Trận chiến ác liệt, chiến đấu quyết liệt: 赤壁鏖兵 Trận Xích Bích ác liệt; ② Ầm ĩ.


meanings:
① (thanh) Leng keng: 鏗的一聲 Keng một tiếng; ② (văn) (Tiếng đàn cầm đàn sắt) tưng tưng; ③ (văn) Đánh, khua.


meanings:
① Tiếng leng keng (lanh canh), tiếng kêu vang (của ngọc, đá); ② 【鏘鏘】 thương thương [qiang qiang] a. (thanh) Leng keng, lanh canh, boong boong; b. Cao, cao ngất.


meanings:
① (thanh) Boong boong, thùng thùng, phèng phèng... (tiếng chuông, trống, hay thanh la); ② Cái chiêng nhỏ. Xem 鏜 [táng].


meanings:
① Cái xẻng: 鐵鏟 Cái xẻng; ② Xúc, xới, san: 鏟土 Xúc đất, xới đất; 把地鏟平 San bằng mặt đất.


meanings:
① Gương: 穿衣鏡 Gương đứng; 破鏡重圓 Gương vỡ lại lành; ② (văn) Soi gương; ③ Kính, kiếng: 近視眼鏡 Kính cận thị; 凹鏡 Kính lõm; 顯微鏡 Kính hiển vi.


meanings:
Cây lao: 飛鏢 Phi tiêu; 保鏢 Người hộ vệ, người hộ tống.


meanings:
① Chạm trổ: 鏤刻 Chạm khắc; 鏤花 Trổ hoa; ② (văn) Thép; ③ (văn) Cái lũ (tương tự cái chõ).


meanings:
① Giáo ngắn (một loại binh khí thời cổ); ② (văn) Đâm bằng giáo; ③ (thanh) Loảng xoảng, leng keng (tiếng kêu vang của kim loại).


meanings:
① Cái đục, dao chạm: 石鏨 Cái đục đá; ② Tạc, khắc, chạm (trên đá hay kim loại): 鏨花 Tạc hoa; 鏨字 Khắc chữ; 鏨刀 Dao chạm.


meanings:
(khn) ① Tiền đồng (cuối đời Thanh); ② Tiền đúc bằng kim loại (nói chung): 鋼鏰兒 Tiền đúc bằng kẽm; 金鏰子 Tiền vàng.


meanings:
(hoá) Proactini (Protactinium, kí hiệu Pa).


meanings:
【鏹 水】cường thuỷ [qiangshuê] (hoá) Axit mạnh, cường toan. Xem 鏹[qiăng].


meanings:
Quan (tiền xưa) (dùng như 繈, bộ 糸): 白鏹(cũ) Bạc. Xem 鏹[qiang].


meanings:
① (đph) Liềm, hái; ② (văn) Trừ bỏ hoạ loạn.


meanings:
(văn) Cái bào thẩm (để bào phẳng mặt gỗ).


meanings:
(văn) ① Cái vòng khóa có lưỡi gà; ② Ổ khóa hòm (rương).


meanings:
【鐎鬥】tiêu đẩu [jiaodôu] Một loại đồ đựng rượu có chuôi cầm thời xưa.


meanings:
(văn) Lớp bịt đồng tròn như đầu dùi ở cán mác.


meanings:
(hoá) Laorenxi (Lawrencium, kí hiệu Lw).


meanings:
(văn) ① Một loại binh khí giống như thanh gươm nhưng nhỏ hẹp hơn; ② Phần nhô ra hai bên chỗ tiếp giáp giữa chuôi gươm và lưỡi gươm.


meanings:
① Đồng hồ; ② Cái chuông; ③ [Zhong] (Họ) Chung.


meanings:
① Bàn đạp (ở yên ngựa): 馬鐙 Bàn đạp ở yên ngựa; ② (văn) Một thứ lọ dùng để nấu đồ cúng thời xưa.


meanings:
(hoá) Prazeodi (Praseodymium, kí hiệu Pr).


meanings:
(hoá) Califoni (Califonium, kí hiệu Cf).


meanings:
Cái giản (một thứ binh khí thời cổ, giống cây roi có bốn cạnh). Xem 鐧 [jiàn].


meanings:
① Khắc. 【鐫刻】tuyên khắc [juankè] Khắc, chạm trổ: 鐫刻花紋 Chạm hoa văn; ② (văn) (Quan lại bị) giáng cấp, giáng xuống, trích xuống, trích giáng.


meanings:
① Vòng (đeo tay): 手鐲 Vòng đeo tay; 玉鐲 Vòng ngọc; ② (văn) Cái chiêng.


meanings:
① (hoá) Rađi (Radium, kí hiệu Ra); ② (văn) Vại, lọ, bình.


meanings:
① Sắt, gang: 鋼鐵 Gang thép; 鐵桶 Thùng sắt, thùng tôn; 熔鐵 Nấu gang; ② Cứng như sắt, cứng cõi, vững chắc, đanh thép, sắt đá: 鐵的意志 Ý chí sắt đá; 鐵漢 Con người cứng cõi (đanh thép); 鐵案難譯 Án đã rành rành (có chứng cớ vững chắc khó lật lại được); 鐵拳 Quả đấm sắt; 鐵的紀律 Kỉ luật sắt; ③ (văn) Vũ khí, binh khí; ④ (văn) Đen; ⑤ [Tiâ] (Họ) Thiết.


meanings:
① Cái mõ: 木鐸 Cái mõ (bằng gỗ); ② (văn) Cái chuông lắc.


meanings:
(Cái) xanh, chõ có chân (đúc bằng gang). Xem 鐺 [dang].


meanings:
(thanh) Leng keng, loong coong, kinh coong. Xem 鐺 [cheng].


meanings:
Đúc: 鑄一口鐵鍋 Đúc một cái chảo (nồi gang); 這口鍾是銅鑄的 Cái chuông này đúc bằng đồng.


meanings:
① (đph) Chảo (nói chung); ② Vạc, chảo to (một thứ hình cụ hành hình tàn khốc thời xưa); ③ (văn) Nấu.


meanings:
① Gương soi: 水平如鑑 Phẳng lì như mặt gương; ② Bài học, tấm gương, răn: 引以爲鑑 Lấy đó làm gương, đưa ra để răn; 資治通鑑 Sách "Tư trị thông giám" (của Tư Mã Quang, nghĩa là "tấm gương chung để giúp cho việc trị nước"); ③ Soi: 水清可鑑 Nước trong có thể soi bóng mình được; ④ Xem xét: 鑑別 Xem xét và phân biệt, phân biệt.


meanings:
(văn) ① Cái thớt; ② Đòn kê: ©斧鑕 Tấm gỗ kê để chặt đầu (người bị tử hình thời cổ).


meanings:
Hợp kim hàn. Cg. 白鑞 [báilà], 錫鑞 [xilà], 焊錫 [hànxi].


meanings:
① Nung chảy: 鑠金 Nung vàng; 鑠石流金 (Nắng) như thiêu như đốt; ② Mòn mất, tiêu huỷ; ③ Sáng ngời (như Ã{ [shuò], bộ 火); ④ (văn) Mạnh mẽ: ôw鑠 Già mà vẫn còn lanh lợi mạnh khỏe, quắc thước.


meanings:
(văn) ① Cái giũa; ② Mài giũa; ③ (Ngb) Tu tỉnh.


meanings:
① Hàm thiết ngựa: 分道揚鑣 Mỗi người (đi) một đằng (nẻo, ngả), đường ai nấy đi; ② Như 鏢 [biao].


meanings:
① Giàu; ② Thịnh vượng (thường dùng để đặt tên người hay hiệu buôn).


meanings:
Chìa khóa. 【鑰匙】thược thi [yàoshi] Chìa khóa. Xem 鑰 [yuè].


meanings:
(Cái) khóa: 南門鎖鑰 Thị trấn quan trọng ở miền nam. Xem 鑰 [yào].


meanings:
(văn) ① Lưỡi cày; ② Dao cắt gọt, dao khoét, cái dầm; ③ Châm, chích; ④ Khắc, trổ, đục, khoét; ⑤ Bới, xới lên.


meanings:
Gắn, bịt, viền, vá, trám, lắp, nạm: 金鑲玉嵌 Viền vàng khảm ngọc; 塔頂上鑲著一顆閃閃發亮的紅星 Trên đỉnh tháp gắn một ngôi sao đỏ lấp lánh; 她給那裙子鑲上了花 Cô ấy viền một viền hoa lên trên quần; 傍缺一角，以黃金鑲之 Phía bên khuyết mất một góc, lấy vàng trám lại (Tam quốc chí diễn nghĩa).


meanings:
(văn) ① Một loại đỉnh (vạc) thời xưa; ② Vừng hơi toả ra bên mặt trời.


meanings:
① Cái cặp, cái nhíp; ② Nhổ bằng cặp, gắp bằng nhíp.


meanings:
Thanh la, chiêng: 敲鑼打鼓 Khua chiêng gõ trống.


meanings:
① Khoan, dùi: 鑽一個孔 Khoan một cái lỗ; ② Chui, luồn: 鑽進密林深處 Chui vào rừng sâu; 月亮從雲縫裡鑽了出來 Mặt trăng luồn qua đám mây; ③ Chúi xuống, rúc, lẩn: 鑽到水裏 Chúi xuống nước; 鑽在泥下 Rúc (lẩn, chui) xuống dưới bùn; ④ Đi sâu nghiên cứu, xét tường tận nghĩa lí, tìm tòi, giùi mài: 光鑽書本 Chỉ giùi mài suông ở sách vở. Xem 鑽 [cuán], [zuàn].


meanings:
① Cái khoan: 電鑽 Cái khoan điện; ② Kim cương: 鑽戒 Nhẫn kim cương; ③ Chân kính: 十七鑽的手錶 Đồng hồ 17 chân kính; ④ Như 鑽 [zuan] nghĩa ①. Xem 鑽 [cuán], [zuan].


meanings:
① Lục lạc, chuông nhỏ (gắn trên cổ ngựa, hoặc treo trên xe vua đi); ② Xa giá của vua, xe vua đi.


meanings:
① Cái đục; ② Đục: 鑿眼 Đục lỗ; ③ Đào: 鑿井 Đào giếng. Xem 鑿 [zuò].


meanings:
① Như 鑿 [záo]; ② (văn) Rõ ràng, rõ rệt, rành rành, xác thực: 確鑿 Rõ ràng, rõ rệt; 言之鑿鑿 Nói ra rành rọt; ③ (văn) Giã gạo cho thật trắng; ④ Xuyên tạc (giải thích méo mó bài văn); ⑤ (văn) Cái lỗ đầu cột. Xem 鑿 [záo].


meanings:
Một thứ binh khí thời xưa có đầu hình bán nguyệt. Xem 鎲 [tăng].


meanings:
① Gác, lầu, nhà, phòng, khuê các; ② Nội các (nói tắt): 組閣 Lập nội các, tổ chức nội các; 閣臣Quan chức lớn trong nội các; ③ (văn) Cây chống cửa; ④ (văn) Ngăn.


meanings:
(văn) ① Cửa bên, cửa hông, cửa nách; ② Như 閣 [gé]. Xem 闔 [hé].


meanings:
① Như 闔 [hé] nghĩa ①; ② Đóng (cửa); ③ Cả, toàn: 閤第 (hay 閤府) Cả các ngài. Xem 閤 [gé].


meanings:
① Nhân vật, gia đình hoặc nhóm, khối có thế lực, phiệt: 軍閥 Quân phiệt; 財閥 Tài phiệt. Xem 閱 nghĩa ⑥; ② (cơ) Van: 氣閥 Van hơi; 水閥 Van nước; 安全閥 Van an toàn; ③ (văn) Cửa bên trái, ngưỡng cửa; ④ (văn) Công lao.


meanings:
① Nhà trong; ② Khuê phòng, phòng khuê; ③ (văn) Cửa nhỏ (trên tròn dưới vuông): 蓽門閨竇 Cửa phên cửa lỗ (Tả truyện) (ý nói chỗ người nghèo hèn ở); ④ (văn) Cửa nách trong cung, cửa tò vò.


meanings:
① Tên sông: 閩江 Sông Mân (ở tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc); ② (Tên gọi tắt) tỉnh Phúc Kiến; ③ (Họ) Mân.


meanings:
(văn) ① Then cửa (như 梱, bộ 木); ② Cổng thành ngoài: 閫以外，將軍制之 Từ cổng thành ngoài trở ra thì giao cho tướng quân kiểm soát và quyết định (Sử kí); ③ Buồng (nhà) của phụ nữ ở; ④ Thuộc về phụ nữ (đàn bà): 閫範 Khuôn mẫu đàn bà.


meanings:
【閬中】 Lãng Trung [Làngzhong] Tên huyện (thuộc tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc).


meanings:
(văn) ① Cửa cao; ② Cao, to, lớn. 【閬 閬】lang lang [lángláng] Cao lớn, đồ sộ; ③ Trống trải, mênh mông, bát ngát; ④ Hào thành không có nước; ⑤ Xem 閌 (1).


meanings:
① Cổng đầu ngõ, cổng làng: 倚閭而望 Tựa cổng mà mong; ② Ngõ, quê hương: 鄉閭 Hàng xóm, làng nước, người trong làng; ③ Lư (đơn vị dân cư đời Chu ở Trung Quốc thời xưa, gồm 25 nhà); ④ (văn) Tụ họp lại; ⑤ [Lǘ] (Họ) Lư.


meanings:
① Đọc, xem, duyệt: 閱報室 Phòng đọc báo; 翻閱文件 Duyệt văn kiện; ② Xem xét, duyệt, kiểm điểm: 閱兵 Duyệt binh; ③ Kinh qua, từng trải: 閱歷 Lịch duyệt; 試行已閱三月 Đợt làm thử đã qua ba tháng; 閱人多矣 Từng trải về con người nhiều rồi; ④ (văn) Tập hợp lại; ⑤ (văn) Vẻ ngoài, bề ngoài; ⑥【閥閱】 phiệt duyệt [fáyuè] (văn) Thế gia (dòng dõi có thế lực) ; ⑦ (văn) Bẩm thụ.


meanings:
① 【閶 闔】xương hạp [changhé] a. Cửa; b. Cửa trời (theo truyền thuyết); c. Cửa cung; ② 【閶門】xương môn [changmén] Tên cửa thành Tô Châu (Trung Quốc); ③ 【閶風】xương phong [changfeng] (văn) Gió thu.


meanings:
① Thiến, hoạn: 閹豬 Thiến lợn; 閹雞 Gà thiến; ② (văn) Hoạn quan, thái giám; ③ (văn) Khí dương thịnh.


meanings:
① (văn) Cửa ngõ, cổng làng; ② [Yán] (Họ) Diêm.


meanings:
【閼氏】 yên chi [yanzhi] Vợ (chính thức) của vua Hung Nô (trong đời Hán).


meanings:
① Cửa cung (điện); ② Lính canh, người gác cổng.【閽者】hôn giả [hunzhâ] (văn) Người coi (trông) cửa, người gác cổng.


meanings:
(văn) ① Ngưỡng cửa, bậu cửa, bực cửa. (Ngr) Giới hạn: 視閾 Tầm nhìn; ② (văn) Ngăn cách.


meanings:
Tên đất: 閿鄉 Văn Hương (nay thuộc tỉnh Hà Nam, Trung Quốc).


meanings:
Vắng vẻ, vắng teo, lặng lẽ: 闃無一人 Vắng vẻ không bóng người; 闃然無聲 Lặng lẽ tĩnh mịch, lặng như tờ.


meanings:
Chủ hiệu, ông chủ (như 板 nghĩa ⑦, bộ 木): 老闆 Chủ tiệm, chủ hiệu, ông chủ.


meanings:
(văn) ① Đóng cửa; ② Tối tăm; ③ Ngu muội, hồ đồ; ④ Mờ ám, không công khai, không lộ ra; ⑤ Thầm, ngầm (không thành tiếng): 卿能闇誦乎？ Khanh đọc thầm được không? (Tam quốc chí); ⑥ Nhật thực (hoặc nguyệt thực): 五曰闇 Thứ năm gọi là nhật thực nguyệt thực (Lễ kí).


meanings:
(văn) Bỗng, bỗng nhiên, chợt (dùng như ©a, bộ 大): 闇復輟已 Lại chợt ngừng lại (Phó Nghị: Vũ phú).


meanings:
(văn) ① Cửa nách trong cung; ② Nhà ở của hoàng hậu và các cung phi; ③ Buồng phụ nữ ở, khuê phòng; ④ Nhà lớn để tổ chức kì thi tuyển thời xưa: 春闈 Thi hội; 秋闈 Thi hương.


meanings:
(văn) ① Cong, uốn khúc: 闉闍Bờ hào uốn khúc ngoài cửa thành; ② Cổng thành; ③ Lấp nghẽn.


meanings:
① Rộng, rộng rãi, chiều rộng: 路闊十米 Đường rộng mười mét; ② (văn) Nới rộng: 闊其租賦 Nới rộng tô thuế (Hán thư); ③ (văn) Vu vơ, không hợp thực tế: 迂闊 Vu khoát, vu vơ; ④ Hào Phóng xa xỉ; ⑤ Giàu sang, sang trọng: 闊人 Người giàu; 擺闊 Bày biện cho ra vẻ sang trọng; ⑥ (văn) Xa cách, xa vắng: 闊別稍久 Xa cách khá lâu (Vương Hi Chi: Tạp thiếp tứ); ⑦ (văn) Sơ suất: 疏闊 Sơ suất; ⑧ (văn) Chùn, nhụt (chí...).


meanings:
① (văn) Xong, kết thúc, chấm dứt: 樂闋 Bản nhạc đã kết thúc; ② (văn) Rỗng không; ③ Bài, bản: 一闋歌 曲 Một bài ca; 詞闋 Một bài từ.


meanings:
① Như 欄 [lán] nghĩa ①; ② Như 攔 [lán]; ③ (văn) Tàn, hết, gần hết, sắp hết: 歲闌 Năm sắp hết; 酒闌 Cuộc rượu sắp tàn; 夜闌 Đêm tàn; 夜闌人靜 Đêm thanh cảnh vắng; ④ (văn) Lẻn ra: 闌出 Lẻn đi ra.


meanings:
(Phạn ngữ). 【闍梨】xà lê [shélí] Thầy tăng: 阿闍梨 Hoà thượng;【闍維】xà duy [shéwéi] Đốt xác, hoả táng.


meanings:
(văn) Chứa đầy, tràn đầy, đầy ắp, đầy ních: 賓 客闐門 Khách khứa đầy nhà.


meanings:
(văn) Thanh gỗ ở hai bên cửa cái, cây đố giữa cửa, cây dõi cửa.


meanings:
(văn) ① Cửa trên gác (tầng trên); ② Tiếng chuông trống; ③ Thấp kém: 闒茸 Hèn hạ.


meanings:
(văn) ① Mở ra; ② Vui hoà (như 凱, bộ 几, và 愷, bộ 忄).


meanings:
① Cả, toàn: 闔家 Cả nhà; 闔城 Toàn thành; ② (văn) Cánh cửa; ③ Đóng: 闔戶 Đóng cửa; 閉闔 Đóng kín.


meanings:
① Lầm lỗi: 闕失 Sai trái; ② Còn khuyết, còn trống (dùng như 缺 [que], bộ 缶): 闕文 Bài văn còn thiếu mất; ③ [Que] (Họ) Khuyết. Xem 闕 [què].


meanings:
(cũ) Lầu gác trước cung, cửa khuyết. (Ngr) Cung khuyết, cung điện. Xem 闕 [que].


meanings:
① Xông vào, xông tới, vượt: 闖進門來 Xông vào nhà; 闖席 Xông vào chiếu ngồi ăn; 往裡闖 Xông vào trong; 闖過難關 Vượt khó khăn; ② Xông pha, lăn lộn. 【闖江湖】 sấm giang hồ [chuăng jianghú] Xông pha đây đó, lăn lộn khắp đó đây, vùng vẫy chốn giang hồ.


meanings:
① Như 窺 (bộ 宀); ② Lấy lợi để nhử (cám dỗ).


meanings:
① Đóng, khép, tắt, đậy kín, bịt kín: 關窗戶 Đóng cửa sổ; 關燈 Tắt đèn; 把門關上 Khép cửa lại; 門雖設而常關 Cửa tuy có nhưng thường khép luôn (Đào Uyên Minh: Quy khứ lai từ); ② Giam, bỏ tù: 把這個流氓分子關起來 Giam tên lưu manh này lại; ③ Cửa ải, cửa biên giới, quan: 過關 Vượt qua cửa ải; ④ Cửa ô (ngày xưa), hải quan, hàng rào hải quan (thời nay): 關機而不征 Cửa ô chỉ tra xét hành khách mà không đánh thuế (Mạnh tử); ⑤ Dính dáng, liên quan, quan hệ: 責任由我負，不關你們的事 Tôi chịu trách nhiệm, không liên quan đến các anh. 【關于】quan vu [quanyú] Về: 關于工業化問題 Về vấn đề công nghiệp hoá; ⑥ Dàn xếp, làm môi giới; ⑦ Lãnh (lương, tiền...): 關餉 Lãnh lương; ⑧ (văn) Dõi cửa; ⑨ (văn) Điểm then chốt, bước quyết định; ⑩ (y) Mạch quan; ⑪ 【關關】 quan quan [guanguan] (thanh) Quan quan (tiếng chim kêu): 關關睢鳩，在河之州 Quan quan cái con thư cưu, con sống con mái cùng nhau bãi ngoài (Thi Kinh); ⑫ [Guan] Tên đất: 關中 Quan Trung; ⑬ [Guan] (Họ) Quan.


meanings:
① (cũ) Tiếng hổ gầm. Cv. 㘚; ② Gan dạ, dũng cảm. Xem 闞 [kàn].


meanings:
① Nhìn trộm, dòm ngó: 吾等且闞其動 Bọn tôi xem coi nó động tĩnh thế nào; ② [Kàn] (Họ) Khám. Xem 闞 [hăn].


meanings:
① Mở ra, làm rõ, nói rõ: 闡述 Trình bày rõ; ② Rõ rệt.


meanings:
① Mở ra, mở mang, vỡ ra, khai khẩn: 闢一塊地種菜 Vỡ miếng đất để trồng rau; ② Thấu đáo, thấu triệt, sâu xa: 對這篇文章理解透闢 Hiểu thấu đáo bài (viết) này; 精闢的理論 Lí luận sâu xa; ③ Bác lại, bẻ lại, cải chính, bác bỏ: 闢邪說 Bác bỏ tà thuyết.


meanings:
Tường chợ. 【闤闠】hoàn hội [huánhuì] (cũ) Chợ, chợ búa.


meanings:
(văn) ① Cửa con, cửa nách (ở trong cung): 排闥直入 Đẩy cửa bước vào; ② Khoảng giữa cửa và tấm bình phong, trong cửa; ③ Vèo, nhanh.


meanings:
(văn) ① Gò; ② Đất liền; ③ Dồi dào, to lớn, thịnh vượng: 殷阜 Giàu có đông đúc; 物阜民豐 Vật chất dồi dào, đời sống nhân dân sung túc.


meanings:
(văn) ① Bờ ruộng; ② Lối đi ra mộ, đường đi trong bãi tha ma: 新阡 Mả mới.


meanings:
(văn) Lo lắng, sợ hãi. 【阢隉】ngột niết [wùniè] Lo lắng, hốt hoảng, kinh sợ.


meanings:
(văn) ① Nơi hiểm yếu (vị trí chiến lược); ② Tình thế hiểm nghèo, tình cảnh khốn khó, khốn ách, vận ách (như 厄, bộ 厂); ③ Gây trở ngại, cản trở; ④ Nghèo túng, cơ cực, khó khăn.


meanings:
(văn) ① Hầm, hầm hố. Cv. 坑 (bộ 土): 焮蒼生於虐焰，陷赤子於禍坑 Nướng dân đen trên ngọn lửa hung tàn, vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ (Bình Ngô đại cáo); ② Vùi, chôn lấp, chôn sống (như 坑, bộ 土).


meanings:
① Đàn nguyễn (một thứ nhạc cụ giống đàn nguyệt, nhưng cần dài hơn); ② [Ruăn] Nước Nguyễn (một nước thời xưa, nay thuộc tỉnh Cam Túc, Trung Quốc); ③ [Ruăn] (Họ) Nguyễn.


meanings:
① Phòng bị, phòng ngừa, canh phòng: 預防 Phòng ngừa; 防澇 Phòng lụt; 防盜 Phòng dịch; 防盜 Phòng trộm cướp; 以防萬一 Để phòng khi bất trắc; ② Phòng thủ, phòng ngự: 邊防 Biên phòng; 布防 Bố phòng; 攻防兩種 Hai cách tấn công và phòng thủ; ③ Đê điều; ④ (văn) Cấm kị; ⑤ (văn) Sánh với, đương được.


meanings:
① Yên ổn, yên tĩnh (như 靜): 安靖 Yên lặng; ② Bình định, dẹp yên, trị yên; ③ (văn) Nghĩ, mưu tính; ④ (văn) Thu xếp, sắp đặt; ⑤ (văn) Tán tụng giữa đám đông; ⑥ (văn) Nhỏ nhắn; ⑦ (văn) Cung kính; ⑧ [Jìng] (Họ) Tĩnh.


meanings:
① (văn) Trang sức, diện (son phấn, quần áo đẹp...); ② (đph) Đẹp đẽ: 靚衣 Áo quần đẹp đẽ; ③ (văn) Yên tĩnh (như 靜).


meanings:
① Lặng, tĩnh, yên tĩnh, yên ổn: 安靜 Im lặng; 風平浪靜 Bể yên sóng lặng; 寧靜 Yên tĩnh; 靜謐 Tĩnh mịch; 是日風靜 Hôm ấy gió lặng (Lục Du: Quá Tiểu Cô sơn, Đại Cô sơn); 天下乃靜 Thiên hạ sẽ được yên ổn (Mặc tử); ② (văn) (Tinh thần) tập trung chuyên nhất (một trong những thuật tu dưỡng của đạo gia); ③ (văn) Trong trắng, trong sạch, trinh bạch, trinh tĩnh: 靜女其姝 Cô gái trinh tĩnh đẹp biết bao (Thi Kinh); ④ (văn) Hoà; ⑤ (văn) Mưu; ⑥ [Jìng] (Họ) Tĩnh.


meanings:
① Như 御 [yù] nghĩa ①; ② (văn) Tiết chế, chế ngự, kiểm soát: 馭下 Tiết chế kẻ dưới; ③ (văn) Người đánh xe (ngựa).


meanings:
① Như 凭 (bộ 心); ② (văn) (Ngựa) đi nước kiệu, chạy nhanh; ③ (văn) Lội qua: 馮河 Lội qua sông (bằng tay không, không có thuyền); ④ (văn) Đầy ắp; ⑤ (văn) Nổi giận đùng đùng; ⑥ (văn) Lấn hiếp; ⑦ (văn) Giúp.


meanings:
【馱子】đạ tử [duòzi] ① Cái giá chở đồ (bắc lên lưng súc vật): 把馱子卸下來 Dỡ giá hàng xuống; ② Đồ vật thồ, hàng thồ (trên lưng súc vật): 來了三馱 Ba kiện hàng thồ đã đến. Xem 馱 [tuó].


meanings:
① Thồ: 那匹馬馱著兩袋糧食 Con ngựa kia thồ hai bao lương thực; ② (văn) Ngựa thồ. Xem 馱 [duò].


meanings:
① Chạy mau, đi nhanh, bay nhanh, dong ruổi (thường chỉ ngựa, xe, máy bay): 馬馳 Ngựa phi; 一架飛機由天空飛馳而過 Một chiếc phi cơ bay nhanh qua khoảng trời không; ② Truyền đi, vang khắp: 馳名 Tiếng tăm truyền khắp nơi, nức tiếng; ③ Sử dụng.


meanings:
① Quen, lành, dễ bảo, thuần, thuần phục, thuận theo: 馴養野獸 Thuần dưỡng thú rừng; ② (văn) Dạy cho thuần, thuần hoá; ③ (văn) Dần dần: 馴至 Dần dần đến.


meanings:
(văn) Chạy ngựa trạm (để truyền tin tức thời xưa).


meanings:
① Bác đi, bẻ, đập: 反駁 Bác lại; 批駁 Bác bỏ; ② Chuyên chở, vận chuyển, khuân vác, bốc xếp (hàng hoá): 起駁 Cất hàng, dỡ hàng; ③ Màu sắc hỗn tạp, lang lổ, lẫn lộn: 斑駁 Rằn ri, sặc sỡ.


meanings:
① Ao: 陂塘 Ao chuông; 陂池 Ao hồ; ② (văn) Bờ ao; ③ (văn) Sườn núi, triền núi. Xem 陂 [Pí], [po].


meanings:
Tên huyện: 黃陂 Huyện Hoàng Bi (ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc). Xem 陂 [bei], 陂 [po].


meanings:
Nghiêng lệch. 【陂陀】pha đà [potuó] (văn) Gồ ghề, gập ghềnh. Xem 陂 [bei], [Pí].


meanings:
① Kèm theo, kèm thêm: 附設 Đặt thêm; 附寄照片一張 Gởi kèm theo một tấm ảnh; ② Cận, lân cận, sát gần, ghé: 附近 Phụ cận, lân cận; 附在耳邊低聲 說話 Ghé tai nói thầm; ③ Đồng ý, tán thành: 附議 Đồng ý (với một ý kiến); ④ (văn) Nương cậy, dựa vào, bám vào; ⑤ (văn) Phụ thêm, thêm vào, làm tăng thêm: 季氏富于周公，而求也爲之聚歛而附益之 Họ Quý giàu hơn Chu công, mà ông Cầu lại thu góp mà phụ thêm vào cho họ Quý (Luận ngữ); ⑥ (văn) (Ma quỷ) ám ảnh: 她被惡魔附身 Cô ấy bị ma ám ảnh; ⑦ (văn) Gởi: 一男附書至 Một đứa con trai gởi thư đến (về nhà) (Đỗ Phủ: Thạch Hào lại).


meanings:
① Xấu xa: 醜陋 Xấu xí, mặt mũi xấu xí; ② Nhỏ hẹp, thô lậu: 陋室 Nhà nhỏ hẹp; 陋巷 Ngõ hẹp, ngõ hẻm; ③ Tồi tàn: 那是一所鄙陋的位處 Đó là một chỗ ở tồi tàn; ④ Ngu dốt, thô lỗ, chất phác; ⑤ Keo kiệt, keo cú, biển lận; ⑥ Hủ lậu, hủ tục.【陋習】 lậu tập [lòuxí] Thói xấu; ⑦ (Kiến thức) nông cạn, thô thiển, thiển cận: 淺陋 Nông nổi; 孤陋寡聞 Kiến thức nông cạn.


meanings:
① Đường bờ ruộng: 阡陌縱橫 Bờ ruộng ngang dọc; ② Con đường, đường: 陌頭楊柳 Rặng liễu đầu đường; ③ Trăm (dùng như 百, bộ 白).


meanings:
① Xuống: 溫度下降 Nhiệt độ hạ xuống; ② Rơi (xuống): 降雨 Mưa rơi, mưa; 霜降 Sương xuống; ③ Hạ, giảm, giáng: 降低 Hạ thấp; 降職 Giáng chức; ④ Chiếu cố, hạ cố; ⑤ (văn) Nén xuống: 降心相從 Nén lòng đi theo. Xem 降 [xiáng].


meanings:
① Đầu hàng, hàng: 寧死不降 Thà chết không hàng; ② (Làm cho) khuất phục, hàng phục, chế ngự: 一物降一物 Vật này chế ngự vật kia. Xem 降 [jiàng].


meanings:
① Hạn, hạn độ, phạm vi được quy định: 無限 Vô hạn; 人數不限 Không hạn định số người; 期限 Kì hạn; 界限 Giới hạn; 權限 Quyền hạn; ② Ranh giới, giới hạn; ③ (văn) Bậc cửa, ngưỡng cửa.


meanings:
(cũ) ① Nơi gần bậc thềm; ② Bậc, thềm; ③ Nổng đất giữa ruộng, mô đất ngoài đồng; ④ (văn) Răn bảo; ⑤ Xem 九陔 [jiưgai]; ⑥ 【陔埏】cai diên [gaiyán] Nơi rất xa xôi.


meanings:
(văn) ① Chỗ đứt quãng của dãy núi, cửa núi; ②【灶陘】táo hình [zào xíng] Phần nổi cao bên bếp lò (có thể để đồ vật lên trên).


meanings:
Bậc (bực) thềm cung vua: 陛下 Bệ hạ (từ để tôn xưng nhà vua).


meanings:
Tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc (gọi tắt): 陝北 Miền bắc Thiểm Tây; 陝甘寧 邊區 Biên khu Thiểm Cam Ninh (Thiểm Tây — Cam Túc — Ninh Hạ).


meanings:
(văn) ① Trèo, lên (cao): 陟彼南山Trèo lên núi nam (Thi Kinh); ② Cất lên, thăng lên (chức vụ): 黜陟 Giáng và thăng chức; ③ (Vua) băng hà; ④ Cao; ⑤ Được.


meanings:
① Dốc, cao chót vót: 山陡路險 Dốc núi hiểm trở; ② Đột nhiên: 天氣陡變 Đột nhiên trở trời; 陡然 Đột nhiên.


meanings:
① Sân (có tường bao quanh): 院裡種了許多花 Trong sân trồng rất nhiều hoa; 我 把車停在前院 Tôi cho xe đậu ở sân trước; 獨院兒 Sân riêng (thuộc một gia đình); ② Viện, toà: 人民 檢察院 Viện kiểm sát nhân dân; 科學院 Viện khoa học; 醫院 Bệnh viện; 戲院 Kịch viện, rạp hát, nhà hát; 參議院 Toà tham nghị; ③ Học viện.


meanings:
① Trận, hàng trận (quân lính): 出陣 Ra trận, xuất trận; 布陣 Bố trận; ② Đánh trận, trận đánh; ③ (loại) Trận, cơn, làn, mẻ: 一陣風 Một cơn (làn, trận) gió; 一陣一陣地痛 Đau từng cơn; 批評了一陣 Phê bình cho một mẻ (trận); ④ Giai đoạn, thời gian, lúc, hồi, dạo: 這一陣子工作正忙 Dạo (lúc, hồi, thời gian) này đang bận.


meanings:
① Bỏ đi, xóa đi, tiêu trừ, trừ bỏ, trừ: 爲民除害 Trừ hại cho dân; 他們消除了疑慮 Họ đã xóa bỏ được nỗi ngờ vực; 剪除 Cắt bỏ; 掃除 Quét sạch đi; ② Ngoài... ra: 除此以外 Ngoài ra, trừ... không kể; 除了這個人，我都認識 Ngoài người đó ra, còn những người khác tôi đều quen biết cả. 【除非】trừ phi [chúfei] Trừ phi, chỉ có...: 除非發生特殊情況 Trừ phi xảy ra tình trạng đặc biệt; 除非你說，他才同意 Chỉ có anh nói thì hắn mới đồng ý; 【除開】trừ khai [chú kai] Như 除了;【除了】trừ liễu [chúle] a. Trừ... không kể: 除了病號 Trừ những người bệnh; b. Ngoài... ra, ngoài...: 除了你以外，還有誰？ Ngoài anh ra, còn ai nữa; 【除去】trừ khứ [chúqù] Như 除了; 【除外】trừ ngoại [chúwài] Trừ ra, không kể: 展覽室每天開放，星期一除外 Phòng triển lãm hàng ngày đều mở cửa, trừ ngày thứ hai; ③ (toán) (Tính, phép) chia: 二除四得二 4 chia cho 2 được 2 (4c2=2); ④ (văn) Thềm: 灑掃庭除 Quét rửa thềm nhà; ⑤ (văn) Bổ chức quan, phong quan: 除授 Bỏ chức cũ phong cho chức mới; ⑥【除日】trừ nhật [chúrì] Ngày hết năm. Cg. 除夜 [chuýè]; 【除夕】trừ tịch [chúxi] Đêm giao thừa, đêm 30 Tết.


meanings:
① Cùng, theo: 我陪你去 Tôi cùng đi với anh; 那地方他 沒有去過，有人陪着去才好 Nơi đó anh ấy chưa đi qua, phải có người đi cùng mới được; 他可以陪着你 Anh ấy có thể đi theo anh; ② (văn) Tiếp giúp, giúp đỡ, tiếp: 奉陪 Kính tiếp; 陪客 Tiếp khách; ③ (văn) (Chức) phụ, phó; ④ (văn) Tăng thêm; ⑤ (văn) Bồi thường (dùng như 賠, bộ 貝).


meanings:
(văn) Góc xó, chân: 山陬海澨 Chân trời góc biển; 遐陬 Nơi (xó) xa xăm hẻo lánh.


meanings:
① Âm u, đen tối: 陰暗 Đen tối; ② Râm: 天陰 Trời râm; ③ Âm (trái với dương): 陰陽 Âm và dương; ④ Tính âm, (thuộc) giống cái; ⑤ Mặt trăng: 月陰 Mặt trăng; ⑥ Bờ nam sông: 淮陰 Bờ nam sông Hoài; ⑦ Phía bắc núi: 華陰 Phía bắc núi Hoa Sơn; ⑧ Ngầm, bí mật: 齊使者如梁，孫臏以刑徒陰見 Sứ giả của Tề đi qua nước Lương, Tôn Tẫn lấy tư cách là tù nhân bí mật đến gặp sứ giả (Sử kí: Tôn Tử Ngô Khởi liệt truyện).【陰溝】âm câu [yingou] Cống ngầm; ⑨ Lõm: Xem 陰文; ⑩ Cõi âm, âm ti, âm phủ: 陰司 Âm ti; ⑪ Chỗ rợp, bóng rợp, bóng mát: 樹陰 Bóng mát, bóng cây; ⑫ (văn) Bóng mặt trời: 大禹惜寸陰，吾輩當惜分陰 Vua Đại Vũ tiếc từng tấc bóng mặt trời, còn chúng ta nên tiếc từng phân bóng mặt trời (Đào Khản); ⑬ (văn) Mặt trái, mặt sau: 碑陰 Mặt sau tấm bia; ⑭ Thâm độc, nham hiểm; ⑮ Bộ sinh dục (có khi chỉ riêng bộ sinh dục nữ giới); ⑯ [Yin] (Họ) Âm.


meanings:
(văn) Biên giới: 邊陲 Biên thùy (chỗ giáp giới với nước khác).


meanings:
① Bày, đặt: 商品陳列 Bày hàng; ② Trình bày, giãi bày, kể: 陳述 Giãi bày; ③ Cũ, để lâu: 陳酒 Rượu để lâu năm; 推陳出新 Đẩy cũ ra mới; ④ [Chén] Nước Trần (thời Xuân Thu, Trung Quốc); ⑤ [Chén] Tên Triều đại (ở Trung Quốc, năm 557-589; ở Việt Nam năm 1225-1400) ⑥ (Họ) Trần.


meanings:
(Sự) dàn quân (có tính chiến thuật), dàn trận.


meanings:
(văn) ① Tường thấp trên mặt thành; ② Chân.


meanings:
① Gò lớn, đồi: 陵谷變遷 Nay đồi mai lũng; ② Lăng mộ (mồ mả của vua chúa): 嗣德陵 Lăng vua Tự Đức; 謁陵 Viếng mộ; ③ (văn) Xúc phạm, lăng nhục, lấn hiếp: 在上位不在陵下 Ở ngôi trên không lấn hiếp người dưới (Trung dung); ④ (văn) Cướp đoạt, chiếm đoạt; ⑤ (văn) Leo, trèo lên; ⑥ (văn) Mục nát: 陵夷 Tan nát; ⑦ (văn) Tôi đồ sắt.


meanings:
① Đồ gốm: 陶器 Đồ gốm; ② (văn) Thợ làm đồ gốm, thợ gốm; ③ Nung đúc, hun đúc; ④ Vui sướng, mừng rỡ, hớn hở, say mê; ⑤ (văn) Nhớ nhung: 鬱陶 Thương nhớ; ⑥ [Táo] (Họ) Đào.


meanings:
Tên người: 皐陶 Cao Dao (một hiền thần đời vua Thuấn ở Trung Quốc thời xưa).


meanings:
① Sa vào, lún xuống, tụt xuống, sụt xuống, vùi lấp mất: 陷入泥沼 Sa vào hố lầy; 陷赤子於禍坑 Vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ (Bình Ngô đại cáo); ② Lõm xuống, hóp vào: 病了幾個月，他的眼睛都陷進去了 Bệnh mấy tháng, mắt anh ấy lõm sâu xuống; ③ Hãm hại: 誣陷 Vu hãm; ④ Đánh bẫy, đánh lừa, lừa: 他陷她于絕境 Anh ta đã lừa nàng vào đường cùng; ⑤ Công hãm, bị công phá: 城陷 Thành bị công phá; 陣陷 Trận bị phá tan; ⑥ Khuyết điểm, thiếu sót.


meanings:
① Trên đất, trên cạn, trên bộ, đất liền, đường bộ, bằng đường bộ: 陸地 Lục địa, trên bộ; 大陸 Đại lục; 登陸 Đổ bộ; 水陸草木之花 Hoa của các loài thảo mộc dưới nước và trên cạn; 水陸交通 Giao thông đường thuỷ và đường bộ; 陸路 Đường bộ; ② 【陸離】lục li [lùlí] Màu sắc hỗn tạp, sặc sỡ, rực rỡ, lòe loẹt: 光怪陸離 Màu sắc sặc sỡ; ③ 【陸續】lục tục [lùxù] Lần lượt, lục tục: 來賓陸續到達 Khách đã lần lượt (lục tục) đến; ④ [Lù] Sao Lục; ⑤ [Lù] (Họ) Lục. Xem 陸 [liù].


meanings:
① Dương (trái với âm): 陰陽 Âm dương; ② Thái dương, mặt trời: 朝陽 Mặt trời ban mai; 秋陽以暴之 Có mặt trời mùa thu dọi xuống cho nó (Mạnh tử); ③ (văn) Hướng nam, phía nam: 天之當陽 Thiên tử ngồi quay về hướng nam; ④ (văn) Hướng bắc, phía bắc: 漢陽 Phía bắc sông Hán; ⑤ (văn) Phía nam núi: 衡陽 Phía nam núi Hành; 以其乃華山之陽名之也 Vì nó ở phía nam núi Hoa Sơn nên mới gọi nó là động Hoa Sơn (Vương An Thạch: Du Bao Thiền sơn kí); ⑥ Lộ ra ngoài, tỏ ra bên ngoài, bề ngoài, giả vờ, vờ (như 佯, bộ 亻): 陽爲尊敬 Ngoài mặt tỏ ra tôn kính; 今其狀陽言與韓，其實陰善楚 Nay bề ngoài vờ nói ủng hộ nước Hàn, nhưng thực ra lại ngầm thân với Sở (Sử kí: Hàn thế gia); 陽眠 Giả vờ ngủ.【陽溝】dương câu [yáng gou] Rãnh nổi, cống lộ thiên; 【陽奉陰違】 dương phụng âm vi [yángféng-yinwéi] Ngoài thì thuận, trong thì chống, trước mặt phục tùng sau lưng chống lại; ⑦ Dương (vật): 陽具 Dương vật, ngọc hành; ⑧ (văn) Màu đỏ tươi; ⑨ (văn) Cõi dương, cõi đời, dương gian; ⑩ [Yáng] Tên đất thời xưa (thuộc nước Yên đời Xuân thu, ở phía đông huyện Đường, tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc); ⑪ [Yáng] (Họ) Dương.


meanings:
【陾陾】nhưng nhưng [réngréng] (văn) ① Đông đúc, đông đảo; ② (văn) Tiếng xây tường (lụp cụp).


meanings:
① (văn) Vượt qua (như 逾, bộ 辶); ② 【隃麋】Du Mi [Yúmí] Tên đất thời cổ (thuộc huyện Thiên Dương, tỉnh Thiểm Tây Trung Quốc ngày nay, nơi sản xuất mực, vì vậy những từ “du mi”, “mi hoàn” 麋丸 còn dùng để chỉ mực viết).


meanings:
① Góc, cạnh, xó: 墻隅 Góc tường; 舉一隅不以三隅反 Nêu một góc mà không biết xét đến ba góc kia (Luận ngữ); ② Vùng ven: 海隅 Vùng ven biển, góc biển.


meanings:
① Trọng thể, trọng hậu: 隆重 Long trọng; ② Hưng thịnh: 興隆 Hưng thịnh; 隆盛 Thịnh vượng; ③ Sâu, hậu, thắm thiết: 隆情厚誼 Tình nghĩa thắm thiết, nghĩa thiết tình hậu; ④ Gồ lên, lồi lên, u lên: 他碰得前額隆起一個大包 Trán anh ấy va u lên một cục to; ⑤ (văn) Cao quý, tôn quý, nổi tiếng, vẻ vang; ⑥ (văn) Lớn; ⑦【隆隆】long long [lóng lóng] (thanh) Ầm ầm: 雷聲隆隆 Sấm sét ầm ầm; ⑧[Lóng] (Họ) Long.


meanings:
① Chỗ uốn khúc, chỗ ngoặt (của núi, sông, cung điện, hoặc cây cung...): 山隈 Khuỷu núi; 河隈 Khuỷu sông; 城隈 Chỗ ngoặt của tường thành; ② (văn) Chỗ đùi vế; ③ (văn) Góc.


meanings:
① Hàng: 站隊 Đứng vào hàng; 排隊上車 Xếp hàng lên xe; ② Đội (một số người có tổ chức): 球隊 Đội bóng; 艦隊 Hạm đội; 擔¬[隊 Đội cáng thương; 消防隊 Đội chữa cháy; ③ Đội thiếu niên tiền phong: 隊旗 Cờ đội (thiếu niên tiền phong); ④ Đoàn, toán: 一隊人馬 Một đoàn người.


meanings:
(văn) ① Như 墮 (bộ 土); ② Thịt xé; ③ Tết Đoạ.


meanings:
① Đời Tùy (Trung Quốc, năm 581—618); ② (Họ) Tùy.


meanings:
(cũ) Hào (ao cạn trong thành): 城隍 Hào thành.


meanings:
① Bậc, bực (thềm): 階梯 Bậc thang; ② Cấp bậc, ngôi thứ; ③ (văn) Bắc thang: 猶天之不可階而昇也 Giống như trời thì không thể bắt thang mà lên được (Luận ngữ); ④ (văn) Lối đưa tới, con đường dẫn tới: 禍階 Cớ gây ra tai hoạ; ⑤ (văn) Nương tựa: 無尺寸之階 Không còn có chỗ nương tựa.


meanings:
① Chặn, ngăn cách, tách riêng ra, phân ra, chia ra, gạn ra: 一間屋隔成兩間 Một căn nhà ngăn thành hai gian; ② Cách, xa cách, cách biệt: 相隔很遠 Cách nhau rất xa; 睽隔 Cách biệt xa xôi; 商女不知亡國恨，隔江猶唱“後庭花” Các thương nữ (con hát) không biết gì tới cái hận mất nước, nên cách bên kia sông vẫn cứ hát bài "Hoa sau vườn" (Đỗ Mục: Bạc Tần Hoài).


meanings:
① Rơi xuống: 夜中星隕如雨 Giữa đêm sao rơi xuống và trời lại mưa (Xuân thu: Trang công thất niên) (如= 而); ② (văn) Hư hỏng: 景公臺隕 Cái đài của vua Cảnh công bị hỏng (Hoài Nam tử); ③ (văn) Héo rụng: 望秋先隕 Vừa đến mùa thu lá đã rụng trước (Mộng khê bút đàm); ④ (văn) Chết (dùng như âf, bộ 歹): 巢隕諸樊 Chư Phàn đã chết ở đất Sào (Tả truyện); 四擬不破，則隕身滅國矣 Không phá bỏ được bốn việc tương tự thì thân sẽ chết nước sẽ mất (Hàn Phi tử).


meanings:
(văn) ① Như 塢 (bộ 土); ② Lô cốt đá để phòng giặc cướp (trong làng xóm); ③ Núi trong nước; ④ Dinh có xây thành xung quanh.


meanings:
① (văn) Cao; ② [Wâi] Nước Ngỗi (thời xưa, nay thuộc tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc); ③ [Wâi] (Họ) Ngỗi.


meanings:
① Hiểm, hiểm hóc, hiểm trở, xung yếu: 要隘 Nơi xung yếu; 關隘 Cửa ải hiểm trở; ② Nhỏ, hẹp, hẹp hòi: 氣量狹隘 Bụng dạ hẹp hòi; 伯夷隘 Ông Bá Di hẹp hòi (MaÅnh tử); ③ (văn) Như 阨.


meanings:
① Vết nứt, lỗ hổng, khe hở, kẽ hở (trên tường...): 門隙 Khe cửa; 墻隙 Vết rạn trên tường, khe tường; ② (Khoảng đất, thời gian) nhàn, trống: 農隙 Thời gian nhàn rỗi của nhà nông; 空隙 Chỗ trống, khe hở; ③ Chỗ sơ hở, dịp: 無隙可乘 Không có chỗ sơ hở nào để lợi dụng; ④ Sự nứt rạn, sự hiềm khích, nỗi oán giận (về tình cảm): 嫌隙 Hiềm khích; 安生王與太宗有隙 An Sinh Vương có hiềm khích với vua Thái Tông (Việt điện u linh tập); 他與那人有隙 Anh ấy có mối hiềm khích với người kia.


meanings:
① Bên cạnh, bên bờ, bờ, mép, lề, ranh giới: 天際 Chân trời; 無邊無際 Không bờ bến; ② Giữa: 廠際 Giữa các xưởng; 國際 Giữa các nước, quốc tế; 星際 Giữa các tinh tú; 校際籃球賽 Đấu bóng rổ giữa các trường; 廠際協作 Sự hiệp tác giữa các nhà máy; ③ Dịp, lúc, trong khoảng: 秋冬之際 Lúc (trong khoảng) cuối thu đầu đông; 國慶之際 Dịp quốc khánh; 此際方做准備 Lúc này mới còn sửa soạn; ④ Giữa lúc, gặp lúc, giữa khi, nhân dịp: 正當勝利之際 Giữa lúc (khi) thắng lợi; 値此建國五十周年之際 Nhân dịp dựng nước năm mươi năm.


meanings:
① Cách trở, ngăn, chặn: 堤堰可以障水 Đê điều có thể ngăn (chặn) nước; ② Chắn, che: 風障 Hàng rào chắn gió; 障眼法 Thuật (phép) che mắt; ③ (văn) Bức che, tấm che, màn che: 步障 (hay 行障) Màn che bụi lúc đi đường (của nhà quý phái thời xưa); ④ (văn) Vật xây đắp lên để che chở: 堤障 Bờ đê; 保障 Ụ thành.


meanings:
① Đường hầm. 【隧道】toại đạo [suìdào] Đường hầm. Cg. 隧洞 [suìdòng]; ② (văn) Đi vòng quanh; ③ (văn) Tháp trên thành để canh lửa hiệu (thời xưa ở Trung Quốc).


meanings:
① Đi theo: 我 隨着大家一起去 Tôi sẽ đi theo mọi người; ② Vừa... vừa...: 隨說隨記 Vừa nói vừa ghi; ③ Bất kì, lúc nào cũng: 隨時注意 Lúc nào cũng chú ý; ④ Tùy theo, tuân theo, phục tùng: 隨他的便 Tùy (theo) anh ấy; 隨意 Tùy ý; 隨便 Tùy ý, tùy tiện, tùy thích, tự do, cẩu thả, xuê xoa; 隨後 Sau đó, sau, tiếp theo; 隨即 Lập tức, tức khắc, ngay, bèn. 【隨時】tùy thời [suíshí] a. Sẵn sàng: 隨時准備殲滅對方 Sẵn sàng tiêu diệt đối phương; b. Bất cứ lúc nào: 隨時糾正錯誤 Sửa chữa sai lầm bất cứ lúc nào; 【隨着】tùy trước [suízhe] Theo đà, theo: 隨着時間 的推移 Theo thời gian trôi qua; 隨着工業的發展 Theo đà phát triển của công nghiệp; ⑤ Tiện, thuận: 隨手關門 Tiện tay đóng cửa lại; 隨口 Thuận miệng; ⑥ Giống, như: 他長得隨他父親 Anh ấy giống cha; ⑦ (văn) Ngón chân.


meanings:
(văn) ① Góc tây nam nhà (như 奧, bộ 大); ② Đất bốn bên có thể ở được (như 墺, bộ 土); ③ Sâu xa (như 奧, bộ 大): 申呂方強，其隩愛太子，亦必可知也 Họ Thân và họ Lã đang mạnh, họ yêu thái tử sâu xa, ắt cũng phải nên biết vậy (Quốc ngữ: Trịnh ngữ).


meanings:
(văn) ① Chỗ rẽ của dòng suối, chỗ bờ nước hỏm sâu vào, vũng, vịnh nhỏ; ② Ấm áp (như 燠, bộ 火).


meanings:
① Nguy hiểm: 脫險 Thoát khỏi cơn nguy hiểm; ② Hiểm yếu, hiểm trở: 天險 Vùng hiểm yếu thiên nhiên; ③ Hiểm sâu, hiểm độc, hiểm hóc, gian hiểm, xảo quyệt: 陰險 Thâm hiểm; 險詐 Nham hiểm; ④ Suýt, suýt nữa, tí nữa: 他險遭不幸 Anh ta suýt gặp chuyện không may (suýt chết).


meanings:
(văn) ① Lên cao (như 躋, bộ 足); ② Lên, mọc lên: 朝隮于西 Sáng sớm mọc lên ở hướng tây (Thi Kinh); ③ Rơi xuống; ④ Cầu vồng.


meanings:
(văn) ① Nơi ẩm thấp, chỗ trũng; ② Ruộng mới vỡ.


meanings:
① Giấu, ẩn giấu, ẩn nấp, ẩn trốn, kín đáo, ngấm ngầm: 隱瞞 Giấu giếm, che đậy; 隱患 Tai hoạ ngầm; 隱逸 Ẩn dật, lánh đời; 隱於屏後 Nấp sau tấm bình phong; 子爲父隱 Con giấu cho cha; 二三子以我爲隱乎？ Hai ba anh cho ta là có giấu giếm gì chăng? (Luận ngữ); ② (văn) Đau lòng, thương xót, trắc ẩn: 王若隱其無罪而就死地 Nhà vua nếu xót thương cho con vật không có tội mà phải đi tới chỗ chết (Mạnh tử); ③ (văn) Không rõ ràng, mơ hồ, lờ mờ: 隱隱 Lờ mờ; 隱約 Lập lờ; ④ (văn) Điều bí ẩn, điều khó hiểu; ⑤ (văn) Thiếu thốn, nghèo túng, khốn khổ: 民隱 Nỗi khốn khổ của dân; ⑥ (văn) Xem xét; ⑦ (văn) Tường thấp; ⑧ (văn) Lời nói dối; ⑨ (văn) Tựa, dựa: 隱几而臥 Tựa ghế mà nằm; 隱囊 Tựa gối; ⑩ [Yên] (Họ) Ẩn.


meanings:
① Tên núi: 隴山Lũng Sơn (ở giữa hai tỉnh Thiểm Tây và Cam Túc, Trung Quốc); ② (Tên gọi tắt của) tỉnh Cam Túc (Trung Quốc).


meanings:
① Tôi tớ: 奴隸 Nô lệ; 僕隸 Tôi mọi; ② (Phụ) thuộc: 隸屬 Lệ thuộc; ③ (Nha) dịch: 皂隸 Sai dịch; 卒隸 Lính lệ; ④ Lối chữ lệ. 【隸書】lệ thư [lìshu] Lối chữ lệ (thời Hán); ⑤ (văn) Tập luyện, học tập; ⑤ [Lì] (Họ) Lệ.


meanings:
① (loại) Con, cái, chiếc, bàn: 一隻眼睛 Một con mắt; 一隻鳥 Một con chim; 一隻手表 Một cái đồng hồ đeo tay; 一隻鞋 Một chiếc giầy; 一隻手 Một bàn tay; 乾坤隻眼小塵埃 Một con mắt càn khôn coi cõi trần là nhỏ (Trần Bích San: Quá Vân Sơn); ② Lẻ loi, một mình, đơn độc, chiếc: 隻影 Bóng chiếc, lẻ bóng; 形單影隻 Lẻ loi đơn chiếc; 隻字不提 Không nhắc đến một lời. Xem 只 [zhê].


meanings:
Chim sẻ, chim nhỏ (nói chung). Xem 雀 [qiăo], [què].


meanings:
Chim sẻ. 【雀盲眼】tước manh nhãn [qiăo mang yăn] (đph) Quáng gà. Xem 雀 [qiao], [què].


meanings:
① Chim: 麻雀 Chim sẻ, chim ri; 孔雀 Chim công; ② (văn) Có tàn nhang. Xem 雀 [qiao], [qiăo].


meanings:
① (Giống) đực, sống, trống; ② (Người hoặc nước) hùng mạnh: 稱雄 Xưng hùng; 戰國七雄 Bảy nước hùng mạnh thời Chiến Quốc; ③ Hào hùng, mạnh mẽ, oai hùng, hùng dũng, to lớn, kiệt xuất, có khí phách: 雄心 Hùng tâm, chí lớn; 雄兵 Hùng binh; 雄略 Mưu lược kiệt xuất; 雄才 Tài năng kiệt xuất; ④ (văn) Chiến thắng; ⑤ (văn) Mắng nhiếc người khác bằng những lời sỉ nhục; ⑥ [Xióng] (Họ) Hùng.


meanings:
① Nhã (nhặn), thanh nhã, đẹp đẽ, cao thượng: 文雅 Nho nhã, lịch sự; ② Nhã ý; ③ Xưa nay, vốn thường: 雅善琴詩 Xưa nay (vốn thường) giỏi về đánh đàn và làm thơ; 一日之雅 Vốn thường có một ngày cùng thân gần nhau; 雍齒雅不慾屬沛公 Ung Xỉ vốn không muốn thuộc về Bái Công (Sử kí: Cao tổ bản kỉ); ④ (văn) Thường: 子所雅言 Lời Khổng Tử thường nói (Luận ngữ); ⑤ (văn) Chính: 大雅 Đại nhã (trong Kinh Thi); 小雅 Tiểu nhã (trong Kinh Thi); ⑥ (văn) Rất, lắm: 婦，趙女也，雅善鼓瑟 Vợ là con nhà họ Triệu, rất giỏi đánh đàn sắt (Hán thư: Dương Uẩn truyện); ⑦ (văn) Tên sách: 爾雅 Nhĩ nhã; 黃雅 Quảng nhã; ⑧ Một loại âm nhạc xưa (dùng trong chốn triều đình).


meanings:
① Tập hợp, tụ tập, gom góp, góp lại: 集會 Họp mít tinh, cuộc mít tinh; 集中 Tập trung; 集款 Khoản góp lại; 集股 Góp cổ phần; ② Chợ, chợ phiên: 趕集 Đi chợ; 集市 Chợ phiên; 這個東西集上買的 Cái này mua ở chợ; ③ Tập: 詩集 Tập thơ; 影集 Tập ảnh; 選集 Tuyển tập; 全集 Toàn tập; ④ (loại) Tập (chỉ từng quyển sách một): 上下兩集 Tập trên và tập dưới; 第二集 Tập II; ⑤ (văn) (Chim) đậu: 黃鳥于飛，集于灌 木Hoàng điểu bay bay, đậu trên bụi cây (Thi Kinh); ⑥ (văn) Nên, xong: 集事 Việc đã làm xong; ⑦ (văn) Đều.


meanings:
① Mướn, thuê: 雇保姆 Mướn vú em (trông trẻ); 這家公司雇用了五十個人 Công ti này đã thuê 50 người làm; ②Đi mướn (thuê): 雇車 Thuê xe.


meanings:
① (Chim) trĩ: 雉毛 Lông trĩ; ② Trĩ (đơn vị đo diện tích của vật kiến trúc thời xưa, một trượng vuông là một đổ 堵, ba đổ là một trĩ).


meanings:
① Thịt béo; ② (văn) Đầy ý nghĩa, có ý nghĩa.【雋永】tuyến vĩnh [juàn yông] (văn) Sâu xa, tế nhị, thấm thía sâu xa (về lời nói hay câu văn): 意味雋永 Ý nghĩa sâu xa; ③ [Juàn] (Họ) Tuyến. Xem 雋 [jùn].


meanings:
① (Giống) cái, mái: 雌兔 Thỏ cái; 雌雞 Gà mái; ② (văn) Mềm yếu, yếu ớt; ③ (văn) Bị đánh bại; ④ (văn) Trách mắng; ⑤ (văn) Nhe ra (răng...) (dùng như 齜, bộ 齒).


meanings:
① (văn) Hài hoà, hoà (như 雝): 雍睦 Hoà mục; ② (văn) Ngăn chặn, cản trở; ③ [Yong] Châu Ung (một trong 9 châu của Trung Quốc thời xưa, nay thuộc vùng Thiểm Tây, Cam Túc, Thanh Hải); ④ [Yong] (Họ) Ung.


meanings:
① (văn) Ngựa đen có bờm trắng; ② (văn) Con cú; ③ (văn) Quấn (dùng như 絡, bộ 系); ④ [Luò] Sông Lạc; ⑤ [Luò] (Họ) Lạc.


meanings:
① Dù, mặc dù, dù rằng, dù có, cho dù (đi nữa), tuy, tuy rằng: 工作雖忙，可是學習決不能放鬆 Công việc tuy bận, nhưng quyết không nên lơ là học tập; 果能此道矣，雖愚必明，雖柔必強 Nếu làm được đạo đó, thì dù ngu ắt cũng sáng ra, dù yếu ắt cũng mạnh lên (Trung dung). 【雖復】 tuy phục [suifù] (văn) Cho dù, mặc dù, dù rằng: 雖復千年一聖，終是百世同宗 Cho dù một ngàn năm mới có một bậc thánh, thì cuối cùng trăm đời về trước vẫn là đồng tộc (Dữu Tử Sơn tập); 【雖然】 tuy nhiên [suirán] Tuy, tuy rằng, tuy vậy, cho dù như thế, dù thế: 諸侯之禮，吾未之學也，雖然，吾嘗聞之矣 Lễ nghi của chư hầu ta chưa học, tuy vậy ta đã từng nghe nói (Mạnh tử); 【雖說】tuy thuyết [suishuo] (khn) Tuy nhiên, tuy vậy, thế nhưng; 【雖則】tuy tắc [suizé] Như 雖然; ② Con tuy (loài bò sát giống như con thằn lằn); ③ (văn) Xô, đẩy (dùng như 推, bộ 扌); ④ (văn) Chỉ (dùng như 惟, bộ 忄): 女雖湛樂從 Ngươi chỉ biết có vui chơi phóng túng (Thi Kinh: Đại nhã, Ức); ⑤ (văn) Há (dùng như 豈, bộ 豆, biểu thị sự phản vấn): 雖無予之，路車疾馬？ Há chẳng cho ngươi xe loại chư hầu đi và xe tứ mã? (Thi Kinh).


meanings:
① Một đôi: 一雙鞋 Một đôi giầy; 雙方同意 Hai bên đã thoả thuận; ② Số chẵn: 雙數 Con số chẵn; ③ Gấp đôi: 雙份兒 Hai phần.


meanings:
① Chim non, gà con, vịt con...: 雛雞 Gà con; ② Dê con; ③ Đứa bé con.


meanings:
① Tạp (nhạp), nhiều thứ nhiều loại, các thứ, lặt vặt, linh tinh: 雜色 Tạp sắc; 雜事 Việc vặt, việc linh tinh; 雜貨 Hàng hoá các loại, tạp hoá; 雜花 Đủ các loại hoa, hoa các loại; ② Lẫn lộn, táp nham: 夾雜 Lẫn lộn; ③ (văn) Pha trộn (phối hợp) các màu sắc: 畫繢之事雜五色 Việc hội hoạ phối hợp năm màu (Khảo công kí: Hoạ hội); ④ (văn) Hỗn hợp, trộn lẫn lại: 故先王以土與金，木，水，火雜，以成百物 Cho nên các bậc tiên vương lấy thổ và kim, mộc, thuỷ, hoả trộn lại, để thành ra trăm vật (Quốc ngữ: Trịnh ngữ); ⑤ Vai trong kịch để sai vặt làm đủ thứ việc; ⑥ (văn) Đều, cùng, chung: 雜曰... Đều nói...; 雜處 Ở chung; 其事是以不成，雜受其刑 Việc đó vì thế không thành, đều chịu hình phạt của ông ta (Quốc ngữ).【雜然】tạp nhiên [zárán] (văn) Đều, cùng.


meanings:
① (Con) gà: 母雞 Gà mái; 錦雞 Gà gô; 火雞 Gà tây; ②【雞䰽】kê gian [jijian] Sự giao hợp đồng tính (giữa con trai với nhau).


meanings:
① Xa cách, lìa tan, chia li: 離婚 Li dị; 悲歡離合 Nỗi vui buồn sum họp với chia li; 她從來沒離過家 Chị ta chưa bao giờ xa nhà; ② (Khoảng) cách: 車 站離這裡三里地 Nhà ga cách đây ba dặm; 離國慶節只有三天了 Chỉ còn ba hôm nữa là đến ngày Quốc khánh; 月球與地球距離甚遠 Mặt trăng và mặt trời cách nhau rất xa; ③ Thiếu: 發展工業離不了鋼鐵 Phát triển công nghiệp, không thể thiếu gang thép; ④ (văn) Dính, bám: 不離于裏 Không dính bám với lần trong (Thi Kinh); ⑤ (văn) Không tuân theo, làm trái: 離令 Làm trái mệnh lệnh; ⑥ (văn) Mắc vào, rơi vào, gặp, bị (dùng như 罹, bộ 网): 獨離此咎 Một mình mắc vào tai hoạ này (Giả Nghị: Điếu Khuất Nguyên phú); ⑦ (văn) (Hai người) cùng sánh nhau, sánh đều nhau; ⑧ (văn) Sáng chói, rực rỡ; ⑨ (văn) Bày, xếp; ⑩ (văn) Trải qua: 離一二旬 Trải qua một, hai mươi ngày (Hán thư); ⑪ (văn) Chim vàng anh; ⑫ Quẻ li (trong Kinh Dịch); ⑬ [Lí] (Họ) Li.


meanings:
離支 lệ chi [lìzhi] Cây vải, trái vải, lệ chi. Cv. 茘枝.


meanings:
① Khó khăn: 難治的病 Chứng bệnh khó chữa; 山路很難走 Đường núi rất khó đi; ② Làm cho bó tay: 這問題難住了我 Vấn đề này làm tôi phải bó tay; ③ Khó thể, không thể. 【難道】 nan đạo [nándào] Chẳng lẽ, lẽ nào, há (dùng như 豈, bộ 豆): 難道你不知道嗎？ Chẳng lẽ anh không biết hay sao?; 難道你忘了自己的諾言嗎？Lẽ nào anh lại quên mất lời hứa của mình?; 難道不是這樣麼？ Há chẳng phải như thế sao?; 【難怪】nan quái [nánguài] Chẳng trách, chả trách, thảo nào, hèn chi: 難怪人家生氣 Hèn chi người ta phải cáu; 難怪找到人，都開會去了 Đều đi họp cả, thảo nào không tìm thấy ai; 他不大了解情況，搞錯了也難怪 Không hiểu tình hình mấy, chả trách anh ta làm sai; 【難免】 nan miễn [nánmiăn] Khó tránh, không tránh khỏi: 犯錯誤是難免的 Mắc sai lầm là chuyện khó tránh; 有罔難免帶片面性 Đôi khi không tránh khỏi phiến diện; 【難以】nan dĩ [nányê] Khó mà: 難以想象 Khó mà tưởng tượng; 難以逆料 Khó mà đoán trước được; 難以置信 Khó mà tin được; ④ Khó chịu, đáng ghét.


meanings:
① Tai hoạ, tai nạn, tai ương: 逃難 Chạy nạn; 落難 Mắc nạn; 避難 Lánh nạn; 遭難 Gặp nạn; ② Trách, khiển trách, vặn vẹo, làm khó, vấn nạn: 事事非難 Trách móc đủ điều; 不必責難他 Không nên khiển trách anh ấy; 問難 Hỏi vặn lẽ khó khăn, vấn nạn.


meanings:
Mưa: 天雨 Trời mưa xuống; 暴風雨 Mưa bão. Xem 雨 [yù].


meanings:
(văn) (Mưa, tuyết...) rơi, xuống, đổ xuống: 雨雪 Mưa tuyết, tuyết rơi; 雨雹 Đổ mưa đá. Xem 雨 [yư].


meanings:
① Tuyết; ② Trắng như tuyết, đầy tuyết; ③ Kem lạnh; ④ Rửa, trả thù: 雪恥 Rửa nhục; ⑤ (văn) Lau sạch.


meanings:
(văn) ① Tốc lên, lật lên (vì gió); ② Bay đi; ③ Tung, gieo, rải ra; ④ Dung mạo xuất chúng: 不颺Trạng mạo xấu xí.


meanings:
(đph) Thổi: 洗的衣服被風颼幹了 Những quần áo giặt xong gió thổi khô rồi; ② (văn) Tiếng vù vù (của gió, hay của một vật bay nhanh). 【颼飀】 sưu lưu [souliú] (Tiếng gió) vù vù.


meanings:
(văn) ① Gió thổi trên cao; ② Tiếng gió: 飂戾 (Tiếng gió) vì vèo.


meanings:
① Phấp phới, phất phơ, bay lộn, tung bay: 紅旗飄 Cờ đỏ tung bay (phấp phới); 外面飄着小雨 Bên ngoài phấp phới mưa bay; 雪花飄 Tuyết bay lộn trên không; ② (văn) Bồng bềnh, lềnh bềnh (dùng như 漂, bộ 氵): 樹葉在水上飄流差 Lá cây nổi lềnh bềnh trên mặt nước; ③ (văn) Thổi: 風飄葉落 Gió thổi lá rụng; 風其飄汝 Gió thổi mày đi (Thi Kinh); ④ (văn) Lung lay, lay động; ⑤ (văn) Nhẹ nhàng, lâng lâng: 飄飄慾仙 Nhẹ nhàng như muốn lên tiên; ⑥ (văn) Gió lốc.


meanings:
(văn) Gió dữ, gió táp, gió giật, gió bão: 狂飆 Giông tố, bão táp. Cv. 飇, 飈.


meanings:
① Bay: 鳥飛 Chim bay; 飛沙走石 Cát bay đá chạy; ② Như bay, rất nhanh: 飛奔 Chạy như bay; 物價飛漲 Vật giá lên vùn vụt; ③ (kht) Bay hơi: 蓋上 瓶子吧，免得香味兒飛了 Đậy nắp lọ lại, kẻo bay mất mùi thơm; ④ Không đâu, ở đâu đâu, không ngờ, bất ngờ: 飛災 Tai nạn bất ngờ; 飛書 Bức thư không đề tên tác giả; 飛語 Lời nói phỉ báng; ⑤ (văn) Cao; ⑥ Phi (một công đoạn trong việc bào chế thuốc bắc, dùng lửa đốt cho khô hoặc dùng nước gạn cho sạch).


meanings:
① Đất mặn; ② Muối mỏ, muối thiên nhiên; ③ (hoá) Halogen; ④ Rim: 鹵雞 Gà rim; 鹵鴨 Vịt rim; ⑤ Nước sốt, nước dùng đặc (nấu bằng thịt, trứng gà và bột lọc, để chan lên mì sợi hoặc thức ăn khác): 打鹵麵 Mì chan nước sốt; ⑥ Chất uống đậm đặc: 茶鹵兒 Nước chè đặc; ⑦ (văn) Lỗ mãng, thô lỗ (dùng như 魯, bộ 魚); ⑧ (văn) Bắt giữ quân giặc (dùng như 擄, bộ 扌).


meanings:
Mặn: 鹹魚 Cá mặn; 這個菜太鹹了 Món ăn này mặn quá.


meanings:
① To lớn, rất lớn.【龐然大物】bàng nhiên đại vật [páng rán dàwù] Vật khổng lồ; ② Ngổn ngang, bề bộn, rối ren: 龐雜 Bề bộn, ngổn ngang, lộn xộn, rối beng, lung tung, kềnh càng; ③ Gương, khuôn, bộ (mặt): 面龐消瘐 Bộ mặt gầy mòn; 臉龐像母親 Khuôn mặt giống mẹ; 衣冠濟楚龐兒俊 Áo mũ chỉnh tề mặt mày tuấn tú (Tây sương kí); ④ [Páng] (Họ) Bàng.


meanings:
① (văn) Cung kính (như 恭, bộ 心); ② [Gong] (Họ) Cung.


meanings:
Bàn thờ, khám thờ, trang (thờ thần, Phật...): 佛龕 Bàn thờ Phật, khám thờ Phật.


meanings:
Sương mù. 【雰雰】 phân phân [fenfen] (văn) (Cảnh) sương tuyết mịt mù, sương tuyết rơi lả tả.


meanings:
(văn) ① Tuyết rơi nhiều (lả tả); ② Nước chảy ồ ồ (như 滂, bộ 氵).


meanings:
① Mây: 白雲 Mây trắng; 多雲 Nhiều mây; 雲散 Mây tan; ② (văn) Đàn, đoàn, bầy, đám, đông đảo.【雲集】vân tập [yúnjí] Tập hợp đông đảo: 全國代表雲集首都 Đại biểu trong cả nước tập hợp đông đảo tại Thủ đô; ③ [Yún] Tỉnh Vân Nam (gọi tắt); ④ [Yún] (Họ) Vân.


meanings:
① Lẻ tẻ, lặt vặt: 零食 Ăn vặt, quà vặt; 零用 Tiêu vặt; 零售 Bán lẻ; 化整爲零 Đổi nguyên ra lẻ; ② Số lẻ, dôi ra, ngoài: 年紀已經八十有零 Tuổi tác đã ngoài tám mươi; 人數是四十挂零兒 Hơn bốn mươi người; ③ (Số) lẻ: 一年零三天 Một năm lẻ ba ngày; 三年零一季 Ba năm lẻ một quý; ④ Số không (0): 四零五號 Số 405; 二減 二等于零 2-2=0 (hai trừ hai bằng không). Cv. ○; ⑤ Độ 0 trên nhiệt kế: 零上五度 Năm độ trên độ không; 零下十度 Mười độ dưới độ không; ⑥ Rơi rụng, tàn tạ: 零落 Rơi rụng; 凋零 Tàn tạ; ⑦ (văn) Mưa lác đác, mưa rây; ⑧ (văn) Rơi xuống: 靈雨既零 Mưa lành đã rơi xuống (Thi Kinh); ⑨ [Líng] (Họ) Linh.


meanings:
① Sấm: 打雷 Sấm nổ, sấm dậy.【雷電】lôi điện [léi diàn] Sấm sét; ② Mìn, vũ khí nổ, lôi: 地雷 Mìn; 水雷 Thuỷ lôi; 布雷 Cài (đặt, chôn, thả, rải) mìn; 掃雷 Quét mìn; ③ [Léi] (Họ) Lôi.


meanings:
① Điện: 這鐵絲網有電 Dây thép gai này có điện; ② Bị điện giật: 觸電 Điện giật; ③ Điện tín, điện báo, bức điện (nói tắt): 賀電 Điện mừng; 急電 Điện khẩn; ④ Đánh điện, gởi điện: 電复 Đánh điện trả lời; 電賀 Gởi điện mừng; ⑤ (văn) Soi tỏ: 呈電 Trình để xem xét; ⑥ (văn) Nhanh như chớp: 風馳電掣 Nhanh như gió thổi chớp giật.


meanings:
①Nhu cầu, sự cần dùng, sự cần thiết: 按需分配 Phân phối theo nhu cầu; ② Cần: 他需款甚殷 Nó rất cần tiền; ③ (văn) Lần lữa, trì hoãn, do dự: 需，事之賊也 Lần lữa là cái hại cho công việc (Tả truyện); ④ (văn) Đợi: 相需 Đợi nhau.


meanings:
① Khoảng trời không, trời: 高入雲霄 Cao đến tận trời; 九重霄 Chín tầng trời; ② (văn) Đêm (dùng như 宵, bộ 宀); ③ (văn) Mây hoặc sương mù; ④ (văn) Vừng hơi bên mặt trời; ⑤ (văn) Làm tan, làm cạn.


meanings:
(văn) ① Bỗng, chợt, thình lình; ② Nhanh chóng; ③ Từ tượng thanh.


meanings:
① (văn) Rơi đổ xuống: 霅爾雹落 Mưa đá trút xuống; ② (văn) Nhiều lời; ③ 【霅霅】tráp tráp [zhàzhà] (văn) Chớp nhoáng, như sấm chớp; ④ 【霅溪】Tráp Khê [Zhàqi] Tên sông (ở huyện Ngô Hưng, tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc).


meanings:
Sấm sét: 雷霆 Sấm sét; 如霆如雷 Như sét như sấm (Thi Kinh); 蒲藤之霆驅電掣 Trận Bồ Đằng sấm vang sét dậy (Bình Ngô đại cáo).


meanings:
① Rung động, chấn động: 把玻璃震¸H了 Kính bị rung vỡ rồi; 地震 Động đất; 地震學 Địa chấn học; ② Inh, vang: 震耳 Inh tai; 名震全球 Tiếng vang khắp thế giới; ③ Hoảng, hoảng sợ, sợ hãi: 敵人大震 Kẻ địch rất hoảng sợ; ④ Kích động, chạm mạnh; ⑤ (văn) Sét đánh, sấm động; ⑥ Quẻ Chấn (trong Bát quái).


meanings:
(văn) ① Mưa lớn, mưa rào, mưa như trút, mưa tầm tã; ② Ân huệ.


meanings:
① Bỗng, chợt, vụt, ngay.【霍然】hoắc nhiên [huò rán] a. Bỗng nhiên, đột nhiên: 手電筒霍然一亮 Đèn pin bỗng nhiên lóe sáng; b. (văn) (Khỏi bệnh) ngay: 數日之後，定當霍然 Vài ngày sau, ắt sẽ khỏi bệnh ngay; 霍然病已 Bệnh khỏi ngay; ② (văn) Phương nam; ③【霍霍】 hoắc hoắc [huòhuò] a. Ken két, soèn soẹt: 磨刀霍霍 Mài dao soèn soẹt; b. Chớp, chớp sáng, nhấp nhoáng: 電光霍霍 Ánh điện chớp sáng; ④ [Huò] (Họ) Hoắc.


meanings:
① Mưa lâm râm, mưa nhỏ; ② (văn) (Tiếng mưa) tí tách; ③ Chớp nhoáng: 霎時 Chốc lát, trong chớp mắt; 一霎時 Chớp một cái.


meanings:
Lả tả: 雨雪其霏 Tuyết rơi lả tả (Thi Kinh). 【霏霏】phi phi [feifei] (văn) Tới tấp, tầm tã: 雨雪霏霏 Mưa tuyết tới tấp; 若 夫霪雨霏霏，連月不開 Đến như những lúc mưa dầm tầm tã, suốt tháng không tạnh (Phạm Trọng Yêm: Nhạc Dương lâu kí).


meanings:
Mưa dầm (mưa lớn liên tục): 秋霖 Mưa thu; 甘霖 Mưa rào.


meanings:
① Sương, sương muối: 草上覆滿了霜 Cỏ phủ đầy sương; ② Váng trắng, phấn trắng: 鹽霜 Váng trắng, sương muối; 霜髮 Tóc sương, tóc bạc phơ; ③ Thuốc bột trắng; ④ Lãnh đạm, thờ ơ; ⑤ Trong trắng: 心懍懍以懷霜 Lòng nơm nớp ấp ủ một tâm tư trong trắng (Lục Cơ: Văn phú); ⑥ (văn) Năm: 白骨橫千霜 Xương trắng vắt ngang ngàn năm (Lí Bạch: Cổ phong ngũ thập cửu thủ); 簷隱千霜樹 Mái nhà ẩn nấp cây ngàn năm (Ngô Mại Viễn: Trường tương tư).


meanings:
① Mưa (xuống), (trận) mưa rào; ② Rơi xuống.


meanings:
(văn) 【霡霂】 mạch mộc [màimù] Mưa nhỏ, mưa rây.


meanings:
(văn) ① Mưa rơi lúc sấm nổ; ② Rơi, rơi xuống; ③ Chết.


meanings:
① Sương mù; ② Bụi nước (ở bình bơm phun ra): 噴霧器 Bình phun.


meanings:
(khn) Để lộ, lộ ra, tỏ ra, biểu lộ, bộc lộ, tiết lộ. Xem 露 [lù].


meanings:
① Sương, móc: 餐風宿露 Ăn gió nằm sương; ② Nước (cất bằng hoa quả): 果子露 Nước hoa quả (như chanh v.v); 玫瑰露 Mai quế lộ; ③ Phơi trần, để hở, để lộ: 揭露 Vạch trần; 暴露思想 Bộc lộ tư tưởng; 藏頭露尾 Giấu đầu hở đuôi; 別露了目標 Chớ để lộ mục tiêu; 露出原形 Lộ rõ nguyên hình; ④ (văn) Gầy; ⑤ [Lù] (Họ) Lộ. Xem 露 [lòu].


meanings:
【霶霈】bàng bái [pangpèi] (văn) Mưa như trút nước, mưa xối xả, mưa tầm tã.


meanings:
① Trùm (các nước chư hầu), bá chủ, minh chủ: 稱霸世界 Làm bá chủ thế giới; 此五霸之伐也！ Đó là công nghiệp hệt như ngũ bá! (Sử kí); 誠如是則霸業可成 Nếu thật như thế thì nghiệp bá có thể thành được (Gia Cát Lượng: Thảo lư đối); ② Cường hào, (ác) bá (kẻ ỷ cậy quyền thế bức hiếp dân chúng): 惡霸 Ác bá; ③ Chiếm đoạt, chiếm cứ, chiếm đóng.


meanings:
Mặt trăng (ánh trăng) thấy lần đầu trong tháng (dùng như 魄, bộ 鬼): 惟四月哉生霸 Chỉ tháng tư mới bắt đầu có ánh sáng trăng lần đầu trong tháng (Hán thư: Luật lịch chí, hạ) (哉 = 始).


meanings:
Sét đánh thình lình, sét. 【霹靂】phích lịch [pilì] Sét đánh thình lình, tiếng sét bất ngờ: 晴天霹靂 Sét đánh ngang tai; 他的死訊像一聲霹靂傳來 Tin anh ấy chết khác nào tiếng sét thình lình truyền tới.


meanings:
(văn) ① Trời hửng; ② Tạnh mưa, ngớt tuyết: 雨後初霽 Trời vừa tạnh mưa; 雪霽 Ngớt tuyết; ③ Nguôi giận: 氣平怒霽 Cơn giận đã nguôi; 霽威 Tan hết cơn giận, nguôi giận.


meanings:
(kht) ① Trời mù (do sương, khói, bụi): 他在一個陰霾 的日子離去 Anh ấy ra đi trong một ngày u ám; ② Mưa bụi, bụi mù (khi có gió thổi).


meanings:
(văn) ① Mây, sương mù; ② Ngùn ngụt; ③ [Ăi] (Họ) Ái.


meanings:
① Nhanh nhẹn, linh hoạt, lanh lẹ, tinh, thính: 心靈手巧 Khéo tay nhanh trí; 耳朵很靈 Tai rất thính; ② Tâm thần, linh hồn: 心靈 Tâm thần; 英靈 Anh linh; ③ (cũ) Linh thiêng, thiêng liêng: 神靈 Thần linh; 靈怪 Thiêng quái; ④ Kì diệu, thần kì; ⑤ Thần linh, thần, yêu tinh: 山靈 Các thần (trong núi); ⑥ Hiệu nghiệm, ứng nghiệm, kết quả: 靈藥 Thuốc hiệu nghiệm; 這個法子很靈 Làm theo cách này rất có kết quả; ⑦ Linh cữu, quan tài: 守靈 Túc trực bên linh cữu; 移靈 Dời linh cữu; 靈前擺滿了花圈 Vòng hoa đặt đầy trước linh cữu; ⑧ [Líng] (Họ) Linh.


meanings:
【靉靆】ái đãi [àidài] ① Mây mù mịt; ② (Một loại) kính (đeo mắt); ③ Tối tăm, mù mịt.


meanings:
① Xanh: 青山綠水 Nước biếc non xanh; ② Cỏ hoặc hoa màu còn xanh: 踏青 Đạp lên cỏ xanh, đạp thanh (đi tảo mộ trong tiết thanh minh); 青苗 Lúa còn non; 看青 Trông lúa, trông đồng; ③ Sống (chưa chín): 橘子還青呢 Quýt hãy còn sống (còn xanh, chưa chín); ④ Thanh niên, tuổi trẻ, trẻ: 共青團 Đoàn thanh niên cộng sản; 年青 Trẻ, trẻ tuổi; ⑤ (văn) Vỏ tre, thẻ tre (thời xưa dùng để khắc chữ): 殺青 Thẻ tre để viết chữ; 汗青 Vỏ tre đã hơ lửa cho tươm mồ hôi và khô đi (để dễ khắc chữ); 青史 Sử xanh, sử sách (thời xưa khắc vào thẻ tre xanh); ⑥ Lòng trắng trứng: 蛋青 Lòng trắng trứng; ⑦ [Qing] Tỉnh Thanh Hải hoặc Thanh Đảo (gọi tắt); ⑧ [Qing] (Họ) Thanh.


meanings:
Trời (từ dùng của các đạo sĩ, tương đương với 天, bộ 大).


meanings:
① Sai lầm, trái, sai trái, trái ngược, không đúng, không hợp lí: 明辨是非 Phân rõ phải trái; 爲非作歹 Làm càn làm bậy; 痛改前非 Quyết tâm sửa đổi những lầm lỗi trước kia; 文過飾非 Tìm cách bào chữa để che lấp lỗi lầm; 是非不亂，則國家治 Phải, trái không lộn xộn thì nước nhà yên ổn (Tuân tử); ② Không hợp, phi pháp: 非法 Không hợp pháp; 非禮 Không hợp lễ độ; ③ Phản đối, chê trách, huỷ báng: 非難 Trách móc; 非笑 Chê cười; 不可厚非 Không thể chê trách quá đáng; 莫不非令尹 Không ai là không chê trách quan lệnh doãn (quan huyện) (Lã thị Xuân thu); ④ Không, không phải, phi: 非會員 Không phải hội viên; 非無產階級的文學 Văn học phi vô sản; 非筆墨所能形容 Không bút mực nào tả hết được.【非常】phi thường [feicháng] a. Bất thường: 非常會議 Hội nghị bất thường; b. Hết sức, rất: 非常努力 Hết sức cố gắng;【非但】phi đãn [feidàn] Không những, không chỉ, chẳng những: 非但我不知道，連他也不知道 Chẳng những tôi không biết, ngay đến anh ấy cũng không biết nữa. Như 非徒;【非得】phi đắc [feidâi] Phải..., thế nào cũng phải...: 幹這活兒非得膽子大（不行） Làm nghề này phải to gan mới được; 【非獨】phi độc [feidú] (văn) Không những, không chỉ (thường dùng với 而且): 非獨無害，而且有益 Không những không có hại, mà còn có ích;【非...而何】phi... nhi hà [fei...érhé] (văn) Chẳng phải... là gì, chỉ có thể là: 國勝君亡，非禍而何？ Nước bị nước khác đánh thắng, vua phải chạy sang nước khác, chẳng phải hoạ là gì? (Tả truyện: Ai công nguyên niên);【非...非...】phi... phi... [fei...fei...] Không phải... cũng không phải, chẳng ra... cũng chẳng ra...: 非驢非馬 Không phải lừa, cũng không phải ngựa; 非親非故 Không phải bà con, cũng chẳng phải bè bạn; 【非...即...】 phi... tức... [fei... jí...] Không phải... thì..., nếu không... thì...: 非打即罵 Không đánh đập thì chửi mắng;【非特】phi đặc [feitè] (văn) Như 非徒;【非徒】phi đồ [feitú] (văn) Không những, không chỉ: 非徒無益，而又害之 Chẳng những vô ích, mà còn có hại nữa (Mạnh tử); 湯，武非徒能用其民也，又能用非己之民 Vua Thang vua Võ không chỉ biết dùng dân của mình, mà còn biết dùng dân không phải của mình nữa (Lã thị Xuân thu); ⑤ Không, không có, nếu không (dùng như 無, bộ 火 và 不, bộ 一): 非下苦功夫不可 Cần phải chịu khó mới được; 雖寳非用 Tuy có quý nhưng không dùng được (Tả Tư: Tam Đô phú tự); 文非山水無奇氣 Văn chương mà không (nếu không) có cảnh núi sông thì không có khí kì lạ (Trần Bích San: Quá Vân Sơn); 不行，我非去不可 Không, tôi không thể không đi; ⑥ [Fei] Châu Phi.


meanings:
① Dựa vào, tựa vào, nương tựa, trông cậy, nhờ: 靠着墻站着 Đứng tựa vào tường; 依靠群衆 Dựa vào quần chúng; 靠天吃飯 Sống nhờ trời; ② Tin cậy: 可靠 Đáng tin, tin cậy được; ③ Sát lại, nhích gần, cặp bến, vào bờ: 行人靠邊走 Người bộ hành đi cặp theo lề đường; 船靠岸 Thuyền cặp bến.


meanings:
① Lãng phí, xa xỉ: 浮靡 Xa xỉ; 奢靡 Phung phí; ② (văn) Nói dối, lừa phỉnh. Xem 靡 [mê].


meanings:
① Vang dội, tràn lướt, đánh bạt, đánh tan, làm tiêu tan: 風靡一時 (Như) gió mạnh tràn lướt một thời, vang bóng một thời; 所向披靡 Đánh đâu được đấy, đánh bạt tất cả; 從風而靡 Lướt mạnh theo gió; ② (văn) Không: 靡日不思 Không ngày nào không nghĩ tới (Thi Kinh); 靡室靡家 Không cửa không nhà (Thi Kinh); ③ (văn) Không ai, không cái gì (dùng như 莫, bộ 艹): 靡虧大節 Không ai dám bỏ tiết lớn (Đại Việt sử kí toàn thư); ④ (văn) Nhỏ bé; ⑤ (văn) Tốt đẹp. Xem 靡 [mí].


meanings:
① Mặt: 笑容滿面 Nét mặt tươi cười; ② Hướng về phía, ngoảnh về: 背山面水 Tựa núi hướng ra sông; 這所房子面南坐北 Ngôi nhà này cửa hướng về phía nam; ③ Mặt (vật thể): 地面 Mặt đất; 路面 Mặt đường; 桌面兒 Mặt bàn; 面兒磨得很光 Mặt mài bóng nhoáng; ④ Đích thân, trực tiếp: 面談 Nói chuyện (trực tiếp); 面交 Đích thân chuyển giao; ⑤ (Bề) mặt: 書面兒破了 Bề mặt cuốn sách rách rồi; 被面 Mặt chăn; ⑥ Mặt, diện: 正面 Mặt phải; 反面 Mặt trái; 片面 Phiến diện; ⑦ Phía, bên: 前面 Phía trước; 西面 Phía tây; 外面 Bên ngoài; ⑧ Cái, lá...: 一面鏡子 Một cái gương; 三面旗 子 Ba lá cờ. Xem 麵 [miàn].


meanings:
(văn) Bẽn lẽn, thẹn thùng, e thẹn: 有靦面目 Mặt mũi thẹn thùng (Thi Kinh).


meanings:
Lúm đồng tiền trên mặt: 笑靨 Cười lúm đồng tiền.


meanings:
① Da: 革制品 Đồ da; 制革廠 Nhà máy thuộc da; ② Đổi, biến đổi, thay đổi: 革新 Đổi mới; ③ Bãi, cách: 革職 Bãi chức, cách chức; ④ (nhạc) Tiếng cách (một trong bát âm, một loại nhạc khí gõ thời xưa của Trung Quốc); ⑤ (văn) Áo giáp; ⑥ (văn) Binh lính; ⑦ Quẻ Cách (trong Kinh Dịch); ⑧ (văn) Lông cánh chim; ⑨ [Gé] (Họ) Cách. Xem 革 [jí].


meanings:
(văn) Gấp, kíp, nguy: 病革 Bệnh gấp (nguy). Xem 革 [gé].


meanings:
【靰鞡】ngột lạp [wùla] Loại giày da mang vào mùa đông của người xứ đông bắc Trung Quốc, trong có lót cỏ ngột lạp.


meanings:
(văn) ① Hai ngựa trong của xe tứ mã; ② Bủn xỉn, keo lận, keo kiệt; ③ Trêu, quấy, đùa, làm cho xấu hổ; ④ Lấy; ⑤ [Jìn] (Họ) Cận.


meanings:
Giày bốt, ủng, hia: 雨靴 Ủng (đi mưa). Cv. 鞾.


meanings:
① Cái đích để bắn, mục tiêu, bia: 打靶 Bắn bia, tập bắn. Cg. 靶子 [băzi]; ② (văn) Da dây cương ngựa; ③ (văn) Chuôi, cán (dùng như 把, bộ 扌).


meanings:
(văn) ① Dây da cột xe vào ngựa kéo; ② Dây da, dây kéo xe.


meanings:
① Vớ (bít tất) dài; ② 【靺鞨】mạt hạt [mòhé] a. Tên một loại đá quý; b. [Mòhé] Tên một bộ lạc thời xưa ở Trung Quốc.


meanings:
(văn) Chỗ cong mũi giày, ống giày, ống vớ.


meanings:
(văn) Chỗ tựa tay có quấn miếng da ở cái đòn ngang trước xe.


meanings:
① (cũ) Kiềng ngựa (vòng da quàng cổ ngựa); ② Dây thừng, dây chão. Xem 鞅 [yăng].


meanings:
(văn) Cái trống nhỏ có tay cầm để lắc, trống lắc.


meanings:
Giày, dép: 一雙皮鞋 Một đôi giày da; 草鞋 Dép cói; 拖鞋 Dép lê.


meanings:
Yên ngựa: 馬夫把馬鞍放在馬背上 Người đánh xe ngựa đặt cái yên ngựa lên lưng ngựa.【鞍子】an tử [anzi] Yên ngựa.


meanings:
① Bền chặt, củng cố; ② (văn) Buộc đồ bằng da; ③ (văn) Sấy lửa; ④ [Gông] (Họ) Củng.


meanings:
(văn) ① Mạn giày; ② Bịt trống bằng da thuộc.


meanings:
【鞝鞋】 thượng hài [shàngxié] Khâu giày. Cv. 上鞋.


meanings:
① Da vá giày; ② Đinh vá trước và sau đế giày.


meanings:
① Nuôi nấng: 鞠養 Nuôi nấng; 鞠育 Nuôi dạy; 母兮鞠我 Mẹ hề nuôi ta (Thi Kinh); ② (văn) Quả bóng da; ③ (văn) Cong, khom: 鞠躬 Khom mình chào; ④ (văn) Nhiều; ⑤ (văn) Hỏi vặn; ⑥ (văn) Bảo; ⑦ (văn) Như 菊 (bộ 艹); ⑧ [Ju] (Họ) Cúc.


meanings:
① Thuộc da; ② Da mềm, da thuộc, da chín.


meanings:
(văn) ① Cái đu. Xem 韆; ② Dây đuôi, dây da thắng vào vế sau ngựa, dây thắng đái; ③ Dây kéo xe (buộc vào ngựa).


meanings:
(văn) ① Xét hỏi tội nhân; ② Cùng khốn cực kì.


meanings:
(văn) Túi cung tên trên mình ngựa; ② Chứa cất.


meanings:
① Roi, roi vọt: 皮鞭 Chiếc roi da; 鋼鞭 Roi sắt (binh khí cũ); ② (văn) Quất, quật, vút, vụt, đánh (bằng roi): 鞭馬 Quất cho ngựa phóng lên; ③ Hình phạt đánh bằng roi; ④ Dây pháo, pháo: 一挂鞭 Một tràng pháo; 放鞭 1. Đốt pháo; 2. Nổ bánh xe; ⑤ (đph) Dương vật (bò, dê, ngựa...): 牛鞭 Dương vật bò, ngầu pín; 羊鞭 Dương vật dê; ⑥ (văn) Cổ lệ, khuyến khích. 【鞭策】tiên sách [biancè] Thúc giục.


meanings:
(văn) ① Giày da; ② Giày đơn; ③ Thông dịch, phiên dịch: 鞮譯 Nhân viên phiên dịch; ④【鞮鞻氏】đê lâu thị [dilóu shì] Viên quan coi về âm nhạc của các dân tộc thiểu số bốn phương (Trung Quốc); ⑤ 【鞮鞪】 đê mâu [dimóu] Cái mũ trụ (để che tên đạn).


meanings:
① Băng tay và bao tay của người nuôi chim ưng; ② 【鞲鞴】câu bị [goubèi] a. Píttông; b. Ống bễ lò rèn.


meanings:
① Cột yên cương vào ngựa; ② Xem 鞲鞴 [goubèi].


meanings:
(văn) ① Da thú đã bỏ hết lông; ② Cột bằng dây da.


meanings:
(văn) Tiếng trống: 鞺鞳 Tiếng chuông trống.


meanings:
① Da thuộc; ② (văn) Trái (dùng như 違, bộ 辶); ③ [Wéi] (Họ) Vi.


meanings:
Cái phất (bằng tơ lụa thêu để lót đầu gối khi quỳ làm lễ thời xưa cho đỡ đau).


meanings:
(văn) ① Da đã nhuộm bằng cỏ thiến; ② Màu vàng đỏ; ③ Tên một nhạc khí của dân tộc thiểu số miền đông Trung Quốc; ④【韎韐】muội cáp [mèi gé] Cái bịt gối trong đồ mặc tế.


meanings:
① Tường giếng, hàng rào giếng; ② [Hán] Nước Hàn (đời Chu, Trung Quốc); ③ [Hán] Hàn Quốc (nói tắt); ④ [Hán] (Họ) Hàn.


meanings:
(văn) ① Túi đựng cung; ② Bỏ cung vào bao (túi).


meanings:
(văn) Bao ngón tay bằng da để giữ đốc cung.


meanings:
Đúng, phải (thường dùng chung với từ phủ định): 不韙 Không đúng, không phải (trái với lễ nghĩa); 冒天下之大不韙 Dám làm trái hẳn với ý chí của thiên hạ.


meanings:
① (văn) Cái túi da để thổi lửa; ② (đph) Ống bễ.


meanings:
(văn) ① Vỏ (bao) kiếm (hoặc cung); ② Phép dùng binh, chiến thuật, thao lược; ③ Giấu.【韜光養晦】thao quang dưỡng hối [taoguang-yănhuì] Giấu tài; ④ Ăn không ngồi rồi.


meanings:
(văn) Giấu: 韞匵而藏諸？ Giấu vào hòm mà cất nó đi chăng? (Luận ngữ).


meanings:
① Âm (thanh, tiếng, giọng): 音樂 Âm nhạc; 噪音 Tiếng ồn; 他說話的口音很重 Giọng nói của anh ấy rất nặng; ② Nốt nhạc; ③ Tin (tức): 佳音 Tin mừng.


meanings:
(văn) ① Nhạc thiều (đời vua Thuấn nhà Ngu): 子在齊聞韶 Khổng Tử ở nước Tề nghe nhạc Thiều (Luận ngữ); ② Tốt đẹp: 韶光 Bóng mặt trời mùa xuân, cảnh sắc đẹp (mùa xuân).


meanings:
Nghiêng (dùng như 傾, bộ 亻): 不單頃耳而 聽已聰 Không nghiêng hết tai mà nghe đã rõ (Hán thư).


meanings:
① Khoảnh (thửa ruộng rộng 100 mẫu Trung Quốc, chừng 6, 667 héc-ta): 薄田十五頃 Ruộng xấu mười lăm khoảnh (Tam quốc chí); ② (văn) Chốc lát, vụt chốc, giây phút: 少頃 Một chốc, chốc lát; 俄頃 Vụt chốc; 有頃 Lát sau.【頃柏】 khoảnh khắc [qêngkè] Phút chốc, chốc lát, khoảnh khắc: 頃柏瓦解 Tan rã trong chốc lát; 【頃來】 khoảnh lai [qênglái] (văn) Mới đây, gần đây, mấy năm gần đây: 頃來廢章句，終日披案牘 Gần đây bỏ hết thơ phú, suốt ngày chỉ lo xử lí việc công (Sầm Tham: Quận trai nhàn toạ); ③ (văn) Vừa, mới: 頃接來信 Vừa nhận được thư; 頃聞諸將出入，各尚謙約 Vừa mới nghe các tướng ra vào, mỗi người đều còn nhún nhường tự ràng buộc mình (Tam quốc chí).


meanings:
① Phần sau cổ, gáy; ② Phần sau mũ; ③ Hạng, mục, điều: 五項注意 Năm điều chú ý; ④ (loại) Khoản tiền, số tiền: 欠項 Khoản tiền còn thiếu; ⑤ Số hạng; ⑥ (văn) To lớn; ⑦ [Xiàng] (Họ) Hạng.


meanings:
① Xuôi, thuận: 順水 Xuôi dòng; 順耳 Êm tai; 順心 Vừa lòng, hài lòng; 順利 Thuận lợi; ② Men theo, dọc theo: 順河邊走 Đi men theo bờ sông. 【順着】thuận trước [shùnzhe] a. Men theo, dọc theo: 順着大路往東 Men theo đường lớn về phía đông; b. Theo, chiếu theo: 我順着他指點的方向看去 Tôi nhìn theo hướng anh ta chỉ; ③ Tiện thể, nhân tiện, thuận: 順手關門 Tiện tay đóng cửa; 順口說出來 Thuận miệng nói ra.【順便】thuận tiện [shùnbiàn] Nhân tiện, tiện thể: 順便說一句 Nhân tiện nói một câu; ④ Sửa sang lại: 順一順頭髮 Sửa lại tóc; 文章太亂，得順一順 Bài viết rườm quá, cần phải sửa lại; ⑤ Phục tùng, nghe theo, noi theo, hàng phục, quy phục, tuân theo: 順從 Nghe theo; 四國順之 Các nước bốn phương đều quy phục; ⑥ Trôi chảy, thuận lợi: 事情辦得很順 Công việc tiến hành rất thuận lợi; ⑦ (văn) Yên vui: 父母其順矣乎！ Cha mẹ được yên vui lắm thay! (Trung dung).


meanings:
① (đph) Thô: 這線太頇 Chỉ này sợi thô quá; ② Xem 顢頇.


meanings:
① Nên, phải, cần phải, cần: 須要 Cần, cần phải; 須知 Cần biết; 急須 Cần gấp; 無須 Không cần; 我必須立即去做這件事 Tôi cần phải làm việc này ngay; ② Có thể; ③ Râu (như 鬚, bộ 髟); ④ Lúc, chốc lát: 斯須 (hay 須臾) Chốc lát; 禮樂不可斯須去身 Lễ nhạc không thể rời khỏi thân mình trong chốc lát (Lễ kí); 道者也不可以須臾離也 Đạo là cái không thể rời ra phút chốc vậy (Trung dung); ⑤ (văn) Chờ đợi: 相須甚殷 Chờ đợi nhau rất gấp; 卬須我友 Ta chờ bạn ta (Thi Kinh); ⑥ Dừng lại, lưu lại; ⑦ Lại, nhưng lại: 我須不是故意來賺你的 Nhưng tôi không cố ý để lừa bịp anh đâu; ⑧ [Xu] (Họ) Tu.


meanings:
【顓頊】 Chuyên Húc [Zhuanxu] Chuyên Húc (tên một ông vua truyền thuyết thời cổ ở Trung Quốc, cháu của Hoàng Đế).


meanings:
① Khen, ca ngợi, ca tụng, chúc tụng: 歌頌 Ca tụng, ca ngợi; 頌聲載道 Đâu đâu cũng khen ngợi; 歌功頌德 Ca tụng công đức; ② Bài ca tụng: 英雄頌 Bài ca anh hùng; ③ (tôn) Bài tụng, bài kệ (trong kinh sách Phật giáo).


meanings:
(văn) ① Ngẩng đầu lên; ② Đồ trang sức trên tóc để giữ nón (mũ) cho vững.


meanings:
① Trước, sẵn (như 豫, bộ 豕): 預測 Đoán trước; 預金成功 Chúc thành công; 吾預知當爾 Ta biết trước sự việc hẳn sẽ như thế (Tam quốc chí).【預先】 dự tiên [yùxian] Trước, sẵn: 預先布置 Bố trí sẵn; 預先通知 Thông báo trước; ② Chuẩn bị, dự bị; ③ Dự vào: 參預（參與）Tham dự.


meanings:
① Dốt, ngu, đần: 愚頑 Ngu đần; ② Cố chấp, gàn, bướng bỉnh, cứng đầu cứng cổ, ngoan cố: 頑敵 Kẻ địch ngoan cố; ③ Tinh nghịch, nghịch ngợm: 頑童 Đứa trẻ tinh nghịch; ④ Như 玩 [wán] nghĩa ①.


meanings:
① Tuyên bố, công bố, ban bố ra: 頒布法令 Ban bố một pháp lệnh; ② Ban cho, ban cấp, phát, trao tặng: 頒發獎旗 Ban cho lá cờ danh dự; 頒發獎章 Trao tặng huy chương; 校長頒榮譽學位給他 Hiệu trưởng trao tặng học vị danh dự cho anh ấy; ③ (văn) Như 斑 (bộ 文).


meanings:
① Dừng lại: 他頓一下，又接着往下說 Anh ấy ngừng giây lát, rồi lại nói tiếp; ② Cúi đầu: 頓首 Cúi đầu; ③ Giậm (chân): 頓足 Giậm chân; ④ Sửa sang, chỉnh đốn, sắp xếp: 整頓 Chỉnh đốn; 安頓 Sắp đặt; ⑤ Bỗng chốc, liền, ngay lập tức: 頓然 Bỗng nhiên; 頓悟 Hiểu ngay. 【頓時】đốn thời [dùnshí] Ngay, liền, tức khắc: 熄了燈，屋子裡頓時變得變黑 Tắt đèn, trong nhà liền tối như mực; ⑥ (loại) Bữa, hồi, lần, lượt: 一天三頓飯 Cơm ngày ba bữa; 被他說了一頓 Bị nó thuyết cho một hồi; ⑦ Nhọc nhằn, mệt nhọc, mệt mỏi, khốn khổ: 勞頓 Mệt nhoài; ⑧ [Dùn] (Họ) Đốn.


meanings:
(văn) ① Tương đối, khá, chút, hơi hơi, có phần: 頗久 Tương đối lâu; 頗爲高興 Khá vui; 新聞頗多 Tin tức khá nhiều; 他頗不以爲然 Anh ấy có phần không bằng lòng (đồng ý); 二 十尚不足，十五頗有餘 Hai mươi còn chưa đủ, mười lăm khá là thừa (Nhạc phủ thi tập: Mạch thượng tang); 常著文章自娛， 頗示己志 Thường làm văn để tiêu khiển, tỏ chút chí mình (Đào Uyên Minh: Ngũ liễu tiên sinh truyện); ② Rất: 頗佳 Rất tốt; 太祖之破袁朮，仁所斬獲頗多 Khi vua Thái Tổ đánh bại Viên Thuật, Tào Nhân bắt giết quân địch rất nhiều (Tam quốc chí). 【頗爲】phả vi [powéi] Rất: 此樹形態頗爲奇特，想是人工修剪所致 Hình dạng cây này rất lạ, chắc là do tay người cắt sửa mà ra; ③ Có thể... không? (dùng theo cú thức 頗…否 [hay 不, 未, 無], hoặc 頗…乎 [hay 邪], để biểu thị sự nghi vấn có tính suy đoán): 人盜君膏葯，頗知之乎？ Người ta trộm thuốc cao của ông, có thể biết được không? (Sưu thần kí); 即問女言：頗有人來求索汝不？ Liền hỏi cô gái rằng: Có thể có người đến xin cưới cô chưa? (Hiền ngu kinh); 子頗知有寒山子邪？ Ông có biết có Hàn Sơn tử chăng? (Thái bình quảng kí); ④ Lệch, nghiêng (dùng như 坡, bộ 土).


meanings:
① Không còn cách nào khác ngoài.【頗奈】 phả nại [pònài] Không thể làm khác được, chả biết làm sao; ② [Pò] (Họ) Phả.


meanings:
① Cổ: 領巾 Khăn quàng cổ; 則天下之民皆引領而望之矣 Thì dân trong thiên hạ đều nghển cổ mà trông mong vậy (Mạnh tử); ② Bâu, cổ áo: 衣領 Bâu áo; 譯領兒 Cổ lật (bẻ); 圓領兒 Cổ tròn; ③ Đại cương, điểm thiết yếu, yếu điểm: 提綱挈領 Tóm tắt đại cương; 不得要領 Không đúng yếu điểm; ④ (văn) (loại) Chiếc, cái: 上衣一領 Một cái áo; 蓆一領 Một chiếc chiếu; ⑤ Đưa, dắt dẫn: 率領代表團 Dẫn đoàn đại biểu; 把客人領到餐廳去 Đưa khách đến nhà ăn; ⑥ Chiếm, lãnh: 占領 Chiếm lĩnh; 領土 Lãnh thổ; ⑦ Nhận lấy, lãnh: 招領 Thông báo nhận của đánh rơi; 領獎 Lãnh phần thưởng; ⑧ Tiếp thu giáo dục (sự chỉ bảo).【領教】lãnh giáo [lêngjiào] a. Hiểu rõ và cảm phục, thưởng thức: 老先生說得很對，領教領教！ Cụ nói rất đúng, xin cảm phục; 請你彈一個曲子，讓我們領教一下 Mời anh đàn qua một bài để chúng tôi được dịp thưởng thức; b. Xin chỉ bảo cho: 有點小事向您領教 Có một việc nhỏ xin bác chỉ bảo cho; ⑨ Hiểu biết: 領略 Hiểu được sơ sơ (đại ý); ⑩ Điều khiển, đốc suất mọi việc. 【領事】lãnh sự [lêngshì] Lãnh sự: 領事館 Lãnh sự quán; 總領事 Tổng lãnh sự.


meanings:
(giải) Hàm: 上頜 Hàm trên; 下頜 Hàm dưới. Xem 頜 [gé].


meanings:
(văn) Sống mũi: 疾首蹙頞 Lắc đầu nhăn mũi (tỏ ý chán ghét) (Mạnh tử).


meanings:
① Như 額; ② 【頟頟】ngạch ngạch [éé] (văn) a. Không nghỉ; b. Cao lớn.


meanings:
Bay vút lên. 【頡頏】hiệt hàng [xiéháng] (văn) ① (Chim) bay lên bay xuống, bay liệng; ② Xấp xỉ, tương đương, ngang nhau: 才藝相頡頏 Tài nghệ xấp xỉ nhau. (Ngr) Chống đối nhau, đối kháng nhau: 頡頏作用 Tác dụng chống đối nhau.


meanings:
(văn) ① Má: 發頤 Sưng má; ② Dưỡng, nuôi: 頤神 Dưỡng thần; ③ [Yí] (Họ) Di.


meanings:
Cái cằm (càm). Cg. 下巴 [xiàba], 下巴頦兒 [xiàba ker].


meanings:
(văn) Càm hạ xuống, cúi đầu (như 俯, bộ 亻).


meanings:
(văn) ① Lễ tương kiến khi đi sính các nước lân bang; ② Nhìn ra xa (như 眺, bộ 目, và 覜, bộ 見).


meanings:
① Đầu: 頭上 Trên đầu; 按人頭分 Chia theo đầu người; ② Lúc đầu, ban đầu, đỉnh, chóp, mũi, ngọn: 從頭兒說起 Kể từ đầu; 山頭 Chóp núi, đỉnh núi, ngọn núi; 船頭 Mũi thuyền, mũi tàu. (Ngb) Miếng vụn, mẩu (phần thừa của một vật): 煙卷頭兒 Mẩu thuốc lá; 布頭 Miếng vải vụn; ③ Trước kia, trước đây: 頭兩年 Hai năm trước; 頭吃飯要洗手 Phải rửa tay trước khi ăn cơm; ④ Thứ nhất, số một, đứng đầu, hạng nhất: 頭等 Hạng nhất, bậc nhất; ⑤ Đầu sỏ, trùm: 頭目 Người lãnh đạo một nhóm, đầu sỏ, thủ lãnh, đầu mục, kẻ đứng đầu; 特務頭子 Tên trùm đặc vụ; 財政寡頭 Đầu sỏ tài chính; ⑥ Bên, phía: 他們兩個一頭兒的 Hai anh ấy ở một bên (phía); ⑦ (loại) Con, củ, việc, người...: 牛一頭 Một con bò; 兩頭蒜 Hai củ tỏi; 一頭完了，又是一頭了 Hết việc này lại đến việc khác; 這頭親事不 合適 Việc cưới xin này không thích hợp; ⑧ Độ, khoảng, chừng (biểu thị sự ước tính hay ước chừng): 三 頭五百 Độ ba đến năm trăm; 十頭八塊錢不算多 Chừng 8 đến 10 đồng thôi không bao nhiêu; ⑨ 1. Đặt sau danh từ làm tiếng đệm, đọc [tou]: 木頭 Gỗ; 石頭 Đá; 拳 頭 Quả đấm; 2. Đặt sau tính từ: 糖頭兒 Ích lợi, lợi; 3. Đặt sau động từ: 有聽頭兒 Nghe hay hay; 沒有看頭兒 Xem chẳng ra gì; ⑩ Đằng, bên, phía (đặt sau từ phương vị chỉ nơi chốn): 前頭 Đằng trước, phía trước; 上頭 Bên trên; 外頭 Bên ngoài, phía ngoài.


meanings:
① Cằm (càm): 燕頷 Cằm én; ② Gật đầu. 【頷首】 hạm thủ [hànshôu] (văn) Gật đầu, gật: 頷首微笑 Gật đầu mỉm cười.


meanings:
Cổ (của người hoặc đồ vật); 長頸鹿 Hươu cao cổ; 瓶頸 Cổ chai.


meanings:
① Sụp đổ, đổ sập, đổ nát, té ngã: 頹垣斷壁 Nhà cửa đổ nát; 便房已頹 Căn nhà đơn sơ đã sập (Tạ Huệ Liên: Tế cổ trủng văn); 雖醉未嘗頹墮 Dù uống rượu say vẫn chưa bao giờ té ngã (Âu Dương Tu); 親小人，遠賢臣，此後漢所以傾頹也 Thân với kẻ tiểu nhân, xa lánh các bề tôi hiền đức, đó là lí do khiến nhà Hậu Hán sụp đổ (Gia Cát Lượng: Xuất sư biểu); ② Suy đồi, đồi bại, suy bại, uỷ mị, uể oải, sa sút: 頹風敗俗 Đồi phong bại tục; 衰頹 Suy đồi, suy yếu, suy tàn; 心頹如翁 Lòng nhũn đi như ông già (Vương An Thạch: Tế Chu Kỉ đạo văn); ③ (văn) (Nước) chảy xuống: 泣涕如頹 Nước mắt như nước chảy xuống (Tào Thực: Vương Trọng Tuyên luỵ); ④ (văn) Già yếu: 一別相逢十七春，頹顏衰髮互相詢 Gặp nhau rồi li biệt đã mười bảy năm trời, kẻ già yếu và người tóc bạc thăm hỏi lẫn nhau (Âu Dương Tu: Tống Trương sinh); ⑤ (văn) Xấu: 今日頹天 Hôm nay trời xấu (Tây sương kí); ⑥ (văn) Gió dữ: 習習谷風，維風及頹 Gió hang núi thổi, đó là gió lớn thổi tới (Thi Kinh); ⑦ (văn) Thuận.


meanings:
① Nhiều lần, liên tiếp, dồn dập, luôn, thường: 捷報頻傳 Tin mừng liên tiếp truyền về; 頻來詢問 Đến hỏi nhiều (dồn dập); 是時地數震裂，衆火頻降 Lúc ấy đất thường động vỡ, nhiều trận hoả tai thường giáng xuống (Hậu Hán thư).【頻頻】tần tần [pínpín] Nhiều lần, lia lịa, tới tấp: 頻頻爲健康舉杯 Nhiều lần nâng cốc chúc sức khỏe; 頻頻點頭 Gật đầu lia lịa; ② (văn) Kíp, gấp; ③ (văn) Như 顰 (bộ 頁).


meanings:
(văn) Cằm (càm) (như 頷); ② 【顄淡】hạm đạm [hàndàn] Nước sóng sánh.


meanings:
(loại) Hạt, viên, trái: 兩顆珠子 Hai hạt trai; 一顆心 Một trái tim (quả tim).


meanings:
① Đầu đề, đề mục: 題目 Đề mục, đầu đề, đề bài; 難題 Việc khó, bài toán khó; 離題太遠 Lạc đề quá xa; ② Đề chữ lên, viết lên: 在壁上題詩 Đề thơ lên vách; 題名 Ghi tên, đề tên; 題字 Đề chữ; ③ (văn) Phẩm đề, bình phẩm; ④ (văn) Gọi là: 悲夫，寶玉而題之以石 Đáng thương thay, ngọc quý mà lại gọi là đá! (Hàn Phi tử); ⑤ (văn) Dấu hiệu; ⑥ (văn) Lời chú thích; ⑦ (văn) Đầu mút, đoạn cuối: 結題 Đoạn kết; ⑧ (văn) Cái trán: 雕題 Khắc lên trán; 赤首圜題 Đầu đỏ trán tròn (Tư Mã Tương Như: Tử Hư phú); ⑨ (Họ) Đề.


meanings:
① Trán: 短髮覆額 Tóc ngắn che lấp cả trán; ② Mức: 超額完成計划 Hoàn thành vượt mức kế hoạch; 額餉 Số lượng theo mức đã định; ③ (văn) Tấm hoành phi, bức hoành; ④ [É] (Họ) Ngạch.


meanings:
(giải) Xương gò má, xương quai hàm, hàm: 上顎 Hàm trên; 下顎 Hàm dưới.


meanings:
① Mặt, vẻ mặt, mặt mày: 笑逐顏開 Vẻ mặt tươi cười; 厚顏 Mặt mày dày dạn; 顏如渥 Vẻ mặt đỏ như bôi son (Thi Kinh); ② Bộ mặt, uy tín; ③ Màu: 五顏六色 Lắm màu lắm sắc; ④ Chữ đề trên biển (hay trên bức hoành phi); ⑤ [Yán] (Họ) Nhan.


meanings:
(văn) ① Nghiêm nghị; ② To lớn, kếch xù; ③ Có đầu lớn; ④ 【顒顒】ngung ngung [yóngyóng] (văn) Có vẻ ngưỡng mộ. Cg. 顒然.


meanings:
① Ngu muội: 顓愚 Ngu ngốc làm càn; ② Như 專 [zhuan]; ③ (văn) Thận trọng, cẩn thận; ④ 【顓孫】 Chuyên Tôn [Zhuansun] (Họ) Chuyên Tôn.


meanings:
(văn) ① Yên tĩnh, yên vui; ② Nghiêm cẩn.


meanings:
① Sự mong muốn, lòng mong muốn, nguyện vọng: 平生之願 Nguyện vọng bình sinh; 如願 Như mong muốn. 【願望】 nguyện vọng [yuànwàng] Nguyện vọng, ước vọng, (điều) mong muốn: 世世代代的願望 Một ước vọng từ bao đời; 符合人民的願望 Phù hợp nguyện vọng của nhân dân; ② Ước muốn, mong muốn, tình nguyện, bằng lòng: 我願參加籃球比賽 Tôi muốn tham gia đấu bóng rổ; 志願軍 Quân tình nguyện; 自覺自願 Tự nguyện tự giác; 不敢請耳，固所願 也 Chẳng dám xin, vốn muốn như thế vậy (Mạnh tử); 願大王毌愛財物 Mong đại vương chớ ham của cải (Sử kí); ③ Cầu nguyện: 許願 Cầu nguyện; ④ (văn) Hâm mộ, ngưỡng mộ: 名聲日聞，天下願 Tiếng tăm nghe thường ngày, thiên hạ đều ngưỡng mộ (Tuân tử). Xem 愿 (bộ 心).


meanings:
(văn) ① Cái trán: 稽顙 Lạy rập trán xuống đất (cách lạy của người có tang); ② Cúi lạy sát đất.


meanings:
① Đỉnh, ngọn, chóp, chỏm, đầu tóc: 山顛 Đỉnh núi; 顛 Chóp tháp; 華顛 Đầu tóc hoa râm; ② Đầu, gốc: 顛 末 Đầu cuối, gốc ngọn; ③ Xóc: 山路不平，車顛得很厲害 Đường núi gồ ghề, xe chạy xóc quá; ④ Đảo lộn, lật nhào, nghiêng ngã.【顛覆】điên phúc [dianfù] Lật đổ: 顛覆政權的陰謀 Âm mưu lật đổ chính quyền;【顛倒】 điên đảo [diandăo] a. Đảo lộn, đảo ngược, xáo lộn: 顛倒黑白 Đảo ngược trắng đen, đổi trắng thay đen; b. Đảo điên, rối rắm: 神魂顛倒 Hồn vía đảo điên, mê đắm; ⑤ (đph) Tung tăng: 整天跑跑顛顛 Chạy tung tăng suốt ngày; ⑥ (văn) Như 癲 (bộ 疒).


meanings:
① Loài, loại, giống, thứ: 人類 Loài người, nhân loại; 分類 Phân loại; ② Giống: 類 乎神話 Giống như thần thoại; 畫虎 不成反類犬 Vẽ hổ ra chó; 其形不類生人之形 Hình dạng của nó không giống như người sống (Vương Sung: Luận hoành); ③ (văn) Đại loại, đại khái: 類非俗吏之所能爲也 Đại khái không phải là việc mà quan lại tầm thường có thể làm được (Hán thư: Giả Nghị truyện); ④ (văn) Lành, tốt; ⑤ (văn) Tùy theo; ⑥ (văn) Tế Loại (lễ tế trời không phải thời); ⑦ (văn) Điều lệ: 故法不能獨立，類不能自行 Vì vậy luật pháp không thể độc lập, điều lệ không thể tự thi hành ra được (Tuân tử: Quân đạo); ⑧ (văn) Một loài rùa; ⑨ [Lèi] (Họ) Loại.


meanings:
【顢頇】 man han [manhan] Mập mờ lẫn lộn, lơ mơ, cẩu thả: 這個家伙太顢頇，什么事都做不好 Anh này lơ mơ lắm, chả làm được việc gì cả.


meanings:
(văn) ① Trắng và sáng, sáng trắng; ② (Tóc) bạc; ③ Rất lớn.


meanings:
① Ngoảnh lại, trông lại, nhìn: 顧視左右 Ngoảnh đầu nhìn bên phải bên trái; 相顧 Nhìn nhau; 已去而復顧 Đi rồi mà còn ngoảnh lại; 四顧 Nhìn khắp bốn bề; ② Chú ý, săn sóc, trông nom, đoái hoài, chiếu cố: 太顧面子 Quá chú ý đến thể diện; 不顧一切 Bất chấp tất cả; 顧此失彼 Lo cái này mất cái kia (khó giữ cho được vẹn toàn); ③ Đến thăm: 惠顧 Ra ơn đến thăm; 枉顧 Khuất mình đến thăm; 三顧茅廬 Ba lần đến thăm lều tranh; ④ (văn) Nhưng, song (liên từ, dùng để chuyển ý nghịch lại): 嘗有志出遊天下，顧以學未成而不暇 Từng có ý muốn rong chơi trong thiên hạ, song vì việc học chưa thành nên không được nhàn rỗi (Tống Liêm). 【顧反】 cố phản [gùfăn] (văn) Trái lại, mà lại (biểu thị một sự thật trái với lẽ thường nêu trong đoạn câu sau của một câu phức): 今蕭何未嘗有汗馬之勞，徒特文墨議論，不戰，顧反居臣等上，何也？ Nay Tiêu Hà chưa từng có công lao hãn mã, chỉ chuyên việc chữ nghĩa và bàn luận suông về chính sự, chẳng đánh đấm gì cả, mà lại ở ngôi vị trên cả bọn thần, vì sao thế (Sử kí); ⑤ [Gù] (Họ) Cố.


meanings:
① Rung, rung động: 顫舌 Rung lưỡi; 顫動 Rung rinh; ② Run.【顫抖】 chiến đẩu [chàndôu] Run, run rẩy: 嚇得直顫抖 Sợ đến nỗi run rẩy cả người; ③ Ỏe, trĩu: 這條扁擔擔上五六十斤就顫 Gánh năm sáu mươi cân thì cái đòn gánh này ỏe (trĩu) xuống. Xem 顫 [zhàn].


meanings:
① Hiển nhiên, tỏ ra, lộ rõ, rõ rệt, rõ ràng: 顯而易見 Rõ ràng dễ thấy; 治療效果顯著 Hiệu quả điều trị rõ ràng; ② Hiển hách, hiển đạt, vẻ vang, có danh vọng.【顯赫】hiển hách [xiănhè] Hiển hách, vinh quang lừng lẫy: 戰功顯赫 Chiến công hiển hách; 顯赫一時 Vang dội một thời; ③ Từ đặt trước một danh xưng để chỉ tổ tiên: 顯考 Cha đã qua đời; 顯妣 Mẹ đã qua đời.


meanings:
Nhăn mày, nhíu mày. 【顰蹙】 tần túc (xúc) [píncù] (văn) Nhăn mày, nhíu mày, chau mày, xịu mặt, buồn rười rượi.


meanings:
【顳骨】 nhiếp cốt [niègư] (giải) Xương thái dương; 【顳顬】nhiếp nhu [nièrú] (giải) Thái dương (màng tang).


meanings:
Bánh cheo (làm bằng bột mì nhân thịt, hấp hay luộc): 餃子 Bánh cheo; 煮餃 Luộc bánh cheo, bánh cheo luộc; 蒸餃 Bánh cheo hấp, hấp bánh cheo.


meanings:
【餄餄】hợp lạc [héle] (Một loại) mì sợi làm bằng bột ngô hoặc bột kiều mạch. Cv. 合餄. Cg. 河漏 [hélou].


meanings:
① Bánh: 月餅 Bánh Trung thu; 糖果餅乾 Bánh mứt, bánh kẹo; ② Vật tròn như cái bánh: 鐵餅 Đĩa sắt (dùng để ném); 豆餅 Khô đậu.


meanings:
① (khn) Tiền lương, lương hướng (của quân lính): 只領了半個月的餉 Chỉ lãnh được nửa tháng lương; 發餉 Phát lương; ② (văn) Thết khách (với rượu và thức ăn).


meanings:
① Nuôi, nuôi nấng, nuôi dưỡng: 養蠶 Nuôi tằm; 苟得其養，無物不長 Nếu được nuôi dưỡng đầy đủ thì không vật gì không lớn lên (Mạnh tử); ② Vun trồng; 養花 Trồng hoa; ③ Sinh, đẻ: 她養了一男一女 Chị ấy sinh được một trai một gái; ④ Nuôi (người ngoài làm con): 養子 Con nuôi; 養父 Cha nuôi; ⑤ Bồi dưỡng, tu dưỡng, trau dồi, rèn luyện (trí óc, thói quen): 他從小養成了好勞動的習慣 Anh ấy từ nhỏ đã bồi dưỡng cho mình thói quen yêu lao động; ⑥ Dưỡng (bệnh), săn sóc, giữ gìn, tu bổ: 養身體 Giữ gìn sức khỏe; 養路 Tu bổ đường sá; ⑦ Dưỡng khí, oxy (dùng như 氧, bộ 氣); ⑧ (Họ) Dưỡng.


meanings:
(văn) Dâng biếu (người trên), cấp dưỡng, phụng dưỡng: 奉養 Phụng dưỡng; 供養 Cúng dường.


meanings:
① Bánh bột, bánh ngọt; ② Mồi (câu cá); ③ (văn) Móc mồi, thả mồi. (Ngr) Nhử: 餌敵 Nhử quân địch; ④ (văn) Ăn; ⑤ (văn) Thức ăn; ⑥ (văn) Gân lớn của giống súc sinh.


meanings:
① Ăn: 飽餐一頓 Ăn một bữa no nê; 素餐 Ngồi không ăn lộc; ② Bữa, bữa cơm: 一日三餐 Một ngày ba bữa; ③ Cơm, đồ ăn, thức ăn: 中餐 Cơm Trung Quốc; 西餐 Cơm tây.


meanings:
① Bánh bột. 【餑餑】bột bột [bobo] (đph) a. Các thứ bánh làm bằng bột mì; b. Bánh ngọt; ② (văn) Bọt nước chè (trà).


meanings:
① Đói; ② Chán nản, nản lòng: 勝不驕，敗不餒 Thắng không kiêu, bại không nản; ③ (văn) Thối, thối rữa, (cá) ươn: 魚餒而肉敗不食 Cá ươn và thịt thối (thì) không ăn (Luận ngữ).


meanings:
① Đói: 餓者 Người đói; 挨餓 Bị đói; 那男孩看起來肚子餓的樣子 Đứa bé trai này trông có vẻ đói bụng; ② Bỏ đói: 別餓着小雞 Đừng bắt gà con nhịn đói; ③ Thèm khát, thèm thuồng.


meanings:
(văn) ① Ăn: 餔啜 Ăn uống tham lam; ② Thời gian ăn tối; ③ Xế chiều: 日餔 Xế chiều.


meanings:
(văn) ① Đồ ăn thừa: 餕餘不祭 Đồ ăn thừa thì không dùng để tế (Lễ kí); ② Ăn thừa.


meanings:
Món ăn dọn ra để trưng bày (không được ăn). 【餖釘】đậu đính [dòudìng] ① Món ăn trang điểm; ② Lời nói văn hoa không thiết thực.


meanings:
(văn) Thức ăn đựng trong vạc: 鼎折足，覆公餗 Vạc gãy chân, đổ thức ăn của vua (Chu Dịch); 覆餗 Đổ thức ăn, (Ngb) làm rách việc (hỏng việc).


meanings:
① Thừa, dư, dôi ra, còn lại: 餘錢 Số tiền thừa (dôi ra); 餘粟 Số thóc thừa; ② Trên, hơn (chỉ số lẻ sau số nguyên: Mười, trăm, nghìn...): 五十餘年 Trên 50 năm; 三百餘斤 Hơn 300 cân; ③ Ngoài..., sau khi..., lúc rỗi rảnh (ngoài lúc làm việc): 工作之 餘 Sau giờ làm việc; 公餘 Lúc rảnh việc công; ④ Số dư; ⑤ (văn) 【餘皇】dư hoàng [yúhuáng] Xem 艅 (bộ 舟); ⑥ [Yú] (Họ) Dư.


meanings:
【餛飩】hồn đồn [húntun] Mằn thắn, vằn thắn, hoành thánh (món ăn).


meanings:
① Một loại thức ăn chiên dầu; ② (đph) Ăn lót dạ theo lối cũ.


meanings:
① Tiễn đưa: 餞別 Tiễn biệt; ② Tiệc tiễn hành: 餞行 Thết tiệc tiễn hành, bày rượu đưa khách lên đường; ③ Đưa quà; ④ Mứt: 她很喜歡吃密餞 Cô ấy rất thích ăn mứt.


meanings:
(văn) ① Cúng tế, cúng tế liên tục; ② Rưới rượu xuống đất lúc tế lễ.


meanings:
(văn) Cho (súc vật) ăn, chăn nuôi (như 喂, bộ 口).


meanings:
① Quán, nhà: 賓館 Nhà khách; 大使館 Đại sứ quán; ② Hiệu: 飯館 Hiệu ăn; 茶館 Hiệu giải khát, tiệm nước; 理髮館 Hiệu cắt tóc; ③ Nhà, phòng: 博物館 Nhà bảo tàng; 文化館 Phòng văn hoá; 圖書館 Thư viện; 展覽館 Nhà triển lãm.


meanings:
(văn) ① Nghẹn; ② Tiếng (phát ra sau khi) nghẹn.


meanings:
Đồ ăn bên nhà gái gởi cho sau khi cô dâu đã xuất giá ba ngày (thời xưa).


meanings:
① (văn) Cháo nhừ; ② (văn) Hồ bột (để dán); ③ 【餬口】hồ khẩu [húkôu] Nuôi miệng, sống qua loa ngày tháng, kiếm bữa ăn: 窮人爲了餬口到處奔波 Người nghèo vì nuôi miệng phải chạy vạy khắp nơi; 寡人有弟，不能和協，而使餬其口於四方 Quả nhân có đứa em, không thể sống chung hoà thuận, khiến nó phải đi kiếm ăn lây lất đó đây (Tả truyện).


meanings:
Lương khô. 【瘊糧 lương [hóuliáng] (cũ) Lương khô.


meanings:
(văn) Thức ăn biến mùi, thức ăn ôi thiu (vì để lâu): 食饐而餲不食 Cơm nát mà thiu thì không ăn (Luận ngữ).


meanings:
(văn) ① Kẹo mạch nha; ② Dính, sánh; ③ (Mắt) yếu, mờ.


meanings:
① Như 糖 nghĩa ① (bộ 米); ② 【餹合】đường đề [tángtí] (văn) Kẹo mạch nha.


meanings:
Bánh ngọt, thức ăn đóng thành bánh: 雞旦餻 Bánh ga tô, bánh trứng gà; 綠豆餻 Bánh đậu xanh.


meanings:
(văn) ① Súc vật dùng để tế lễ và biếu xén: 子貢慾去告朔之餼羊 Tử Cống muốn bỏ con dê sống tế ngày mùng một đi (Luận ngữ); ② Ngũ cốc; ③ Cỏ cho súc vật ăn, cỏ khô; ④ Biếu xén thực phẩm, tặng lương thực để ăn.


meanings:
Đưa tặng, đưa làm quà, tặng quà (như 饋).


meanings:
Cất, đã chưng cất: 蒸餾水 Nước cất. Xem 餾 [liù].


meanings:
Hâm, hấp: 菜涼了，把它餾一餾再吃 Món ăn đã nguội, đem hâm lại mới ăn. Xem 餾 [liú].


meanings:
① Ôi, thiu: 飯餿了 Cơm đã thiu; ② Ghê tởm, xấu: 餿主意 Chủ trương xấu.


meanings:
(văn) ① Đem cơm ra đồng ăn (cho người làm ruộng); ② Đem thú tế thần sau khi đi săn.


meanings:
Bánh bột hấp. 【饅頭】man đầu [mántóu] ① Bánh mì hấp; ② (đph) Bánh bao.


meanings:
Thức ăn ngon (dùng như 羞, bộ 羊): 珍饈 Thức ăn quý và ngon.


meanings:
(văn) Bánh rán, bánh rế. Cg. 饊子 [sănzê], 寒具 [hánjù].


meanings:
① Biếu, tặng (quà).【饋贈】quĩ tặng [kuì zèng] Biếu tặng, biếu xén; ② (văn) Dâng thức ăn (lên người trên).


meanings:
(văn) ① Món ăn, cỗ, bữa cơm: 盛饌 Bữa cơm thịnh soạn; ② Ăn uống.


meanings:
(văn) ① Rượu và thức ăn; ② Lúa thóc; ③ Nấu chín.


meanings:
① Phong phú, nhiều, đầy đủ: 豐饒 Dồi dào đầy đủ; 饒有風趣 Nhiều thú vị; ② Tăng thêm: 有兩人去就行，不要 把他也饒在裡頭 Có hai người đi là được rồi, không nên kéo thêm anh ấy nữa; ③ Tha thứ: 饒他這一回 Lần này tha cho nó; ④ (khn) Mặc dầu: 饒這麼檢柦還有漏洞呢 Mặc dầu kiểm tra như thế mà vẫn còn sơ hở đấy; ⑤ [Ráo] (Họ) Nhiêu.


meanings:
(văn) ① Ăn chín; ② Bữa ăn sáng, bữa cơm sáng; ③ Con vật bị giết mổ.


meanings:
(văn) ① Con thao (một loài thú dữ trong huyền thoại); ② Kẻ hung ác; ③ Người tham ăn. 【饕餮】thao thiết [taotiè] a. Tên một loài thú dữ trong huyền thoại; b. Kẻ hung dữ tham tàn; c. Người tham ăn.


meanings:
(văn) ① Thết đãi (rượu và thức ăn). (Ngr) Thoả mãn nhu cầu (của người khác): 以饗讀者 Để thoả mãn nhu cầu của bạn đọc; ② Lễ tế chung; ③ Hưởng thụ (dùng như 享, bộ 亠).


meanings:
(văn) ① No nê; ② Đầy đủ, thoả mãn: 饜足 Thoả mãn.


meanings:
① Tham ăn, háu ăn: 這孩子眞饞 Thằng bé này háu ăn quá; 他不餓，只是嘴饞而 已 Nó không đói mà chỉ tham ăn; ② Thèm: 眼饞 Nhìn một cách thèm thuồng.


meanings:
(văn) ① Cơm chan nước canh; ② Lẫn lộn, lộn xộn.


meanings:
(Một thứ) bánh nướng của các dân tộc Uây-ua, Ka-dắc (miền Tân Cương, Trung Quốc) Xem 饢 [năng].


vietnamese:
nang, nãng, hướng [náng, năng, xiăng] <tvc>


meanings:
① Đầu: 昂首 Ngửng đầu; 稽首 Dập đầu lạy; 首級 Đầu người, thủ cấp; 首尾 Đầu đuôi, trước sau; ② Thủ lĩnh, người đứng đầu: 首長 Thủ trưởng; 國家元首 Vị đứng đầu Nhà nước, quốc trưởng; ③ Thứ nhất: 首要任務 Nhiệm vụ quan trọng nhất; ④ Lần đầu tiên, sớm nhất, trước nhất: 首次出國 Lần đầu tiên đi ra nước ngoài; 首先 Trước tiên; 首善之區 Nơi mở mang trước nhất (chỉ chốn kinh đô); ⑤ [đọc thú] Thú tội: 自首 Tự thú; ⑥ (loại) Bài: 一首詩 Một bài thơ; 唐詩三百首 Ba trăm bài thơ Đường; ⑦ [Shôu] (Họ) Thủ.


meanings:
(văn) ① Con đường (thông tới chín ngả); ② [Kuí] Tên người: 鐘馗 Chung Quỳ (tên một đạo sĩ theo truyền thuyết, nổi tiếng về việc bắt ma quỷ).


meanings:
(văn) Tính số quân địch bị giết dựa vào số tai đã cắt được.


meanings:
① Thơm, hương: 香皂 Xà bông thơm; 這花眞香 Hoa này thơm quá; ② Thơm ngon, ngon: 今天飯菜眞香 Cơm canh hôm nay thơm ngon quá; 吃飯不香 Ăn không thấy ngon; 睡得正香 Đang ngủ ngon; ③ Hương (cây có mùi thơm), nhang (hương để đốt), đồ gia vị: 沉香 Hương trầm; 蚊香 Nhang muỗi; ④ Được khen, được hoan nghênh: 這種自行車在農村很吃香 Loại xe đạp này ở nông thôn rất được hoan nghênh; ⑤ [Xiang] (Họ) Hương.


meanings:
(văn) Mùi thơm, hương thơm phức, hương thơm ngào ngạt.


meanings:
(văn) ① Hương thơm toả ra xa, hương thơm lừng: ¶Á稷非馨，明德惟馨Chẳng phải hương thơm ngào ngạt của lúa thử lúa tắc, mà chỉ có hương thơm của chính trị đạo đức anh minh (Thượng thư: Quân trần); ② Tiếng tốt lưu truyền lâu dài: 垂馨千祀 Tiếng tốt lưu truyền ngàn năm (Tấn thư); ③ Thơm: 折芳馨兮遺所思 Bẻ nhánh cỏ thơm hề trao cho người mà ta thương nhớ (Khuất Nguyên: Cửu ca); ④ Tốt: 斯是陋室，惟吾德馨 Đây tuy chỉ là căn nhà tồi tàn, nhưng phẩm hạnh ta tốt (thì không cảm thấy có gì tồi tàn) (Lưu Vũ Tích: Lậu thất minh).


meanings:
Ngựa: 母馬 Ngựa cái; 種馬 Ngựa đực, ngựa giống. 【馬騾】mã loa [măluó] Con la; ② To, lớn: 馬蜂 Ong vẽ, ong bắp cày; ③ (văn) Thẻ ghi số đếm; ④ [Mă] (Họ) Mã.


meanings:
① Tại, ở, lưu lại, trú, trú đóng, thường trú: 駐英 Đóng ở nước Anh; 越南駐華大使館 Đại sứ quán Việt Nam tại Trung Quốc; 駐胡志明巾記者 Phóng viên thường trú tại Thành phố Hồ Chí Minh; ② Đóng: 駐軍 Đóng quân; 一連駐在永澤村 Trung đội 1 đóng tại làng Vĩnh Trạch.


meanings:
(văn) ① Ngựa xấu, ngựa hèn; ② Người bất tài.


meanings:
① Ngựa hai tuổi, ngựa khỏe; ② Con: 駒子 Ngựa con, lừa con; ③ (Ngb) (Bóng) mặt trời: 駒光過隙 Bóng mặt trời chạy qua cửa sổ (thời gian đi quá nhanh); 駒隙 Thời gian trôi nhanh.


meanings:
(văn) ① Ngựa nhanh, ngựa giỏi; ② Như 組 (bộ 糸).


meanings:
① Đóng lừa ngựa vào xe, thắng (lừa, ngựa vào xe): 這輛車太重，得用兩匹馬駕 著 Cái xe này nặng quá, phải đóng hai ngựa mới được; ② Xe ngựa: 整駕出遊 Sửa soạn xe đi chơi; ③ Lái, bẻ lái: 駕飛機 Lái máy bay; 你會駕車嗎？ Anh biết lái xe không?; ④ Đánh (xe ngựa, xe bò...); ⑤ (văn) Trội hơn; ⑥ (văn) Chế ngự, tiết chế, điều khiển, lèo lái, kiểm soát: 長駕遠馭 Tiết chế tới những nơi xa; ⑦ (văn) Cách gọi có ý kính cẩn (để tôn xưng ngựa xe của người khác đến chơi nhà mình): 勞駕 Làm nhọc ngài đến thăm; 夙駕 Chực đón ngài đến chơi; ⑧ (văn) Vua chúa, hoàng đế.


meanings:
(văn) Ngựa xấu, ngựa hèn: 駑駘 Ngựa xấu, (Ngb) Người bất tài.


meanings:
① (văn) Ngựa đóng kèm bên xe; ②【駙馬】phò mã [fùmă] Con rể vua, phò mã; ③ (văn) Nhanh; ④ (văn) Như 辅 (bộ 车).


meanings:
① Con lạc đà: 駱駝 Lạc đà; ② Gù, còng lưng; ③ (văn) Mang trên lưng; ④ (văn) Trả tiền; ⑤ (văn) Như 鴕(bộ 鳥).


meanings:
(văn) ① Xe bốn ngựa kéo, xe tứ mã: 一言既出，駟馬難追 Một lời nói ra, xe bốn ngựa cũng khó đuổi kịp; ② Ngựa; ③ Bốn; ④ [Sì] Sao Tứ.


meanings:
Mắng, chửi: 駡了他一頓 Chửi cho hắn ta một trận; 她在駡孩子 Chị ấy đang mắng con.


meanings:
【駪駪】sân sân [shenshen] (văn) Đông đảo, nhiều.


meanings:
【騄駬】lục nhĩ [lùâr] (văn) Một giống ngựa giỏi.


meanings:
① Sợ, hãi, giật mình, khủng khiếp: 惊駭 Kinh hãi; 駭人聽聞 Khủng khiếp, đáng sợ, khiếp hãi; ② Ngạc nhiên, kinh ngạc, lấy làm lạ; ③ (văn) Quấy nhiễu; ④ (văn) Tản đi.


meanings:
① (văn) Ngựa trắng lông gáy đen; ② 【駱駝】 lạc đà [luòtuo] Con lạc đà: 單峰駱駝 Lạc đà một bướu; 雙峰駱駝 Lạc đà hai bướu; 駱駝被人稱為沙漠之舟 Lạc đà được người ta gọi là chiếc thuyền sa mạc; ③ [Luò] (Họ) Lạc.


meanings:
(văn) ① Trống đánh gấp và kêu to; ② Như 駭.


meanings:
【駸駸】xâm xâm [qinqin] (văn) (Ngựa chạy) rất nhanh, xăm xăm, vùn vụt: 駸駸日上 Tiến bộ rất nhanh, tiến lên vùn vụt.


meanings:
(văn) ① Ngựa hung hãn, ngựa chứng; ② Ngựa chạy bất ngờ; ③ Hung hãn.


meanings:
① Ngựa tốt. 【駿馬】tuấn mã [jùnmă] Ngựa tốt, tuấn mã: 居數月，其馬將胡駿馬而歸 Vài tháng sau, con ngựa đó đem con ngựa Hồ tốt trở về (Hoài Nam tử); ② (văn) Lớn; ③ (văn) Nhanh; ④ (văn) Nghiêm khắc, nghiêm ngặt, chặt chẽ (như 峻, bộ 山) ⑤ (văn) Tài giỏi, nổi bật (như 俊, bộ 亻).


meanings:
① Chạy mau, thẳng dong, phi, phóng: 騁步 Bước mau; 馬騁 Ngựa chạy mau, ngựa phi; 汽車在公路上馳騁 Ô tô phóng trên đường cái; ② Mở rộng ra.【騁目】sính mục [chângmù] (văn) Mở mắt nhìn về phía xa; ③ Làm cho nhanh thêm.


meanings:
(văn) Ngu đần, ngu xuẩn, xuẩn ngốc, lần thần (như 呆nghĩa ①, bộ 犬).


meanings:
(văn) Ngựa có lông xanh trắng đen lẫn lộn.


meanings:
① Song song, đối nhau, sát nhau, liền nhau: 騈句 Những câu văn có hai vế đối nhau; 騈肩 Sát cánh nhau; 騈胁 Xương sườn liền nhau; ② (văn) Hai ngựa đóng kèm nhau (chạy song song).


meanings:
(văn) Ngựa cao bảy thước trở lên: 騋牝三千 Có ba ngàn ngựa cao hơn bảy thước và ngựa cái (Thi Kinh).


meanings:
(Giống) cái. 【騍馬】khỏa mã [kèmă] Ngựa cái.


meanings:
① Cưỡi, cỡi, đi: 騎馬 Cưỡi ngựa; 騎自行車 Đi xe đạp; ② Giữa. 【騎縫】 kị phùng [qífèng] Giữa: 騎縫兒蓋章 Kiềm giáp, đóng dấu giữa răng cưa (hai mép giấy); ③ Kị binh (quân cỡi ngựa): 輕騎 Kị binh nhẹ; ④ (văn) Ngựa đã đóng yên cương.


meanings:
Ngựa xám; ② (văn) Ngựa tốt; ③ (văn) Màu xanh thẫm.


meanings:
(văn) ① Chạy lồng: 旁騖 (hay 泛騖) Đâm quàng, quàng xiên; ② Nhanh chóng; ③ Phóng túng.


meanings:
① Lừa, lừa dối, lừa bịp, lừa gạt, lừa phỉnh, lừa đảo, bịp, bịp bợm: 受騙 Mắc lừa; 這可騙不了他 Làm sao đánh lừa được anh ta; 騙錢 Lừa đảo tiền bạc; 別騙孩子 Đừng dối trẻ; ② Lừa đảo tiền bạc; ③ (văn) Nhảy lên lưng ngựa, nhảy qua, nhảy lên đi.


meanings:
(văn) Ngựa có lông trắng xen với lông đỏ.


meanings:
(văn) ① Thiếu, sứt mẻ; ② Hất lên, nghển đầu lên; ③ Bay lên; ④ Lôi lên, kéo lên; ⑤ Giật lấy; ⑥ Hoảng sợ, khiếp đảm; ⑦ Tội lỗi.


meanings:
(văn) ① Định, sắp đặt: 評騭高低 Bình phẩm và sắp đặt cao thấp; 陰騭 Sự định hoạ phúc (của trời) không thể biết được; ② (văn) Ngựa cái, ngựa giống; ③ (văn) Đi lên (núi, bằng ngựa).


meanings:
① Nhảy chồm lên, nhảy, chạy nhanh: 奔騰 Chạy nhanh; 歡騰 Vui mừng nhảy nhót; ② Vọt lên cao, bốc lên cao, bay lên cao: 騰空 Vọt lên không; 飛騰 Bay bổng lên; 上騰 Bốc lên trên; ③ Dọn ra, dành ra: 騰出兩間房來 Dành ra hai căn nhà; 騰不出時間來 Không sao dành ra được thời gian; ④ (văn) Giao, chuyển giao; ⑤ (văn) Cưỡi, cỡi; ⑥ [Téng] (Họ) Đằng.


meanings:
Mái, cái, nái, con cái, giống cái: 騲驢 Lừa cái; 騲雞 Gà mái.


meanings:
(văn) ① Ngựa đỏ có bụng trắng; ② Ngựa giỏi.


meanings:
(văn) ① Người cưỡi ngựa dẹp đường (thời xưa, cho quan lớn đi): 前騶 người cưỡi ngựa dẹp đường phía trước. 【騶從】sô tòng [zoucóng] (văn) Phu ngựa (thời cổ); ② Chức quan coi về việc xe ngựa (thời xưa); ③ [Zou] (Họ) Sô.


meanings:
① Rối ren, quấy nhiễu: 騷動 Rối loạn; ② Như 臊 [sao] (bộ 肉); ③ (văn) Buồn rầu, lo lắng; ④ Thể văn li tao (chỉ tập thơ Li tao của nhà thơ nổi tiếng Khuất Nguyên thời Chiến quốc của Trung Quốc); ⑤ Giới văn thơ (chỉ văn học nói chung và nhà thơ, nhà văn thời xưa. 【騷客】tao khách [saokè] (văn) Nhà thơ, khách thơ; ⑥ Lẳng lơ, lăng nhăng.


meanings:
① Thiến, hoạn (súc vật): 騸馬 Thiến ngựa; 騸豬 Thiến lợn; ② (văn) Ngựa đực thiến; ③ (văn) Tiếp cây.


meanings:
【𩥻騻】túc sương [sùshuang] (văn) Như 𩥻骦 [sùshuang].


meanings:
Con la (con vật lai giữa lừa và ngựa). 【騾子】 loa tử [luózi] Con la. Xem 驢騾 [l\luó], 馬騾 [măluó].


meanings:
① Bỗng nhiên, đột nhiên; ② (văn) Lên ngựa; ③ (văn) Siêu việt.


meanings:
(văn) ① Ngựa tốt; ② Ngựa bất kham; ③ Kiêu căng, kiêu ngạo, ngạo mạn, lấc xấc.


meanings:
(văn) ① Ngựa đóng kèm hai bên (trong cỗ xe ba ngựa), ngựa tham; ② Đóng xe ba ngựa; ③ 【驂乘】tham thừa [canshèng] Người thứ ba ngồi bên cỗ xe. Cg. 陪乘 [péishéng].


meanings:
(văn) ① Ngựa phi; ② Dũng mãnh: 驃騎將軍 Phiếu kị tướng quân (chức quan võ đời Hán, Trung Quốc). Xem 驃 [biao].


meanings:
(văn) Ngựa màu xanh trắng (hoặc trắng xám).


meanings:
① Đi trước, tiến lên: 先驅者 Người đi trước, bậc tiền bối; 並駕齊驅 Cùng nhau tiến lên; ② (văn) Ruổi ngựa, thúc ngựa, đánh ngựa (cho chạy nhanh): 涉單車驅上茂陵 Thiệp một mình lên xe ruổi thẳng lên Mậu Lăng (Hán thư); ③ (văn) Ra lệnh, chỉ huy, điều khiển; ④ (văn) Bôn ba, chạy vạy: 願效馳驅 Nguyện ra sức lo toan; ⑤ Đuổi, xua, lùa: 驅羊 Lùa dê; 驅逐侵略者 Đánh đuổi quân xâm lược.


meanings:
(văn) Ngựa đen có khoảng giữa háng màu trắng.


meanings:
Tên một con ngựa tốt theo truyền thuyết (của Chu Mục vương). 【驊騮】hoa lưu [huáliú] (văn) ① Ngựa khỏe, tuấn mã; ② Người có tài đức.


meanings:
(văn) ① Vằn giống như vảy cá trên mình ngựa; ② 【騏驎】kì lân [qílín] a. Một giống ngựa tốt; b. Như 麒麟. Xem 麒 (bộ 鹿).


meanings:
① Kiêu căng, kiêu ngạo, ngạo mạn, kiêu hãnh, tự kiêu: 戒驕戒躁 Chớ có kiêu căng nóng nảy; 勝不驕 Thắng không kiêu; ② (văn) Gắt: 驕陽 Nắng gắt; ③ (văn) Cứng đầu, ngoan cố, không chịu phục tùng; ④ (văn) Vạm vỡ, lực lưỡng; ⑤ (văn) Ngựa lồng.


meanings:
① Nghiệm, kiểm nghiệm, xét nghiệm, chứng nghiệm, khám nghiệm: 試驗 Thí nghiệm; 驗貨 Kiểm nghiệm hàng hoá; ② Hiệu nghiệm.


meanings:
① Sợ hãi: 驚恐 Sợ hãi; ② Làm sợ, làm giật mình, làm hốt hoảng, làm kinh ngạc, làm kinh động: 打草驚蛇 Đập cỏ làm cho rắn sợ, bứt dây động rừng; ③ Lồng: 馬驚了 Ngựa lồng lên; ④ (văn) Ngạc nhiên, kinh ngạc; ⑤ Chứng làm kinh (ở trẻ con).


meanings:
Ngựa trạm (để đưa thư từ, công văn thời xưa). 【驛站】dịch trạm [yìzhàn] (cũ) Trạm dịch (trạm truyền thư tín, công văn thời xưa).


meanings:
① Chạy nhanh: 馳驟 Chạy nhanh như ngựa phi; 物之生者，若驟若馳 Sự sống của muôn vật như dong như ruổi (Trang tử); ② Bỗng, chợt, đột nhiên, đột ngột: 天氣驟變 Thời tiết thay đổi đột ngột; 風雨驟至 Gió mưa chợt đến (Âu Dương Tu). 【驟然】 sậu nhiên [zhòurán] Bỗng, bỗng nhiên, đột nhiên, đột ngột: 驟然響起雷鳴般的掌聲 Tiếng vỗ tay bỗng nhiên vang lên như sấm dậy; ③ (văn) Mau chóng, nhanh.


meanings:
Con lừa. 【驢騾】lư loa [l\luó] Con la. Cg. 馬騾 [măluó].


meanings:
① (văn) Ngựa nghển đầu lên phi nước đại: 腾驤 Ngựa nhảy vọt lên; ② (Đầu) ngẩng lên, dương cao.


meanings:
① (văn) Ngựa kí, ngựa bay, ngựa thiên lí; ② Người tài giỏi: 驥足 Chân ngựa thiên lí (người có thể gánh vác trách nhiệm lớn); 驥尾 Đuôi ngựa thiên lí (theo đòi người có tài).


meanings:
(văn) ① Ngựa hoan (tên một con ngựa); ② Vui mừng (như 歡, bộ 欠).


meanings:
(văn) ① Ngựa ô; ② Con li long (theo truyền thuyết là một loài động vật, dưới cằm có viên ngọc châu); ③ Lái chiếc xe do hai ngựa kéo; ④ Đặt kề nhau, ngang hàng; ⑤ [Lí] Núi Li (ở phía đông nam huyện Lâm Đồng, tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc).


meanings:
① Ngựa (xe) phi nhanh: 光陰如駛 Ngày giờ trôi qua nhanh chóng; ② Lái: 駕駛飛機 Lái máy bay; 你會駕駛船嗎？ Anh biết lái tàu không?; ③ Nhanh.


meanings:
①【骨朵兒】cốt đoá nhi [guduor] (khn) Nụ hoa; ② 【骨碌】cốt lục [gulu] Lăn long lóc. Xem 骨 [gú], [gư].


meanings:
Xương (từ được dùng trong một vài thành ngữ thông tục). Xem 骨 [gu], [gư].


meanings:
① Xương: 顱骨 Xương sọ; 肩胛骨 Xương bả vai; 鎖骨 Xương đòn (quai xanh); 肱骨 Xương cánh tay; 肋骨 Xương sườn; 胸骨 Xương mỏ ác; 脊柱骨 Xương cột sống; 撓骨 Xương quay; 尺骨 Xương trụ; 髂骨 Xương đai hông; 腕骨 Xương cổ tay; 掌骨 Xương bàn tay; 手指骨 Xương ngón tay; 骶骨 Xương cùng; 臏骨 Xương bánh chè; 股骨 Xương đùi; 脛骨 Xương chày; 腓骨 Xương mác; 蹠骨 Xương bàn chân; 趾骨 Xương ngón; 恥骨 Xương đuôi (mu); ② Nan, cốt, khung: 扇骨 Nan quạt; 鋼骨水泥 Xi măng cốt sắt; ③ Tinh thần, tính nết, tính cách, cốt cách: 梅骨格雪精神 Cốt cách thanh tao như mai, tinh thần trong như tuyết; ④ (văn) Cứng cỏi: 骨鯁 Thẳng thắn không a dua; ⑤ (văn) Người chết. Xem 骨 [gu], [gú].


meanings:
(văn) ① Uốn cong, làm cong, bẻ cong: 骫法 Bẻ cong pháp luật (do thiên vị tình riêng); ② Cong; ③ Tụ họp.


meanings:
(văn) ① Bắp chân, cẳng chân; ② Xương sườn.


meanings:
【骯髒】 khảng tảng [angzang] ① Bẩn thỉu, dơ bẩn, dơ dáy, nhơ nhớp: 沼地中的水是骯髒的 Nước trong đầm lầy dơ bẩn; 骯髒思想 Tư tưởng bẩn thỉu; ② (văn) Thân mình béo mập.


meanings:
① Con súc sắc, hột xí ngầu; ② Đánh súc sắc, đổ hột xí ngầu. 【骰子】đầu tử [tóuzi] (đph) Con thò lò, con súc sắc, hột xí ngầu.


meanings:
【骫骳】uỷ bị [wâibèi] (văn) ① Bắp chân cong queo; ② Cong queo; ③ Ủy mị, ủ rũ, mềm yếu: 骫骳不武 Mềm yếu không uy vũ.


meanings:
【骶骨】để cốt [dêgư] (giải) Xương cùng. Cg. 骶椎 [dêzhui], 荐骨 [jiàngư] hoặc 荐椎 [jiànzhui].


meanings:
【骷髏】khô lâu [kulóu] ① Đầu lâu; ② Bộ xương (người chết).


meanings:
① Hài, xương, bộ xương: 尸骸 Thi hài, xác người chết; ② (văn) Xương đùi; ③ (văn) Xương khô; ④ Thân thể, hình hài, thể xác, xác: 遺骸 Di hài; 飛機殘骸 Xác máy bay.


meanings:
(giải) Mấu trên não, đầu xương: 骺炎 Viêm đầu xương.


meanings:
(văn) ① Như 胯 (bộ 肉); ② Khoảng giữa hai đùi; ③ Xương đùi.


meanings:
① Xương, bộ xương. Xem 骨骼 [gưgé]; ② (văn) Xương khô; ③ (văn) Xương cầm thú; ④ (văn) Đánh.


meanings:
① Đùi, bắp đùi, bắp vế: 其子好騎，墮而折其髀 Đứa con của ông ham cỡi ngựa, té gãy đùi (Hoài Nam tử); ② (văn) Xương chậu; ③ (văn) Cây nêu.


meanings:
(văn) ① 【髐箭】 hiêu tiễn [xiaojiàn] Tên bắn có tiếng kêu; ② 【髐然】hiêu nhiên [xiaorán] Xương khô phơi trắng xóa.


meanings:
Sọ người, đầu lâu (người chết).【髑髏】độc lâu [dúlóu] Xương sọ, đầu lâu (người chết).


meanings:
Bẩn: 骯髒 Bẩn thỉu; 淡顏色的布容易髒 Vải màu nhạt dễ bẩn. Xem 臟 [zàng].


meanings:
(giải) ① Tuỷ: 敲骨吸髓 Bóc lột đến tận xương tuỷ; ② Tinh tuý, tinh tuỷ, tinh hoa: 簡潔乃機智之精髓 Sự ngắn gọn là tinh tuỷ của trí khôn; ③ Những thứ như tuỷ trong vật thể; ④ (văn) Chẻ xương cho tuỷ chảy ra.


meanings:
【體己】thể kỉ [tiji] ① Của riêng. Cg. 梯己 [tiji]; ② Thân cận: 體己人 Người thân cận. Xem 體 [tê].


meanings:
① Thân thể: 身體 Thân thể; ② Thể, hình thể, chất: 物體 Vật thể; 全體 Toàn thể; 液體 Chất lỏng; 個體 Cá thể; ③ Thể, lối: 字體 Thể chữ, lối chữ; 文 體 Thể văn; ④ Lĩnh hội, thể hội, thể nghiệm, đặt mình vào đấy: 體驗 Thể nghiệm, nghiệm thấy; 體察 Đặt mình vào đấy để xét; 體恤 Đặt mình vào đấy mà thương xót; ⑤ Thể (bản chất bao hàm bên trong, trái với dụng 用), bản thể, bản chất; ⑥ Lí thuyết (trái với thực hành) Xem 體 [ti].


meanings:
Một giống yêu quái: 魍魎 Một giống yêu quái ở gỗ đá.


meanings:
① (văn) Cao ngất (như 巍 bộ 山); ② [Wèi] Nước Nguỵ (thời Tam Quốc, 220—265); ③ [Wèi] (Họ) Ngụy.


meanings:
Loài quỷ trên núi giống như cọp. 【魑魅】si mị [chimèi] (văn) Yêu quái, ma quỷ trong rừng (từ gỗ đá hoá ra).


meanings:
① Ma quỷ: 妖魔 Yêu ma; ② Kì lạ, huyền bí: 魔力 Sức huyền bí; ③ (văn) Mê nghiện.


meanings:
① Cái dược (một loại ống sáo thời xưa, có ba lỗ); ② Đơn vị đong lường thời xưa (đựng được 1.200 hạt thóc, bằng 1/2 đấu).


meanings:
(văn) Gọi, kêu gọi (như 籲, bộ 𥫗và 吁 (2), bộ 口).


meanings:
① Lụa trắng; 江平如練 Mặt sông phẳng lặng như tấm lụa trắng; ② Luyện tơ lụa mới cho trắng, luyện lụa; ③ Tập, luyện: 練字 Tập víêt chữ; 練 跑 Tập chạy; ④ (Lão) luyện, thạo, sành, từng trải: 老練 Lão luyện; 熟練 Sành sỏi, thông thạo; ⑤ (văn) Kén chọn; ⑥ (văn) Tế tiểu tường; ⑦ [Liàn] (Họ) Luyện.


meanings:
Xương bánh chè (như 臏, bộ 肉). 【髕骨】tẫn cốt [bìngư] Xương bánh chè. Cg. 膝蓋骨 [xigàigư].


meanings:
(văn) ① Búi thành búi tóc; ② Tớ gái, con ở.


meanings:
① Ồn ào, om sòm, huyên náo, gây huyên náo: 這屋裡太鬧 Nhà này ồn quá; 又哭又鬧 Khóc la om sòm; 鬧市 Chợ búa ồn ào; ② Quấy, vòi, nghịch: 叫孩子們別鬧了 Bảo các em đừng quấy nữa; ③ Đòi, tranh giành: 鬧名譽地位 Đòi danh dự và địa vị; ④ Bị, mắc: 鬧病 Bị bệnh, mắc bệnh; ⑤ Xảy ra: 鬧水災 Xảy ra nạn lụt; ⑥ Làm, tiến hành: 鬧革命 Làm cách mạng; 鬧技術革新 Tiến hành đổi mới kĩ thuật; 鬧得大家都笑起來 Làm cho ai nấy đều phì cười.


meanings:
(văn) Cãi nhau, bất hoà, giận nhau, đấu đá: 兄弟鬩于墻，外禦其侮 Anh em đánh nhau ở trong nhà, (nhưng) bên ngoài thì cùng nhau chống lại kẻ lấn hiếp (Thi Kinh). 【鬩墻】huých tường [xìqiáng] Nội bộ lục đục: 兄弟鬩墻 Anh em đấu đá nhau.


meanings:
(văn) ① Giận hằm hằm; ② (Thú vật) gầm hét (vì giận).


meanings:
① Đánh nhau: 械鬬 Đánh nhau bằng giáo mác, gậy gộc; 拳鬬 Đấm đá nhau; 鬬牛 Chọi bò, chọi trâu; 鬬雞 Chọi gà, đá gà; 鬬蛐蛐兒 Chọi dế, đá dế; 鬬智 Đấu trí; 鬬嘴 Cãi nhau; 鬬牌 Đánh bài; 鬬不過他 Đấu không lại hắn; ② Ghép lại với nhau: 鬬榫兒 Ghép mộng; 這件小袄兒是用各色花布鬬起來的 Cái áo cộc này ghép bằng các thứ vải hoa. Xem 鬥 [dôu].


meanings:
① Thẻ, thăm (để rút): 探鬮 Rút thẻ (để bói); 他們抽鬮兒決定由誰開始 Họ rút thăm để quyết định ai bắt đầu trước; ② (văn) Gión lấy, gắp lấy.


meanings:
(văn) ① Rượu nếp; ② Hộp đựng cung; ③ Như 暢 (bộ 日).


meanings:
① (Cây, hoa) uất kim hương; ② Cây mận (Prunus japonica); ③ Uất kết, ứ đọng (không tan, không thoát ra được); ④ Buồn rầu, ấm ức: 憂鬱 Âu sầu; ⑤ (Cây cỏ) sum sê, um tùm, rậm rạp (như 郁 bộ 邑); ⑥ Mùi thơm nồng: 馥鬱 Thơm phức. Xem 郁 [yù].


meanings:
① Nước Cách (thời xưa); ② Tên một nhà hiền triết thời xưa; ③ Như 隔 (bộ 阝): 是以親戚之路鬲塞而不通 Vì vậy con đường liên lạc với họ hàng thân thích bị cách trở không thông (Hán thư: Võ Ngũ Tử truyện); ④ Như 膈 (bộ 肉): 佗針鬲，隨手而差 Hoa Đà dùng kim châm vào huyệt ở khoảng giữa ngực và bụng, châm tới đâu hết đau tới đó (Tam quốc chí: Nguỵ thư, Hoa Đà truyện) (差= 瘥); ⑤ [Gé] 【鬲津】Cách Tân [Géjin] Tên sông (bắt nguồn ở Hà Bắc, chảy vào tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc).


meanings:
Dụng cụ nấu ăn thời xưa (giống như cái vạc).


meanings:
① Cái chõ lớn; ② Cái vạc trên lớn dưới nhỏ giống như cái nồi đất; ③ Bệnh.


meanings:
(văn) ① Một loại chõ; ② Tổng hợp, tập hợp; ③ [Zong] (Họ) Tông.


meanings:
(văn) ① Bán: 鬻畫 Bán tranh; 鬻文爲生 Bán chữ để sống, viết văn làm kế sinh nhai; 賣官鬻爵 Mua quan bán tước; ② Nuôi dưỡng, sinh dưỡng; ③ Non trẻ, trẻ thơ.


meanings:
① Ma, quỷ: 妖魔鬼怪 Yêu ma quỷ quái; ② (chửi) Đồ, người, con vật, con quỷ: 酒鬼 Người nghiện rượu; 膽小鬼 Đồ nhát gan; 淫鬼 Con quỷ dâm dục; ③ Đáng ghét, đáng trách, đáng nguyền rủa, ghê tởm, khủng khiếp, dễ sợ: 鬼天氣 Khí trời đáng ghét; 鬼地方 Nơi khủng khiếp; ④ Giấu giếm, lén lút, vụng trộm; ⑤ Bí ẩn, xấu xa, mánh khóe, nham hiểm, mờ ám: 心裡有鬼 Trong bụng có điều bí ẩn; 這裡邊有鬼 Trong đó có điều mờ ám; ⑥ (khn) Tinh ma, láu, quỷ, quỷ quyệt, xảo trá: 這孩子眞鬼 Thằng bé ranh ma thật; 誰也鬼不過他 Không ai ranh bằng nó; ⑦ Sao Quỷ (một ngôi sao trong nhị thập bát tú).


meanings:
① Người đứng đầu, kẻ đầu sỏ: 奪魁 Đoạt giải đầu (giải nhất); 罪魁 Thủ phạm; ② Người đỗ đầu (trong một kì thi): 大魁 (Người đỗ) trạng nguyên; ③ To lớn, cao lớn (vóc người): 身魁力壯 Người to sức khỏe; ④ (văn) Cái môi: 羹魁 Môi múc canh; ⑤ (văn) Loài có mai sống dưới nước (như cua, sò...); ⑥ (văn) (thực) Củ; ⑦ [Kuí] Sao Khôi (trong chòm sao Bắc Đẩu).


meanings:
Hồn, linh hồn, hồn vía, hồn phách: 民族魂 Hồn dân tộc; 鬼魂 Hồn ma; 招魂 Gọi hồn. Cv. 夙.


meanings:
【落魄（泊）】 lạc bạc [luòbó] (văn) Khốn đốn; 【旁魄】 bàng bạc [pángbó] (văn) Mênh mông. Xem 魄 [pò], [tuò].


meanings:
① (cũ) Vía; ② Tinh lực hoặc tinh thần mạnh mẽ: 氣魄 Khí phách. Xem 魄 [bó], [tuò].


meanings:
【落魄】 lạc thác [luòtuò] Bơ vơ, long đong. Cg. 落拓. Xem 魄 [bó], [pò].


meanings:
① Ma quỷ, yêu quái, yêu ma; ② Làm mê hoặc, làm cho mê muội, quyến rũ.


meanings:
(văn) Một con vật theo truyền thuyết có thể ngậm cát để bắn vào người. Như 蜮 (bộ 虫).


meanings:
(văn) Một giống thú (giống con gấu nhỏ).


meanings:
① Bị bóng đè; ② Mớ, nói mê; ③ (văn) Ếm (bùa).


meanings:
① Cá: 兩條魚 Hai con cá; 淵深而魚生之 Vực có sâu thì cá mới sinh ra ở đó (Sử kí); ② (văn) Ngư phù (gọi tắt) (cái thẻ làm tin trao cho các bầy tôi có hình con cá đúc bằng vàng, bạc, đồng, đời Đường, Trung Quốc); ③ Ngựa có lông trắng ở hai mắt; ④ (văn) Chỗ gồ lên ở phía ngoài bàn tay; ⑤ [Yú] (Họ) Ngư.


meanings:
【魛魚】đao ngư [daoyú] ① Cá đao; ② (Miền bắc Trung Quốc chỉ) cá hố.


meanings:
Một loại cá sống ở đáy biển cạn gồm rất nhiều chủng loại, mình dẹt, đầu nhỏ, không vảy, da rất dày, hình dạng giống như con dơi, đuôi nhỏ và dài như cây roi, có gai đuôi, rất độc.


meanings:
① Chậm chạp, đần độn: 愚魯 Dại dột; 魯鈍 Ngu đần; ② Tục tằn, thô bỉ: 粗魯 Thô lỗ; ③ [Lư] Nước Lỗ (thời nhà Chu, ở miền nam tỉnh Sơn Đông hiện nay); ④ [Lư] (Tên gọi tắt của) tỉnh Sơn Đông; ⑤ [Lư] (Họ) Lỗ.


meanings:
【魴鮄】 phường phất [fángfú] Cá lửa (một loài cá mình dài có thể bò dưới đáy biển, sống ở vùng biển ôn đới và á nhiệt đới).


meanings:
① Một loài cá mình dài và dẹt, đầu có nhiều hình gai nổi lên, miệng lớn răng nhỏ, sống ở giữa những tảng đá gần biển; ② (văn) Cá nhỏ.


meanings:
(động) Cá ngát, cá nheo, cá măng, cá niêm (Parasilurus asotus, một loại cá có thân tròn và dài, đầu to đuôi dẹt, không vẩy, có râu, lưng đen xanh, bụng trắng).


meanings:
① (văn) Cá ướp: 鮑魚之肆 Chỗ dơ dáy xấu xa; ② 【鮑魚】bào ngư [bàoyú] Bào ngư; ③ [Bào] Tên sông. 【鮑河】Bào hà [Bàohé] Sông Bào (ở tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc). Cv. 瀑河; ④ [Bào] (Họ) Bào.


meanings:
Cá diếc: 涸轍之鮒 Cá mắc cạn. (Ngb) kẻ cùng cực.


meanings:
① Cá ướp; ② Món trộn, nộm; ③ (văn) Cá mắn.


meanings:
(văn) ① Ốc mượn hồn; ② 【鮚埼亭】Cát Kì Đình [Jiéqítíng] Tên đất (thuộc huyện Ngân, tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc ngày nay).


meanings:
(văn) ① Cá giống; ② Một loại cá có thịt ngon.


meanings:
Cá nguy (Leiocassis longirostris). Cg. 江團, 白吉.


meanings:
① (văn) Cá tươi; ② Tươi, mới: 鮮魚 Cá tươi; 鮮花 Hoa tươi; ③ Ngọt, ngon: 雞湯眞鮮 Canh gà ngọt quá; ④ (Những) thức ăn tươi mới: 桌上擺滿各種時鮮 Trên bàn bày đầy các thức ăn tươi mới đầu mùa; ⑤ (Màu) tươi, sáng 這塊布顏色太鮮了 Miếng vải này màu sáng quá; ⑥ [Xian] (Họ) Tiên. Xem 鮮 [xiăn].


meanings:
Hiếm, ít, ít có ai: 夫謀而鮮過，惠訓不倦者，叔向有焉 Mưu việc nước mà ít có sai lầm, dạy dỗ người không mệt mỏi, Thúc Hướng đều có được như thế (Tả truyện: Tương công nhị thập nhất niên); 人莫不飲食者，鮮能知味也 Người ta không ai không ăn không uống, nhưng ít ai biết thế nào là ngon (Luận ngữ). Xem 鮮 [xian].


meanings:
Cá thờn bơn (cá thân dài và dẹt, màu xám tro, có những vằn đen tùy tiện, miệng to và méo, sống ở giữa những đá ngầm gần biển, đẻ thai trứng).


meanings:
(văn) Người cá (quái vật nói trong sách Sơn hải kinh, ở núi Cô Xạ, có đầu người, tay người, mình cá).


meanings:
(văn) ① Cá khô (không ướp muối); ② 【婢鮿魚】 tì triếp ngư [bìzhéyú] Một loại cá diếc.


meanings:
① Một loại cá thời xưa; ② [Gưn] Tên người (tương truyền là cha của vua Hạ Vũ, trong truyền thuyết cổ Trung Quốc).


meanings:
① (văn) Xương cá; ② Hóc xương, mắc xương; ③ (văn) Cứng rắn, ương ngạnh (như 硬, bộ 石).


meanings:
① (văn) Cá heo. Cg. 鯆䱐, 䱐䰽; ② 【鯆魚】phô ngư [puyú] Như 魟.


meanings:
(động) Cá trắm trắng, cá trắm cỏ. Cg. 草魚 [căoyú].


meanings:
Cá du: 鯈魚出遊從容，是魚樂也 Cá du ra chơi thong thả, đó là niềm vui của cá (Trang tử).


meanings:
Cá mập, cá nhám. Cg. 沙魚 [shayú], 鮫 [jiao].


meanings:
Cá khô (đã xẻ ra phơi): 鰻鯗 Khô cá chình. 【鯗魚】tưởng ngư [xiăngyú] Cá khô (nói chung).


meanings:
① Cá lai; ② 三鯠魚 [sanláiyú] (đph) Cá cháy.


meanings:
Cá côn (một loại cá khổng lồ theo truyền thuyết thời xưa).


meanings:
① Cá con; ② Bé tí tẹo, nhỏ xíu, hèn mọn, nhỏ nhen.


meanings:
Con hàu nhỏ. 【鰒魚】phục ngư [fùyú] Bào ngư.


meanings:
① Người không vợ, người góa vợ, người chưa vợ; ② (văn) Một loài cá khổng lồ ăn thịt sống.


meanings:
(động) Cá bơn cát. Cg. 版魚 [pănyú], 比目魚 [bêmùyú].


meanings:
Vây cá: 脊鰭 Vây sống lưng cá; 腹鰭 Vây bụng (lườn) cá; 臀鰭 Vây cuối lườn cá.


meanings:
Cá điều, cá vền (Hemiculeer leucisculus). Cg. 白鰷 [báitiáo].


meanings:
【鰻鱺】 man li [mánlí] Cá chình. Cg. 白𢋨 [báishàn].


meanings:
① Bong bóng cá; ② Keo (cồn nấu bằng) bong bóng cá; ③ Gắn bằng keo bong bóng cá.


meanings:
① (động) Vảy: 魚鱗 Vảy cá; 穿山甲鱗 Vảy tê tê; ② (thực) (Hình) vảy: 鱗莖 Thân vảy; 遍體鱗傷 Thương tích đầy mình; ③ (văn) Xếp hàng.


meanings:
【鱘魚】tầm ngư [xúnyú] (động) Cá chiên, cá tầm (Sturgeon).


meanings:
① (động) Con sam (Limulus phemus). Cg. 鱟魚 [hòuyú]; ② (đph) Cầu vồng.


meanings:
① (văn) Thái thịt cá nhỏ ra; ② 【鱠魚】 khoái ngư [kuàiyú] Cá bẹ. Cv. 快魚; ③ Như 膾 (bộ 肉).


meanings:
(động) Một loại cá tầm (Acipenser mikadoi), cá chiên.


meanings:
(động) Cá lư, cá pecca (một loại cá rất ngon). Cg. 銀鱸 [yínlú], 玉花鱸 [yùhualú].


meanings:
① Vịt trời, le; ② Bơi lội: 鳧水 Bơi nước. Cv. 鳬.


meanings:
① Chim gáy, chim sen, chim ngói, tu hú; ② (văn) Họp lại: 鳩工庇材 Họp thợ sắm gỗ để cất nhà.


meanings:
Chim cu, chim gáy. Cg. 布穀 [bùgư], 郭公 [guo gong], 鳲鳩 [shijiu].


meanings:
① Chim phượng: 龍鳳 Long phượng; ② [Fèng] (Họ) Phượng.


meanings:
(thanh) ① (Tiếng) u u: 工廠汽笛鳴鳴地叫 Tiếng còi nhà máy u u; ② (thán) Ôi!.【鳴呼】ô hô [wuhu] a. Ô hô!, hỡi ôi! than ôi! (thán từ dùng trong cổ văn): Xem 鳴呼哀哉; b. (Ngr) Chết, bỏ (mạng): 一命鳴呼 Bỏ mạng, đi đời nhà ma. Cv. 烏呼; 【鳴呼哀哉】 ô hô ai tai [wuhu-aizai] a. Ô hô! Thương thay!; b. Bỏ mạng, đi đời nhà ma; ③ (văn) Khóc sụt sùi: 觀者皆歔欷，行路亦鳴鳴 Người xem đều sùi sụt, người đi đường cũng thút thít (Thái Viêm: Bi phẫn); ④ (văn) Thổi còi.


meanings:
① Kêu (chim muông, côn trùng hoặc những vật khác): 鳥鳴 Chim hót; 蛇鳴 Ve sầu kêu; 物不得其平則鳴 Vật không đạt được trạng thái quân bình của nó thì kêu lên (Hàn Dũ); ② Tiếng kêu, làm cho kêu, đánh cho kêu: 耳鳴 Ù tai; 雷鳴 Tiếng sấm dậy; 鳴鼓 Đánh trống; ③ Kêu lên, bày tỏ (tình cảm, ý kiến, chủ trương): 鳴冤 Minh oan; 鳴不平 Tỏ lòng bất bình; 自鳴得意 Tỏ ra đắc ý; 百家爭鳴 Trăm nhà đua tiếng.


meanings:
Chim bách thanh, chim đồ tể. Cv. 鴃. Cg. 寧鴂


meanings:
① Một loài chim độc; ② Rượu có chất độc.


meanings:
① Chim sấm, chim ôtit; ② Mụ “tú bà”, mụ trùm gái điếm, mụ trùm nhà thổ.


meanings:
① (Con) quạ, ác; ② (văn) Màu đen: 鴉鬟 Búi tóc đen.


meanings:
【鴐鵝】gia nga [jiaé] (văn) Ngỗng trời. Cv. 𩶛.


meanings:
【鴛鴦】 uyên ương [yuanyang] (động) Uyên ương (loài chim thường đi có đôi với nhau, con trống gọi là uyên, con mái là ương, trong văn học thường dùng để ví vợ chồng).


meanings:
Con yểng. 【鴝鵒】cù dục [quýù] (động) Con yểng, con sáo. Cg. 八哥兒 [bager].


meanings:
① Cú tai mèo; ② Diều hâu; ③ Chén uống rượu.


meanings:
【鴯鶓】nhi miêu [érmiáo] (động) Đà điểu sa mạc Úc, chim êmu.


meanings:
① (động) Thiên nga, ngỗng trời, ngan trời, chim hộc; ② Đứng thẳng. Xem 鴰 [gư].


meanings:
(động) Chim choi choi: 金鴴 Chim choi choi vàng.


meanings:
① (động) Ngỗng trời, chim hồng; ② Lớn (dùng như 洪, bộ 氵 ): 鴻禧 Phúc lớn.【鴻圖】 hồng đồ [hóngtú] Kế hoạch lớn: 發展經濟的鴻圖 Kế hoạch lớn phát triển nền kinh tế. Cv. 宏圖; ③ [Hóng] (Họ) Hồng.


meanings:
Chim như (Trunix blakistoni, một loài chim cun cút).


meanings:
Chim bồ câu: 通訊鴿 Bồ câu đưa thư, bồ câu truyền tin; 野鴿 Bồ câu rừng; 家鴿 Bồ câu nuôi. Cg. 鵓鴿 [bóge].


meanings:
Chim cú.【鵂鶹】hưu lưu [xiuliú] (Chim) cú tai mèo. Cg. 梟 [xiao] (bộ 木).


meanings:
① Con quốc, đỗ quyên; ② Hoa đỗ quyên. Cg. 杜鵑 [dùjuan].


meanings:
【鵓鴣】bột cô [bógu] Một loài bồ câu (chim mỏ đỏ và dài, lưng và cánh có đốm, thường hót trên cành khi trời sắp mưa hay trời đã tạnh; tục gọi là chim ban cưu, có nơi còn gọi là 水鴣鴣 [shuêgugu]).


meanings:
Chim bách thiệt, chim bách thanh, chim bách lao (kêu được trăm thứ tiếng). Như 鴂


meanings:
【鵜鶘】đề hồ [tíhú] (động) Con bồ nông. Cg. 淘河 [táohé].


meanings:
【鵪鶉】am thuần [anchún] Chim cun cút. Cg. 鶉 [chún].


meanings:
Chim bằng (theo truyền thuyết là một loài chim to nhất trong tất cả các chim).


meanings:
【鵷雛】 uyên sồ [yuanchú] Một loài chim giống như phượng.


meanings:
(động) ① Một loại chim sơn ca; ② Một loại gà lôi (giống chim như con trĩ hay chọi nhau, nói trong sách cổ, còn gọi là 鶡雞 [héji]).


meanings:
(văn) Con vịt trời: 趨之若鶩 Chạy xô nhau như đàn vịt trời.


meanings:
(Chim) oanh, vàng anh: 黃鶯 Hoàng oanh, vàng anh, chim oanh.


meanings:
【鶺鴒】tích linh [jílíng] (động) Chim chìa vôi: 鶺鴒在原，兄弟急難 Con chim chìa vôi ở đồng, anh em hoạn nạn (vội vàng cứu nhau) (Thi Kinh).


meanings:
Một loài chim phải chắp cánh lại mới bay được.


meanings:
(động) Gà gô, chim ngói. 【鷓鴣】giá cô [zhè gu] (động) Chim ngói.


meanings:
(văn) ① Con cò biển; ② Chim phượng hoàng; ③ Màu xanh đen.


meanings:
(văn) ① Loài chim dữ; ② Dữ tợn, hung ác, tàn bạo. 【鷙鳥】chí điểu [zhìniăo] (Loài) chim dữ.


meanings:
鷦鷯】tiêu liêu [jiaoliáo] Chim hồng tước, chim ri: 鷦鷯巢於深林不過一枝 Chim ri làm tổ trong rừng sâu, chẳng qua một cành (Trang tử).


meanings:
Một loài thiên nga rừng. 【鷫鸘】túc sương [sùshuang] (văn) ① Một loài chim nước cổ dài giống như nhạn, màu lục, lông có thể làm áo cừu; ② Chim thần ở hướng tây (theo truyền thuyết).


meanings:
(động) Con cò: 鷺鷥 Cò trắng; 鷺亦羽蟲中之一 Cò cũng là một trong những loài có lông vũ (Nguyễn Công Trứ).


meanings:
Một loài chim dữ săn mồi (nói trong sách cổ).


meanings:
【鸑鷟】 nhạc trạc [yuèzhuó] Một loài chim nước (nói trong sách cổ).


meanings:
【鸚鵡】anh vũ [yingwư] (động) Con vẹt, chim anh vũ.


meanings:
(động) Chim khoang (tương tự con hạc nhưng đầu không đỏ, cổ và mỏ đều dài, mình màu tro, đuôi và cánh đen, thường làm tổ trên cây cao).


meanings:
【黃鸝】hoàng li [huánglí] (động) Chim hoàng oanh (vàng anh). Cg. 鶬鶊 [cang geng],黃鶯 [huángying]: 杜鵑已逐黃鸝老，青柳樓前語意兒 Nay quyên đã giục oanh già, ý nhi lại gáy trước nhà líu lo (Chinh phụ ngâm khúc).


meanings:
① Chim loan (theo truyền thuyết là một loài phượng hoàng); ② (văn) Chuông hàm thiếc ngựa.


meanings:
① Muối, muối ăn: 海鹽 Muối bể; 礦鹽 Muối mỏ; ② (hoá) Clohyđric, bazơ, muối.【鹽酸】diêm toan [yán suan] Axit clohyđric.


meanings:
① Mặn, đậm muối; ② Muối (dùng như 鹽): 鹺務 Công việc làm muối.


meanings:
(văn) ① Giẫy cỏ; ② 【麃麃】tiêu tiêu [biaobiao] (văn) Lực lưỡng, uy vũ.


meanings:
Họp lại từng bầy. 【麇集】quần tập [qúnjí] Tụ tập, quần tụ.


meanings:
① (Một loại) hươu (nói trong sách cổ); ② (văn) Vẩy (bụi) (gà, chim ...): 塵尾 Cái phất trần.


meanings:
① Con khuân cái; ② 【麌麌】ngu ngu [yuýú] (văn) Tụ tập đông đúc, xúm xít.


meanings:
Một con thú cái trong thần thoại tương tự con hươu. Như 麟.


meanings:
① Con hươu con (nói trong sách cổ); ② (văn) Như 猊 (bộ 犭): 狻麑 Con sư tử.


meanings:
Một con thú đực trong thần thoại tương tự con hươu. 【麒麟】kì lân [qílín] Con kì lân (một con thú thần thoại chỉ xuất hiện trong thời thái bình).


meanings:
(văn) ① Chân núi: 泰山之麓 Chân núi Thái Sơn; ② Chức quan coi công viên (thời xưa).


meanings:
① Đẹp đẽ, mĩ lệ: 秀麗 Xinh đẹp; 風和日麗 Trời quang mây tạnh; ② (văn) Dính bám: 日月麗乎天 Mặt trời mặt trăng dính bám vào trời; 附麗 Nương tựa; ③ (văn) Đôi (như 儷, bộ 亻); ④【高麗】Cao Li [Gao lì] Xem 高 nghĩa ⑦.


meanings:
(văn) ① Con nai con; ② (Chỉ chung) con thú con: 麛卯 Chim thú con (còn nhỏ).


meanings:
(động) Hươu xạ, con xạ; ② (dược) Xạ hương. 【麝香】 xạ hương [shèxiang] a. (động) Con cầy hương, con xạ hương, hươu xạ; b. (dược) Xạ hương.


meanings:
Con chương (Moschus chinloo, tương tự con hươu nhưng nhỏ hơn).


meanings:
(văn) ① Kì lân: 鳳毛麟角 Lông phượng sừng lân. Xem 麒麟; ② Rực rỡ: 炳炳麟麟 Chói lọi rực rỡ.


meanings:
Trấu, cám (vỏ hạt lúa mì).【麩子】phu tử [fuzi] Cám (lúa mì).


meanings:
Lúa đại mạch: 啤酒是麰製成的 Rược bia làm từ lúa đại mạch.口


meanings:
① Bột: 白麵 Bột mì; 豆麵 Bột đậu; 玉米麵 Bột ngô; 江米麵 Bột nếp 胡椒麵 Bột tiêu; ② Mì: 挂麵 Mì sợi; 切麵 Mì sợi (còn ướt); 湯麵 Mì nước; 一碗麵 Một bát mì; ③ (đph) Bở: 這塊白薯眞麵 Củ khoai lang này rất bở.


meanings:
【麻麻黑】ma ma hắc [mamahei] (đph) Chạng vạng, nhá nhem tối: 天剛麻麻黑 Trời vừa nhá nhem tối. Xem 麻 [má].


meanings:
① Đay, gai và các loại cây có sợi; ② Sợi đay (của các thứ cây như đay, gai, dứa dùng trong ngành dệt); ③ Vừng, mè: 麻醬 Tương vừng; 麻油 Dầu vừng; ④ Nhám: 這種紙一面光，一面麻 Thứ giấy này một mặt nhẵn, một mặt nhám; ⑤ Rỗ: 麻臉 Mặt rỗ; ⑥ Tê: 腿麻了 Tê chân; 手發麻 Tê tay; ⑦ Sự ngứa, có cảm giác ngứa; ⑧ Có đốm, lốm đốm: 他臉上有麻點 Nó bị lốm đốm trên mặt; ⑨ [Má] (Họ) Ma. Xem 麻 [ma].


meanings:
Trợ từ dùng trong 幹麼 [ganmá] Làm gì, tại sao?: 你來此幹麼？ Anh đến đây làm gì? Xem 麼 [me], [mó].


meanings:
Gì, nào, bao, thế (từ đặt sau câu để khẳng định hoặc tỏ ý hỏi): 這麼 Như thế, như vậy; 甚麼 Cái gì; 怎麼 Thế nào; 那麼 Thế thì; 多麼 Biết bao. Xem 嘛[ma], 幺[yao], 麼 [má], [mó], 末 [mò].


meanings:
Bé nhỏ: 幺麼 Nhỏ, nhỏ mọn, nhỏ nhen. Xem 麼 [me], [mó].


meanings:
(văn) Cờ đầu, cờ chỉ huy. (Ngr) Chỉ huy: 麾軍前進 Chỉ huy quân lính tiến lên.


meanings:
① (Màu) vàng: 麥子都黃了 Lúa mì đã chín vàng rồi; ② [Huáng] Sông Hoàng, sông Hoàng Hà: 黃泛區 Vùng lụt sông Hoàng; ③ (khn) Thất bại: 買賣黃了 Mua bán thất bại rồi; ④ (văn) Trẻ con ba tuổi trở xuống: 黄口 (Số) trẻ con; ⑤ (văn) Xem 玄黄 [xuánhuáng]; ⑥ [Huáng] (Họ) Hoàng, Huỳnh.


meanings:
【黇鹿】chiêm lộc [tianlù] (động) Hươu đama.


meanings:
(văn) ① Màu vàng; ② Tăng thêm: 黈益 Tăng thêm.


meanings:
Trường học (thời cổ). Cg. 黉宫 [hóng gong].


meanings:
① (văn) Đông đảo: 黎民 Dân chúng; 民靡有黎 Dân không đông đúc (Thi Kinh: Đại nhã, Tang nhu); ② Tối tăm: 黎明 Tờ mờ sáng; ③ (văn) Màu đen (hoặc đen hơi vàng): 厥土青黎 Đất nơi ấy màu xanh đen (Thượng thư: Vũ cống); 面目黎黑 Mặt màu đen hơi vàng (đen sạm) (Sử kí: Lí Tư liệt truyện); ④ (văn) Chậm chậm, từ từ: 黎收而拜 Từ từ tươi tỉnh lại mà quỳ xuống lạy (Phó Nghị: Vũ phú); ⑤ (văn) Keo dán giày (như 黐 nghĩa ②); ⑥ [Lí] Nước Lê (thời cổ, thuộc tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc ngày nay; xưa bị Chu Văn vương tiêu diệt, thời Xuân thu sáp nhập vào nước Tấn); ⑦ [Lí] Dân tộc Lê (dân bản địa của đảo Hải Nam, Trung Quốc); ⑧ [Lí] (Họ) Lê.


meanings:
① Dính, sánh: 這漿糊不黏 Hồ này không dính; ② Dán vào, dính vào: 蒼蠅黏於捕蠅紙上 Ruồi dính trên giấy bắt ruồi.


meanings:
① Đen: 黑頭髪 Tóc đen; ② Tối đen, tối tăm, tối mờ: 天黑了 Trời đã tối rồi; 屋子里太黑 Trong nhà tối thui; 月黑雁飛高 Trăng tối mờ nhạn bay cao (Lư Luân: Tái hạ khúc); ③ Tối, chiều tối: 從早忙到黑 Từ sáng bận đến chiều tối; ④ Bí mật, bất hợp pháp, đen: 黑貨 Hàng lậu; 黑市價 Giá chợ đen; ⑤ Phản động: 黑帮 Bọn phản động lén lút; ⑥ Lóng. 【黑話】hắc thoại [heihuà] Tiếng lóng, nói lóng; ⑦ Độc ác, nham hiểm. 【黑心】hắc tâm [heixin] a. Bụng dạ độc ác, lòng dạ thâm độc, lòng đen tối; b. Âm mưu đen tối, mưu toan thâm độc; ⑧ [Hei] Tỉnh Hắc Long Giang (gọi tắt); ⑨ [Hei] (Họ) Hắc.


meanings:
① Đen: 黔首 Dân đen; ② [Qián] Tên riêng tỉnh Quý Châu (Trung Quốc).


meanings:
① Im lặng, lặng yên: 默不作聲 Im lặng không lên tiếng; 默坐 Ngồi im; 他是一個沈默多思 慮的孩子 Nó là một chú bé lặng lẽ (trầm mặc) ưa nghĩ ngợi; ② Viết ra theo trí nhớ, thầm: 默寫 Viết chính tả.


meanings:
(Một thứ) than vẽ lông mày (của phụ nữ thời xưa): 粉黛 Phấn son. (Ngr) Phụ nữ đẹp, người đẹp (thời xưa).


meanings:
(văn) Cách, truất bỏ (chức...): 黜職 Cách chức; 黜退 Thải hồi, cách chức.


meanings:
Đen xanh. 【黝黑】 ửu hắc [yôuhei] Đen xanh.


meanings:
① Hạt, giọt: 雨點 Hạt mưa; ② Chấm, vết: 墨點 Vết mực; 污點 Vết bẩn; ③ Nét chữ (trong chữ Hán “丶”); ④ (toán) Điểm: 兩線的交點 Điểm giao nhau của hai đường chéo; 基準點 Điểm mốc; ⑤ Chấm, nét chấm, dấu chấm, điểm: 句點 Dấu chấm; ⑥ Chút ít, một ít, một tí: 吃一點點心 Ăn một ít bánh điểm tâm; ⑦ Điểm, điều, việc: 有兩點建議 Đề nghị hai điểm; 這一點，我們是不同意的 Chúng tôi không đồng ý điều đó; ⑧ Nơi, chỗ, điểm: 起點 Khởi điểm, chỗ bắt đầu; 沸點 Điểm sôi; ⑨ Phần, điểm, nét: 特點 Đặc điểm, nét riêng biệt; ⑩ Chấm, điểm: 點句 Chấm câu; 點一個點兒 Chấm một điểm nhỏ; ⑪ Gật (đầu): 他點了點頭 Anh ta gật gật đầu; ⑫ Nhỏ, tra: 點眼藥 Nhỏ thuốc đau mắt; ⑬ Trồng, tra: 點花生 Trồng lạc, trồng đậu phộng; 點玉米 Tra ngô; ⑭ Kiểm soát, xét, kiểm, đếm, điểm, gọi: 把錢點一點 Kiểm tiền, đếm tiền; 點名 Điểm danh, gọi tên; ⑮ Chọn ra, gọi, kêu: 點菜 Chọn thức ăn, gọi món ăn; ⑯ Bảo, dạy bảo: 他是聰明的人，一點就明白了 Anh ta là người sáng dạ, bảo một tí là hiểu ngay; ⑰ Châm, đốt, thắp, nhóm: 點燈 Thắp đèn, 點火 Nhóm lửa; ⑱ Giờ: 上午十點鐘 Mười giờ sáng; 現在幾點了？ Bây giờ đã mấy giờ rồi?; ⑲ Lúc, giờ: 到點了，開始吧 Đến giờ rồi, bắt đầu đi!; ⑳ (Bánh) điểm tâm, (bánh) ăn lót dạ: 糕點 Bánh điểm tâm; 早點 Bánh ăn lót dạ buổi sáng; ㉑ (in) Cỡ chữ in; ㉒ Nhằm vào, nói đến.


meanings:
Con ba ba. 【黿魚】nguyên ngư [yuán yú] (khn) Ba ba. Cv. 元魚. Cg. 鱉[bie].


meanings:
① Một loại rùa biển; ② [Cháo] (Họ) Trào. Cv. 晁(bộ 日).


meanings:
【鼅鼄】tri thù [zhizhu] (văn) Như 蜘蛛 (bộ 虫).


meanings:
Con ngao, con trạnh (một loại ba ba lớn ở biển).


meanings:
Con ba ba. Cg. 甲魚 [jiăyú], 團魚 [tuányú], 元魚 [yuányú], 王八 [wángba].


meanings:
① Cái vạc, cái đỉnh (ba chân), cái lư đốt trầm: 三足鼎 Đỉnh ba chân; ② Mạnh mẽ, thịnh vượng, hiển hách, lừng lẫy: 其居則高門鼎貴 Ở thì ở chỗ nhà cao sang thịnh (Tả Tư: Ngô đô phú); ③ Gồm ba mặt, ba bên, cùng đứng đối lập ở ba phía (thành thế chân vạc): 鼎峙 Ba mặt đứng đối ngang nhau; 三家鼎立 Ba nhà đứng thành thế chân vạc (Tam quốc chí); ④ (văn) Đang: 天子春秋鼎盛 Thiên tử xuân thu đang thịnh (Hán thư). Cv.𪔂.


meanings:
(văn) ① Nắp vạc (đỉnh); ② Khăn phủ (như 冪, bộ 冖); ③ Phủ lên.


meanings:
(văn) ① Cái vạc miệng nhỏ; ② Cái vạc nhỏ.


meanings:
① Trống: 銅鼓 Trống đồng; 更鼓 Trống canh; ② (văn) Đánh trống; ③ Đánh, gảy, khua, làm cho kêu, vỗ: 鼓琴Đánh đàn; 波浪鼓岸 Sóng vỗ vào bờ; ④ (Làm) phấn khởi lên (hăng lên), cổ vũ, cổ động, kích thích: 鼓足幹勁 Cổ vũ lòng hăng hái. 【鼓吹】 cổ xuý [gưchui] a. Tuyên truyền, quảng cáo, cổ xúy; b. Thổi phồng, tán tụng, tâng bốc: 大肆鼓吹 Ra sức thổi phồng; ⑤ Gồ lên, phồng ra, lồi lên: 鼓起嘴來 Phồng mồm lên.


meanings:
(thanh) (Tiếng trống) thùng thùng, tùng tùng: 鼕鼕 Tùng tùng.


meanings:
Cái trống lớn hai mặt dùng trong quân đội thời xưa.


meanings:
Trống trận: 鼓鼙聲動長城月 Trống Tràng Thành lung lay bóng nguyệt (Chinh phụ ngâm khúc). 【鼙鼓】bề cổ [pígư] (văn) Trống trận (một loại trống nhỏ dùng trong quân đội thời xưa).


meanings:
(văn) ① (thanh) Tiếng trống tung tung; ② Động.


meanings:
Trống lớn thời xưa đánh lên để triệu tập.


meanings:
(văn) 【鼝鼝】 (thanh) Tiếng trống tung tung.


meanings:
(thanh) Thùng thùng: 鼟的鼓聲 Tiếng trống thùng thùng.


meanings:
① Chuột: 鼠患貓 Chuột sợ mèo; ②【首鼠】thủ thử [shôushư] Người ba phải.


meanings:
Con chuột lỗ (đào hang dưới đất), con chuột chù, con dúi.【鼢鼠】phân thử [fénshư] Chuột chù, con dúi.


meanings:
【鼧鼥】đà bạt [tuóbá] Một giống chuột lớn ở hang (có hình như con rái cá, da lông dùng làm áo cừu). Cg. 旱獺 [hàntă], 土撥鼠[tư bo shư].


meanings:
(động) (Một loại) chuột xạ (da rất quý).


meanings:
【鼫鼠】thạch thử [shíshư] Một loài thú giống như chuột nhưng lớn hơn, có cánh như dơi, bay được.


meanings:
(văn) Chuột beo (chuột lớn có vằn như con beo). Cg. 鼮鼠.


meanings:
Chuột chũi. 【鼴鼠】 yển thử [yănshư] (động) Chuột chũi.


meanings:
Chuột nhắt.【鼷鼠】hề thử [xishư] (động) Chuột nhắt, chuột lắt.


meanings:
① Mũi, vòi, núm: 剖之，如有煙撲口鼻 Bửa nó (quả cam) ra thì như có hơi khói hắt lên miệng mũi (Lưu Cơ: Mại cam giả ngôn); 象鼻子 Vòi voi; 印鼻 Núm con dấu; ② (văn) Xỏ mũi (thú vật): 鼻赤象 Xỏ mũi voi đỏ (Trương Hoành: Tây kinh phú); ③ (văn) Ngửi thấy (mùi): 可鼻，則有荷葉之清香 Có thể ngửi, ngửi thì có mùi thơm mát của lá sen (Lí Ngư: Phù cừ); ④ Lỗ, trôn: 針鼻兒 Trôn kim; 釦鼻兒 Lỗ khuy; 針鼻細而穿空 Trôn kim nhỏ mà xuyên được vào khoảng trống (Canh Tín: Thất tịch phú); ⑤ Tổ, thuỷ tổ, trước tiên, đầu tiên: 鼻祖 Ông tổ đầu tiên, tị tổ.


meanings:
Ngáy: 祖父打鼾的聲音很大 Tiếng ngáy của ông nội tôi rất to.【鼾聲】han thanh [han sheng] Tiếng ngáy: 鼾聲如雷 Tiếng ngáy như sấm.


meanings:
① Ngáy. 【齁聲】 câu thanh [housheng] Tiếng ngáy. Cg. 鼾聲 [hansheng]; ② (đph) Quá, lắm: 齁鹹 Mặn quá; 天氣齁熱 Khí trời nóng quá; 齁酸 Chua lắm.


meanings:
Ngạt (nghẹt) mũi. 【齆鼻兒】úng tị nhi [wèngbír] ① Ngạt (nghẹt) mũi; ② Người ngạt mũi.


meanings:
Như 躋 (bộ 足): 地氣上齊，天氣下降 Khí đất bay lên, khí trời giáng xuống (Lễ kí).


meanings:
Bào chế thuốc (như 劑, bộ 刂): 醫者齊藥也 Thầy thuốc là người bào chế thuốc (Hàn Phi tử).


meanings:
① Đều nhau, chỉnh tề, tề chỉnh: 步伐很齊 Bước đi rất đều; ② Đủ: 來齊了 Đến đủ rồi; ③ Ngang, bằng, mấp mé: 河水齊腰深 Nước sông sâu ngang lưng; 水漲得齊岸 Nước lên mấp mé bờ sông; 並駕齊驅 Tiến đều ngang nhau; ④ Như nhau, cùng một: 齊心 Cùng một lòng, đồng lòng; ⑤ Cùng (một lúc): 百花齊放 Trăm hoa (cùng) đua nở; 落霞與孤騖齊飛 Ráng chiều sa xuống, cùng cánh cò đơn chiếc đều bay (Vương Bột: Đằng vương các tự). Xem 一齊 [yiqí]; ⑥ Sát: 齊着根剪斷 Cắt sát tận gốc; ⑦ (văn) Đầy đủ; ⑧ (văn) Nhanh nhẹn: 徇齊 Nhanh chóng; 齊疾而均，速若飄風 Nhanh chóng mà chỉnh tề, mau như gió thổi (Thương Quân thư: Nhược dân); ⑨ (văn) Cái rốn (như 臍, bộ 肉); ⑩ [Qí] Nước Tề (đời Chu, Trung Quốc); ⑪ [Qí] (Họ) Tề.


meanings:
① Phòng: 書齋Thư trai, phòng đọc sách; ② Lầu, nhà (trong nhà trường): 新齋Lầu mới; 第一齋Lầu một; ③ Chay, trai giới: 吃齋 Ăn chay.


meanings:
【齌怒】tễ nộ [jìnù] (văn) Nổi giận, nổi xung.


meanings:
(văn) ① Ôm trong lòng: 齎志 Ôm theo cái chí nguyện (chưa thành); 齎恨 Ôm hận; ② Đem cho, mang cho, tặng: 齎送 Biếu tặng; ③ Tiễn đưa; ④ Mang theo hành trang; ⑤ Tiếng than thở.


meanings:
(văn) ① Đồ gia vị (như gừng, tỏi v.v... giã nhỏ); ② Vụn, bột. 【齏粉】tê phấn [jifân] (văn) Vụn, bột: 碾成齏粉 Tán (nghiền) thành bột.


vietnamese:
tê, tế, tề, trai [ji, jì, qí, zhai] <tvc>


meanings:
① Răng (hoặc vật có hình răng): 長齒 Mọc răng; 拔齒 Nhổ răng; 乳齒 Răng sữa; 鋸齒兒 Răng cưa; ② (cũ) Tuổi, tuổi tác: 齒德 Tuổi tác và đức hạnh; 序齒 Kể tuổi (để định trên dưới); 退而甘食其土之有，以盡吾齒 (Tôi) trở về được ăn những món ngon của miền này cho đến hết tuổi đời (Liễu Tôn Nguyên: Bổ xà giả thuyết); ③ (văn) Kể, kể đến, nói tới, coi trọng, kể là cùng một loại người, đặt ngang hàng (dùng 不齒 với ý phủ định, tỏ ý khinh bỉ): 行動惡劣，人所不齒 Hành động xấu xa, ai cũng thấy không còn là người nữa; 不足掛齒 Không đáng kể; 巫醫樂師百工之人，君子不齒 Thầy cúng, thầy thuốc, nhạc sư và những người làm thợ các nghề, bậc quân tử không kể họ là cùng một loại (không xếp ngang hàng với mình) (Hàn Dũ: Sư thuyết); 不爲其家所齒 Không được nhà mình coi trọng (Tư trị thông giám: Lương kỉ); ④ (văn) Tính số tuổi ngựa; ⑤ (văn) Đụng, chạm: 腐肉之齒利劍 Thịt nát chạm phải gươm bén (Mai Thừa: Thượng thư trùng gián Ngô vương); ⑥ (văn) Con xúc xắc.


meanings:
(văn) ① Thay răng sữa (mọc răng già); ② Trẻ con. 齠齔 Thời măng sữa.


meanings:
(văn) ① Lợi răng, nướu răng; ② Gân cổ cãi.


meanings:
① (khn) Nhe, nhăn (răng): 齜着牙 Nhăn răng; 齜牙一笑 Nhe răng ra cười; ② Răng không đều, vẩu.


meanings:
(Răng) không đều, khểnh, vẩu.【齟齬】trở ngữ (ngỡ) [jưyư] (văn) Khấp khểnh, lủng củng, lục đục: 雙方發生齟齬 Hai bên lục đục với nhau.


meanings:
(văn) (Trẻ) thay răng sữa: 齠年 Thời thơ ấu; 齠齔 Thời măng sữa.


meanings:
① (Các lứa) tuổi: 學齡兒童 Trẻ em đến tuổi đi học; 高齡 Tuổi già; ② Tuổi, niên hạn (thời gian có thể sử dụng): 工齡 Tuổi thợ; 團齡 Tuổi đoàn; 爐齡 Niên hạn của cái lò.


meanings:
Vở, tấn, lớp, hồi (tuồng, kịch, truyện chương hồi thời xưa): 一齣 Một tấn tuồng; 你將在這齣劇中演出嗎？ Có phải anh sắp diễn vở này không?


meanings:
Lợi, lợi răng, nướu răng, chân răng: 齒齦 Lợi răng. Xem 啮[kân].


meanings:
① Cắn, ngoạm: 齩一口餅Cắn một mẩu bánh; 齩緊牙關 Cắn răng mà chịu; ② Sủa: 雞叫狗齩 Gà gáy chó sủa; ③ Vu vạ: 不准亂齩好人 Không được vu vạ bừa người tốt; ④ Nói, đọc, phát âm: 齩字不清 Phát âm (đọc) không rõ; ⑤ Kẹp chặt, siết chặt: 齩不住 Siết không chặt.


meanings:
(văn) ① Cắn; ② 【齮齕】nghĩ hột [yêhé] (văn) a. Nhai nghiến; b. Làm tổn hại, cầy bẩy (người có tài), khuynh loát.


meanings:
(văn) Răng của người già rụng rồi mọc lại.


meanings:
Sâu răng.【齲齒】 củ xỉ [qưchê] ① (y) Bệnh sâu răng; ② Răng sâu.


meanings:
【齷齪】ác xúc [wòchuò] ① (đph) Bẩn thỉu, nhơ nhớp, dơ bẩn: 卑鄙齷齪 Đê hèn bẩn thỉu; ② Hẹp, nhỏ.


meanings:
① Con rồng; ② Long, rồng, thuộc về vua chúa: 龍袍 Long bào; 龍床 Long sàng; ③ (Một số) loài bò sát khổng lồ đã tuyệt chủng: 恐龍 Khủng long; ④ (văn) Con ngựa cao to: 馬八尺以上爲龍 Ngựa cao tám thước trở lên gọi là long (Chu lễ: Hạ quan, Canh nhân); ⑤ Khí thế của mạch núi (nói về phép xem phong thuỷ); ⑥ [Lóng] Sao Long: 龍見而雩 Sao Long xuất hiện mà tế cầu mưa (Tả truyện: Hoàn công ngũ niên); ⑦ [Lóng] (Họ) Long. Cv. 麫.


meanings:
① Rùa; ② Ngọc hành. 【龜頭】quy đầu [guitóu] (giải) Quy đầu; ③ (văn) (Những) người hát xướng (thời xưa); ④ (văn) Chủ nhà hát (hoặc nhà thổ) (thời xưa). Xem 龜 [jun], [qiu].


meanings:
Nứt nẻ: 不龜手 Tay không nứt (khi bị giá rét). 【龜裂】quy liệt [junliè] ① Như 皸裂 [junliè]; ② Nứt, nẻ: 田地龜裂 Ruộng đất bị nẻ. Xem 龜 [gui], [qiu].


meanings:
【龜茲】 Khưu Từ [qiucí] Nước Khưu Từ (một nước ở Trung Á, Tây Vực đời Hán, thuộc tỉnh Tân Cương, Trung Quốc).


# tbl_dictionary

meanings:
Người có tính dứt khoát, nhanh nhẹn, khéo léo tiếp cơ, mau chóng ngộ nhập. Phần Dương ngữ lục, q. thượng ghi: »要 明 斯 事 也。 須 是 箇 一 刀 兩 斷 漢 始 得。 只 恁 麼 哄 哄 恫 恫 地 爛。 冬 瓜 相 似。 有 什 麼 成 辨。 – Muốn thấu rõ việc này, phải là người có tính dứt khoát mới được. Nếu như lo sợ lưỡng lự thế ấy, khác gì trái bí đao thối, có làm được việc chi!«.


vietnamese:
nhất phần li dục cập cụ phần li dục <pttđ>


meanings:
All things are nothing but consciousness


vietnamese:
nhất thiết tam giới đãn duy hữu thức <cm>

meanings:
everything in the three realms is nothing but consciousness


vietnamese:
nhất thiết bất ưng kí sự bất ưng tư nghị <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết bất hiện tận diệt sở tác biến dị <pttđ>


meanings:
the wisdom that understands all mundane phenomena


vietnamese:
nhất thiết thế tôn tối tôn đặc thân <cm>


vietnamese:
nhất thiết thế tôn tối tôn đặc thân <đpb>


vietnamese:
nhất thiết thế giới tán thán chư phật trang nghiêm <pqđtđ>


vietnamese:
nhất thiết thế gian bất khả lạc tưởng <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết thế gian tối thượng biện <pqđtđ>


vietnamese:
nhất thiết thế gian tối tôn đặc thân <pqđtđ>


vietnamese:
nhất thiết thế gian lạc kiến li xa đồng tử <bktt>


vietnamese:
nhất thiết thế gian lạc kiến li xa đồng tử <pqđtđ>


vietnamese:
nhất thiết thế gian nan tín chi pháp <đpb>


vietnamese:
nhất thiết thế gian nan tín chi pháp <pqđtđ>


meanings:
① Một, là số đứng đầu các số đếm. Phàm vật gì chỉ có một đều gọi là Nhất cả. ||② Cùng, như sách Trung Dung nói: Cập kì thành công nhất dã 及其成工一也 nên công cùng như nhau vậy. ||③ Dùng về lời nói hoặc giả thế chăng, như vạn nhất 萬一 muôn một, nhất đán 一旦 một mai, v.v. ||④ Bao quát hết thẩy, như nhất thiết 一切 hết thẩy, nhất khái 一概 một mực như thế cả, v.v. ||⑤ Chuyên môn về một mặt, như nhất vị 一味 một mặt, nhất ý 一意 một ý, v.v.


meanings:
① Một, nhất: 一二三 Một hai ba; 第一 Thứ nhất; 百發 失一，不足謂善射 Bắn trăm trật một thì không thể gọi là bắn giỏi (Tuân tử); ② Một lần, một cái, lần thứ nhất: 一鼓作氣，再而衰，三而竭 Đánh trống lần thứ nhất thì binh sĩ hăng lên, đánh lần thứ hai thì lòng hăng hái giảm xuống, đánh lần thứ ba thì không còn hăng nữa (Tả truyện); 于是秦王不懌，爲一擊瓶 Do vậy vua Tần không vui, gõ vào cái lọ đất cho Triệu Huệ vương một cái (Sử kí); 赴皆一作驢鳴 Các khách đi đưa tang đều bắt chước tiếng lừa kêu lên một tiếng (Thế thuyết tân ngữ); ③ Cùng một: 咱們是一家人 Chúng ta là người trong một nhà; ④ Cả, toàn, suốt: 一生 Suốt đời; 一冬 Cả mùa đông; 一國之人皆若狂 Người trong cả nước đều như điên cuồng (Lễ kí); ⑤ Như, giống: 一樣 Như nhau, giống như; ⑥ Một lát, một chút: 歇一歇 Nghỉ một lát; ⑦ Hễ, một khi (dùng như liên từ): 一想起國家建設的突飛猛進就覺得自己的努力太不夠 Hễ nghĩ tới đà xây dựng nhanh chóng của nước nhà thì tôi cảm thấy mình làm còn ít quá; 救兵不至，士卒死傷如積，然陵一呼勞軍，士無不起 Binh cứu viện không tới, sĩ tốt bị tử thương chất thành đống, vậy mà một khi (hễ, chỉ cần) Lăng hô lên một tiếng thì đám quân sĩ mỏi mệt kia không ai là không phấn khởi (Tư Mã Thiên: Báo Nhiệm Thiếu Khanh thư); 蔡，許之軍， 一失其位，不得列于諸侯 Vua hai nước Thái và Hứa, một khi bị mất ngôi vị thì không được xếp vào hàng chư hầu (Tả truyện); 一聞人 之過，終身不忘 Một khi nghe được lỗi của người khác thì suốt đời không quên (Trang tử); ⑧ Thống nhất: 六王畢，四海一 Sáu vua dứt, bốn biển thống nhất (Đỗ Mục: A Phòng cung phú); 一法度衡石丈尺 Thống nhất các đồ đo lường như cân, thạch, trượng, thước (Sử kí); ⑨ Chuyên nhất: 用心一也 Tâm tư chuyên nhất (Tuân tử); ⑩ liên hợp, hợp nhất: 諸侯不可一 Chư hầu không thể hợp nhất được (Chiến quốc sách); ⑪ Như nhau, giống nhau, đồng nhất: 古今一也 ，人與我同耳 Xưa và nay là một (như nhau), người và ta đều giống nhau (Lã thị Xuân thu); ⑫ Một người nào đó: 一屠暮行，爲狼所逼 Có một tên đồ tể kia đi trong đêm, bị con sói bức hiếp (Liêu trai chí dị); ⑬ Mỗi, mỗi một: 一人一個火把 Mỗi người một bó đuốc (Tam quốc chí diễn nghĩa); ⑭ Còn có một (cái khác) nữa là: 太祖，一名吉利 Thái tổ, còn có tên là Cát Lợi (Tam quốc chí, Nguỵ thư, Võ đế kỉ chú); ⑮ Đều, tất cả đều, thảy đều: 一可以爲法則 Đều có thể dùng làm chuẩn mực (cho người khác) (Tuân tử); 參代可爲漢相國，舉事無所變更，一遵蕭何約束 Tào Tham thay cho Tiêu Hà làm tướng quốc nhà Hán, mọi việc không có gì thay đổi, thảy đều tuân theo những quy định cũ của Tiêu Hà (Sử kí); 行營之事，一決都將 Mọi việc trong hành dinh đều do quan Đô tướng quyết định (Cựu Đường thư); ⑯ Vừa mới: 初一交戰，操 軍不利，引次江北 Lúc đầu khi mới giao chiến, quân của Tào Tháo bất lợi, bèn dẫn lui về đóng ở phía bắc Trường Giang (Tư trị thông giám); ⑰ Hoặc giả, hoặc là; có thể (biểu thị ý suy trắc): 不知彼而知 己，一勝一負 Không biết người mà chỉ biết mình thì có thể thắng, có thể bại (Tôn tử: Mưu chính); ⑱ Khi thì (biểu thị sự biến đổi không ngừng của trạng thái hoặc động tác): 七年之中，一予一奪，二三 孰甚馬 Chỉ trong vòng bảy năm, khi thì cho khi thì cướp đi, sự thay đổi thật là quá lắm! (Tả truyện, Thành công bát niên); ⑲ Mà, lại (biểu thị tình huống bất ngờ): 寡人之過，一至此乎！ Lỗi của quả nhân, lại đến thế kia sao! (Sử kí); 何令人之景慕，一至于此 耶！ Sao khiến người ta ngưỡng mộ lại đến mức như thế! (Lí Bạch: Dữ Hàn Kinh Châu thư); ⑳ Một, cái một (dùng như danh từ): 道生 一，一生二，二生三，三生萬物 Đạo sinh ra một, một sinh ra hai, hai sinh ra ba, ba sinh ra vạn vật (Lão tử); ㉑ Trợ từ, dùng tăng cường ngữ khí (không dịch): 將軍宜一爲天下除患，名揚後世 Tướng quân nên trừ hoạ cho thiên hạ, danh lừng đến đời sau (Hậu Hán thư);


meanings:
a. Một... một..., từng... từng...: 一心 一意 Một lòng một dạ; 一點一滴 Từng li từng tí; b. Vừa ... vừa ...: 一悲一喜 Vừa mừng vừa tủi; c. Mỗi ... mỗi...: 一草一木 Mỗi ngọn cỏ, mỗi gốc cây; d. Kẻ... người... 一唱一和 Kẻ xướng người hoạ;


meanings:
1梵語有 vyasta, ekaika, pratikṣaṇam 等字。含有每一、逐一、各各、任一等意。梵網經開題（大六二‧二中）：「一一句句，一一字字，皆是諸尊法曼陀羅身。」觀無量壽經（大一二‧三四三上）：「一一寶珠有八萬四千光，一一光作八萬四千異種金色，一一金色遍其寶土。」


meanings:
Mỗi mỗi (đều là). Thần Hội Di tập, q. 3 ghi: »我 六 代 大 師、 一 一 皆 言 單 刀 直 入、 直 了 見 性。 – Các bậc đại sư sáu đời của ta, mỗi mỗi đều nói về vấn đề tâm tính để khai mở trực tiếp tâm nhãn cho họ«.


meanings:
Từng người (cái, việc) một, tất cả, hết cả: 無法一一介紹 Không thể giới thiệu từng người được;


vietnamese:
nhất nhất đại địa ngục hữu thập lục tăng <pttđ>


meanings:
Một cuộc, một phen, một trận. Tiết Linh Mặc Thiền sư trong LĐHI q. 4 ghi: »似 這 般 擔 板 漢 放 去 便 休，又 唤 回，被 伊 搽 糊 一 上。– Giống như gã cố chấp này bỏ đi thì thôi, còn gọi trở lại, bị y trêu chọc cho một phen«.


vietnamese:
nhất thế giới trung vô nhị như lai câu thời xuất hiện <pttđ>


meanings:
（梵 ekayāna，藏 theg-pa-gcig-pa）又稱‘一佛乘’。系與‘三乘’相對的教法。三乘教法謂衆生在修習佛法時，有聲聞、緣覺、菩薩等三種差別，而一乘教法則謂小乘之聲聞、緣覺教法到最後亦終將與菩薩乘的行者相同，都將成佛。因爲聲聞乘與緣覺乘的教法只是一種權巧方便，幷不是佛陀的本懷。佛陀爲一大事因緣出世的目的，是在引導一切衆生終皆成佛。因此，以成佛爲最終歸趨的一乘教法才是佛陀弘法的真正意趣所在。這種主張是《法華經》最主要的特色所在。《法華經》〈髐隢K品 〉曾謂（大正9·7b）︰‘諸佛以方便力，于一佛乘分別說三。（中略）十方佛土中，唯有一乘法，無二亦無三。’幷且以羊車、鹿車、牛車比喻三乘，而以大白牛車比喻一乘。可見該經的主張，顯然以爲三乘法僅是方便法門，唯有一乘法才是真實之教。<#>關于一乘法的深意，後世天臺、華嚴、唯識、真言等宗，各有獨特的主張。茲分述如次︰<#>［天臺宗的一乘說］　依天臺宗的解釋，‘一乘’的‘一’，即妙，即純一，所以獨得‘妙’之名，因而立‘四一’之說。所謂‘四一’之說，始于光宅《法華經義記》，該書卷二解釋‘十如’時雲（大正33·593a）︰‘實智所照之境凡有四種，一者是教一，二者是理一，三者是機一，四者是人一。’惟同書卷三以四一解釋‘唯以一大事因緣’時，所述則與此稍有不同，其文雲（大正33·603a）︰‘先明果一，二明人一，三明因一，四明教一。’由此可知，光宅的四一說前後不同。對此，天臺智顗在《法華玄義》卷六及《法華文句》 〈方便品疏 〉曾加以破釋，幷別立教、行、人、理之四一，所根據之〈方便品 〉雲（大正9·8a）︰‘唯有一乘法，無二亦無三。’、‘正直舍方便，但說無上道。’、‘諸佛如來但教化菩薩。’、‘是法住法位，世間相常住。’智顗稱‘無二亦無三’爲教一；‘正直舍方便，但說無上道’爲行一；‘但教化菩薩’爲人一；‘世間相常住’是理一。茲分釋如次︰<#>(1)‘無二亦無三’︰約教而言，沒有通教半滿相對的二種教法；約部而言，沒有《般若》的兼帶大小二乘，所以是無二。又，約教而言，沒有藏教所分的三乘法；約部而言，無《方等》中所對的三乘，所以是無三。此爲教一。<#>(2)‘正直舍方便，但說無上道’︰《法華文句》解釋（大正34·62c）︰‘五乘是曲而非直，通別偏傍而非正。今皆舍彼偏曲，但說正直一道也。’即‘正直舍方便，但說無上道’，《法華文句》認爲是教一，而《四教儀》則認爲是行一。二者的不同在于《法華文句》以‘但說’爲教一，《四教儀》以‘無上道’爲行一，即分別就能詮、能行各據一義。故有此差別。<#>(3)‘但教化菩薩’︰是說前此一向隨順衆生根機而教化三乘，但到了法華時，由于‘開三會一’，一切衆生都會歸爲求無上菩提的菩薩。此時僅存菩薩而無聲聞與緣覺，故雲人一。<#>(4)‘世間相常住’︰十界依正差別的事法即是世間相；世間相的萬法悉皆相即于理，故皆常住，此即諸法實相。雖然以凡夫染礙的迷情來看世間相，必定是隔曆非常住，但只要一去隔礙的迷情，就能洞達諸法實相，覺證十界本具、依正融即之圓滿妙理。果然如此，則法界萬衆無不常住，而且既脫吾人迷情的分域，則常住就不是與無常相對的常，而是絕對的‘妙常’。此即爲理一。由于理一，所以教、行、人也都是一。<#>這就是天臺宗的一乘說。<#>［華嚴宗的一乘說］　華嚴宗的一乘說頗爲複雜，有二種一乘、三種一乘、五種一乘等種種說法。《華嚴五教章》卷一（大正45·477a）︰‘然此一乘教義分齊，開爲二門︰(一)別教，(二)同教。’這種同教、別教二種一乘之說，是華嚴宗一乘說的根本。此中，同教一乘有兩種，一爲‘以一乘爲能同，三乘爲所同’的向下門的同教；二爲‘以三乘爲能同，一乘爲所同’的向上門的同教。別教則是別異于三乘權教的一乘。<#>《華嚴五教章》立別教爲分相、該攝二門，而同教則有分諸乘、融本末二門，幷廣加解釋。此中，別教一乘是以該攝門詮其法體，以分相門釋別教之名義。同教一乘是以分諸乘分顯其法體，以融本末釋同教之名義。所以，二種一乘雖各立二門，但特別以別教一乘爲華嚴之本宗。<#>關于一乘的種類，在華嚴宗典籍中可以覓得下列數種說法︰《華嚴經探玄記》卷一論二種一乘，雲（大正35·114b）︰<#>‘一乘二者︰（一）破異明，如法華經破二實滅及涅槃經破無佛性，俱是對權會破，方說一乘。(二)直體顯一，如華嚴經不對二乘，無所破故，爲大菩薩直示法界成佛儀故。是故初說華嚴無權可會，終說涅槃會前諸權；是即非盡權無以顯實，是俱名一乘。’<#>此外，《華嚴經探玄記》也曾述及三種一乘（大正35·114c）︰‘一乘三者︰(一)存三之一，如深密等說。（二）遮三之一，如法華等。（三）表體之一，如華嚴等。’至于五種一乘，《華嚴五教章》卷一雲（大正45·482a）︰‘明一乘隨教有五︰（一）別教一乘云云。（二）同教一乘云云。（三）絕想一乘，如楞伽，此頓教。（四）約佛性平等爲一乘，此終教云云。（五）密意一乘，如八意等，此約始教。’《華嚴五教章》卷一在同教之下，曾列舉七種一乘之說，文繁茲不贅。如上所述，雖有種種一乘差別，但都可收歸于同教、別教一乘（即二種一乘）。<#>以上華嚴宗、天臺宗的一乘說，都主張一乘真實、三乘方便。此中，天臺宗雖許以‘圓’之名說法華時之前，但絕不許法華時之前用‘一乘’之名，所以天臺宗的一乘就沒有多種差別。而華嚴宗則不許以‘圓’字稱頓教以前的四教，然而允許將‘一乘’之名用在漸頓諸教，所以一乘就産生多種差別。<#>又，《法華經》以開會三乘之機爲其主眼，《華嚴經》則是以對普賢大機直說一佛乘爲眼目。所以華嚴、天臺兩家之間雖有若干不同，但都是以一乘真實、三乘方便爲其教旨。<#>［唯識宗的一乘說］　唯識宗的主張與天臺、華嚴不同。此宗認爲‘三乘真實、一乘方便’，而每駁斥華嚴、天臺的一乘說。然而此宗論據，仍然是來自對《法華經》、《涅槃經》等關于一乘的經教。如窺基《法華玄贊》卷五，即會通＜方便品＞‘若有聞法者，無一不成佛’之文，而認爲是在談十地菩薩古昔之事，以及對不定姓二乘的記別。《法華玄贊》卷四（本）曾引《攝大乘論》的十因，結釋（大正34·716b）︰‘今此會中，依論，但與二人記別︰(一)不定姓，(二)應化者。（中略）非全撥其無定姓。故此一乘是密意說。’<#>此外，窺基在《法苑義林章》卷一裏，又會通＜方便品＞‘十方佛土中，唯有一乘法，無二亦無三’之說，其文雲（大正45·267a）︰‘依梵本說，經頌應言︰無第二、第三。數三乘中獨覺爲第二、聲聞爲第三。爲引不定任持所餘故，方便言無第二第三，非真破也。’<#>窺基在《成唯識論掌中樞要》卷上（本）也會通了《涅槃經》‘一切衆生悉有佛性’之文，而認爲（大正43·611a）︰‘涅槃據理性及行性中少分一切唯說有一。’而《唯識論同學鈔》卷一之四也會通了《涅槃經》‘聞說一乘一道一行一緣，而言四果皆成佛者，弟子不解我意’之文，而謂（大正66·35c）︰‘諸聲聞等皆成佛者，不解佛意也。’佛意是對不定姓一機說成佛。<#>由上引諸文，可見唯識宗的看法與天臺、華嚴是有差別的。該宗認爲華嚴、天臺宗的一乘說，是佛對不定姓一機的密意方便說，而以爲‘五姓各別’才是了義真實之教。因此該宗主張有人可成佛、也有人不會成佛。<#>［真言宗的一乘說］　真言宗立秘密一乘，而不許顯教諸宗爲真正的一乘。空海《吽字義》中即有顯教一乘、秘密一乘的名目。對這一問題，《真言本母集》卷三十一有‘一乘實義，限真言事。’一條，以一乘實義獨歸真言宗，認爲一乘是不動迷悟諸法，直接印成佛體之義。而十界依正、迷悟諸法，系以六大爲體、四曼爲相，故各各體性相用皆具本不生之功德。至于顯教諸經雖依真如法性之周遍而建立一乘之名，但幷非事理俱密之談，因此仍屬于三乘中之菩薩乘，雖得一乘之名而無其實。而真言教則不然，真妄事理皆法身自體，故不動迷悟即可立一乘之名。因此‘一乘’應爲真言教所獨有。<#>要言之，真言宗未破壞五姓之各異，而以同一法身加以統一。此一看法與天臺宗等之廢除五姓差別而建立一佛性的意義，顯然異趣。顯密二宗對‘一乘’法門的異同，由此可以窺見端倪。<#>此外，近代日本佛學界，對一乘思想也曾有熱烈的討論。明治以後，松本文三郎、木村泰賢、宇井伯壽、布施浩岳、勝呂信靜、板本幸男、平川彰、橫超慧日、野村耀昌等十余位學者，先後都曾提出對《法華經》之一乘思想的獨特看法。這些看法，在《法華思想》書中的〈一佛乘的思想〉一文中，作者野村耀昌曾有摘要性的叙述。<#>［參考資料］　舊譯《華嚴經》卷五〈 菩薩昆品〉；《勝鬘經》〈一乘章〉；《大薩遮尼幹子所說經》卷二〈一乘品〉；《顯揚聖教論》卷二十；《大乘莊嚴經論》卷五；唐譯《攝大乘論釋》卷十；《五十要問答》卷上；《華嚴孔目章》卷一；《不退轉法輪經》卷一；《解深密經》卷二；《入大乘論》卷下；《法華論》卷下；《法華經義記》卷三；《大乘義章》卷九〈一乘義〉；《大乘玄論》卷三〈一乘義〉；《法華玄論》卷一、卷二、卷四；林久稚譯《法華思想》（文殊版）。<#>


meanings:
① Phương pháp căn bản duy nhất của đức Phật nhằm giáo hoá tất cả chúng sinh thành Phật. Đoạn Tế Tâm Yếu ghi: »從 佛 至 祖、 并 不 論 別 事、 唯 論 一 心、 亦 云 一 乘、 所 以 十 方 諦 求、 更 無 餘 乘。 – Từ Phật đến Tổ đều không luận việc gì khác, chỉ luận về nhất tâm, cũng gọi nhất thừa. Thế nên tìm kĩ trong mười phương cũng không có thừa nào khác«. ② Chỉ cho một thừa nào đó trong ba thừa (Thanh văn, Duyên giác, Bồ Tát hoặc Phật). Minh Giác ngữ lục q. 2 ghi: »所 以 道： 天 魔 外 道 是 辜 恩 德 漢、 聲 聞 一 乘 是 自 欺 誑 人。 – Cho nên nói: Thiên ma ngoại đạo là kẻ cô phụ ân đức, còn nhất thừa Thanh văn là người tự lừa dối«.


meanings:
Còn gọi: Nhất thừa pháp. Nhất thừa đạo. Phương pháp căn bản duy nhất của đức Phật giáo hoá tất cả chúng sinh thành Phật. Đốn ngộ vô sinh Bát-nhã tụng trong Thần Hội Di tập q. 4 ghi: »入 不 二 門、獲 一 乘 理。 – Vào pháp môn Bất nhị, đạt được lí nhất thừa«. Đàn Kinh (bản Đôn Hoàng) ghi: »此 是 法 華 一 乘 法。 – Đây là pháp Nhất thừa trong Kinh Pháp Hoa«. Đoạn Tế Tâm Yếu ghi: »唯 有 一 乘 道、 餘 二 則 非 眞。 – Chỉ có một con đường nhất thừa từ hai trở lên thì chẳng phải chân«.


meanings:
Phương pháp căn bản duy nhất của đức Phật nhằm giáo hoá tất cả chúng sinh thành Phật. Đoạn Tế Tâm Yếu ghi: »如 來 現 世、 欲 說 一 乘 眞 法、 則 眾 生 不 信、 興 謗。 – Như Lai xuất hiện ở thế gian muốn nói pháp chân thật Nhất thừa, nhưng chúng sinh chẳng tin, khởi lòng phỉ báng«.


vietnamese:
nhất thừa chân thật • tam thừa phương tiện <bktt>


vietnamese:
nhất thừa chân thật tam thừa phương tiện <pqđtđ>


meanings:
Giáo pháp một đời, Toàn bộ lời dạy của Phật Thích-ca-mâu-ni. Minh Giác ngữ lục q. 1 ghi: »三 世 諸 佛 不 能 自 宣、 一 代 時 教 詮 註 不 及。 – Chư Phật ba đời không thể tuyên nói, giáo pháp một đời chú giải chẳng nổi«.


meanings:
Sao mà quá vậy (biểu thị ý cảm thán): 拖船一何苦 Kéo thuyền sao mà khổ! (Lí Bạch: Đinh Đô hộ ca);


vietnamese:
nhất phật xuất thế nhị phật niết bàn <pqđtđ>


vietnamese:
nhất phật độ trung đồng thời vô nhị phật xuất thế <pttđ>


meanings:
one who is entering onto the stage of the once-returner


meanings:
one who has fully consummated the stage of the once-returner


vietnamese:
nhất lai quả hướng cập nhất lai quả <pttđ>


vietnamese:
nhất lai quả dĩ đắc vị đắc bồ đề phần đẳng chư công đức pháp <pttđ>


meanings:
Chỉ cho người hiếm có, người thật ưu tú. Như: »南 泉 云：會 取 佛 未 出 世 時、尚 不 得 一 箇 半 箇。 – Nam Tuyền nói: Lúc đức Phật chưa ra đời thì không có được một người thật ưu tú«.


vietnamese:
nhất cá quan tài lưỡng cá tử hán <pqđtđ>


meanings:
5英語 Monism。凡以唯一原理說明宇宙全體之見解，稱為一元論。即謂宇宙世界之根本為一，而宇宙萬事萬物皆源於此一元。與二元論、多元論相對而稱，故稱一元論。二元論者主張神與世界、精神與物質、本質與現象等的絕對對立；一元論則謂一切皆由一根本原理所生成，故無所謂神與世界、精神與物質之對立。印度思想界即依一元論之說，而產生不同論派，如吠陀哲學即謂宇宙之本質為梵（梵 Brahman）；個人主體之本質為我（梵 ātman），此兩原理同為一體，即「梵我一如」。宇宙萬有最後乃歸於此絕對之梵與我。欲表現此一元論之本質內容實非易事，故有實在（梵 sat，有）、精神（梵 cit，知）、至福（梵 ānanda，歡喜）等說法產生。然此種絕對本質之一元論，卻難以解釋各種現象界之發生，如物質自然界、苦、惡等人間界諸現象。判定精神原理（梵 puruṣa，神我）與物質原理（梵 prakṛti，自性）對立之二元論，即為解決此類問題而應運出現者。此外，尚有六師外道唯物一元論等說。以上諸論，皆有其矛盾處，佛教為解決此一癥結，遂肯定其態度及立場，即：一概否定一切精神、物質、神、或形而上學說之固定原理。小乘佛教將構成各類現象界之要素（法）加以分類，而有五位七十五法、五位百法之說；成為多元論之一者。大乘佛教則加以綜合，而稱之為真如、法性、實相、佛性、如來藏、唯心、一念等，故為一元論。至若諸現象界之根本，則視為無明與阿賴耶識。此無明等與真如之關係，曾被論諍。大抵言之，佛教於一元、二元、多元等概念未嘗視為固定之實體原理，而以「無自性」統視之。此為佛陀所持宇宙觀之基本態度。


meanings:
Tất cả, tổng cộng, hết thảy: 一共多少 人？ Tất cả có bao nhiêu người?;


meanings:
Nhiều lần, năm lần bảy lượt: 一再表示感謝 Tỏ lời cám ơn nhiều lần;


meanings:
(pht) Nhất định, dứt khoát, chắc chắn: 他一准來嗎？ Anh ấy nhất định đến chứ?; 今年的收成一准比去年強 Thu hoạch năm nay chắc chắn tốt hơn năm ngoái;


vietnamese:
nhất thiết công đức trang nghiêm vương kinh <cm>


vietnamese:
nhất thiết công đức trang nghiêm vương kinh <bktt>

meanings:
（梵 Sarvadharmaguṇavy-ūharāja ，藏 Chos-thams-cad-kyi yon-tan bkod-paḥi rgyal-po）密教經典。一卷。唐·義淨譯（神龍元年，705）。收在《大正藏》第二十一册。又稱《一切法功德莊嚴王經》，略稱《功德莊嚴王經》。內容主要叙述佛應諸菩薩之請，爲衆生說勝妙陀羅尼咒。謂此咒能除一切罪障，使無饑饉、疾疫、灾難、病苦之事；又能豐饒倉廩，增益壽命，故爲諸佛母。<#>時執金剛菩薩聞此言畢，發起勇猛之心，亦爲信受此經者說一陀羅尼咒。而後佛及諸菩薩分別說受持此經及護持受持者之種種功德。<#>此外，經文中也述及願生淨土之思想，執金剛菩薩所說真言中，亦有阿彌陀佛名號，然經中又謂三十三天皆具足此經，隨處流通，因此，無法辨明此經所言淨土，是指十方淨土或西方極樂世界。總之，此經重點在于二陀羅尼，以及書寫、讀誦、受持、供養此經之功德。<#>［參考資料］　《開元釋教錄》卷九；《貞元新定釋教目錄》卷十三。<#>


vietnamese:
nhất thiết thủ đoạn biến tri luận <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết khẩu nghiệp tuỳ trí huệ hành <pqđtđ>


vietnamese:
nhất thiết đồng loại khả đắc tướng <pttđ>


meanings:
（巴 Samantapāsādikā）南傳巴利《律藏》之注釋書。覺音（Buddhaghosa）釋。據錫蘭所傳，西元前250年左右，阿育王于華氏城結集三藏後，派遣傳教師入邊境各國。其時，阿育王子摩哂陀被遣至師子國（即今日之斯里蘭卡）。摩哂陀入師子國時，嘗携入三藏及其注釋書。其後，此等佛書皆被譯成師子國語，而秘藏于大寺（Mah^avihāra）。西元430～440年間，覺音入師子國，即根據大寺所藏，撰作諸多注釋，本書即爲其中之一。<#>本書相當于《大正藏》第二十四册所收，僧伽跋陀羅譯之《善見律毗婆沙》。閱讀時如能將此漢、巴二書加以對照，則將有助于理解內容真義。譬如有關諸王相承之史實，漢譯本有‘阿■樓王、閔蹰王在位，各八年’之記載。然巴利本則謂‘anuruddho ca mundo caatta’（阿■樓王與閔蹰王合八年’。若以摩哂陀于佛般涅槃後二三六年入師子國計算，則二王在位年數應是‘合爲八年’，幷非‘各八年’。由此可比勘得知‘各八年’應爲‘合八年’之誤。<#>


vietnamese:
nhất thiết như lai nhập tam muội da biến nhất thiết vô năng... <đpb>

meanings:
nhất thiết như lai nhập tam muội da biến nhất thiết vô năng chướng ngại lực vô đẳng tam muội lực minh phi （真言）入佛三昧耶真言之德名也。


vietnamese:
nhất thiết như lai duy ư tứ pháp hữu tăng giảm tướng <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết như lai bảo quán tam giới pháp vương quán đỉnh <đpb>


vietnamese:
nhất thiết như lai bảo quán tam giới pháp vương quán đỉnh <pqđtđ>


vietnamese:
nhất thiết như lai tâm bí mật toàn thân xá lợi bảo khiếp ấn đà la ni kinh <cm>


meanings:
sign of the assurance of attaining Buddhahood.


vietnamese:
nhất thiết như lai tất định pháp ấn <pqđtđ>


vietnamese:
nhất thiết như lai sở hữu tam thân hữu biệt vô biệt <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết như lai sở sinh ấn minh <đpb>


vietnamese:
nhất thiết như lai sở thuyết nghĩa trí <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết như lai ma ha bồ đề kim cương kiên lao bất không tối thắng thành tựu chủng chủng sự nghiệp tam muội <pqđtđ>


vietnamese:
nhất thiết như lai ma ha bồ-đề kim cương kiên lao bất không tối... <đpb>

meanings:
（術語）nhất thiết như lai ma ha bồ-đề kim cương kiên lao bất không tối thắng thành tựu chủng chủng sự nghiệp tam muội 稱北方不空成就佛之三摩地。見攝真實經上。


vietnamese:
nhất thiết như lai phổ hiền ma ha bồ-đề tát đoá tam muội da <đpb>


meanings:
9梵語 sarvatathāgata-jñāna-mudrā，西藏語 de-bshin-gśeg s-pa thams-cad kyiye-śes kyi phyag-rgya。位於密教胎藏界曼荼羅遍智院中央之三角智印。又作一切佛心印、一切遍智印、諸佛心印、大勤勇印、三角印等。此三角印係表四種法身之三昧耶形，為四智印之總標幟。其色鮮白，立於白蓮華上，外有光焰圍繞。三角是降伏、除障之義，謂佛坐於道樹，以威猛大勢降伏四魔，得成正覺。鮮白之色表大慈悲，謂如來常以悲光普照法界。三角之內與三角之頂皆有卍字，蓋三角為智火，亦是初發菩提心處；初發道心即如智火燒物，能滅除三界貪瞋癡業，此乃成就萬德之本，故有卍字。若至佛智究竟之時，則眾德圓滿，猶如滿月，故於三角上更有圓輪，圓輪上有卍字，表果位萬德之相，故密教胎藏界從此印生起，從此印形成。〔大日經卷五祕密漫荼羅品、大日經疏卷五、卷十六、大日經疏鈔卷三〕


vietnamese:
nhất thiết như lai do tam sự bình đẳng <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết như lai chân thật nhiếp đại thừa… <bktt>

meanings:
（梵 Sarvatathāgatatattvasaṃgraha，藏 Debshin-gśegs-pa thams-cad-kyi de-kho-na-ñid bsdus-pa）三十卷。密宗要典。宋·施護譯。收在《大正藏》第十八册。略稱《現證三昧大教王經》，又稱《三十卷大教王經》、《宋譯教王經》。爲《金剛頂經》大本十八會中初會經文的全譯本。<#>《金剛頂經》的大本原有十萬偈十八會，但目前所看到的《金剛頂經》是十八會中的初會，只有四千偈；據《金剛頂經瑜伽十八會指歸》所述，初會名一切如來真實攝教王，由〈金剛界〉、〈降三世〉、〈遍調伏〉、〈一切義成就〉等四大品所組成。<#>本經將〈金剛界〉、〈降三世〉、〈遍調伏〉及〈一切義成就〉四品分爲二十六分。其中，金剛界大曼拿羅廣大儀軌分至現證三昧大儀軌分屬〈金剛界品〉；降三世曼拿羅廣大儀軌分至一切金剛部羯磨曼拿羅廣大儀軌分屬〈降三世品〉；調伏一切世間大曼拿羅廣大儀軌分至大曼拿羅廣大儀軌分屬〈遍調伏品〉；一切義成就大曼拿羅廣大儀軌分至羯摩曼拿羅廣大儀軌分屬〈一切義成就品〉。<#>其中各品均說大、三昧耶、法、羯磨四種曼荼羅。各曼荼羅又皆言及五佛、四波羅蜜、十六大菩薩、四攝、八供養等三十七尊。此外，本經四大品中只舉出成身會、三昧耶會、微細會、供養會、四印會等五會，但《十八會指歸》指出，除此五會外，尚有一印會。<#>［參考資料］　《貞元新定釋教目錄》卷十五。<#>


vietnamese:
nhất thiết như lai nhãn sắc như minh chiếu tam ma địa <cm>


vietnamese:
nhất thiết như lai nhãn sắc như minh chiếu tam ma địa <đpb>


vietnamese:
nhất thiết như lai nhãn sắc như minh chiếu tam ma địa <pqđtđ>


vietnamese:
nhất thiết như lai chư pháp bản tính thanh tịnh liên hoa tam muội <cm>

meanings:
concentration on the lotus-like fundamental purity of existence


vietnamese:
nhất thiết như lai chư pháp bản tính thanh tịnh liên hoa tam muội <đpb>


vietnamese:
nhất thiết như lai chư pháp bản tính thanh tịnh liên hoa tam muội <pqđtđ>


vietnamese:
nhất thiết như lai chư pháp bản tính mãn tịnh liên hoa tam muội <cm>


vietnamese:
nhất thiết như lai kim cương tam nghiệp tối thượng… <bktt>

meanings:
（梵 Sarvatathāgata-kāyavāk-citta rahasyoguhya-samāja-nāma-mahā-kalpa-rāja，藏 De-bshin-gśegs-pa thams-cad kyi-sku gsuṅ thugs-kyigsaṅ-chen gsaṅ-ba ḥdus-pa shes-bya-babrtag-paḥi rgyal-po-chen-po）密教經典。七卷。宋·施護譯。收在《大正藏》第十八册。略稱《七卷教王經》、《金剛三業經》、《秘密大教王經》。全經主要在闡述瑜伽行者到達解脫境界的最短過程。在金剛乘所說的事部、行部、瑜伽部、無上瑜伽部等四部密續中，本經屬于無上瑜伽部。內容包含自〈安住一切如來三摩地大曼拿羅分〉至〈宣說一切秘密行金剛加持分〉之十八分。<#>關于本經的成立，巴達恰裏雅（Bhat-tachāryya）認爲梵文《成就法鬘》第一五九〈般若波羅蜜多母成就法〉所載的五在定佛及五明咒，曾以本經爲依據，又因爲此成就法的作者阿賞迦（Asaṅga）被比擬爲三世紀的瑜伽學者無著，因此本經的成立應是在該成就法之前。巴達恰裏雅甚至還主張本經或許就是無著所撰，至于何以在無著之後甚久本經未曾流傳于世？則當系由于師資密傳所致。巴達恰裏雅且以《多羅那他佛教史》第二十七章獨缺從無著至八十四悉地成就者（前後約三百年）間之其他瑜伽怛特羅行者的記載，作爲此一推論的證據。然而根據松長有慶的研究，本經成立的上限年代，應爲八世紀中葉以後，下限年代依據聖典翻譯史則應在十世紀之前。<#>本經的梵文寫本于1931年由巴達恰裏亞校訂出版，幷附解題及索引。題爲《梵Guhyasa-mājatanta or Tathāgataguhyaka》。<#>［參考資料］　《大中祥符法寶錄》卷十二；《西藏大藏經總目錄》。<#>


vietnamese:
nhất thiết như lai kim cương tam nghiệp tối thượng bí mật đại giáo vương kinh <pqđtđ>


vietnamese:
nhất thiết như lai kim cương thọ mệnh đà la ni kinh <bktt>


vietnamese:
nhất thiết như lai kim cương thọ mệnh đà la ni kinh <pqđtđ>


vietnamese:
nhất thiết như lai kim cương thệ giới <cm>


vietnamese:
nhất thiết như lai kim cương thệ giới <đpb>


vietnamese:
nhất thiết như lai kim cương thệ giới <pqđtđ>


vietnamese:
nhất thiết như lai đỉnh bạch tản cái kinh <đpb>

meanings:
nhất thiết như lai nhập tam muội da biến nhất thiết vô năng chướng ngại lực vô đẳng tam muội lực minh phi（經名）Sarvatathāgatoṣṇisasit’átapatra，原本為散斯克利圖語。為霍奇孫所發見。佛一時在三十三天時。說其眉間傳出之神咒及其功德漢譯佛典，似無可與之對當者。


vietnamese:
nhất thiết như lai đỉnh bạch tản cái kinh <pqđtđ>


vietnamese:
nhất thiết như lí vô gián tuyên thuyết viên bị <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết luật nghi tổng hữu tứ chủng <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết biến hành đồng hành tương ưng <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết biến hành hí luận thô trọng <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết ý nghiệp tuỳ trí huệ hành <pqđtđ>


vietnamese:
nhất thiết sở cầu mãn túc công đức <pqđtđ>


meanings:
（梵 sarva-jña、sarva-jñata、sarva-jñana，藏 thams-cad-mkhyen-pa-ñid）三智之一。音譯爲薩婆若。指通達一切法相的智慧。《俱舍論》卷二十九〈破我品〉（大正29·155a）︰‘才作意時，于所欲知境無倒智起，故名一切智；非于一念能頓偏知。’<#>《瑜伽師地論》對一切智的內容有較精密的說明。該論卷三十八雲（大正30·498c）︰<#>‘于一切界、一切事、一切品、一切時，智無礙轉，名一切智。界，有二種。一者世界，二者有情界。事，有二種。一者有爲，二者無爲。即此有爲無爲二事，無量品別，名一切品。謂自相展轉種類差別故、共相差別故、因果差別故、界趣差別故、善不善無記等差別故。時，有三種︰(一)過去，(二)未來，(三)現在。即于如是一切界、一切事、一切品、一切時，如實知故，名一切智。’<#>說一切有部認爲此智唯佛可得，其他部派則認爲聲聞、獨覺皆能得之。《大智度論》卷二十七闡述一切智與一切種智的差別，謂善知總相者爲一切智，善知差別相者爲一切種智；前者爲聲聞、獨覺之智，後者爲佛智。<#>在佛典中，有時爲區別聲聞的一切智與佛的一切智，而將佛的一切智稱爲一切智智，得此智的佛稱一切智人。又，有時‘一切智’也是‘一切智人’（即佛）的略稱。<#>［參考資料］　《法華經》卷三〈化城喻品〉 ；《仁王護國般若波羅蜜多經》卷下〈奉持品〉；《尊婆須蜜菩薩所集論》卷九；《菩薩地持經》卷三；《大日經疏》卷一；《大毗婆沙論》卷十五；《大品般若經》卷二十一〈三慧品〉；《華嚴經隨疏演義鈔》卷十六；《雜阿毗曇心論》卷八；《大乘義章》卷十九；《觀音玄義》卷下；《異部宗輪論述記》；《續弦秘曲》卷三。<#>


vietnamese:
nhất thiết trí quang minh tiên nhân từ tâm nhân duyên bất thực nhục kinh <đpb>


vietnamese:
nhất thiết trí quang minh tiên nhân từ tâm nhân duyên bất thực nhục kinh <pqđtđ>


meanings:
（梵 sarva-jñāna，藏 tham-cad-mkyen-paḥi-ye-śes）意爲一切智中最殊勝者，即佛陀自證的不共極智。是盡知一切的智慧。音譯作薩婆若那、薩羅婆枳娘曩。爲佛智（buddha jñāna）的異名。密宗幷以之爲大日如來之自然覺知的智慧。《仁王護國般若波羅蜜多經》卷上〈菩薩行品〉雲（大正8·837a）︰‘自性清淨名本覺性，即是諸佛一切智智。’<#>又，《大日經》卷一〈住心品〉雲（大正18·1b）︰<#>‘世尊，云何如來應供正遍知，得一切智智？彼得一切智智，爲無量衆生，廣演分布，隨種種趣種種性欲，種種方便道，宣說一切智智，（中略）此一切智智道一味，所謂如來解脫味。世尊，譬如虛空界，離一切分別、無分別、無無分別，如是一切智智，離一切分別、無分別、無無分別。世尊，譬如大地，一切衆生依，如是一切智智，天人阿修羅依。世尊，譬如火界，燒一切薪無厭足，如是一切智智，燒一切無智薪，無厭足。世尊，譬如風界，除一切塵，如是一切智智，除去一切諸煩惱塵。世尊，喻如水界，一切衆生依之歡樂，如是一切智智，爲諸天世人利樂。’<#>就此，《大日經疏》卷一釋雲（大正39·585a）︰<#>‘今謂一切智智，即是智中之智也，非但以一切種遍知一切法，亦知是法究竟實際常不壞相，不增不减猶如金剛，如是自證之境，說者無言，觀者無見，不同手中庵摩勒果，可轉授他人也。’<#>這是以一切智爲知名色等無量法門種種相的權智，而以一切智智爲知法之究竟實際相的實智。<#>［參考資料］　《大日經義釋》卷一；《大日經疏鈔》卷一；《大毗盧遮那經住心鈔》卷四。<#>


vietnamese:
nhất thiết trí giả hữu ngũ chủng tướng <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết hữu tình thị như lai tạng đẳng <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết hữu tình hữu bát chủng <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết hữu tình nghiệp báo chứng đắc <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết hữu tình do thực nhi trụ <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết hữu tình giai y hành trụ <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết hữu tình giai y thực trụ <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết hữu giả vị thập nhị xứ <pttđ>


meanings:
（梵 sarva-dharma，巴 sabba-dhamma）與佛典中常見的‘萬法’、‘一切諸法’同義。泛指一切事物、一切現象，及物質的、精神的一切存在。原意是指‘由緣起而有的一切存在現象’，亦即有爲法。其後，連無爲法也被包含在一切法之內。<#>在佛典中，‘一切法’的內容分類，主要有下列幾種︰<#>(一)指原始佛教所說的五蘊、十二處、十八界。<#>(1)五蘊︰指色、受、想、行、識蘊。蘊，舊譯爲陰，那取內不揚之義，即積聚之意。色，指有形相、有質礙的物質。受，指苦樂等感受作用，由接觸客體而起的情緒反應。想，指對客體對象所呈形相的收攝。行，指在受、想之後所引發施動作的意念作用。識，指對對象的認識與判斷作用。<#>(2)十二處︰指眼、耳、鼻、舌、身、意等內六處及色、聲、香、味、觸、法等外六處。處，舊譯爲入，意爲所入之地及所入之法。<#>(3)十八界︰指眼等六根、色等六境及眼等六識。<#>茲將上述五蘊、十二處、十八界之一切法表列如次︰<#>五蘊        十二處        十八界<#>色蘊──┐┌眼  處┐    ┌眼  界<#>        └┼耳  處┤    ├耳  界<#>受蘊┐    ├鼻  處┼──┼鼻  界<#>    │    ├舌  處┤    ├舌  界<#>想蘊├─┐└身  處┘    └身  界<#>    │┌┼─意  處─┬──意  界<#>行蘊┘││┌色  處┐│  ┌色  界<#>      ││├聲  處┤│  ├聲  界<#>識蘊─┘│├香  處┼┼─┼香  界<#>        │├味  處┤│  ├味  界<#>        │└觸  處┘│  └觸  界<#>        └─法  處─┼──法  界<#>                    │  ┌眼識界<#>                    │  ├耳識界<#>                    │  ├鼻識界<#>                    └─┼舌識界<#>                        ├身識界<#>                        └意識界<#>(二)指部派佛教所說的色法、心法、心所法、心不相應行法、無爲法等。就此說一切有部說有五位七十五法，即︰色法十一、心法一、心所法四十六、心不相應行法十四、無爲法三。<#>(三)大乘唯識家則將一切法開爲色法十一、心王八、心所法五十一、心不相應行法二十四、無爲法六，共計一百種，稱爲‘百法’。<#>


meanings:
12梵語 sarva-dharma，巴利語 sabba-dhamma。乃泛指一切有為法（梵 saṃskṛta-dharma）、無為法（梵 asaṃskṛta-dhrama）及不可說法。又作一切諸法、一切萬法。即包含一切事物、物質、精神，以及所有現象之存在。原意作「由因緣而起之存在者」。〔攝大乘論卷三十一、大智度論卷二〕


vietnamese:
nhất thiết pháp thường hoặc vô thường hoặc phi thường phi vô thường <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết pháp hữu tam chủng nghĩa <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết pháp bản tính vô phân biệt <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết pháp vô sinh vô diệt bản lai tịch tĩnh tự tính niết bàn <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết pháp giới quyết định trí ấn <pqđtđ>


vietnamese:
nhất thiết pháp giới quyết định trí ấn <đpb>


vietnamese:
nhất thiết pháp giới tự thân biểu <pqđtđ>


vietnamese:
nhất thiết pháp giai bất khả ngôn <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết pháp giai như huyễn đẳng <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết pháp tướng lược hữu tam chủng <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết pháp tự tính bình đẳng vô uý <pqđtđ>


vietnamese:
nhất thiết lưu nhiếp thủ nhân kinh <đpb>


vietnamese:
nhất thiết lưu nhiếp thủ nhân kinh <pqđtđ>


vietnamese:
nhất thiết vô thượng giác giả cú <pqđtđ>


vietnamese:
nhất thiết vô vi giai phi thật hữu <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết vô chướng pháp ấn minh <pqđtđ>


vietnamese:
nhất thiết sinh thân y trì duyên khởi <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết sinh thân sai biệt duyên khởi <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết sinh thân tương tục duyên khởi <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết giai hữu cập nhất thiết giai vô <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết bí mật tối thượng danh nghĩa đại giáo vương nghi quỹ <cm>

meanings:
(title) Secret Meanings of All the Names: Great King of Tantras


meanings:
meditation on achieving the development of self and all others to the utmost


vietnamese:
nhất thiết chủng diệu túc tam muội <pqđtđ>


vietnamese:
nhất thiết chủng tử hữu cửu chủng <pttđ>


meanings:
(term) all-inclusive wisdom; universal wisdom


vietnamese:
nhất thiết chủng khổ trung hữu thập khổ <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết chủng hạnh vô thường khổ tưởng <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết chủng chướng ngại pháp <pttđ>


meanings:
17請參閱 大藏經目錄 或 眾經目錄 <一>原名「一切經音」，北齊道慧撰，久佚。其書名首見於大唐內典錄，原無「義」字，然後世如清代阮元之揅經室外集等，述及本書時皆誤載為「一切經音義」。　<二>凡二十五卷。又作大唐眾經音義、玄應音義。唐代玄應撰。現收於中華大藏經第一輯第三十冊。本書所錄，自華嚴經至順正理論，共四五八部，以梵語音譯，凡難解之字句、名相均加註解，為佛教現存音義書中之最古者，其解釋之正確，頗為歷代學者所宗。玄應於貞觀末年奉敕造本書，以避諱故，署名多作「元應」。與道宣、道世為同時代之人。〔唐書藝文志第四十九〕　<三>凡一 囧驉C又作大藏音義、慧琳音義。唐代慧琳撰於建中末年至元和二年（783～807）。現收於大正藏第五十四冊。本書所錄，自大般若經至護名法，共一二二五部，六十萬言，內分大乘經、大乘律、釋經論、集義論、小乘經、小乘律、小乘論、集傳、集錄等九科。撰者嘗師事不空三藏，能通梵漢二音，故就經律論，以梵音對譯，註釋難解之名相、字句。其後，遼國希麟又續本書，作續一切經音義十卷，亦稱希麟音義。慧琳音義與玄應音義同名，係擴大玄應音義及慧苑華嚴經音義（二卷，亦稱慧苑音義，開元釋教錄卷九有錄）等書而成，凡開元釋教錄入藏之經，悉依次音之，凡有舊音可用者悉用舊音，餘則自創。


vietnamese:
nhất thiết tự thể chư hành giai tất vô thường <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết sắc tượng giai nhập thân trung <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết sắc tụ trung nhất thiết thời cụ hữu nhất thiết đại chủng <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết khổ trung phục hữu nhị khổ <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết bồ tát chính sở cầu trí <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết xứ vô bất tương ưng chân ngôn <đpb>


vietnamese:
nhất thiết hư không cực vi trần số xuất sinh kim cương uy đức đại bảo tam muội <đpb>


vietnamese:
nhất thiết hư không cực vi trần số xuất sinh kim cương uy đức đại bảo tam muội <pqđtđ>


vietnamese:
nhất thiết hành nhân lược hữu nhị chủng <pttđ>


meanings:
meditation on all Mahāyāna practices and actions


vietnamese:
nhất thiết biểu nghiệp giai thị giả hữu <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết bổ đặc già la lục vị sở nhiếp <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết hiện giai nhập nhị hiện trung <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết hiện thú do tam phần kiến lập <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết chư phật sở hộ niệm kinh <đpb>


vietnamese:
nhất thiết chư phật bí tạng chi pháp <đpb>


vietnamese:
nhất thiết chư phật bí tạng chi pháp <pqđtđ>


vietnamese:
nhất thiết chư thụ vô dư vĩnh diệt <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết chư ác hiện thú do lục nhân duyên nhi đắc kiến lập <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết chư pháp vô sinh vô diệt <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết chư pháp giai như huyễn mộng <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết chư pháp giai vô ngã tính <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết chư pháp giai vô hữu sự <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết chư pháp giai vô tự tính <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết chư pháp giai đẳng hư không <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết chư hành giai tất thị khổ <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết chư hành giai thị vô thường <pttđ>


vietnamese:
nhất thiết thân nghiệp tuỳ trí huệ hành <pqđtđ>


meanings:
meditation on the entrance to all the (superior) dhyāna conditions


vietnamese:
nhất thiết môn khổ trung hữu tứ khổ <pttđ>


meanings:
Hiệu của thiền tăng Ngộ Nguyên đời Thanh. X. Ngộ Nguyên.


meanings:
Một là (như 一來 [yilái]): 父母之年不可不知，一則以喜，一則以懼 Tuổi của cha mẹ già không thể không biết, một là thêm mừng, một là thêm sợ;


vietnamese:
nhất sát na nghiệp duy năng dẫn nhất chúng đồng phần <pttđ>


vietnamese:
nhất sát na nghiệp hữu hiện thụ sinh thụ hậu thụ sai biệt <pttđ>


meanings:
Một lá đơn. Thiền tông mượn từ này để chỉ cho một câu hỏi thống thiết. Tắc 18, Bích Nham Lục (Đại 48, 157 hạ) ghi: »帝 曰：請 師 塔 樣 (好 與 一 剳)。 – Vua nói: Thỉnh sư ra kiểu tháp (Khéo hỏi một câu thống thiết)«.


vietnamese:
nhất thiên thất bách tắc công án <pqđtđ>


meanings:
Một ngàn bảy trăm tắc công án. Chỉ cho công án thiền môn (cơ phong ngữ cú) do »Cảnh Đức Truyền Đăng lục« gom chép có khoảng 1.700 tắc. Khai thị ba vị giảng chủ ở Vân Nam là Phúc, Nguyên, Thông trong TPNL q. 4 phần thượng ghi: »當 知 禪 語 初 不 難 會、 凡 一 千 七 百 則 公 案、 俾 之 通 會 於 片 晌 之 間 亦 不 難。 – Phải biết ngôn ngữ Thiền, ban đầu không phải khó đạt đến. Nói chung 1.700 tắc công án, muốn cho người ta lãnh hội thông suốt trong khoảnh khắc cũng chẳng phải khó«.


meanings:
（術語）金胎兩部之大日菩薩印，皆為徧法界無所不至之塔印，其真言，金大日為वं，胎大日為आ वि र हां &DF-8779;之五字明。金剛頂經曰：「諸法本不生（二地），自性離言說（二水），清淨無垢染（二火），回業等虛空（二風二空）。」是說無所不至之塔印也。㘝大日經真言品曰：「我覺本不生（二地），出過語言道（二水），諸過行解脫（二火），遠離於因緣（二風），知空等虛空（二至）。」是亦說無所不至之塔印也。然則兩部之大日，俱以塔婆為三昧耶行。故為一印。而兩部大日之種子आ वं兩相交替。故為二明。是曰一印二明。初傳法時。為秘而不授之印明。原雙紙云：「師傳云：體不變故，印為一也。說交替故，真言為兩種也。」口傳云：體不變故，為六大法界之體，無相無分別之義，說交替故，為設說之義也。又體不變者為口決云，兩部皆為一種之法身，故印為一也，住於理而說胎，名曰胎藏部。住於智而說金，名曰金剛頂部。故說有兩種。問以आ 等五字為六大法界之真言可乎，以वं之一字，亦為法界之真言如何？答曰：वं為水大之種子，此वं字引長，則其響為आ 字即地大之種子，而於此地大之方形。切於角違。即為र 字之三角火轉，又折半此水圓形。即為&DF-8765;之半月風輪，又於風大之半月合火大之三角，則為&DF-8779;字之團形虛空輪，故वं字具五大之種子。見賴瑜秘記。


vietnamese:
nhất tức nhất thiết nhất thiết tức nhất <đpb>


vietnamese:
nhất tức nhất thiết nhất thiết tức nhất <pqđtđ>


vietnamese:
nhất tức nhất thiết nhất thiết tức nhất <tttđ>

meanings:
Một tức tất cả, tất cả tức một. Phật giáo cho rằng muôn vàn sự vật trên thế gian vốn không thật tồn tại, cũng không có sai biệt và đối lập, đây tức là kia, kia tức là đây, toàn thể với từng phần, chung với riêng tự bản chất vốn không có phân biệt. Uyển Lăng lục ghi: »萬 類 之 中、 個 個 是 佛。 譬 如 一 團 水 銀、 分 散 諸 處、 顆 顆 皆 圓。 若 不 分 時、 秖 是 一 塊。 此 一 即 一 切、 一 切 即 一。 – Mỗi loài trong muôn loài đều là Phật. Ví như một viên thuỷ ngân bị phân tán thì mỗi hạt đều tròn. Nếu lúc không phân thì là một viên. Đây là ý nghĩa Một tức tất cả, tất cả tức một«.


meanings:
① Một câu. Kỳ Viên Chính Nghi (Vạn Tục 111, 85 hạ) ghi: »達 摩 不 曾 措 了 一 詞、 二 祖 不 曾 問 著 一 句。 – Đạt-ma chưa từng nói một lời, Nhị tổ chưa từng hỏi một câu«. ② Ý chỉ huyền diệu của Thiền (Đệ nhất cú). Triệu Châu ngữ lục q. thượng (Vạn Tục 118, 154 thượng): »問： 如 何 是 一 句？ 師 云： 若 守 著 一 句、 老 却 你。 – Hỏi: Thế nào là Nhất cú? Sư đáp: Nếu chấp lấy Nhất cú thì lão từ chối đáp cho ngươi«. Thiền tông thường dùng từ »Nhất cú đạo đắc«, »Mạc hậu đích nhất cú«, »Thấu quan đích nhất cú« biểu thị nghĩa Bát-nhã không, hoặc chân lý…


meanings:
Đối lại: Vạn kiếp hệ lô quyết (muôn kiếp vướng cọc lừa). Người học đối với một câu của thiền sư mà lãnh hội và thấu rõ được tâm tính của chính mình. Nhưng nếu chấp trước vào chỗ lãnh hội ấy thì sẽ mất tự do, giống như cây cọc buộc con lừa đến muôn kiếp. Chương Thuyền Tử Đức Thành trong CĐTĐL q. 14 ghi: »師 曰： 何 處 學 得 來。 曰： 非 耳 目 之 所 到。 師 笑 曰： 一 句 合 頭 語 萬 劫 繫 驢 橛。 垂 絲 千 尺 意 在 深 潭。 離 鉤 三 寸 速 道 速 道。 會 擬 開 口。 師 便 以 篙 撞 在 水 中。 因 而 大 悟。 – Đức Thành hỏi: Học được điều này ở đâu? Thiện Hội đáp: Chẳng phải chỗ lãnh hội của tai và mắt. Sư cuời rồi nói: Một câu lãnh hội được, nhưng nếu chấp vào đó thì giống như cây cọc buộc con lừa đến muôn kiếp. Thả sợi nhợ ngàn thước, ý ở đầm sâu, lìa lưỡi câu ba tấc, nói mau! Nói mau! Thiện Hội định mở miệng, sư liền lấy cây sào đập cho một cái. Thiện Hội ngay nơi đây đại ngộ«.


meanings:
Còn gọi: Hướng thượng để na nhất cú. Tử là trợ từ, không có nghĩa. Nhất cú trong trường hợp này là Nhất ngôn, tức một câu nói. Nhất Cú Tử là một câu vô ngôn mà nói được chỗ cứu cánh của Phật pháp. Phần Thị Chúng trong Lâm Tế lục (Đại 47, 500 thượng) ghi: »道 流。 如 諸 方 有 學 人 來。 主 客 相 見 了。 便 有 一 句 子 語。 辨 前 頭 善 知 識。 – Này chư huynh đệ! Như có người học ở các nơi đến, sau khi chủ khách gặp nhau, liền có một câu vô ngôn mà nói được chỗ cứu cánh của Phật pháp, biện được vị thiện tri thức thuở trước«.


meanings:
Chỉ dùng 1 câu, 1 lời có tác dụng chặt đứt tất cả tâm phân biệt vọng tưởng, chấm dứt muôn ngàn tính toán, ngay đó phơi bày chân tướng của bản thể. Tắc 56, Bích Nham Lục (Đại 48, 190 trung) ghi: »大 丈 夫 先 天 爲 心 祖 （一 句 截 流、 萬 機 寢 削）。 – Bẩm tính của Đại trượng phu là tâm làm thầy tổ (Một câu có tác dụng chặt đứt muôn ngàn tính toán)«.


meanings:
Thiền tăng thời Trịnh Nguyễn phân tranh, thuộc tông Tào Động, đời thứ 35. Sư trụ trì tại núi Phụng Hoàng, Hồ Châu, Trung Quốc. Trong lúc đi tham vấn, sư đến tham yết Hoà thượng Tịnh Chu ở An Kiết. Cơ ngữ qua lại, Tịnh Chu thấy sư lợi căn bèn cho nhập chúng. Sau Tịnh Chu truyền tâm ấn cho sư và cho hiệu là Nhất Cú. Sư bái từ trở về núi Phụng Hoàng. Về đây, sư khai đường dạy chúng, đạo pháp rất tinh nghiêm. Học giả bốn phương nghe danh quy tụ về rất đông. Kệ phó pháp: »春 色 色 草 茸 茸、 萬 宇 枝 條 開 切 切、 一 莖 楊 發 產 重 重、 水 浸 月 圓 澄 海 底、 山 頭 日 出 露 巖 峰。 – Xuân sắc sắc, thảo nhung nhung, vạn vũ chi điều khai thiết thiết, nhất hành dương phát sản trùng trùng, thuỷ tẩm nguyệt viên trừng hải để, sơn đầu nhật xuất lộ nham phong. – Xuân sặc sỡ, cỏ mượt mà, khắp chốn ngàn cây bông trổ gấp, một cành dương liễu nẩy trùng trùng, trăng dầm đáy biển nước lóng lặng, trời ra đỉnh núi lộ màu non«. Theo: Thiền Sư Việt Nam của HT. Thanh Từ.


meanings:
Chỉ dùng một câu nói để quét sạch ngôn ngữ. Tắc 63, Bích Nham Lục (Đại 48, 195 thượng) ghi: »兩 堂 俱 是 杜 禪 和 (親 言 出 親 口。 一 句 道 斷。 據 欵 結 案)。 – Các vị ở nhà Đông, nhà Tây đều là những Thiền sinh xoàng xĩnh (Lời của chính miệng mình nói, chỉ dùng một câu nói để quét sạch ngôn ngữ, căn cứ theo các dữ kiện mà kết thúc công án)«.


meanings:
Chỉ cần nghe một câu mà thông suốt được cốt tuỷ của Phật pháp. Tắc 76, Bích Nham Lục (Đại 48, 203 trung) ghi: »福 云： 施 者、 受 者 二 俱 瞎 漢 （據 令 而 行、 一 句 道 盡、 罕 遇 其 人）。 – Bảo Phúc nói: Người cho và người nhận cả hai đều mù (Theo mệnh lệnh mà thi hành, chỉ cần nghe một câu mà thông suốt cốt tuỷ của Phật pháp, rất ít gặp được người như thế)«.


vietnamese:
nhất danh vô lượng nghĩa • nhất nghĩa vô lượng danh <bktt>


meanings:
① (Kiên trì làm một việc gì) không thay đổi. Tiết Đại Dung Nhân Thiền sư trong NĐHN q. 15 ghi: »師 與 一 老 宿 相 期 他 往、 偶 因 事 不 去。 宿 曰： 佛 無 二 言。 師 曰： 法 無 一 向。 – Sư hẹn gặp một vị thiền sư già, chợt bận việc nên chẳng đi được. Vị thiền sư già bảo: Phật không hai lời. Sư nói: Pháp hay thay đổi. ② Từ đầu đến cuối, một mực. Đáp Trung thừa Trịnh Côn Nham trong HSLNMDT q. 2 ghi: »凡 做 功 夫、 一 向 放 下 身 心、 展 絕 見 聞 覺 知。 – Phàm dụng công, một mực xả bỏ thân tâm, tuyệt dứt kiến văn giác tri«.


vietnamese:
nhất hướng tu học thanh văn tạng giới <pttđ>


vietnamese:
nhất hướng xuất sinh bồ tát kinh <pqđtđ>


vietnamese:
nhất hướng hữu lạc nhất hướng hữu khổ <pttđ>


meanings:
Còn gọi: Đốn ngộ Thiền. Thiền pháp tối thượng thừa, thuần nhất không tạp. Thiền tông chính mạch q. 2 (Vạn Tục 146, 27 hạ) ghi: »僧 辭、 師 問： 甚 麼 處 去？ 曰： 諸 方 學 五 味 禪 去。 師 曰： 諸 方 有 五 味 禪、 我 這 裡 秖 有 一 味 禪。 曰： 如 何 是 一 味 禪？ 師 便 打。 僧 曰： 會 也！ 會 也！ 師 曰： 道！ 道！ 僧 擬 開 口、 師 又 打。 僧 後 到 黃 檗、 舉 前 話。 檗 上 堂 曰： 馬 大 師 出 八 十 四 人、 善 知 識 問 著、 箇 箇 屙 漉 漉 地、 秖 有 歸 宗 較 些 子。 – Tăng từ giã đi. Sư hỏi: Ông đi đâu? Đáp: Con đi học Ngũ vị thiền ở các nơi. Sư nói: Các nơi có Ngũ vị thiền, ta trong ấy chỉ có Nhất vị thiền. Hỏi: Thế nào là Nhất vị thiền? Sư liền đánh. Tăng nói: Hiểu rồi! Hiểu rồi! Sư bảo: Nói! Nói! Tăng định nói, sư lại đánh. Về sau Tăng đến Hoàng Bá thuật lại việc trước. Hoàng Bá thượng đường nói: Mã Đại sư sản xuất 84 bậc thiện tri thức, hỏi đến các vị đều đối đáp chậm lụt, chỉ có Quy Tông là khá hơn một chút«.


meanings:
（梵 eka-rasa-skandha，藏 phun-po ro-gcig-pa）經量部所主張的輪回主體。即無始以來，以同一本質相續流轉的微細意識。又稱根本蘊，爲‘根邊蘊（枝末蘊）’的對稱。《異部宗輪論》謂（大正49·17b）︰‘其經量部本宗同義，謂說諸蘊有從前世轉至後世。立說轉名，非離聖道，有蘊永滅，有根邊蘊，有一味蘊。’《異部宗輪論述記》謂（卍續83·465下）︰‘一味者，即無始來展轉和合一味而轉，即細意識，曾不間斷，此具四蘊。’蓋小乘經量部主張無始以來不曾間斷的細意識，其體爲受想行識四蘊，展轉和合，一味而轉，故名一味蘊。此亦即大乘阿賴耶識說之基礎。<#>［參考資料］　《異部宗輪論述記目論》卷五；《異部宗輪論述記發軔》卷下；《大乘佛教史論》。<#>


vietnamese:
nhất hạt vạn cơ bãi tam triều lưỡng nhĩ lung <pqđtđ>


meanings:
Còn gọi: Nhất hồi niêm xuất nhất hồi tân. Mỗi lần đưa ra một cổ tắc công án là mỗi lần có tác dụng thể ngộ mới. Tắc 30, Bích Nham Lục (Đại 48, 169 hạ) ghi: »鎮 州 出 大 蘿 蔔 （天 下 人 知。 切 忌 道 著。 一 回 舉 著 一 回 新)。天 下納 僧取 則。– Trấn Châu sản xuất củ cải to (Mọi người đều biết, rất kị nói đến! Mỗi lần đưa ra một công án là mỗi lần có tác dụng thể ngộ mới). Nạp tăng khắp nơi đều dùng nó«.


vietnamese:
nhất hồi ẩm thuỷ nhất hồi trước ế <pqđtđ>


meanings:
35<一>同一因行之意。即謂一切眾生悉具佛性，故以此同一因行皆能到達涅槃。如大般涅槃經卷三十二之說，一切眾生悉有佛性，皆同一乘，同一解脫，同一因，同一果，同一甘露，一切當得常樂我淨。　<二>指唯一之原因、原理。吠陀、奧義書、吠檀多等古代印度之哲學主張，萬物皆由唯一者（梵 Tad-ekam）、生主（梵 Prajāpati）、自在天（梵 Īśvara）、梵（梵 Brahman）、我（梵 Puruṣa，或梵 Ātman）等唯一之原因所產生。佛教則以為一切諸法皆由因緣而生，否定一般印度哲學所主張一因生之說。〔俱舍論卷六、卷七、中論疏（月稱，Prasannapadā，XXVI）、般若燈論釋卷六觀作者業品、百論卷下破因中無果品、俱舍論光記卷七〕


vietnamese:
nhất nhân nhị duyên lệnh hậu hữu nha đương đắc sinh trưởng <pttđ>


vietnamese:
nhất nhân sinh khởi chư pháp đạo lí bất thành <pttđ>


vietnamese:
nhất nhân huýnh xuất nhất quả bất dung <pqđtđ>


meanings:
Chôn vùi xuống một hố. Thiền tông mượn cụm từ này làm thuật ngữ để chỉ cho việc chôn vùi mọi suy lý, luận đoán một lần một. Kể từ đó dứt sạch mọi thị phi, không để chúng làm hoặc loạn. Tắc 33, Bích Nham Lục (Đại 48, 172 hạ) ghi: »雪 竇 復 云： 天 下 衲 僧 跳 不 出 （兼 身 在 內。 一 坑 埋 卻。 闍 黎 還 跳 得 出 麼？） – Thiền sư Tuyết Đậu lại nói: Thiền tăng khắp nơi, không ai nhảy ra được (Toàn thân ở trong đó, một hố chôn hết. Còn Xà-lê có nhảy ra được chăng?)«.


meanings:
Ma la, biểu thị ý hổ thẹn, sỉ nhục. Trọn câu có nghĩa là một phen hổ thẹn. Tắc 7, Thung Dung lục (Đại 48, 231 hạ) ghi: »癡 兒 刻 意 止 啼 錢、 良 駟 追 風 顧 影 鞭、 雲 掃 長 空 巢 月 鶴、 （樹下底一場 懡 㦬）、 寒清入骨不成眠。 – Si nhi khắc ý chỉ đề tiền, lương tứ truy phong cố ảnh tiên, vân tảo trường không sào nguyệt hạc, (thọ hạ để nhất trường ma-la), hàn thanh nhập cốt bất thành miên. – Vòi vĩnh được tiền, bé nín khe, ngựa hay rong ruổi bóng roi đe, trời quang dưới trăng hạc làm tổ, (một phen hổ thẹn dưới cội cây), sương lạnh thấu xương chẳng ngủ nghê«.


meanings:
a. Cùng một nơi, cùng một chỗ (như 一起 nghĩa ①); b. Cùng, cùng một thể, cùng nhau (như 一起 nghĩa ②); ㊲【一 來】nhất lai [yilái] Thứ nhất, trước tiên, một mặt, một là: 婚事簡辦好，因爲一來可以節省開支和精力，二來可以免去許多麻煩 Đám cưới nên làm đơn giản, vì một là đỡ tốn kém và phí sức, hai là tránh được nhiều phiền toái. Như 一則 [yizé]; ㊳【一連】nhất liên [yilián] Liên tục: 一連下了幾天 雨，氣候轉涼了 Mưa liên tiếp mấy ngày, khí trời đã trở nên mát mẻ; ㊴【一律】nhất luật [yilđç] a. Giống như nhau, như một: 千篇一 律 Cái nào cũng như cái nào; b. Hết thảy đều, nhất loạt (luật): 各 民族一律平等 Các dân tộc nhất luật bình đẳng; ㊵【一面】nhất diện [yimiàn] Một mặt. Như 一邊 [yibian]; ㊶【一齊】nhất tề [yiqí] Nhất tề, đồng loạt, cùng lượt: 一齊鼓掌 Cùng vỗ tay; 人和行李一齊到了 Người và hành lí cùng đến một lúc; ㊷【一起】nhất khởi [yiqê] a. Cùng một nơi, cùng một chỗ: 坐在一起 Cùng ngồi một chỗ; b. Cùng: 我陪你一起進城 Tôi cùng anh vào phố; c. (đph) Tất cả, cộng lại, tổng cộng: 這幾件東西 ，一起多少錢？ Mấy cái này tổng cộng bao nhiêu tiền?; d. (đph) Nhóm, tốp: 那一起人 Tốp người ấy; ㊸【一時】nhất thời [yishí] a. Nhất thời, một thời, một lúc; b. Tạm thời: 一時還用不着 Tạm thời còn chưa dùng đến; c. Trong chốc lát: 一時想不起他是誰 Trong chốc lát không nhớ ra anh ấy là ai; d. Lúc thì... lúc thì: 一時冷 一時熱 Lúc thì nóng, lúc thì lạnh; ㊹【一同】nhất đồng [yitóng] Cùng, chung: 一同出發 Cùng xuất phát, cùng đi; ㊺【一味】nhất vị [yiwèi] Một mực, một chiều: 一味推辭 Một mực từ chối; ㊻【一下】 nhất hạ [yixià] a. Một cái: 親一下孩子的臉 Hôn em bé một cái; b. Bỗng chốc: 這天氣，一下冷一 下熱 Khí trời chốc nóng, chốc lạnh; ㊼【一向】nhất hướng [yixiàng] a. Gần đây, dạo trước; b. (pht) Xưa nay vẫn, lâu nay vẫn: 一向勤儉 Xưa nay vẫn cần kiệm; 你一向好哇！ Lâu nay anh vẫn khỏe chứ!; ㊽【一樣】nhất dạng [yi yàng] Như nhau, giống nhau, ngang nhau, cũng thế: 價錢一樣 Giá tiền như (ngang) nhau;


meanings:
Một hạt bụi (Nhất trần) tuy là rất nhỏ, nhưng khi dùng trí nhãn để quán sát thì biết trong một hạt bụi dung chứa cả vũ trụ (Pháp giới).


vietnamese:
nhất đại chủng nãi chí nhất thiết đại chủng <pttđ>


meanings:
Toàn bộ lời dạy trong Kinh Phật. Pháp Diễn ngữ lục q. thượng ghi: »雲 門 一 日 普 請 般 柴 次。 乃 拋 下 一 片 柴 云。 一 大 藏 教。 只 說 者 箇。 – Một hôm, trong chùa chư tăng đang bổ củi (lao động tập thể), Vân Môn ném xuống một thanh củi, bảo: Toàn bộ lời dạy trong Kinh Phật chỉ nói cái này«.


meanings:
(1352-1425) Thiền tăng đời Minh, họ Tôn, tự Nhất Am, hiệu Thối Ông, người xứ Thượng Ngô (nay thuộc tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc. Năm 13 tuổi vào chùa Trường Khánh làm tăng rồi đến núi Ngô nương pháp sư Cụ Am Tỵ. Năm 1385, sư trụ trì chùa Sùng Khánh ở Tùng Giang (nay thuộc Thượng Hải) sau dời đến các chùa: Bắc Thiền ở Tô Châu, Đại Báo Ân, Thiên Trúc Linh Sơn, Thiên Trúc lấy việc xiển dương Thiền tông, tiếp dẫn kẻ hậu học làm nhiệm vụ, số người theo hoc với sư ngày càng đông. Khoảng năm 1403-1424, sư phụng chiếu biên tập Thiền tông ngữ lục. Năm 1414, sư chủ trì việc biên tập Đại Tạng Kinh, được trao cho chức Hữu giác nghĩa, rồi thăng chức Hữu xiển giáo. Năm 1425 sư nhận chức Tả xiển giáo ở Tăng lục ti. Tác phẩm: Pháp Hoa Khoa Chú 4 quyển, Đại Minh Tam Tạng Pháp Số 50 quyển.


vietnamese:
nhất tử xuất gia cửu tộc sinh thiên <pqđtđ>


vietnamese:
nhất tự phật đỉnh chân ngôn dữ phật nhãn chân ngôn <đpb>


vietnamese:
nhất tự phật đỉnh chân ngôn dữ phật nhãn chân ngôn <pqđtđ>


vietnamese:
nhất tự phật đỉnh luân vương kinh <bktt>

meanings:
密教經典。五卷。唐·菩提流支譯。收在《大正藏》第十九册。同爲菩提流支所譯《五佛頂三昧陀羅尼經》及不空所譯的《菩提場所說一字頂輪王經》，爲本經的同本異譯，經中主咒‘一字佛頂輪王咒’，爲佛陀在菩提樹下爲大衆所宣說，故本經向來被歸屬于雜部密教類。又從經中詳說三種法等看來，本經也可視爲《蘇悉地羯羅經》的先驅。由于本經所說系世間出世間一切行法中最有力的助道法，因此從古迄今頗受真言行者重視。<#>全經分十三品，所載內容，略如下列︰<#>(1)序品︰佛在摩揭陀國菩提樹下金剛道場，演說一字佛頂輪王妙句，幷說該咒有成辦世間出世間一切咒句之功。<#>(2)畫像法品︰欲畫一字佛頂輪王像者，需入壇灌頂、受八齋戒。<#>(3)分別成法品︰要使所持之咒有所成就，須勤懇、布施、持戒、忍辱、精進、定慧清淨，一心修習。<#>(4)分別密儀品︰疾速成就一字頂輪王咒的方法，又說持此咒 者，應另持佛眼咒以護身。<#>(5)分別秘相品︰修此一字輪王法之行者于心所得種種相。<#>(6)成像法品︰繪製如來身最頂輪王大成就像的方法。<#>(7)印成就品︰一切如來心精進印、觀世音、金剛密迹主等五十四種印明，皆是一切如來種族真實印咒法炬。<#>(8)大法壇品︰一字頂輪王大秘曼拿羅系世間出世間之最上，能滅一切不吉祥相、摧一切諸惡天龍；幷詳記其曼拿羅的構造。<#>(9)供養成就品︰日日三時誦咒，三時供養種種塗香、末香、燒香、香水、飲食、酥燈、花等。<#>(10)世成就品︰一切頂輪王根本心印、請喚印、供養印咒、請喚火天印等。<#>(11)護法品︰大難勝奮怒王咒及大難勝奮怒王心咒有大威德，能成護衛一切事業，諸佛菩薩悉皆歡喜。<#>(12)證學法品︰上地、中地、下地等三種地之差別，幷言極熱、瀑雨、極寒對修大法無益。<#>(13)護摩壇品︰火壇法、爐法、燒時及食法。<#>《一字佛頂輪王經》之同本異譯卷目對照表<#>┌────────────┬───────────────┬────────────┐<#>│一字佛頂輪王經（菩提流支│菩提場所說一字頂輪王經（不空  │五佛頂三昧陀羅尼經（菩提│<#>│譯）                    │譯）                          │流支譯）                │<#>├────────────┴───────────────┴────────────┤<#>│第一卷                    第一卷                          第一卷                  │<#>│序品第一（二二四頁）      序品第一（一九三頁）            序品第一（二六三頁）    │<#>│畫像法品第二（二二九）    示現真言大威德品第二（一九四）  加持顯德品第二（二六四）│<#>│第二卷                    第二卷                          畫像法品第三（二六六）  │<#>│分別成法品第三（二三三）  畫像儀軌品第三（一九八）        化像品第四（二六八）    │<#>│分別密儀品第四（二三三）  行品第四（二００）              第二卷                  │<#>│分別秘相品第五（二三五）  儀軌品第五（二０一）            三昧耶品第五（二六九）  │<#>│成像法品第六（二三七）    分別秘密相品第六（二０三）      秘密品第六（二七一）    │<#>│第三卷                    第三卷                          成就法品第七（二七三）  │<#>│印成就品第七（二三九）    末法成就品第七（二０五）        第三卷                  │<#>│第四卷                    密印品第八（二０九）            密印品第八（二七四）    │<#>│大法壇品第八（二四六）    第四卷                          第四卷                  │<#>│供養成就品第九（二五三）  諸成就法品第九（二一四）        悉地品第九（二八０）    │<#>│第五卷                    世成就品第十（二一七）          護摩品第十（二八二）    │<#>│世成就品第十（二五六）    第五卷                                                  │<#>│護法品第十一（二六０）    無能勝加持品第十一（二二０）                            │<#>│證學法品第十二（二六一）  證學法品第十二（二二一）                                │<#>│護摩壇品第十三（二六一）  護摩品第十三（二二二）                                  │<#>└─────────────────────────────────────────┘<#>［參考資料］　《開元釋教錄》卷九。<#>


vietnamese:
nhất tự phật đỉnh luân vương kinh <pqđtđ>


meanings:
(title) Tantra of the Benevolent One-Syllable Buddha-Corona


meanings:
Cơ phong dùng một chữ duy nhất để biểu hiện tông chỉ, ngay lúc đó chặt đứt các lời nói lằng nhằng, khiến người hỏi dứt hết khả năng xoay sở, không thể suy nghĩ được nữa. Từ trong tình trạng bức ngặt khốn đốn mới có khả năng nhảy vào cảnh giới ngộ. X. Nhất tự thiền


meanings:
Còn gọi: Nhất tự quan, Nhất tự cơ phong. Thiền pháp dùng một chữ duy nhất để biểu hiện tông chỉ. Đây là tông phong đặc biệt của Thiền sư Vân Môn Văn Yển. Thí dụ như: Tăng hỏi: Thế nào là Chính pháp nhãn tạng? Sư đáp: Phổ (khắp). Thế nào là xuy mao kiếm? Sư đáp: Tổ. Tắc 8, Bích Nham Lục ghi: »雲 門 云：關。不 妨 奇 特。只 是 難 參。雲 門 大 師。多 以 一 字 禪 示 人。雖 一 字 中。須 具 三 句。 – Vân Môn nói: Quan. Quả là kì đặc rất khó tham thấu. Đại sư Vân Môn phần nhiều dùng Thiền một chữ để dạy người, tuy là trong một chữ mà gồm đủ ba câu«.


meanings:
(1783-1874) Thiền tăng đời Nguyễn, pháp danh Tính Thiên, người Quảng Trị, Trung Việt. Sư xuất gia từ thuở bé, lớn lên được Thiền sư Phổ Tịnh chùa Thiên Thọ làm lễ thế độ cho làm Sa-di. Sau sư thụ giới cụ túc với Thiền sư Mật Hoằng ở chùa Quốc Ân. Vâng mệnh vua Gia Long sư giữ chức vụ trụ trì chùa Thiên Thọ. Năm 1833, vua Minh Mạng thỉnh sư trụ trì chùa Linh Hựu. Năm 1839, vua lại thỉnh sư làm Tăng cang chùa Giác Hoàng. Tính sư ưa vân du nên không thích quản đốc các ngôi quốc tự. Năm 1843, sư xin từ chức Tăng cang chùa Giác Hoàng, được vua Thiệu Trị chấp nhận. Sư rất hài lòng, nói: »Già rồi, may được vua thương, một thân, một bát, rộng đường vân du«. (Hạnh phùng tấu đắc nhưng hồi lão, nhất bát cô thân vạn lí du). Mấy năm sau đó, sư lên núi Dương Xuân Thượng quận Hương Thuỷ, tỉnh Thừa Thiên, dựng một thảo am để ở, gọi là An Dưỡng Am. Cảnh trí ở đây u nhàn đẹp đẽ. Sư tu ở đây cho đến năm 1874 thì tịch, thọ đúng 64 tuổi. Ba người đệ tử xuất sắc của sư là Lương Duyên, Cương kỉ và Linh Cơ. Thái giám viện nương vào đức độ của sư, dựng chùa lớn tại địa điểm An Dưỡng Am, đặt tên là chùa Từ Hiếu, kiến trúc tương tợ kiến trúc Lăng Vua Tự Đức. Chùa sở dĩ mang tên Từ Hiếu là để kỉ niệm lúc sinh tiền sư rất có hiếu với cha mẹ. Theo: LSPGĐT của Nguyễn Hiền Đức.


meanings:
a. Nhất định, chắc chắn, ắt: 我們的目的一定能達到 Mục đích của chúng ta nhất định đạt được; b. (Mức) nhất định: 達到一定水平 Đạt đến mức nhất định;


meanings:
Một người khách trong cùng một lúc muốn được hai người chủ tiếp đãi. Thiền tông mượn cụm từ này để chỉ cho người khéo ứng dụng Thiền cơ một cách linh hoạt. Tắc 87, Thung Dung lục (Đại 48, 283 trung) ghi: »後 到 明 昭 舉 前 話 （一 客 煩 兩 主）。 – Sau đó đến Minh Chiêu, sư nêu ra lời nói khi trước (Một vị khách làm phiền đến hai chủ)«.


meanings:
Còn gọi: Nhất gia duyên. Bữa tiệc trong gia đình không mời người ngoài. Thiền tông dùng từ Nhất Gia Yến để chỉ cho những lễ lộc mà không có các chùa khác dự. Pháp Diễn Thiền sư ngữ lục (Đại 47, 640 hạ) ghi: »結 夏 無 可 供 養 大 眾 作 一 家 宴 管 顧 諸 人。 遂 抬 手 云。囉 邏 招 囉 邏 搖 囉 邏 送。 莫 怪 空 疏。 伏 惟 珍 重。– Kiết hạ không thể cúng dường đại chúng, làm một bữa tiệc trong chùa của mình để thết đãi họ. Ngài đưa tay lên nói với người: Mời gọi phiền phức, tiếp đón phiền phức, tiễn đưa cũng phiền phức, xin đừng trách tôi không chu đáo, kính mong quý vị hiểu cho!«.


meanings:
Tăng nhân đời Đường tên Huyền Giác đến Tào Khê tham vấn Lục Tổ Huệ Năng. Buổi đầu gặp gỡ, ứng đối khế hợp thiền chỉ. Lục Tổ khen rằng: Lành thay! Lành thay! Hãy nán lại một đêm. Huyền Giác lưu lại một đêm rồi sáng ngày từ biệt, người thời ấy gọi sư là Nhất túc giác (Ông Giác trọ một đêm).


meanings:
(1274-1317) Thiền tăng đời Nguyên, họ Hồ, hiệu Nhất Sơn, cũng gọi Nhất Ninh Nhất Sơn, Ninh Nhất Sơn, người xứ Lâm Hải, Thai Châu (nay thuộc tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc. Thuở bé xuất gia ở chùa Hồng Phúc, sư thờ ngài Vô Đẳng Dung Công tập theo pháp của tông Lâm Tế. Sau đó vào chùa Phổ Quang trong núi Tứ Minh học kinh Pháp Hoa, lại hấp thụ giáo nghĩa Luật tông, Thiên Thai tông. Sư giỏi thơ văn, khéo về thư pháp kiêm thông Nho đạo. Năm 1299 vua Thành Tông giao cho Sư trông coi tất cả giáo đồ đạo Phật ở vùng Lưỡng Chiết và ban cho hiệu »Diệu Từ Hoằng Tế Đại Sư«, phụng mạng đi sứ Nhật Bản và ở lại bên đó. Sư lần lượt trụ trì các chùa: Kiến Tường, Viên Giác, Nam Thiền, truyền trao thiền pháp, môn đồ rất đông, được suy tôn làm Tông sư của phái »Nhất Ninh Nhất Sơn«. Tác phẩm: Nhất Ninh Nhất Sơn Quốc sư ngữ lục.


meanings:
Một hòn ngọc báu, dụ cho bản tính của chúng sinh hay bản thể của vũ trụ. Tắc 62, Bích Nham Lục (Đại 48, 193 hạ) ghi: »乾 坤 之 內、 宇 宙 之 間、 中 有 一 寶、 祕 在 形 山。 拈 燈 籠 向 佛 殿 裏、 將 三 門 來 燈 籠 上。 – Trong trời đất, giữa vũ trụ có một hòn ngọc báu ẩn tại thân này. Cầm lồng đèn vào điện Phật, để sơn môn trên lồng đèn«.


meanings:
Một phen đi ỉa. Thiền tông dùng từ này để chỉ cho việc khai ngộ. Khai thị thiền nhân Anh trong Trung Phong Pháp Ngữ (Vạn Tục 122, 386 hạ) ghi: »眾 生 識 情 差 別 甚 多，不 可 一 屎 便 休。– Chúng sinh thức tính sai khác rất nhiều, chẳng thể một phen khai ngộ liền thôi«.


meanings:
Hiệu của thiền tăng Liễu Vạn đời Nguyên. X. Liễu Vạn.


vietnamese:
nhất sơn quốc sư diệu từ hoằng tế đại sư ngữ lục <pqđtđ>


vietnamese:
nhất sơn quốc sư diệu từ hoằng tế đại sư ngữ lục <tttđ>

meanings:
Còn gọi: Nhất Sơn Nhất Ninh Quốc Sư ngữ lục, Nhất Sơn Ninh Hoà thượng ngữ lục, Nhất Sơn Quốc Sư ngữ lục, Ninh Nhất Sơn lục. Ngữ lục, 2 quyển, do Nhất Sơn Nhất Ninh Hoằng Tế soạn, nhóm thị giả Liễu Chân… biên tập. Do vì sư khai bảng ở am Đại Vân nên sách này còn gọi là »Đại Vân lục«, được xếp vào Đại Chính Tạng tập 80, trang 311. Quyển thượng gồm 7 thứ ngữ lục của sư như: ngữ lục tại Tổ Ấn Thiền Tự núi Ngao Phong ở Tứ Minh do Liễu Chân biên tập, ngữ lục tại Bảo Đà Quán Âm Thiền Tự ở phủ Khánh Nguyên do Duy Phong biên tập và các thứ Tiểu tham, Pháp ngữ, Niêm cổ, Tụng cổ. Quyển hạ bao gồm: Kệ tụng, Tán Phật Tụng, Tự Tán, Tiểu Phật sự và Hành kí do Ngạn Tài soạn, lời bạt do Trung Phong Minh Bản soạn.


meanings:
Cùng, hết cả, tuốt tuột: 一并辦理 Cùng xử lí;


meanings:
a. Một lần, một đợt: 經過一度緊張的戰鬥 Trải qua một đợt chiến đấu khẩn trương; b. Có một dạo: 一度他常來我家玩 Có một dạo anh ấy thường đến nhà tôi chơi;


meanings:
4請參閱 一山國師妙慈弘濟大師語錄 請參閱 一山國師妙慈弘濟大師語錄 梵語 dhanu。乃印度古代之長度單位，相當於四肘之長。俱舍論卷十二（大二九‧六二中）：「二十四指橫布為肘，豎積四肘為弓。」另據俱舍論疏卷六之說，謂一肘有一尺八寸，故一弓為七尺二寸。〔鶴林玉露卷九〕（參閱「弓」959）


meanings:
Một tổ gồm 3 vị tăng đứng đầu để hướng dẫn chư tăng cử hành các nghi thức trong tự viện. Tạ Quải Đáp trong Sắc Tu Bách Trượng Thanh Quy q. 5 (Đại 48, 1141 hạ) ghi: »戒 臘 在 上 者、 一 人 爲 參 頭、 一 人 爲 副 參。 參 頭 當 具 小 圖 習 儀、 三 人 一 引、 每 引 一 人 爲 小 參 頭。 – Những vị có tuổi hạ cao, một vị làm tham đầu, một vị làm phó tham. Vị tham đầu cần phải có một quyển sổ tay ghi chép sinh hoạt tổ. Ba người làm một tổ, mỗi tổ có một vị Tiểu tham đầu«.


meanings:
Thái: Thắng lợi. Trại: Thi đấu, tranh đua. Cả câu có nghĩa là trong hai lần tranh tài thì được một lần thắng lợi.


meanings:
Dứt khoát, lập tức. Tiết Ngọc Tuyền Thừa Hạo Thiền sư trong NĐHN q. 20 ghi: »今 時 人 不 能 一 徑 徹 證 根 源、 祇 以 語 言 文 字 而 爲 至 道。 – Người thời nay chẳng thể lập tức triệt chứng được nguồn gốc, chỉ vì cho văn tự ngữ ngôn là chí đạo«.


meanings:
Còn gọi: Niêm đắc tỵ khổng thất khước khẩu. Một được một mất, nghĩa là có được (lợi ích) tất có mất (tổn thất). Lúc khẳng định một phương thì phủ định các phương khác. CĐTĐL q. 24 (Đại 51, 399 hạ) ghi: »因 僧 齋 前 上 參。 師 以 手 指 簾。 時 有 二 僧 同 去 捲 簾。 師 曰： 一 得 一 失。 – Nhân tăng lên tham vấn trước trai đường, sư (Pháp Nhãn) lấy tay chỉ bức rèm. Khi ấy có hai vị tăng bước đến cuốn tấm rèm. Sư bảo: Một được, một mất«.


meanings:
Hiệu của Thiền tăng Chu lí đời cuối Minh đầu Thanh. X. Chu Lí.


meanings:
Đối lại: Nhị vô lưỡng ban. Nhất là nguyên lí tuyệt đối, nhất vị bình đẳng. Đa là các tướng sai biệt, nhiều chủng loại. Nhất Hữu Đa Chủng có nghĩa là »Bình đẳng tức sai biệt«.


meanings:
Tạm thời, trong chốc lát. Tiết Văn Yển Thiền sư trong LĐHI q. 24 ghi: »雲 門 一 期 慈 悲、 却 成 多 事、 當 時 便 回 去、 免 見 挂 後 人 展 齒。 – Vân Môn tạm thời từ bi trở lại thành lắm việc. Nếu khi ấy liền trở về thì khỏi phải bị người sau nói đến«.


vietnamese:
nhất điều trụ trượng lưỡng nhân phù <tttđ>

meanings:
Cây gậy của Thiền sư cầm có thể giúp cho 2 người học nương theo. Nghĩa bóng là: Hễ là đệ tử của Phật cùng hành theo chính pháp thì đều được chứng ngộ như nhau. Tắc 24, Bích Nham Lục (Đại 48, 165 trung) ghi: »麼 消 息 一 條 拄 杖 兩 人 扶。 相 招 同 往 又 同 來。– Đây là tin tức gì? Một chiếc gậy mà hai kẻ cầm, vẫy nhau cùng qua cùng lại«.


vietnamese:
nhất điều trụ trượng lưỡng nhân phù <pqđtđ>


meanings:
Đánh một gậy. Cơ pháp của Thiền sư sử dụng để dạy đệ tử. Đánh bằng gậy có tác dụng răn nhắc người học, gây tỉnh thức cho họ, đồng với ý nghĩa này có từ »Nhất hát« (Hét một tiếng). Triệu Châu lục, q. hạ (Vạn tục 118, 166 thượng) ghi: »師 從 殿 上 過、 見 一 僧 禮 拜、 師 打 一 棒。 云： 禮 拜 也 是 好 事。 師 云： 好 事 不 如 無。 – Sư đi ngang qua chính điện, gặp một vị tăng đang lễ bái, sư đánh cho một gậy. Vị tăng nói: Lễ bái cũng là việc tốt. Sư nói: Việc tốt chẳng bằng không«.


meanings:
Đánh một gậy cho chết. Chỉ cho cơ phong nghiêm khắc của Thiền sư dùng để khai thị cho đệ tử, nhằm quét sạch mọi vọng tưởng, ác kiến của họ. Vân Môn lục, q. trung (Đại 47, 560 trung) ghi: »舉 世 尊 初 生 下。 一 手 指 天 一 手 指 地。 周 行 七 步 目 顧 四 方 云： 天 上 天 下 唯 我 獨 尊。 師 云： 我 當 時 若 見。 一 棒 打 殺 與 狗 子 喫 卻。 貴 圖 天 下 太 平。 – Cử: Khi mới hạ sinh, Đức Thế Tôn một tay chỉ trời, một tay chỉ đất, bước đi bảy bước, mắt nhìn bốn hướng và nói: Trên trời dưới đất, chỉ có ta là tôn quý. Sư nói: Nếu lúc đó có tôi, tôi sẽ đánh ông ta một gậy cho chết rồi liệng cho chó ăn để thiên hạ được thái bình«.


vietnamese:
nhất nghiệp đa nghiệp khiên dẫn nhất thân đa thân tứ phân biệt <pttđ>


vietnamese:
nhất nghiệp dẫn nhất sinh đa nghiệp năng viên mãn <pttđ>


meanings:
Một lò nung thành. Thiền tông mượn từ này để chỉ cho các đệ tử được đào tạo từ một vị Thầy. Tắc 6, Thung Dung lục (Đại 48, 231 thượng) ghi: »白 頭 黑 頭 兮、 克 家 之 子 （一 窑 燒 就）； 有 句 無 句 兮、 截 流 之 機。 – Đầu bạc đầu xanh chừ, đều là con một nhà (một lò nung thành). Câu Hữu câu Vô chừ, đều là cơ cắt đứt dòng ý thức«.


meanings:
Một nét xoá hết. Thiền tông dùng để chỉ việc phá trừ trần duyên. Đại sư Liên Trì từng sáng tác »Thất bút câu« để khuyên răn người đời. Nội dung gồm 7 bài thơ như: Ngũ sắc kim chương nhất bút câu (Xoá bỏ công danh hiển đạt), Ngư thuỷ phu thê nhất bút câu (Xoá bỏ tình vợ chồng ân ái)…


meanings:
Như nhau, giống nhau. Tiết Đầu Tử Đại Đồng Thiền sư trong NĐHN q. 5 ghi: »一 等 是 水、 爲 甚 麼 海 鹹 河 淡？ – Cùng là nước như nhau, vì sao nước biển thì mặn còn nước sông lại lạt?«.


meanings:
Hai thây cùng liệm bằng một loại quan tài như nhau. Chỉ cho kiến giải tầm thường dùng để dạy người, hoá ra làm hại cả người dạy lẫn người học. Tắc 20, Bích Nham Lục (Đại 48, 161 thượng) ghi: »不 見 僧 問 大 梅： 『如 何 是 祖 師 西 來 意？』 梅 云： 『西 來 無 意。』 鹽 官 聞 云： 『一 箇 棺 材、 兩 箇 死 漢。』 玄 沙 聞 云： 鹽 官 是 作 家。 – Chẳng thấy Tăng hỏi Đại Mai: Thế nào là ý Tổ sư từ Ấn Độ sang? Mai đáp: Tổ sư không có ý! Diêm Quan nghe được, nói: Hai thây mà liệm bằng một loại quan tài như nhau! Huyền Sa nghe được lời này liền nói: Diêm Quan là bậc tông sư đại cơ đại dụng«.


meanings:
Toàn thân không chỗ dính. Một người khi khai ngộ thì toàn thân người ấy bao trùm vũ trụ, dù đầy khắp hư không, nhưng không dính mắc một nơi nào. Vô Môn Quan (Đại 48, 295 hạ) ghi: »抬 腳 踏 翻 香 水 海、低 頭 俯 視 四 禪 天、一 箇 渾 身 無 處 著、 請 續 一 向。 – Giơ chân đá bật biển Hương Thuỷ, cúi đầu xem thấy trời Tứ Thiền. Ngộ được toàn thân không chỗ dính, hãy tiếp tục một đường tiến lên«.


meanings:
Một mũi tên bay qua khỏi Tây Thiên (Ấn Độ). Cụm từ mô tả cảnh giới cao xa, tuyệt hết các dấu vết. Thiên Hành lục trong Lâm Tế lục (Đại 47, 506 trung) ghi: »師 云： 設 有 亦 無 舉 處。 峯 云： 但 擧 看。 師 云： 一 箭 過 西 天。 – Sư nói: Giả sử có, cũng không có chỗ để nêu ra. Phong nói: Hãy nêu ra xem! Sư nói: Một mũi tên bay qua khỏi Tây Thiên«.


meanings:
Cái trong sáng tuyệt diệu, tức chỉ cho Tự tính thanh tịnh sẵn có nơi mỗi người. Truyền Tâm Pháp Yếu (Đại 48, 382 thượng) ghi: »所 言 同 是 一 精 明、 分 爲 六 和 合、 一 精 明 者 一 心 也、 六 和 合 者 六 根 也。 – Nói rằng: Cùng là cái trong sáng tuyệt diệu mà chia ra làm sáu cái hoà hợp. Cái trong sáng tuyệt diệu là Nhất tâm, còn sáu cái hoà hợp là sáu căn vậy«.


meanings:
Có 2 nghĩa: ① Dây quấn thành một cục, ý nói cách hành văn rối rắm, không mạch lạc rõ ràng. ② Một đoạn, một tiết văn chương thường gặp trong sách vở Thiền tông. Tắc 44, Bích Nham Lục (Đại 48, 181 trung) ghi: »雪 竇 後 面 引 一 落 索。 依 雲 門 示 眾。 頌 出 此 公 案。 – Tuyết Đậu ở phía sau dẫn một đoạn văn, dựa vào lời dạy chúng của Vân Môn, tụng ra công án này«.


meanings:
Một cuộn tơ. Lệ là cỏ lệ, lấy cỏ lệ làm thuốc nhuộm, nhuộm tơ thành màu đen hoặc xanh lá mạ, nên gọi là Lệ ti. Thiền tông mượn từ này để dụ cho cội nguồn mê vọng của chúng sinh tức là vô thuỷ vô minh. Tắc 19, Bích Nham Lục (Đại 48, 159 thượng) ghi: »一 塵 舉 大 地 收。 一 花 開 世 界 起。 只 如 塵 未 舉 花 未 開 時。 如 何 著 眼。 所 以 道: 如 斬 一 綟 絲。 一 斬 一 切 斬。 如 染 一 綟 絲。 一 染 一 切 染。 – Một hạt bụi dấy có thể chứa cả quả đất. Một đoá hoa nở hiện ra một thế giới. Nếu khi hạt bụi chưa dấy, đoá hoa chưa nở thì làm sao quan sát? Thế nên khai ngộ giống như chặt một cuộn tơ, chặt một nhát thì tất cả đều đứt; như nhuộm một cuộn tơ, nhuộm một chéo thì cả cuộn tơ đều bị nhuộm«.


meanings:
Khi cất một mẻ lưới lên là xong, không còn sót hoặc sẩy một con cá nào. Thiền tông dùng cụm từ này để chỉ cho một lời nói của Thiền sư có thể nói hết cốt tuỷ của Phật pháp. Tắc 52, Bích Nham Lục (Đại 48, 187 thượng) ghi: »渡 驢 渡 馬 （一 網 打 就。 直 得 盡 大 地 人 無 出 氣 處。 一 死 更 不 再 活）。 – Độ lừa độ ngựa (một mẻ lưới là xong, giả sử mọi người trên mặt đất cũng không có chỗ thở, một phen chết rồi chẳng thể sống lại)«.


meanings:
Một bọn, một lũ. Tiết Tiến Phúc Hưu Thiền sư trong NĐHN q. 20 ghi: »此 土 與 西 天、 一 隊 黑 漆 桶。 誑 惑 世 間 人、 看 看 滅 胡 種。– Cõi nầy (Trung Quốc) cùng Tây Thiên, có một bọn vô minh (giống như thùng sơn đen) lừa dối người thế gian, coi chừng họ cắt đứt pháp mạch của Phật giáo.


meanings:
Còn gọi: Chính nhãn, Hoạt nhãn, Minh nhãn, Đảnh môn nhãn. ① Một con mắt, chỉ cho con mắt trí huệ chân thật, tức chỉ cho người có đủ chính kiến. Tắc 8, Bích Nham Lục (Đại 48, 148 thượng) ghi: »若 也 世 諦 流 布。 具 一 隻 眼。 可 以 坐 斷 十 方。 壁 立 千 仞。 – Nếu dùng thế để dạy cho người thì phải có con mắt trí huệ chân thật, có thể ngồi đây mà đoán ra việc xa mười phương, cao chót vót ngàn nhận«. ② Chỉ cái nhìn không toàn diện sâu sắc. CTTNL q. 43 ghi: »臨 濟 小 厮 兒 只 具 一 隻 眼。– Gã trẻ nít Lâm Tế kia, chỉ có cái nhìn nông cạn«.


meanings:
Khoảnh khắc, giây phút. Duy Tắc ngữ lục q. 2 ghi: »我 輩 在 士 途 中、 爲 國 宣 勞、 爲 民 牧 守、 十 二 時 中、 無 一 響 靜 定。 – Bọn tôi ở trên con đường làm quan, việc nước bận rộn, chăn giữ muôn dân, suốt ngày không có giây phút nào được yên tịnh (tâm trí)«.


vietnamese:
nhất loại kiên trụ tương tục nhi chuyển <pttđ>


vietnamese:
tam kiếp tu hành phương thành phật quả <pttđ>


meanings:
531三種教化。<一>梵語 trīṇinirmāṇāni。就眾生利益之所依，分業化、隨化、上化。(一)業化（梵 karma-nirmāṇa），以工巧業處而化自在。(二)隨化（梵 upapatti-nirmāṇa），隨他之所欲而化自在。(三)上化（梵 uttama-nirmāṇa），住兜率天等之勝上而化之。〔大乘莊嚴經論卷二〕　<二>就身語意三業，分身化、語化、意化，與「三示現」、「三輪」同義。(一)身化，依神境通，變化勝異之境，引所化之眾生發心。又分現神通化、現受生化、現業果化三種。(二)語化，又作口化。依他心通，演說教法，引所化之眾生發心。又分慶慰語化、方便語化、辯揚語化三種。(三)意化，依漏盡通，鑑察眾生根機意樂，隨宜說法，引所化之眾生發心。又分決擇意化、造作意化、發起意化、受領意化四種。　聲聞、菩薩及佛之變化身皆具三化之德，唯為顯佛三化之殊勝，而稱之為威力。又他受用身所化之生類雖無惡見等，然當彼之所化入上位時，亦示現三化。〔佛地經論卷六、成唯識論卷五、大乘法苑義林章卷六末〕（參閱「三輪」679）


meanings:
(term) thirty-seven aids to enlightenment


meanings:
(term) seven groups (of Buddhist disciples)


meanings:
105即七類弟子，構成釋尊之教團（出家與在家）。又作道俗七眾。七者即：(一)比丘（梵 bhikṣu，巴 bhikkhu），又作苾芻、乞士，指滿二十歲之出家男。(二)比丘尼（梵 bhikṣunī，巴 bhikkhunī），又作苾芻尼、乞士女，指滿二十歲之出家女。(三)沙彌（梵 śrāmaṇera，巴 sāmaṇera），又作勤策男，指未滿二十歲之出家男。(四)沙彌尼（梵 śrāmaṇerikā，巴 sāmaṇerī），又作勤策女，指未滿二十歲之出家女。(五)式叉摩那（梵 śikṣamāṇa，巴 sikkhamānā），譯作學法女，乃沙彌尼為比丘尼前二年之稱呼。(六)優婆塞（梵 upāsaka，巴同），譯作近事男，指在家之男信徒。(七)優婆夷（梵 upāsikā，巴同），譯作近事女，指在家之女信徒。又此七眾加近住（受三皈，一日一夜受持戒者），稱為八眾；或加近住男、近住女，稱為九眾。〔仁王般若波羅蜜經卷下、摩訶僧祇律卷二、卷二十四、大毘婆沙論卷一二三〕


meanings:
Gọi đủ: Nhất ngôn kí phát, tứ mã nan truy »Một lời nói ra, ngựa hay (ngựa tứ) đuổi theo không kịp«. Thiền tông mượn cụm từ này để chỉ cho: Một khi đã dùng ngôn ngữ văn tự để diễn đạt thì đã cách »Mặt mũi xưa nay« rất xa. Tắc 89, Thung Dung lục (Đại 48, 285 thượng) ghi: »只 如 萬 里 無 寸 草 處、 作 麼 生 去？ （一 言 既 發、 駟 馬 難 追）。 – Nếu như muôn dặm không có một tấc cỏ, thì thế nào? (Một lời nói ra đã cách chân lí rất xa)«.


meanings:
（梵 Eka-vyavahārika，巴 Ekavyohārika、Ekabbohāra，藏 Tha-sñadgcig-pahīsde）小乘二十部之一，屬大衆部系之學派。《文殊師利問經》譯爲執一語言部，謂（大正14·501b）︰‘所執與僧祇同，故雲一也。’《異部宗輪論》、《部執異論》、《十八部論》等譯爲一說部，《異部宗輪論述記》謂（卍續83·435上）︰‘一說部，此部說世出世法皆無實體，但有假名，名即是說意，謂諸法唯一假名，無體可得，即乖本旨。所以別分名一說部，從所立爲名也。’一般認爲是佛陀入滅二百年間，從大衆部分出的，主要駁斥大衆部‘現在有體，過未無體’的說法，否認有‘唯一刹那’的現在法，强調‘諸法無有實體，唯有假名。’<#>賢首法藏嘗根據前引《異部宗輪論述記》所述，稱此部爲諸法但名宗，謂其教義分通大乘。蓋‘諸法無有實體，唯有假名’之說，殆與般若皆空之說無異。依此，本部若于佛滅二百年間成立，則其所宗當系般若說之基礎；若于佛滅四、五百年間成立，則所立即是般若之說。<#>◎附︰呂澄《印度佛學源流略講》第二章第五節（摘錄）<#>大衆與上座的對立，一開始是表現在對佛說解釋的方法上。上座采用分別說，認爲對佛說應該加以分別的解釋；大衆采用的是一說，認爲佛說是一往之談，應該作全盤肯定的解釋，所以大衆部又有‘一說部’的稱號。關于‘一說’的意義，據清辨的解釋，佛以一刹那智慧就能知一切法，而施設言說，故名一說。這正好與分別說相對，因分別說是講佛說法有了義，也有不了義，應加分別。但據《宗輪論述記》的另一解釋，說此部認爲一切法皆無實體，但有一個假名，‘名’就是‘說’，所以稱之爲一說部。這很明顯是與有部對立而立說的，大衆一開始未必就有如此完整的對法體的看法，看來這一說法是晚出的。<#>［參考資料］　《三論玄義》；《大乘法苑義林章》卷一（本）；《華嚴五教章》卷一；李世杰《印度部派佛教哲學史》第六章。<#>


meanings:
Nhất quán, trước sau như một, luôn luôn: 他一貫待人謙和 Anh ấy đối đãi với người khác luôn luôn khiêm tốn hoà nhã;


meanings:
Hành giả tham Tổ sư thiền vượt qua những giai vị Bồ Tát của giáo môn, trực tiếp ngộ nhập Phật tính.


meanings:
Còn gọi: Lập địa thành Phật. Không cần trải qua thứ lớp tu hành mà trực tiếp chứng nhập quả vị Phật. Chỉ cho pháp môn Đốn ngộ của Thiền tông. Vĩnh Gia Chứng Đạo Ca (Đại 48, 396 hạ) ghi: »爭 似 無 爲 實 相 門、 一 超 直 入 如 來 地。 但 得 本、 莫 愁 末、 如 淨 琉 璃 含 寶 月。 既 能 解 此 如 意 珠、 自 利 利 他 終 不 竭。 – Tranh tợ vô vi Thật tướng môn, nhất siêu trực nhập Như Lai địa. Đản đắc bản, mạc sầu mạt, như tịnh lưu li hàm bảo nguyệt. kí năng giải thử như ý châu, tự lợi lợi tha chung bất kiệt. – Đâu giống như pháp môn thật tướng vô vi, trực tiếp chứng nhập quả vị Phật. Chỉ được gốc, lo chi cành, như ngọc lưu li ngậm ánh trăng. Khéo hay sử dụng châu như ý, tự lợi, lợi tha đến vô cùng«.


meanings:
Đối lại: Vạn gia sinh Phật. Người có vì sao tốt chiếu mạng, đường đời không vấp, hưởng phúc trọn đời. Người có phúc lớn; được người đời ca tụng. Trong Sãi Vãi của Nguyễn Cư Trinh có câu: Dầu chẳng »Vạn gia sinh Phật« cũng là »Nhất lộ phúc tinh«. Ý nói: Nếu chẳng làm được một vị quan nhân đức thì cũng làm một người thường dân có phúc lớn, có danh tiếng ở đời. X. Vạn gia sinh Phật.


meanings:
Đời Đường, thiền tăng Mễ Hoà thượng còn được gọi là Thất sư. X. Mễ Hoà thượng.


meanings:
668<一>指大涅槃所具之三種德相，即：法身、般若、解脫三者。依南本涅槃經卷二載，三德猶如伊字三點（悉曇伊字為凕）或摩醯首羅（大自在天）之三目（觌）。又據大乘義章卷十八載：(一)法身係指一切存在本來具足之真如，或指以功德法完成之身。(二)解脫即脫離煩惱束縛之謂。(三)般若則指悟之智慧。此三者，三即一，一即三；而在因位時，稱為三佛性；在果位時，稱為三德。又於大般涅槃經玄義卷上，將「摩訶般涅槃那」譯為「大滅度」，此係以「大」為「法身」，以「滅」為「解脫」，以「度」為「般若」。此外，由於因、果之相對，故三德亦有順逆兩種之別，所謂順三德，即：正因佛性之果成就法身之德，了因佛性之果成就般若之德，緣因佛性之果成就解脫之德。反之，若由轉「苦」成就法身德，由轉「惑」成就般若德，由轉「業」完成解脫德，則稱為逆三德。　依天台宗，三德之說曾出現在法華經以前之諸經，但法華圓教之三德係非縱非橫、非三非一，可說大異於前說。同時此三德亦可配於三菩提、三佛性、三寶、三道、三識、三般若、三大乘、三身、三涅槃等。此外，據攝大乘論舉出，轉五蘊可成三德，即：轉色蘊可成法身德，轉受、想、行三蘊可成解脫德，轉識蘊可成般若德。〔摩訶止觀卷三上、止觀輔行傳弘決卷三之一、金光明經玄義卷上、法華玄義卷五下〕　<二>指佛果位所具足之三種德相，即：智德、斷德、恩德。據佛性論卷二所舉：(一)智德，指其所具之德，乃 O從佛之立場觀察一切諸法之智慧。(二)斷德，指滅盡一切煩惱惑業之德。(三)恩德，由於救度眾生之願力，而予眾生以恩惠之德。以上三德配於法、報、應三身，同時智、斷二德具有自利、自行、自覺之內涵，而恩德則具有利他、化他、覺他之內涵。華嚴經疏卷十二（大三五‧五八九下）：「佛種不斷，有何相耶？謂成三德。救護眾生，成就恩德；永斷煩惱，成於斷德；了知諸行，成於智德。」〔梁譯攝大乘論釋卷八、彌勒上生經疏卷下〕　<三>指一切事物所具之三種性質。即：(一)薩埵（梵 sattva），表示勇健之德。(二)剌闍（梵 rajas），表示塵坌之德。(三)答摩（梵 tamas），表示闇鈍之德。此係印度數論學派所提倡，見金七十論卷上。此三德依序譯作喜、憂、闇，或勇、塵、闇，或貪、瞋、癡，或樂、苦、捨，或黃、赤、黑，或染、粗、黑等。即二十五諦之第一諦（自性冥諦）所具之德。此德能生各種善惡美醜之物。此外，除神我諦以外，其餘二十三諦皆兼具此三德。〔成唯識論述記卷一本〕　<四>又作三種圓德、三圓德。指如來所具之三種圓滿德相，即：(一)因圓德，謂如來之因行圓滿具足。因行有四修：(1)無餘修，福德與智慧二種資糧具修無遺。(2)長時修，經三大阿僧祇劫而不倦。(3)無間修，精勤勇猛，無剎那廢修。(4)尊重修，恭敬所學，無所顧惜，修而不慢。(二)果圓德，謂如來之果德圓滿具足。有四德：(1)智圓德，具有無師智、一切智、一切種智、無功用智四種。(2)斷圓德，具有一切煩惱斷、一切定障斷、畢竟斷、并習斷四種。(3)威勢圓德，即於外境化變住持之自在威勢；於壽量若延若促之自在威勢；於空、障、極遠、速行、小大相入等自在威勢；令世間種種本性法爾轉勝之希奇威勢。或於難化而必能化；於答難必決疑；立教必出離；於惡黨必能伏之四種威勢。(4)色身圓德，具眾相、具隨好、具大力、及內身骨堅固，超越金剛，外煥神光，踰百千之日。(三)恩圓德，謂如來慈悲哀愍之德圓滿具足，永遠解脫三惡趣與生死之苦，亦令眾生安住於人天之善趣與三乘。〔俱舍論卷二十七、俱舍論光記卷二十七〕


vietnamese:
tam đức ☸ phiên tam nhiễm thành tam đức <ttps>


meanings:
532指三種心。<一>為往生淨土而發之至誠心、深心、迴向發願心。相當於彌陀四十八願中第十八願之「至心、信樂心、欲生心」。有關三心之解釋，異說殊多。淨影之觀無量壽經義疏卷末謂，誠心者，起行不虛，實心求去；深心者，信樂殷至，欲生彼國；迴向發願心者，直爾趣求，說之為願，挾善趣求，說為迴向。善導之往生禮讚偈則謂，至誠心者，身業禮拜彼佛，口業讚歎稱揚彼佛，意業專念觀察彼佛，凡此三業必須真實；深心者，即真實信心，信知自身是具足煩惱之凡夫，善根薄少，流轉三界，不出火宅，今信知彌陀本弘誓願，及稱名號，下至十聲一聲等，定得往生，乃至一念無有疑心；迴向發願心者，所作一切善根悉皆迴願往生。此外，迦才之淨土論卷上、智光之往生論疏、知禮之觀經疏妙宗鈔卷六等，均以此三心等同大乘起信論所說之直心、深心、大悲心，均係於十信之終心所發者。〔觀無量壽佛經疏卷下、翻譯名義集卷十一、念佛三心要集、念佛名義集卷中〕　<二>十信成就菩薩所發之直心、深心、大悲心。(一)直心，指正念真如之心。(二)深心，指樂集一切諸善行之心。(三)大悲心，指欲拔一切眾生苦之心。係大乘起信論所立，與維摩經卷上佛國品所說之直心、深心、大乘心同。〔淨土論卷上（迦才）、華嚴經疏卷十八〕　<三>初地以上菩薩所發之真心、方便心、業識心。(一)真心，又作超越心，即根本無分別智之心。(二)方便心，即以後得智利益眾生之心。(三)業識心，即生起根本、後得二智時，尚留之微細生滅之心。〔大乘起信論、大乘起信論義疏卷下〕　<四>凡夫所未能祛除之起事心、依根本心、根本心。(一)起事心，四住地所起煩惱粗強，能起業事，障蔽佛之化身之心。菩薩修習伏結之道，伏除此心，故得化身。(二)依根本心，依無明之根本而起四住地惑之心。此心障蔽佛之報身，菩薩修習斷結之道，斷除此心，故得報身。(三)根本心，以四住煩惱為本之無明地之心。此心障蔽佛之法身，菩薩修習勝拔道，滅除此心，故得法身。宗鏡錄卷八十九將此三心依次配於前六識、第七識、第八識。〔金光明最勝王經卷二、大乘義章卷十九、大乘法苑義林章卷七本〕　<五>聖者必須斷滅之假名心、法心、空心。(一)假名心，執著實我之心，乃外道之見。(二)法心，執著實法之心，乃小乘有部之見。(三)空心，執著我法二空之心，謂此心滅時，諸業煩惱即永不起而得入涅槃。〔成實論卷十一假名品〕　<六>十地之每一地各有入、住、出等三心。(一)入心，入地未久住時之心。(二)住心，久住而住地盛時之心。(三)出心，臨久住之末，漸近後勝位之心。〔梁譯攝大乘論釋卷十一、成唯識論述記卷十本〕


meanings:
因明學用語。指由‘宗’、‘因’、‘喻’等三部分組成的因明論式。印度新因明家陳那據五分作法所改造而成。<#>此中，所謂‘宗’，指立論者所提出的論題，亦即立論者的主張。又稱所立。《因明入正理論》雲（大正32·11b）︰‘宗者，謂極成有法，極成能別差別爲性，隨自樂爲所成立性，是名爲宗。’宗由前陳、後陳組成；前陳與後陳（即宗依）以立敵共許爲要，但由此二者所成的宗體則必須是立者認許，敵者不許。<#>所謂‘因’，指立論的根據，亦即用以開顯自宗的道理。又稱能立。凡正因須具備三相，如《因明入正理論》雲（大正32·11b）︰‘因有三相，何等爲三？謂遍是宗法性，同品定有性，異品遍無性。’因明論式中，所立的因若闕此三者中的任一相，則成似因，是爲因過。<#>所謂‘喻’，即比喻。指立論者用彼此共同承認的比喻，以證成自己的立論。因此，‘喻’的內容必然是立敵雙方所共許的。《因明入正理論》雲（大正32·11b）︰‘喻有二種，一者同法，二者異法。同法者，若于是處顯因同品决定有性，謂若所作，見彼無常，譬如瓶等。異法者，若于是處說所立無，因遍非有，謂若是常見，非所作，如虛空等。’此中，同法即同喻之謂，乃以適例論定宗因者。異法即異喻之謂，指以相反的事例簡別不其然者。又，不論同喻、異喻，概由喻體、喻依所成。喻體指一般的真理，喻依爲其實例。<#>◎附︰霍韜晦《佛家邏輯研究》第二章（摘錄）<#>從形式上看，因明比量推理的論式有三支。曰︰宗、因、喻；亦名三支作法。其中宗是主張（或曰結論），因與喻都是支持宗體使其得以建立的根據。喻中又有兩支，曰︰同喻、異喻。同喻、異喻之中，又各有喻體和喻依，作用是在于舉出同類事物以顯示因宗之間的不相離性，由此而證成宗義。由于宗亦即證成的目標，所以亦名所立；因、喻均用以證成宗體，所以亦名能立。茲舉因明中所常用的例子，說明如下︰<#>      宗體<#>    ┌──┐<#>宗：聲是無常……………………………………………所立<#>因：所作性故…………………………………………┐<#>喻┌若是所作，見彼無常，譬如瓶等（同喻）……│能立<#>  └若是其常，見非所作，如虛空等（異喻）……┘<#>    └───────┘  └──┘<#>            喻體          喻依<#>此式若以符號表示，則爲<#>    　　宗︰凡S是P<#>    　　因︰凡S是M<#>            如M，則P。如X21、X22……<#>    　　喻　<#>    　　　　如非P，則非M。如X21、X22……<#>這樣的三支作法的形式，首先值得我們注意的是它的排列︰先標宗，後出因。若與西方傳統邏輯的三段論法（Syllogism）相較，則在次序上似乎恰恰相反。蓋三段論法的符式是︰<#>大前提︰凡M是P<#>小前提︰凡S是M<#>結　論︰凡S是P<#>從表面看︰三段論法的大前提可相當于因明的同喻（因明同喻的符式如M，則P，若寫成定然式則作凡M是P），小前提即因支，結論就是宗支。正因爲因明論式和三段論法在形式上有這幾點相似，所以近代學者研究佛家邏輯，頗有人即以三段論法比附因明。其實，三段論法與因明之間，雖說是有幾點相似，但如果我們即由這幾點相似去瞭解因明，却是一點也把握不著因明的特殊形態的。換句話說，因明與三段論法的同異，幷不在于三支排列的先後，而是在于他們兩者各有不同的形態︰蓋一般西方邏輯的推理式（如三段論法），我們可以說，其目的都是在于成就一向前的推理，或由因以成果；但因明論式却是就一已設的結論，再回溯其所以然，目的在證明此結論的成立。即就這種回溯與證明的歷程上說，我們可名之爲由果溯因的形態，或稱之爲歸證推理。因明論式三支的排列及其邏輯構造（見下），就是受這樣的形態所影響的。<#>至于說，因明論式何以會采取一種這樣的形態？此則恐怕是與因明當時的應用有關。原來印度古代，自吠陀（Veda）的時候起，諸家學派即競爲正理上的辯論。各國人君，常親自主持論議，集全國學者，公開對辯，勝者受上賞，敗者則割舌自殺，風氣所及，對辯論術的研尋自成必要，因明學就是在這樣的情形下産生及發展起來的。爲了適應辯論上的程序，所以因明論式以宗支置于第一，蓋此即爲立敵雙方的諍論所在，而論據（因）則可伺對方的弱點而後立故。所以從這一方面看，則因明實在也就是一門辯論學，而論式的這種由果溯因的形態也可以說是爲適應辯論而設計的一種形態。<#>［參考資料］　呂澄《因明入正理論講解》。<#>


meanings:
533因明用語。依宗（命題）、因（理由）、喻（譬喻）等三支成立之因明論式。又作三分作法。略稱三支、三分。乃陳那及其弟子商羯羅主等新因明論師所立，唯設宗、因、喻三段之推論式。(一)宗，又稱所立（梵 sādhya），為議論之主題，乃即將被論證之命題。如言「聲是無常」是。宗由主詞與賓詞組成，主詞又稱有法（梵 dharmin）、所別（梵 viśeṣya）、前陳；賓詞又稱法（梵 dharma）、能別（梵 viśeṣana）、有相（梵 liṅgin）、後陳。凡因明之規則，主詞與賓詞須立（立論者）、敵（問難者）共同認可。聯結此兩語以立一論式時，始生兩者間之議論，借因、喻之力以圖成立其主義。　(二)因，即能立（梵 sādhana），為論證之根據。如云「所作性故」是。因具有遍是宗法性、同品定有性、異品遍無性三相，此為因必備之條件，新因明之根柢。(1)遍是宗法性（梵 pakṣa-dharmatva），規定宗之主詞與因之關係，即後者之範圍必包攝（大於）或等於前者。(2)同品定有性（梵 sapakṣe vidyamānatā），規定宗之賓詞與因之關係，後者包攝前者，或與其「外延」全體相等。外延，此處指適用於某一概念相同屬性之全部範圍。故知「因」須包含宗之賓詞，或與賓詞相同屬性之全部範圍相等，始構成因之條件。(3)異品遍無性（梵 vipakṣe nāstitā），係與同品定有性相反之規定，即與宗之主詞及賓詞相違之異品應全無關係。故知同品係從正面推斷以證成所立之宗，而異品則從反面證成所立之宗。　(三)喻，為議論根柢之一般原理，表示立、敵共認之真理，相當於論理學之大前提，由喻體及喻依組成。喻體為一般之真理，喻依為其實例。喻又分同喻、異喻。同喻為宗論證之積極基礎，異喻為其消極基礎。　今舉具備三支作法之論式如下：聲是無常（宗，第一支），所作性故（因，第二支），見諸所作皆無常，譬如瓶等（同喻），諸常住皆非所作，譬如虛空（異喻，以上第三支）。　古因明五支作法與三支作法之關係，三支作法係五支作法之前三支作法，五支為宗、因、喻、合、結，三支作法即將「合」支歸攝於喻體，將「結」支歸攝於宗支。如是將五支作法之歸納性質導向於三支作法之演繹性質，近似西洋論理學之三段論法，表示論理學之意義更進一步。今試將三支作法與三段論法作一比較，論式分三段彼此相同，又三段論法結論賓位之概念，即有大概念之前提，稱大前提，此同於同喻合作法之喻體；其結論主位之概念，即有小概念之前提，稱小前提，與因同；其結論，與宗之性質相同。然三支作法為立敵互相往復問答，以悟他論證為目的，故用宗、因、喻之次第；三段論法以考究自己思想之運用法則為目的，以推理為主，故用大前提、小前提、結論之次第。此外，於因明可用異喻之方法檢查同喻之正否，三段論法全闕，又未見喻依。〔因明入正理論疏卷上本、因明論疏瑞源記〕（參閱「五支作法」1069、「因明」2276）


meanings:
609將佛一代之聖教判別為三類。此種判教盛行於南北朝以後。<一>南北通用之頓教、漸教、不定教等化儀三教。(一)頓教，指不循順序次第，起始即說幽深教法之教，如華嚴經。(二)漸教，指由淺入深，由小至大，循序漸進之教法，如阿含經、般若經、涅槃經等。(三)不定教，又作偏方不定教、無方教。攝頓、漸，隨機隨時應變之教法，如勝鬘經、金光明經。　以上之漸教復有其教法層次，故產生三時教、四時教、五時教之說。虎丘山笈法師即分之為三教，謂自佛成道至十二年之中，講說諸法實有之道，稱為有相教，如阿含經；十二年後至法華時之中，講說諸法皆空之旨，稱為無相教；最後於雙樹林之時，有無雙照，而說一切眾生皆有佛性，闡提亦可作佛，稱為常住教。宗愛法師復於無相、常住之間加上同歸教，而成四教；莊嚴寺之僧旻亦同此主張。道場寺慧觀、定林寺僧柔、謝寺慧次等更於無相、同歸之間加上褒貶抑揚教（如淨名、思益等經），而成五教。至於不定教，則智顗分之為顯露不定、祕密不定二種，而各簡稱為不定教、祕密教、加上頓、漸二教，雖成化儀四教，實則仍不出頓漸不定三教。又法華玄義卷十雖載稱此三教南北通用，恐係江南諸師所立，故又有「南中三教」之稱。其中，頓漸二教乃慧觀首立，唯其說法起源甚早。至於不定教，則係後人添加，首倡者不詳。〔大品經遊意（吉藏）、大方廣佛華嚴經疏卷一、法華玄義釋籤講義卷十（慧澄）、大乘義章卷一、三論玄義〕　<二>北魏慧光（世稱光統律師）所立之漸教、頓教、圓教。又稱光統三教。(一)漸教，為根機未熟者按淺深順序說教，如先說無常，後說常，先說空，後說不空。(二)頓教，為利根者於一法門具說常無常、空不空。(三)圓教，為上臻佛境者說如來之無礙解脫、究竟果海、圓極祕密等自在法門，如華嚴經即是。立華嚴經為圓教即以慧光為嚆矢。〔華嚴經探玄記卷一、華嚴經疏鈔玄談卷四、華嚴經搜玄記卷一本、華嚴五教章卷一〕　<三>地論宗所立之立相教、捨相教、顯真實教。(一)立相教，為二乘之人所說有相之教。(二)捨相教，大品等經廣明無相之理，故稱捨相。(三)顯真實教，華嚴等經顯示真實，故稱顯真實教。此說創於慧光之後。〔大乘玄論卷五〕　<四>南山道宣所立之性空教、相空教、唯識圓教。(一)性空教，諸法性空無我，以此理照心，是為小乘。(二)相空教，諸法本相是空，唯情妄見，以此理照用，為小菩薩，屬大乘淺教，如般若經等。(三)唯識圓教，諸法外塵本無，實唯有識，此理深妙，唯意緣知，悉攝一切大乘深義，如華嚴、法華、楞伽等經，攝大乘等論均屬之。以上，前二者為權教，後者是實教。又依此三教而立之三觀稱性空觀、相空觀、唯識觀。〔四分律刪繁補闕行事鈔卷中四懺六聚法篇、四分律行事鈔資持記卷中四之三、八宗綱要卷上〕　<五>宋代贊寧所立之顯教、密教、心教。(一)顯教，指諸乘之經律論等，以迦葉摩騰為始祖。(二)密教，指瑜伽、灌頂、五部、護摩、三密、曼拏、輪法等，以金剛智為始祖。(三)心教，指直指人心、見性成佛之禪法，以菩提達磨為始祖。〔宋高僧傳卷三〕　<六>真諦三藏依金光明經（合部金光明經卷二業障品）等所立之轉法輪、照法輪、持法輪。佛成道後七年中於鹿野苑講說四諦之理，稱為轉法輪。七年後在舍衛國說般若等，以空照有，此時具有轉、照二輪。三十年後入涅槃前，在毘舍離國為真常之菩薩說解節經等，空有雙照，此時具有轉、照、持三輪。此為真諦解節經疏之說，出於圓測之解深密經疏卷五、華嚴經疏卷一。又解深密經疏卷五載，真諦之部宗異論記立小乘法輪、大乘法輪、一乘法輪等三教。初法輪即三藏教，僅指小乘，即阿含經；第二法輪通於大小二乘，即涅槃經；第三法輪僅指大乘，即華嚴、般若等經。此為轉、照、持三法輪之別說。　<七>嘉祥寺吉藏所立之根本法輪、枝末法輪、攝末歸本法輪。(一)根本法輪，指華嚴經。此經乃佛成道最初所說。(二)枝末法輪，即為小乘等後所說之經。(三)攝末歸本法輪，指法華經。此經乃佛成道四十年後，說會三歸一之理。（參閱「三轉法輪」694）　<八>唐代玄奘所立之有教、空教、中道教。為法相宗之教判。(一)有教，初時於鹿苑等處轉小乘四諦之法輪，說「我空法有」之旨。(二)空教，第二時於靈鷲山等說諸部般若，述「諸法皆空」之旨。(三)中道教，第三時說深密等經，破有、空二執，而明中道之旨。華嚴五教章中則以此三時分別為轉、照、持等三法輪。又依華嚴經探玄記卷一載，印度戒賢論師立第一時「人空法有」（有教），第二時「諸法皆空」（空教），第三時「非有非空」（中道教），與玄奘所立三教之內容相同。〔起信論義記序〕（參閱「三法輪」573、「三時教」596）　<九>印度智光論師依般若經、中觀論等立三時教，以第三之無相大乘為了義教。謂佛初時於鹿野苑為諸小根說四諦等小乘之法，明「心境俱有」之旨。第二時中為中根者說法相大乘，明「境空心有唯識」之理。第三時為上根說無相大乘，明「心境俱空、平等一味」之義，即般若等之義。〔華嚴經探玄記卷一、起信論義記序〕　除以上九種就佛法內容而判教外，我國亦常以佛、儒、道並稱三教，日本則是佛教、神道教、儒教並稱三教。此三教在中日歷史上曾有混同之現象，然同時亦有彼此排斥之事例。（參閱「三教論衡」612）


meanings:
612<一>指儒、釋、道三教之論諍。蓋儒道二教原係我國固有宗教，佛教則傳自印度，不論思想信仰或儀禮習慣方面，均有極大之差異，故三教之間常起教義、儀禮上之論諍。據漢法本內傳所載，後漢明帝時，道士褚善信等嘗與迦葉摩騰、竺法蘭二人於洛陽白馬寺外辯法，終為摩騰所伏，此蓋後世所捏造。三國時代，吳之康僧會對孫皓答辯周孔善惡報應之說略嫌顯近，而謂釋教方盡幽遠之意。曹植亦曾作辨道論，以駁斥道教不老不死之說。凡此，皆屬早期之三教論衡。　西晉時，王浮與帛遠論道佛之優劣，以辭屈而偽作老子化胡經謗佛，其後佛徒乃作清淨法行經以酬之。東晉時，孫盛以佛入儒，作「聖賢同軌老聃非大賢論」及「老子疑問反訊」以斥道教；又羅含君章、廬山慧遠各作更生論、形盡神不滅論，共論神識之不滅；孫綽、慧遠各作喻道論、明報應論以說因果報應之不妄；此外，慧遠並著「沙門不敬王者論」，「沙門袒服論」，以明佛教禮儀異於我國傳統之制，對此，何無忌作「難袒服論」以難破慧遠之說。劉宋時代，鄭道子、僧含有「神不滅論」，慧琳有「白黑論」；何承天則作「達性論」，主張神滅、天命以謗佛教；慧遠門人宗炳作明佛論、顏延之作「釋何衡陽達性論」、劉少府作「答何承天」等破何承天之說；道士顧歡作「夷夏論」，謂佛法為夷狄之法；對此，僧紹之「正二教論」、謝鎮之「與顧道士折夷夏論」、慧通之「駁顧道士夷夏論」等均予以駁斥。蕭齊時代，張融作「門律」，倡道佛二教一致，周顒時與之酬唱，孟景翼亦作「正一論」以贊張氏之論。逮范縝再倡「神滅論」，否定因果報應；對此，蕭琛出「難神滅論」以對之，而神滅不滅之論諍達於高潮。梁武帝即主張神不滅論。　北魏太武帝深信道教，以道士寇謙之等言，於太平真君七年（446）行排佛政策，文成帝時佛教始復興。北齊文宣帝時嘗令佛道辯法而排斥道教。至北周武帝，容道士張賓、衛元嵩之言，於天和四年（569），敕道佛二教之徒論其優劣，且命司隸大夫甄鸞詳定佛道二教之優劣。如甄鸞著「笑道論」，以辨道教之偽，又道安著「二教論」，以抨擊道教。及至建德三年（574）仍敕廢道佛二教，但實廢佛教，以立道教。唐興，以李姓之故，重道教，更與佛教屢有衝突。初唐之三教談論，多為實質上之談論。高祖武德四年（621，一說七年），道士太史傅奕上「減省寺塔僧尼益國利民事十一條」，痛論僧尼寺塔之弊，法琳、李師政乃作「破邪論」、「內德論」，明渍作「決對傅奕廢佛法僧事」，以破傅氏之說。太宗貞觀十三年（639），祭酒孔穎達、沙門慧淨、道士蔡晃等，於弘文殿談論三教。高宗時以道教為國教，追諡老子為「玄元皇帝」，一時道教勢盛，且多剽竊佛教教理而作偽經。至麟德元年（664），道世上表陳述道經之偽妄，總章元年（668）乃有詔論老子化胡經真偽之事，然其事未久即被禁斷。又嗣聖八年（691），僧尼之位次恢復僧先道後，兩教紛諍之原因由是得以緩和。貞元十二年（796），徐岱與沙門覃延、道士葛參成等人，在麟德殿講論三教。翌年，左街僧事端甫入內殿講論儒道，賜紫方袍。從玄宗至文宗期間，湛然以儒家出身，弘揚天台教觀，門人儒者梁肅著止觀統例，澄觀論華嚴、易經之類同，李翶作復性書，採大乘起信、圓覺、楞嚴之說，而為宋儒之先驅。憲宗時，韓愈作原道、原人等，論道佛之弊，又上「論佛骨表」及「與孟簡書 v來排擊佛教；對此，孟簡以「論夷夏」及「因果報應」酬答韓氏。圭峰宗密著原人論，斥破儒道二教之迷執，並闡述周易與真如緣起之關係。會昌五年（845），武宗排佛，一時道教勢盛，未幾，佛寺復興。此後所謂三教論諍日趨形式化，三教論談僅流於朝廷儀禮之一。　及至宋代，儒教勃興，採佛教教理匯成新學之同時，排佛之風亦盛，如孫泰山之「儒辱說」、歐陽修之「本論」三篇、石守道之「怪道」、胡寅之「崇正辯」、李泰伯之「潛書」等均主排佛，歐陽修撰新唐書、五代史，更刪除所有有關佛教之事項；對此，智圓於「閑居編」中提倡三教並存不廢之說，契嵩於「輔教編」、「非韓」三篇力主儒釋一貫之道，張商英撰「護法論」駁斥韓、歐之主張。又張載、二程、朱熹等雖提倡排佛論，然其學說取之於佛教者實多。至宋徽宗，崇信道教，崇寧五年（1106）敕寺院置孔、老像，道士位次，列在僧尼之上，佛典中凡有謗道儒之處概皆焚棄。南宋時代，宗杲最先提倡三教融合之說，孝宗、宗曉、劉謐、子成、志磐、李純甫等均有以繼之。逮南宋淳祐九年（1249），李志總掌天下之道教，致佛道二教再相傾軋。及元世祖就西藏僧八思巴受戒，道士之反感益烈，寶祐三年（1255），道士丘處機、李志常等搗毀西京夫子廟、佔領梵剎四百餘所，至元十八年（1281），除道德經外，道藏及有關之印版等因帝令而悉燒棄。與此同時，王中孚、酈希誠、張宗演各倡全真教、大道教、正一教，轄有大江南北，統一確定道教教會。至明代正統年間，完成道藏之編纂，萬曆年間續入增補完成，道教因而振興。　明太祖嘗製三教論、釋道論，沈士榮（續原教論）、姚廣孝（道餘錄）、屠隆（佛法金湯編）、袾宏（緇門崇行錄）、智旭（周易禪解、四書蕅益解）等均主三教調和之說，胡敬齋、王陽明等則秉儒排佛。概言之，此時儒佛二教調和之論較盛。清初，一明撰「會心內集」等，亦倡三教融會。此一時期，各教皆喪生氣，而淪於萎靡沉滯之勢。　在日本，有佛教、神道、儒教三教之論衡，由於日本自上古以來即以神道作為政治與道德之軌範，至應神天皇在位（270～309）時，始由阿直岐、王仁等自百濟傳入論語，為儒教興學之濫觴，不久佛教亦傳入而成三教。欽明天皇在位（540～570）時，雖有奉祀佛像之問題，蘇我、物部二氏發生論諍，但此後以皇室為首，一般均重神祇，同時亦崇信儒佛二教。後本地垂迹之說興起，神佛融合之論由是盛行。〔弘明集、梁高僧傳卷七、廣弘明集歸正篇、辯惑篇、法義篇、唐護法沙門法琳別傳卷上、釋氏六帖卷八、歐陽修外傳〕　<二>全一卷。日本臨濟宗慧訓撰，成於延享三年（1746）。為論述儒、釋、道三教之同異及諸家諸宗之大意。分總論、雜論、別論三篇。


meanings:
687斷，乃斷縛離繫而得證之義。三斷指：<一>(一)見所斷（梵 darśana-heya），即於見道之位所斷之法。又作見道所斷之法、見斷。(二)修所斷（梵 bhāvanā-heya），即於修道之位所斷之法。又作修道所斷之法、修斷。(三)非所斷（梵 a-heya）， 即非見道、修道之位所斷之法。又作非所斷之法、非斷。　大、小二乘對三斷之解釋略有出入，茲就小乘之觀點而論，據俱舍論卷二、品類足論卷二等所舉，三斷指：(一)見所斷，謂聲聞初果之人，斷惑見理，稱為見道；因其斷除八十八隨眠，及與之俱有之法與隨行之得，故稱見所斷。(二)修所斷，謂聲聞第二果、第三果之人，修真斷惑，稱為修道；因其斷除十五界（十色界及五識界），及其餘之有漏法（八十一品之惑），及與之俱有之法與隨行之得，故稱修所斷。(三)非所斷，謂聲聞第四果之人，三界煩惱皆已斷竟，證得無漏果，而無惑可斷；亦即有為、無為一切之無漏法，稱為非所斷。又十八界中，意根界、法境界、意識界等三界通於三斷，其餘之十五界唯限於修所斷。　次就大乘之觀點而論，據大乘阿毘達磨雜集論卷四、瑜伽師地論卷六十六等所舉，三斷指：(一)見所斷，即分別所起之染污之見、疑、見處、疑處，及於見等所起之邪行、煩惱、隨煩惱，及見等所發之身語意業，與一切惡趣等之蘊、界、處，是為見所斷。(二)修所斷，即得見道之後，與見所斷不同之諸有漏法；亦即斷除分別所起之染污之見等以外，其餘之諸有漏法，是為修所斷。(三)非所斷，即諸無漏法；亦即以出世聖道之無為法，證得無學位，而於無學身中之清淨自性所發之身、語業，是為非所斷。又十八界中之七心界，及色、聲、法三界通於三斷，其餘之八界則唯有見、修二斷。〔大毘婆沙論卷五十一、卷五十二、順正理論卷六、成唯識論卷五、俱舍論光記卷二〕　<二>就所斷之法的性質，而將斷分為自性斷、不生斷、緣縛斷三種。據宗鏡錄卷七十六所舉，即：(一)自性斷，謂於智慧起時，煩惱闇障之自性應斷。(二)不生斷，謂證得初地法空之時，能令三塗惡道之苦果永不更生。(三)緣縛斷，謂斷除心中之惑，而於外塵境不起貪、瞋之心，雖緣於境，而不染著，是為緣縛斷。三斷之中，自性、不生二者任運能斷，其皆由緣縛一斷，則能令三界之因果不生。　此外，成唯識論了義燈卷五末，於三斷之外加上相應斷，稱為四斷。〔成唯識論卷八、大明三藏法數卷十〕（參閱「四斷」1847）


meanings:
584梵語 trayo dhātavaḥ，巴利語 tisso dhātuyo。<一>指眾生所居之欲界、色界、無色界。此乃迷妄之有情在生滅變化中流轉，依其境界所分之三階級；係迷於生死輪迴等生存界（即有）之分類，故稱作三有生死，或單稱三有。又三界迷苦之領域如大海之無邊際，故又稱苦界、苦海。(一)欲界（梵 kāma-dhātu），即具有婬欲、情欲、色欲、食欲等有情所居之世界。上自第六他化自在天，中包括人界之四大洲，下至無間地獄等二十處；因男女參居，多諸染欲，故稱欲界。(二)色界（梵 rūpa-dhātu），色為變礙之義或示現之義，乃遠離欲界婬、食二欲而仍具有清淨色質等有情所居之世界。此界在欲界之上，無有欲染，亦無女形，其眾生皆由化生；其宮殿高大，係由色之化生，一切均殊妙精好。以其尚有色質，故稱色界。此界依禪定之深淺粗妙而分四級，從初禪梵天，終至阿迦膩吒天，凡有十八天。(三)無色界（梵 ārūpya-dhātu），唯有受、想、行、識四心而無物質之有情所住之世界。此界無一物質之物，亦無身體、宮殿、國土，唯以心識住於深妙之禪定，故稱無色界。此界在色界之上，共有四天（空無邊處天、識無邊處天、無所有處天、非想非非想處天），又稱四無色、四空處。　三界可細分為二十五有（界），若將色界之那含天析而為五（即五那含天），則共為「二十九有」。其與九地之關係，如下表所示：　此三界之果報雖有優劣、苦樂等差別，但屬迷界，係眾生生死輪迴之趣，故為聖者所厭棄。法華經譬喻品（大九‧一四下）：「三界無安，猶如火宅；眾苦充滿，甚可怖畏。」又化城喻品（大九‧二四下）：「能於三界獄，勉出諸眾生。」即勸三界諸有情莫以三界為安，當勤求解脫。〔南本大般涅槃經卷十三、俱舍論卷八、品類足論卷五、大毘婆沙論卷七十五、瑜伽師地論卷四、大智度論卷二十一、華嚴經孔目章卷二〕（參閱「九地」132、「色界」2545、「欲界」4653、「無色界」5083）　<二>指斷界、離界、滅界等三種無為解脫之對治道。(一)斷界，即斷除九結（九種煩惱）中除貪以外之其餘八種煩惱，或斷除無明結。(二)離界，謂斷離貪煩惱或斷除愛結。(三)滅界，謂斷滅有漏善及諸有為、無覆無記等煩惱。即除九種煩惱外之其餘有漏法。大毘婆沙論卷二十九（大二七‧一四八中）：「一切行斷，故名斷界；一切行離，故名離界；一切行滅，故名滅界。」〔順正理論卷七十二、俱舍論卷二十五〕　<三>指色界、無色界、盡界。〔長阿含經卷八、品類足論卷五〕　<四>指法界、心界、眾生界。此係基於華嚴經心、佛、眾生三無差別之說而立。〔大日經疏卷三〕　<五>薩滿教基本觀念之一。主張宇宙分為上、中、下三界。依各族而說法稍異。如蒙古族薩滿教認為上層世界為神靈世界，中層世界為人類、動物之居地，下層世界為死神與魔鬼聚集之世界，即地獄。在中層世界與下層世界間，復有一不可知之世界，為人死後之去處。


vietnamese:
tam giới nhất thiết phi sắc nhiễm pháp xả thời <pttđ>


meanings:
the triple realm is nothing but the one mind


vietnamese:
tam giới duy tâm vạn pháp duy thức <tttđ>

meanings:
Ý nói toàn ba cõi thế tục (Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới) và tất cả sự vật ở thế gian vốn không thật có, đều do tâm thức biểu hiện. Lâm Tế ngữ lục ghi: »我 見 諸 法 空 相。 變 即 有。 不 變 即 無。 三 界 唯 心 萬 法 唯 識。 所 以 夢 幻 空 花 何 勞 把 捉。 – Ta thấy tướng của các pháp trống rỗng, biến đổi thì có, chẳng biến đổi thì không. Ba cõi thế tục và tất cả sự vật ở thế gian vốn không thật có, đều do tâm thức biến hiện mà thành. Thế nên như mộng huyễn, như hoa đốm giữa hư không, đâu nhọc nắm bắt?«.


vietnamese:
tam giới tứ sinh sơ thụ sinh vị đắc kỉ dị thục căn <pttđ>


meanings:
compassionate father of the three worlds


vietnamese:
tam giới hữu thập nhị chủng tướng sai biệt <pttđ>


meanings:
Three kinds of imaginary character of existence


vietnamese:
tam chủng thủ tướng nhân duyên thủ ngũ chủng tướng <pttđ>


vietnamese:
tam chủng nhân duyên lệnh nghiệp thành trọng <pttđ>


vietnamese:
tam chủng nhân duyên lập thanh văn thừa <pttđ>


vietnamese:
tam chủng bổ đặc già la bất ức túc mệnh <pttđ>


vietnamese:
tam chủng bổ đặc già la y tam xứ dẫn chư tuỳ phiền não <pttđ>


vietnamese:
tam chủng bổ đặc già la thành tựu nhị chủng pháp hiện <pttđ>


vietnamese:
tam chủng bổ đặc già la hữu tam tam ma địa <pttđ>


vietnamese:
tam chủng quán sát phương hưng ngôn luận <pttđ>


meanings:
seven groups of beings who fall into the water


meanings:
(term) the Seven Factors of Enlightenment


meanings:
（梵 saptabodhyaṇgāni，巴 sattas ambojjhaṇgā，藏 byaṅ-chub-kyi yan-lag bdun）趣向菩提的七種修行法。三十七道品分爲七科時，此七法位列第六。全名七等覺分或七遍覺支，又稱七菩提分、七覺分、七覺意、七覺等。此七者于佛道修行時，能以智慧覺了簡擇諸法，故名。此七法乃大小乘之通目，然于大小乘之間所用譯語、前後次第，皆有所不同，各種疏釋也頗爲分歧。<#>所謂‘覺支’，意謂‘覺悟的部份’，指到達開悟之前的修行項目。在三十七菩提分法的七種修行道中，七覺支被認爲是最高層次的修行法，這主要與禪定有關。在原始經典中，安般念（數息觀，數出入呼吸以達精神統一）之後，修四念處觀，然後再修七覺支，則可證得明（悟的智慧）與解脫。<#>依智顗《法界次第》卷中之意，總名覺支者，覺謂覺了，支爲支分義。即覺了所修法的真僞。此中，共有七支之分。茲略述如下︰<#>(1)擇法覺支（dharma-pravicaya-sambodh-yaṅga）︰擇即揀擇，以智慧觀察諸法時，能簡別真僞，不謬取虛僞法故。<#>(2)精進覺支（virya-s.）︰精謂不雜，進謂無間。即對于所修法，努力精進不懈。也就是修諸道法時，能覺了且息止無益的苦行，而于真正法中，專心一意，無有間歇。<#>(3)喜覺支（prīti-s.）︰喜謂歡喜，心契悟于真法而得歡喜時，能覺了此法是否從顛倒法生，因此而住于真正的法喜。<#>(4)除覺支（praśrabahi-s.，輕安覺支）︰除謂斷除，即斷除諸見、煩惱時，能覺了、能除弃虛僞法，幷增長真正之善根。<#>(5)舍覺支（upekṣā-s.）︰舍是舍離，即舍離所見與所念著之境時，能覺了且永不追憶虛僞不實法。<#>(6)定覺支（samādhi-s.）︰定指禪定，即發禪定時，能覺了諸禪不生煩惱妄想。<#>(7)念覺支（smṛiti-s.）︰念是憶念，即修諸道法時，能覺了、能憶念而令定慧均等，不昏沈、不浮動。<#>此中，前三屬慧，次三屬定，後一則兼屬定、慧。即心若昏沉，則當念采用前三覺支，觀察諸法令不昏沉；設若心浮動，則采用次三覺支，以攝散亂心。其中，以除覺支除身口過非，以舍覺支舍觀智，而定覺支能令行者入正禪定；念覺支，實際上有令前二者調和適中的作用，在修道中能經常保持定慧均等。<#>◎附︰A. K. Warder著·王世安譯《印度佛教史》上第四章（摘錄）<#>七覺支（saṃbodhi aṅga，亦譯七菩提分）即念住、擇法（dharma vicaya）、精進、喜（priti）、輕安（prasrabdhi）、定、舍（upekṣā）等項。《雜阿含》中論此主題的佛說經提供如下的解釋︰它們的生起以及生起後發展成就的資糧即是如理（yoniśas）作意（manasikāra）。巴利《相應部》雲︰<#>‘比丘出家，于靜居中，憶念思量所聞佛法，即是初入念住覺支。爾後比丘，無間修習念住覺支。迨念住覺支，修習圓滿，身具無上念根，運其智慧力，觀照分別，抉擇勝法。爾時如是……以其慧力，（當修習圓滿）即入擇法覺支。……以其慧力，勤修精進，勢無退轉。于彼時中，比丘入于精進覺支。已獲精進覺支者，身內起感官喜……然後入喜覺支。……身心具喜覺支者，獲得輕安。……然後入于輕安覺支。……身具輕安者，心得入定……爾時即入定覺支。……已入定者，一切舍離……爾時即入舍覺支。’<#>舍利弗說他每天隨意花費不同時分于各個不同的覺支。比丘修習覺支，可以脫離有漏勢力。七覺支任持無失，可免愚痴驕慢，心得自在。然後以七覺支對治五障︰這是一個如理思量，然後發展成爲優勢的問題。<#>使蓋障生起和産生更多蓋障的‘資糧’情况如下︰美麗光彩相是愛欲的資糧；厭拒相是嗔恚的資糧；心無懨足，懶散倦怠，貪食昏沉，意志薄弱是愚痴的資糧；缺乏清醒頭腦是驕慢的資糧；對一切法無决定智是疑慮的資糧。對這些資糧，若不如實思維，即會生起、增長相應的蓋障。<#>使七覺支生起和增長的資糧有如下述︰憶念定住之法爲念住覺支之資糧；法之爲善爲惡，或邪或正，或劣或勝，及其黑白對比，是爲擇法覺支之資糧；修持、出離和勇猛的基礎是精進覺支的資糧；起喜之法爲喜覺支的資糧；身之輕安、心之輕安，爲輕安覺支之資糧；清淨（śamatha）平等不擾亂相，爲定覺支之資糧；可舍離法爲舍覺支之資糧。如實思維此七資糧，可使覺支生起，功德圓滿。<#>與此相反，一個人也可能缺糧，讓諸法絕食（anāhāra）。情况如此，我們要有辦法餓死諸障；而覺支挨餓，不過由于措施不力，沒有爲它們供給適當的資糧的原故。就除障而言，對污穢不淨（aśubha）相，如理觀量，可以餓斃愛欲之障；以仁慈心（maitrā）解放（vimukti）思想（cetas），可以餓斃嗔惱之障；依靠修行、出離、勇猛諸德，可斃愚痴障；平等清淨其心，可克服驕慢障；如理思量諸法，孰善孰惡，有罪無罪，或優或劣，對比黑白，可以去除疑惑障。<#>修習覺支還有個正確或錯誤的時機問題。當思想薄弱就不是修輕安、定、舍的時機。另一方面，擇法、精進、喜覺支此時可以用來激勵思想。而當思緒高昂洋洋得意之時，情况倒過來了，應該利用輕安、定和舍，而不是另外三個。至于念住覺支，任何時候都有用。<#>爲了解除蓋障，介紹一種修行方法，上章已經談過，連續以慈、悲、喜、舍充滿思想，不斷地向四方擴散彌漫。考慮一切有情和自己一樣，使充滿慈悲等等的思想，宏博莊嚴，無量無邊，無憎無暴，充塞流行于全宇宙間。這就解釋了上文所引以慈心解放思想，幷加上以悲懷（karuṅā），以‘喜他’（muditā），以舍心解放思想。比丘應當以慈悲喜舍等法修習念住覺支，同樣也以此等修習其他覺支。那麽如果他希望，他就能够于其所喜者保持厭惡知覺，于其所厭者保持喜歡的知覺。如果他希望，他就能够于其所喜所厭兩者具有厭的知覺，或于兩者具有喜的知覺。或者能够同時免除喜與厭的知覺，而保持舍離、念住、靈覺不昧的狀態。<#>如果具有充滿慈心的覺支，他可以進入光明勝妙（śubha）解脫處（vimokṣa）。以慈心解放思想可以美妙爲其最高勝境。如果代之以充滿悲懷的覺支，他可以超越一切物質感受，超越一切恚忿之理，和對各種不同知覺的思量，進入空無邊處。這是以悲懷解放思想的最高妙境。如果代之從充滿同情喜悅的覺支，就能够超越空無邊處，進入識無邊處，此乃以同情的喜悅解放思想的至高妙境。如果以舍心充滿覺支，就能够超越識無邊處，進入無所有處，此乃以舍心解放思想的無上妙境。<#>關于喜中生厭的問題，下面將要介紹的如骷髏觀等禪法也許可以作解釋。雖然經文幷未說明爲什麽要介紹此點，除了有助于覺慧與解脫，但是我們從其他材料可以知道它的目的是用那種止觀克服身體美感。<#>既然上面明白講過不同的覺支可以用于不同的場合，甚至可以用于任何場合，那麽似乎沒有什麽從念住到舍覺支循序漸進的問題。然而列舉覺支名目的次序是一定的，而我們研究前面的主題時，表明念住屬于最初階段，然後從定覺支到達舍覺支，前面所引有一段經文也一連串的從一個到另一個舉出各個覺支。那麽應該有一個基本次序，雖然有可能隨意的變動。似乎還進一步暗示某些人已經解脫了有漏法成了阿羅漢（例如舍利弗），可以繼續實踐這些修行法，在不同的覺支中度過他的時光。從這種觀點考慮覺支，我們是在研究接近于證覺甚至是已經證覺之後的修持階段，遠不是前一個主題所表明的較初級的修行階段。除了這種推想的觀點和運用的差異，有些覺支在其他主題下曾經詳細討論過，有些提到過。念住覺支作爲一個獨立主題，上面已經充分地研究了。精進覺支（即四正勤）同樣地也頗仔細闡述過。定覺支在前面幾處文字中作爲一種根也特別地談論過。這裏我們可以從覺支的資糧方面再說一下定覺支和‘奢摩他’（śamatha，清淨止觀）這個述語的結合問題成爲後來佛教部派之間討論道的關鍵概念。<#>在擇法覺支這個表現語中我們再度遇見‘法’這一名詞用作原則法則的意義。特別在四念住中我們常遇見它，那裏所觀察之法包括五蓋、五取蘊、十二入（六根和相應的六塵）、和七覺支。在正勤主題下，我們看到一些法至少可以劃分爲善法或惡法。五根正如五官是一樣意義的根，可以推斷是跟它們屬于同樣意義的法（佛教各部派確實是這樣理解的）。上文提到的其他幾種各部派認爲是法的包括尋（尋思推求）、伺（反省內察）、樂、苦、悅（自己得意）、憂等項（與禪法聯繫起來，‘喜’和‘輕安’屬于覺支當然也是法）。還有五力、思量作意、清淨止觀、慈、悲、喜他（同情的喜悅）等。還有許多其他的法（例如八正道和四大種地、水、火、風，後者是對第一執著纏縛集團‘色蘊’的區分）。法是什麽呢？梵文的法字dharma已經有法則和教義兩個不同的意義，在某些上下文中很容易混淆（包括當前的‘擇法’），已經成爲現代佛學作家大量地故弄玄虛的題目，如果也有點意義，其意義又是什麽呢？<#>梵文‘法’字的根本或更原始的意義是自然‘本性’，表宇宙間真實存在的事物，真正的實在或實際如是的事物。那麽列舉諸法之名會成爲宇宙間所有事物或宇宙所由從構成的實體的名單，宇宙可以化爲它的真實的原素，或者反之，化爲不那麽真實的原素組合物或者虛幻不實的表面現象。本書以法字譯dharma，采其實體意義，可理解爲‘自然法則’，其中有許多指宇宙和一切經驗所由構成再不能分析的‘本性原素’。另一方面，要求如實描述宇宙及人類在其中的處境的哲學即是本性的學說，如其實際的本性學說，自然的學說，真際的學說。我們本來可以將佛法如其‘真諦’學說歸之于此種意義。然而法之一詞代表這方面意義向來用之于一切流行的學說教義，包括使用這個名詞的說話人認爲是虛假的對手方面的學說教義在內。結果我們在這裏不便于使用‘聖諦、真諦、真理’等字樣，寧可選取‘教義’這個中性名詞，相當于法字分化變易了的意義。面對法字的多義性，我們在這本書裏就簡單的把它當做原文中一對同音異義詞來處理，按照意義譯法不同（希望就每處上下文譯得正確），法字其他分化的意義，目前無關，暫不涉及。<#>上文已舉例說明‘擇法覺支’是對諸法的如理思惟，分辨它們的好壞善惡等等。也曾說到這種分辨要依賴深入理解，可能是要用‘慧根’作出。實際上這一覺支就是‘般若智慧’的同義語，後來各部派也是這樣理解的。<#>‘喜覺支’在定根之下曾提到。在四禪中它是在第一、二禪裏面出現的一種法，及至第三禪它已被超越了，在第三禪中爲‘輕安’所代替。論覺支的經文講得更明確，說它是非感官的喜悅，說它可以附于任何法而存在。作爲覺支之一，它的含義清楚地是對修行所遇到的法的喜悅，在四正勤中對初階段修禪的熱情興趣（有時也這樣譯）。已經拋弃俗世歡樂向證道邁進的時候，要喜歡高興所使用的方法當然是必需的。<#>這種精神的喜悅産生身心兩方面的輕鬆安寧感，而‘輕安’覺支能促進定覺支。在前章所譯一段經文中，佛陀叙述成道之前如何習禪時，說到他勇猛精進，專心念性，清淨其心而安定其身。這裏‘清淨’一詞與名詞‘輕安’在梵語裏來源于同一動詞。那段文字可以作爲例證解釋輕安覺支的意義。<#>剩下的一個覺支就是‘舍’。四禪定以達到‘舍’爲其頂點，而在過程中它代替了‘喜’。在覺支的序列中它再表現爲頂點。像喜一樣它的資糧是它依以存在的任何法。在我們所遇到的以及在論道中將會遇到的一切討論中，表明舍代表修行的最高最後境界。通過定才能達到舍。在對一切法的舍的狀態中，修行者可以看到真理，獲得正覺。這就是如何證覺成道。爲了看透諸法自性，爲了如其實性瞭解四諦，必須完全舍離一切。這是作爲一個覺支的舍的本質作用。舍的意義甚至還有超過此點的︰以舍心充塞宇宙的修行訓練是諸‘無量法’中最高的一個。它可以用來（同其他幾項）解除覆障。以舍心充于覺支，修行者可以入于無所有處，達到舍心解脫。<#>［參考資料］　《大乘義章》卷十六；《成實論》卷二〈四諦品〉；《長阿含經》卷八〈衆集經〉；《雜阿含經》卷二十六；《瑜伽師地論》卷二十九；《摩呵止觀》卷七（上）。<#>


meanings:
(term) three categories of self-restraint


meanings:
567指因緣、增上緣、等無間緣三依。為法相宗之教義。又作三種所依。係心、心所生起作用時，所依靠之三種緣，相當於四緣中所緣緣以外之三緣，即：(一)因緣依（梵 hetu-pratyaya），又作種子依、根本依。指產生心、心所直接因緣之第八阿賴耶識（所依）中之種子。因緣依廣指通於一切有為法，而種子依則僅限於種子。　(二)增上緣依（梵 adhipati-pratyaya），又作俱有依、俱有所依。係指與心、心所同時存在，而為其所依，給予力量起作用之緣。如眼等五根即是。此可分為四依，即：(1)同境依，前五識以五根為同境依。(2)分別依，指第六識，因意識有分別，故稱分別依。(3)染淨依，指第七末那識。諸識之染污、清淨，均依末那識。(4)根本依，指第八阿賴耶識。此識為起諸識之根本。其中，前五識具此四依，第六識具染淨、根本依，第七識僅具根本依，第八識以染淨依為俱有依。但護法認為所依與依之區別在「依」是廣通於一切有為法，而「所依」則僅限於六根。其後歷來諸家大多以之為正義。　(三)等無間緣依（梵 samanantara-pratyaya），又作開導依。指避開現行位，引導後念心、心所，使其順序生起之前滅意根。為八識在前念消滅時之自類心與心所。四緣中之等無間緣廣通於心所，但開導依則僅限於心王。〔瑜伽師地論卷一、成唯識論卷四、成唯識論掌中樞要卷下本、成唯識論了義燈卷四末、成唯識論述記卷四末〕（參閱「開導依」5313）


meanings:
（梵 samāhitā，巴 samāhitā，藏 mñam-par-bshag-pa）意譯等引、勝定。謂由定力所引生的身心安和平等，或由前加行等所引發的定之分位。據《成唯識論述記》卷六（本）所載，等引唯定心作意專注，不通于散；另依《瑜伽論略纂》卷一載，三摩呬多地通有心無心，以有漏及無漏之五蘊功德爲其體性。《瑜伽師地論》卷十一載，四靜慮、八解脫、三等持及五現見三摩鉢底等四種名等引地。<#>關于等引的意義，《瑜伽論略纂》卷五雲（大正43·66c）︰‘三摩呬多，此雲等引。舊雲三摩提，訛略也。此有七名。一雲三摩呬多，釋論解言，謂勝定地，離沉掉等平等能引，或引平等，或是平等所引發故，名等引地。此卷下言，非于欲界心一境性，由此定等無悔歡喜安樂所引故，即以三義解等引。一等能引，二引平等，三平等方便所引發故，能引所引俱平等也。’<#>《成唯識論述記》卷六（本）雲（大正43·432c）︰<#>‘言等引者，一引等故名等引，謂身心中所有分位安和之性，平等之時名之爲等，此由定力故此位生，引生等故名爲等引。二等所引故名等引，謂在定位身心平等，由前加行入定之時定勢力制伏沉、掉，名之爲等，此等引生在定分位，此在定位定數，從前加行得名，名爲等引，等能引故。’<#>此上所引皆謂等引有離昏沉、掉舉等平等能引，或引平等，或平等方便所引發等三義。<#>◎附一︰印順《辨法法性論講記》（摘錄）<#>印度梵語是三摩呬多，譯義爲‘等引’。‘等’是平等，‘引’是前後的引續，引發功德，等引是殊勝的定。說到定，梵語名三摩地，簡譯爲三昧，意義是‘等持’。什麽叫平等？原來，一般的心是不平等的，不平衡的；心是散亂的，妄想紛飛。修定是精神集中，繫念一境以息除妄念。但心是不平等的，平常是散亂，要他不散而歸于一，又易于昏沉，什麽都不解了，進一步就是睡眠。如將心提起，心又向上飛揚──掉舉。不是掉舉，就是昏沉；不是偏于這邊，就是偏于那邊。不能保持心的平等安和，就不能得定。學佛而要修定的，要修習到內心平等，不散亂，也不昏沉；不起種種分別，却又明明白白，這就是平等持心的等持。由于心的定──等持，引起平等的前後延續，引發定中的種種功德，所以名爲等引。靜慮（四禪），等至（八定），等持（三三摩地），解脫（八解脫），這些勝定，都名爲三摩呬多──等引。<#>◎附二︰《大寶積經》卷四十九（摘錄）<#>複次舍利子！菩薩摩呵薩所證之定極善深妙，菩薩應時安住于中平等引攝，是處說名三摩呬多。舍利子！云何名爲平等引攝。舍利子！三摩呬多者，引攝有情平等之性，故名此定三摩呬多。舍利子！三摩呬多者引攝其心平等性故，又三摩呬多者引攝欲解平等性故，又三摩呬多者引攝方便平等性故，又三摩呬多者引攝增上欲解平等性故，又三摩呬多者引攝柁那平等性故，又能引攝尸羅羼底毗利耶靜慮般羅若平等性故，又三摩呬多者引攝一切諸法平等性故。舍利子！是名菩薩摩呵薩三摩呬多，深妙靜慮引攝平等諸法性故。<#>［參考資料］　《玄應音義》卷二十三；《大日經疏》卷十七；《慧琳音義》卷四、卷三十六；《大日經疏鈔》卷三；宇井伯壽《瑜伽論研究》。<#>


meanings:
671三摩呾吒，梵名 Samataṭa。東印度之古國名。據大唐西域記卷十載，此國周三千餘里，濱海地濕，都城二十餘里，氣候溫和，風俗平順，人性剛烈，好學勤勵，兼信邪正，有僧徒二千餘，皆習上座部，去城不遠有阿育王所建之窣堵波。其後，義淨西行求法路經此地時，王為曷羅社跋吒，國中僧侶皆習大乘教。此國約在今加爾各答東北九十九公里處。〔大唐西域求法高僧傳卷下僧哲禪師條、A. Cunni-ngham: Ancient Geography of India〕


vietnamese:
tam ma địa tam ma bát để tam ma hứ đa khoan hiệp sai biệt <pttđ>


vietnamese:
tam chủng giới dữ thất giới tương nhiếp <pttđ>


vietnamese:
tam chủng phát tướng ☸ ngu si tam chủng phát tướng <ttps>


vietnamese:
tam chủng phát tướng ☸ sân khuể tam chủng phát tướng <ttps>


vietnamese:
tam chủng phát tướng ☸ giác quan tam chủng phát tướng <ttps>


vietnamese:
tam chủng phát tướng ☸ tham dục tam chủng phát tướng <ttps>


vietnamese:
tam chủng chân thật tăng thượng sinh đạo <pttđ>


meanings:
not engaging in licentious sexual behavior


vietnamese:
bất thủ căn trụ thụ nhị chủng khổ <pttđ>


meanings:
（梵 aniyata，巴 aniyata，藏 ma-ṅes-pa）此詞在戒律上與因明學上各有不同用法。茲分述如次︰<#>(一)戒律上的用語︰指實際上爲犯戒或不犯戒，及其所犯何戒猶未明確之義。爲比丘受持具足戒的一部份，分爲屏處不定戒及露處不定戒二戒，故又稱二不定、不定法。<#>(1)屏處不定戒︰指比丘不得單獨與女人共坐于屏處、覆處、障處等可作淫事之處說非法語。其中，屏處指不被見聞之處，如塵霧黑暗中，或聽不到常語聲之處。此戒系佛在舍衛國時，迦留陀夷與在家朋友之妻齊優婆私互有系意，坐于屏覆處，說非法語；時，毗舍佉母憂心二人將發生過失，乃告之于佛，佛遂制定此戒。<#>(2)露處不定戒︰指比丘不得與女人在露現處說粗惡語。據《薩婆多毗尼毗婆沙》卷四所載，制定此戒的緣由有四︰{1}止誹謗，{2}除鬥諍，{3}增尚佛法，{4}斷障逆惡業的次第法。<#>此二不定于五篇、六聚中，與百衆學、七滅諍皆攝于突吉羅。<#>(二)因明學用語︰指因明學之似因十四過中的六不定過，即共不定、不共不定、同品一分轉異品遍轉不定、異品一分轉同品遍轉不定、俱品一分轉不定及相違决定不定。（參閱‘六不定’條）<#>［參考資料］　(一)《四分律》卷五；《四分律含注戒本》卷上；《四分律行事鈔資持記》卷十九；《五分律》卷四；《摩呵僧祇律》卷七；《解脫戒經》；《根本薩婆多部律攝》卷五。(二)呂澄《因明入正理論講解》；沈劍英《因明學研究》。<#>


meanings:
972<一>梵語 aniyata。又作不定法、二不定（梵 dvāv-aniyatau）。為比丘受持具足戒之部分。不定，謂實犯與否及所犯何戒猶未審明之義。有屏處不定戒、露處不定戒二種。(一)屏處不定戒，比丘於屏處（不能見聞之處）、覆處、障處等可作淫事之處，與女子獨處共坐，或說非法語。(二)露處不定戒，比丘與女子於露現處共坐，說淫欲粗惡等語。此二不定戒在五篇及六聚中，與百眾學、七滅諍等共攝於突吉羅。〔四分律含注戒本卷上、四分律含注戒本疏卷三上、行事鈔資持記（會本）卷十九〕　<二>不定地法之略稱。不定地法乃俱舍宗所立心所六類之一。即指尋、伺、睡眠、惡作、貪、瞋、慢、疑等八心所。（參閱「不定地法」973）　<三>因明用語。指因明似因十四過中之六不定過。即共不定、不共不定、同品一分轉異品遍轉不定、異品一分轉同品遍轉不定、俱品一分轉不定、相違決定不定等諸過。（參閱「六不定過」1253）


vietnamese:
bất giải thoát tâm cập giải thoát tâm <pttđ>


meanings:
Ban đêm không cho đi, nhưng buộc hừng sáng phải đến. Đây là lời nói lạ lùng mà thiền sư thường dùng. Tiết Phong Huyệt Diên Chiểu Thiền sư trong NĐHN q. 13 ghi: »問：百 了 千 當 時 如 何？ 師 曰：不 許 夜 行、投 明 須 到。 – Hỏi: Khi đã triệt ngộ thì thế nào? Sư đáp: Ban đêm không cho đi, nhưng buộc hừng sáng phải đến«.


meanings:
abstention from speaking of the faults of members of the saṅgha


meanings:
Chẳng nói mà nói, chẳng nghe mà nghe. Chỉ cho việc tiếp nhận pháp Thiền không phải nơi tai mà là ở nơi tâm. Mật Am ngữ lục ghi: »諸 佛 不 說 說、祖 師 不 聞 聞、下 一 轉 語 千 古 透 乾 坤。 – Chư Phật chẳng nói mà nói, Tổ sư chẳng nghe mà nghe, để lại một chuyển ngữ, ngàn đời thấu trời đất«.


meanings:
Xin đừng, không cần phải. Minh Giác ngữ lục, q. 2 ghi: »他 後 見 別 處 長 老、 學 士 不 請 舉 向 伊。 – Sau nầy có gặp các bậc Trưởng lão ở nơi khác, xin Học sĩ đừng giới thiệu ông ấy«.


meanings:
Chẳng hổ là, không thẹn là. Chương Đan Hà Thiên Nhiên Thiền Sư trong CĐTĐL q. 14 ghi: »師 一 日 謁 忠 國 師。 先 問 侍 者： 國 師 在 否？ 曰： 在 即 在 不 見 客。 師 曰： 太 深 遠 生。 曰： 佛 眼 亦 覰 不 見。師 曰： 龍 生 龍 子 鳳 生 鳳 兒。 國 師 睡 起 侍 者 以 告。 國 師 乃 鞭 侍 者 二 十 棒 遣 出。後 丹 霞 聞 之 乃 云： 不 謬 爲 南 陽 國 師。 – Một hôm, sư đến yết kiến Quốc sư Huệ Trung. Đầu tiên hỏi thị giả: Quốc sư có ở chùa không? Đáp: Ở thì ở mà không tiếp khách. Sư nói: Thật sâu xa thay! Thị giả nói tiếp: Mắt Phật nhìn còn chẳng thấy. Sư nói: Rồng sinh rồng con, Phụng sinh phụng con. Quốc sư thức dậy, thị giả thưa lại chuyện vừa rồi, Quốc sư liền quất cho thị giả hai mươi gậy, đuổi ra. Sau đó, Đan Hà nghe việc này, liền nói: Chẳng hổ là Nam Dương Quốc sư«. Tiết Thạch Thê Hoà thượng trong NĐHN q, 4 ghi: »一 日 見 侍 者 拓 缽 赴 堂、 乃 喚 侍 者、 者 應 諾。 師 曰：甚 處 去？ 者 曰： 上 堂 齋 去。 師 曰： 我 豈 不 知 汝 上 堂 齋 去？ 者 曰： 除 此 外 別 道 箇 甚 麼 ？ 師 曰： 我 秖 問 汝 本 分 事。 者 曰： 和 尚 若 問 本 分 事、 某 甲 實 是 上 堂 齋 去。 師 曰： 汝 不 謬 爲 吾 侍 者。– Một hôm Sư thấy thị giả bưng bát đi ăn cơm, liền gọi: Thị giả! Thị giả: Dạ! Sư hỏi: Ngươi đi đâu đó? Thị giả: Đến trai đường ăn cơm. Sư bảo: Ta há không biết ngươi lên trai đường ăn cơm sao? Thị giả thưa: Ngoài điều này ra, còn hỏi gì khác? Sư bảo: Ta hỏi ngươi về việc bản phận ngươi. Thị giả thưa: Nếu Hoà thượng hỏi việc bản phận, thì chính là con đang lên trai đường ăn cơm đây. Sư bảo: Ngươi không thẹn là thị giả của ta!«


vietnamese:
ngũ chủng công đức lực ☸ nhẫn nhục ngũ chủng công đức lực <ttps>


vietnamese:
ngũ chủng thắng lợi ☸ tảo địa ngũ chủng thắng lợi <ttps>


vietnamese:
ngũ chủng hậu trọng tam ma địa tướng <pttđ>


vietnamese:
ngũ chủng hậu trọng quá thất năng vi định chướng <pttđ>


vietnamese:
ngũ chủng thụ dụng dục giả sở ái cảnh giới <pttđ>


vietnamese:
ngũ chủng hiện pháp niết bàn hiện <pttđ>


vietnamese:
ngũ chủng sinh ☸ bồ tát hữu ngũ chủng sinh <ttps>


vietnamese:
ngũ chủng phát khởi chính tinh tiến nhân duyên <pttđ>


vietnamese:
ngũ chủng tướng ☸ thuỷ sinh thiên hữu ngũ chủng tướng <ttps>


vietnamese:
ngũ chủng tướng ☸ sắc uẩn hữu ngũ chủng tướng <ttps>


vietnamese:
ngũ chủng tướng ☸ bồ tát ngũ chủng tướng <ttps>


meanings:
four large circles of the thirty-seven honored ones


vietnamese:
tam thập thất chủng bồ đề phần pháp <pttđ>


vietnamese:
tam thập thất chủng bồ đề phần pháp tu tập <pttđ>


vietnamese:
tam đại bộ thập giới thập như thích thể <đpb>


vietnamese:
bất thanh tịnh bất thanh tịnh xứ sinh <pttđ>


vietnamese:
bất thanh tịnh thanh tịnh xứ sinh <pttđ>


vietnamese:
bất vị tha thuyết như thật chính lí giới <pttđ>


vietnamese:
bất vi kiêu dật sức hảo đoan nghiêm thực ư sở thực <pttđ>


meanings:
Chẳng phải không. Đặt ở cuối phân câu phía trước trong câu phức chính phụ, biểu thị quan hệ chuyển ý, khẳng định có điều kiện. Pháp Diễn ngữ lục q. trung ghi: »二 十 五 年 坐 這 曲 彔 木 頭 上。 舉 古 舉 今 則 不 無。 秖 是 未 曾 道 著 第 一 句。 – Hai mươi lăm năm ngồi giường dây (làm trụ trì) nói về chuyện xưa, chuyện nay thì chẳng phải không, có điều là chưa từng nói đến câu thứ nhất (Đệ nhất cú)«.


meanings:
Xấp xỉ, chẳng khác mấy. Tiết Linh Yểm Hoà thượng trong CĐTĐL q. 23 ghi: Tăng hỏi: »僧 問： 己 事 非 明、以 何 爲 驗？ 師 曰： 木 鏡 照 素 容。 曰： 驗 後 如 何？ 師 曰：不 爭 多。 – Việc mình không sáng, lấy cái gì để nghiệm? Sư bảo: Gương gỗ chiếu hình rỗng. Hỏi: Sau khi nghiệm thế nào? Sư đáp: Chẳng khác mấy«.


meanings:
not disputing about existence or non-existence


meanings:
not so; (or, at the end of a sentence:) is it not so?


vietnamese:
bất hiện thần thông dẫn nhiếp khủng bố giới <pttđ>


meanings:
964<一>梵語 arhan。音譯阿羅漢。得阿羅漢果者，不再受生於三界五趣之中，即永入涅槃，不受生死之果報，故稱為不生。〔大智度論卷三〕　<二>如來之異名。如來常住不生不滅，故稱為不生。〔楞伽經卷四〕　<三>「涅」字之義，謂眾法常住而無始生。據南本與北本涅槃經卷五載，涅言不生，槃言不滅，不生不滅，稱為大涅槃。　<四>梵語 anutpāda。音譯阿耨波陀。大智度論卷四十八（大二五‧四○八中）：「阿提，秦言初。阿耨波陀，秦言不生。」


meanings:
（梵 eka-citta）經典中，此詞有多方面的用法，但大致可分爲教理與實修兩方面。茲分別說明如下︰<#>［教理上的一心］　指法界的體性或有情之阿賴耶識等。‘一’有唯一、無二、平等、絕對的意思；‘心’的意義則沒有一致的指謂；它可以指真如、如來藏，也可以指第八阿賴耶識，或是一切心、心所，乃至肉團心。宗密《禪源諸詮集都序》卷上有十門分別，其第八雲（大正48·401c）︰<#>‘心通性相，名同義別者︰諸經或毀心是賊，制令斷除，或贊心是佛，勸令修習；或雲善心、噁心、淨心、垢心、貪心、嗔心、慈心、悲心；或雲托境心生，或雲心生于境；或雲寂滅爲心，或雲緣慮爲心；乃至種種相違。若不以諸宗相對顯示，則看經者何以辨之，爲當有多種心，爲複只是一般心耶？今且略示名體︰泛言心者，略有四種，梵語各別，翻譯亦殊。(一)紇利陀耶，此雲肉團心。此是身中五臟心也。(二)緣慮心，此是八識，俱能緣慮自分境故。此八各有心所善惡之殊，諸經之中，目諸心所總名心也，謂善心、噁心等。(三)質多耶，此雲集起心，唯第八識。積集種子生起現行故。(四)幹栗陀耶，此雲堅實心，亦雲真實心，此是真心也。’<#>宗密《圓覺經略疏》卷上之二也有同樣的說法，宋·子璇《起信論疏筆削記》卷一則祖述其說。向來華嚴宗的傳承多沿用此釋。但是關于此詞的梵漢對譯，賢首《入楞伽心玄義》雲（大正39·430b）︰‘名楞伽紇伐耶，此雲楞伽心，即此本是。舊雲幹栗太心者，訛也。’這是否定將此字分別譯爲肉團心和堅實心。所以主張梵漢對譯之四心者，只有圭峰宗密、長水子璇一派，而且此後對此說予以評破者頗多。但是就諸宗對于心的意義的各種解釋看來，這種四心的區分還是最得要領。<#>賢首《華嚴五教章》卷二廣泛說明諸教所依心識（大正45·484c）︰<#>‘小乘但有六識，（中略）于阿賴耶識但得其名。（中略）始教于阿賴耶識但得一分生滅之義，以于真理未能融通，但說凝然不作諸法。（中略）終教于此賴耶識得理事融通二分義，故論但雲不生不滅與生滅和合，非一非異，名阿梨耶識。（中略）頓教即一切法唯一真心，差別相盡離言絕慮不可說也。如維摩經中三十二菩薩所說不二法門者，是前終教中染淨熔融無二之義；淨名所顯離言不二是此門也。（中略）圓教即約性海圓明，法界緣起無礙自在，一即一切，一切即一，主伴圓融。（中略）由此甚深緣起一心，具五義門。是故聖者隨以一門攝化衆生。’<#>而將上述五教之一心盡攝于五門之中，如下所雲（大正45·485b）︰‘(一)攝義從名門，如小乘教說。(二)攝理從事門，如始教說。(三)理事無礙門，如終教說。(四)事盡理顯門，如頓教說。(五)性海具德門，如圓教說。’<#>蓋小乘之中，有一心之名而無其實；始教與終教皆以阿賴耶識爲一心。其中，始教所指的是事的一心；終教的是理事無礙的一心；頓教則是把一心當作極盡一切差別事相，不可說的、絕慮的真心；圓教則把一心當作事事無礙、法界圓融、一即一切的理體。<#>宗密《華嚴經行願品疏鈔》卷二亦約五教來說明心的區別（卍續7·844上）︰<#>‘第一，愚法聲聞教假說一心，二乘之人實有外境，不了唯心；縱聞一心，但謂真諦之一心；縱雲外法由心轉變，亦不得言境即是一心，（中略）故言假說一心也。第二，大乘權教異熟賴耶名爲一心，簡無外境，故說一心。（中略）第三，大乘實教明如來藏藏識唯是一心，理無二故，故說一心。（中略）第四，大乘頓教泯絕染淨，故說一心。謂清淨本心本無染淨，對妄想垢，假說爲淨；妄既本空，淨相亦盡。唯本覺心清淨顯現，爲破諸數，假說一心也。（中略）第五，總該萬有即是一心。則唯是法界性海圓融，緣起無礙，全真心現也。謂未知心絕諸相，令悟相盡唯心；然見觸事皆心，方了究竟心性。故梵行品雲︰知一切法即心自性，成就慧身不由他悟。’<#>依據上列所說，可知雖然同說‘一心’，實則蘊含多層意義。大乘權教，即唯識家所說的一心，是指一切萬法皆是阿賴耶識之緣起，心外別無實法的一心。而大乘實教，即《大乘起信論》等所說的一心，即論中所謂的‘衆生心’，賢首釋之爲‘衆生位中的如來藏心’。此心具真如、生滅二門，總攝染淨一切諸法。理體無二、平等絕對，故稱一心，也是所謂理事無礙的一心。又，大乘頓教，即《維摩經》等所說，是以泯絕染淨，不可言、絕慮爲一心。而別教一乘，即華嚴宗所說總該萬有，亦即是這個一心。所謂總該萬有的一心，是由清凉澄觀所創，而圭峰宗密加以祖述闡揚，亦即是將一真法界又稱爲一心法界。《華嚴經行願品疏鈔》卷二說明普賢所入的境界（卍續7·843 下）︰ ‘統唯一真法界，謂寂寥虛曠，沖深包博，（中略）總該萬有，即是一心。（中略）體絕有無，相非生滅，莫尋其始，寧見中邊。迷之則生死無窮，解之則廓爾大悟。’<#>又，《禪源諸詮集都序》卷上以‘全揀’、‘全收’二門分別此真心，即(大正48·405c）︰<#>‘此教中以一真心性，對染淨諸法，全揀全收。全揀者，如上所說，俱克體，直指靈知，即是心性，餘皆虛妄。故雲︰非識所識、非心境等，乃至非性非相、非佛非衆生、離四句、絕百非也。全收者，染淨諸法無不是心。心迷故妄起惑業，乃至四生六道雜穢國界；心悟故從體起用，四等六度乃至四辯十力、妙身淨刹，無所不現。既是此心現起諸法，諸法全即真心。’<#>‘全揀’是直指靈知不昧之心。所謂‘知之一字，衆妙之門’，靈知之心與木石相異，是故簡去其他妄法。‘全收’是說一切色心染淨諸法，皆是天真自然，法法無一不是真心，因此沒有應當簡去的任何一法。這個說法是調和南北宗禪，主張教禪一致的清凉澄觀、圭峰宗密二師的獨特說法，所以很難說這就是華嚴的一心說。雖然如此，若以其所謂真心爲總該萬有的一心的話，則正與《華嚴經》的法相一致。《華嚴經》〈夜摩天宮菩薩說偈品〉（大正9·465c）︰‘心如工畫師，畫種種五陰；一切世界中，無法而不造。如心佛亦爾，如佛衆生然，心佛及衆生，是三無差別。’此即所謂三法無差之經文。關于此經文，天臺宗的說法是把它解釋成三法互爲能所，而心爲迷妄之心；若舉此心，則心爲能造能具，佛與衆生皆其所造所具；同時，若舉佛，則佛爲能造能具，心與衆生爲其所造所具；若舉衆生，則亦同。是故心是其體三千、佛也是其體三千、衆生也是其體三千，故說三法無差。<#>但華嚴宗的解釋則大異其趣，《華嚴經探玄記》卷六（大正35·215c）︰‘心作佛，心佛無別；心作凡夫，心凡無別；能所依同，故雲無別。’此乃以心爲能造，佛與衆生爲所造，以釋三法無差。又，《華嚴經》〈十地品〉第六地之下（大正9·558c）︰‘三界虛妄，但是一心作，十二緣分，是皆依心。’<#>《華嚴經探玄記》卷十三約五教而釋此一心，廣爲說咋重唯識，其中後面的三重，即是華嚴的一心。又將十玄門之第九，稱爲唯心回轉善成門。賢首在《華嚴五教章》卷四釋爲（大正45·507a）︰‘此上諸義，唯是一如來藏自性清淨心轉也，但性起具德。’若是如此，則在華嚴宗雖稱‘三界唯一心’、‘心佛衆生，是三無差別’，但也是常常以如來藏自性清淨之真心爲一心，此一心總該萬有。將此稱爲‘但是一心作’、‘三法無差’。所以這和天臺宗所主張的一切諸法的本性本來‘三千圓具’，非由心生，非由色生，法法塵塵，本來如是，一色一香，無非中道，其體皆同是三千的這種說法，大異其趣。天臺宗提到一心，多是指能觀之心，而所觀之境則稱一念，如所謂‘陰妄一刹那心’、‘介爾妄心’即是。認爲若是圓論諸法，則如前面所說的‘法法塵塵，本來如是’，十界諸法不論是色法心法，不論是真妄粗細，皆是此‘三千圓具’的諸法。然若欲修顯，則須把握近要的一念，作爲行人解行之下手處。故不遠求觀境，而是就近對各人現前刹那之間所起的微弱纖介的妄心而觀三千。所以天臺宗所說的‘介爾妄念’、‘陰妄一刹那心’，唯是示觀境之近要。若言其體性，則一心、一念、一色、一塵，皆同是三千圓具之法。故若稱它爲一念無念、三千實性的話，就不必特別論及一心了。<#>［實修上的一心］　‘一’是專一無二之義，‘心’是思念。是指定安心、修起行時，思念專一，無亂他想。天臺智顗在《觀音義疏》卷上區別事理之一心，而謂( 大正34·922c）︰<#>‘若用心存念，念念相續，餘心不間，故名一心。或可如請觀音中，繫念數息，十息不亂，名一念；或可無量息不雜異想，心想雖長，亦名一心。一心歸憑，更無二意，故名事一心也。（中略）理一心者，達此心自、他、共、無因不可得，無心無念，空慧相應，此乃無一亦無心。’<#>日本淨土宗鎮西派良忠《觀經散善義傳通記》則將《華嚴經》的‘三界唯一心’視爲理一心，幷相對于此而立事一心；在事一心中又分爲定和散之一心，將此二種一心稱爲起行之一心，與此相對，又有安心之一心，即（大正57·648c）︰　<#>‘一心之言廣通理、事、定、散、起行、安心。理一心者，心性平等，無有差別，指此一理，名爲一心。華嚴經雲︰三界唯一心，心外無別法。事一心中有定散異。定一心者，三昧相應，都息餘緣，名爲一心。玄義分雲︰想心都息，緣慮幷亡。散一心者，雖行散善，隨分攝心，以等持分，名爲一心。論注雲︰心心相續，無他想間雜。定散一心幷屬起行。安心一心者，心中思定出離要道，不假餘法，名爲一心，故論注下釋三信已雲︰是故論主建言我一心。又下文雲︰汝一心，正念直來。所言一心者，即三心也。又玄義分雲︰一心信樂，求願往生。此指誠心，名爲一心，故知安心亦名一心。五種正行皆雲一心，應是安心。’<#>此中所說的理一心，與《觀音義疏》的理一心，其義有別。《觀音義疏》的理事一心，皆屬起行，但如雲‘一心歸憑’時，應屬安心。<#>西山派顯意在《觀經玄義分楷定記》卷一，指出一心可就安心及作業兩方面而說。就安心說，或者說與至心相對。就是說，無上心也稱爲一心，因爲是一實心的緣故。或者說總括三心名一心，因三心無不是專念心故。所以《起信論注》以爲三種信心，名爲一心。可是這兩種說法，終究歸于一致，因此就三心之體說，只有一個，而且互相融通。<#>若就作業方面說，或者以爲與無餘修、無間修相對。也如《起信論注》所說，專念彌陀，令心相續，不雜餘想等。或者可以說，總攝四修名一心。<#>日本真宗所謂安心的一心，正如將三心分爲自力與他力，此一心也有自、他二義。其中自力的一心是定散心，他力的一心則不然。《教行信證》〈化身土卷〉雲（大正83·629c）︰‘就一心，有深有淺。深者利他真實之心是也。淺者定散自利之心是也。’<#>而就其安心之一心的名義，圓月在《寶章論題》中，列舉五義︰<#>(1)如〈信卷〉雲(大正3·607b)︰‘信心無二心，故曰一念是名一心。’以及《尊號真像銘文》中所說的，一心即對于教主世尊之教示無二心、無疑心。此種說法，是以能心之心相無二，故名爲一。《善見律》就有稱疑爲二心，無疑心爲一心的說法。<#>(2)〈信卷〉雲（大正83·604a）︰‘合三爲一。’這就是指數量的一，相對于三而說一。<#>(3)〈化身土卷〉雲（大正83·629c）︰‘言一心，二行無雜故言一。’這就是約‘行’而說名一心，也就是行一。<#>(4)《寶章》以爲所謂一心，即心一向專注于阿彌陀佛，而不幷存有二佛。這是約所信佛體說，就是信不幷二佛之心，名爲一心。<#>(5)《禦一代聞書》末所說的，信賴彌陀，則與如來的佛心成爲一體。這是約佛心凡心一體而說的，也就是顯彰信體之德，以同一爲一。<#>此外，宏遠的《淨土論講苑》有四義之說，寶雲的《教行信證好密》則以‘一’爲‘無疑’之意。文繁，茲不贅。<#>［參考資料］　舊譯《華嚴經》卷二十五〈十地品〉；《入楞伽經》卷一〈請佛品〉；《大乘起信論》；《成唯識論》卷二；《阿彌陀經》；《法華經》卷七〈普門品〉；《選擇傳弘决疑鈔》卷五；《觀經散善義傳通記》卷一；《心》（佛教思想研究會編）；牟宗三《佛性與般若》。<#>


meanings:
① Tức Nhất thừa. Đoạn Tế Tâm Yếu: »從 佛 至 祖、 並 不 論 別 事、 惟 論 一 心、 亦 云 一 乘。 – Từ Phật đến Tổ đều không luận việc gì khác, chỉ luận về Nhất tâm, cũng gọi là Nhất thừa«. ② Đặc biệt chỉ thiền pháp »Giáo ngoại biệt truyền«. Đoạn Tế Tâm Yếu ghi: »故 召 技 迦 葉 同 法 座 別 付 一 心、 離 言 說 法、 此 一 之 法 令 別 行。 – [i]Nên gọi Ca Diếp đến ngồi chung trên pháp toà để riêng truyền trao thiền pháp Giáo ngoại biệt truyền, lìa khỏi lời nói mà thuyết pháp. Đây là một phái dùng cách thức riêng để truyền trao đạo pháp«.


vietnamese:
nhất tâm nhất hoá dữ nhất tâm đa hoá <pttđ>


vietnamese:
nhất tâm bất sinh vạn pháp vô cữu <pqđtđ>


vietnamese:
nhất tâm sát na duyên khởi dữ đa tâm tương tục duyên khởi sai biệt <pttđ>


meanings:
Chỉ thiền pháp giáo ngoại biệt truyền. Đoạn Tế Tâm Yếu ghi: »故 云： 唯 有 一 乘 道、 餘 二 則 非 眞、 然 終 未 能 顯 一 心 法。 故 召 迦 葉 同 座 別 付 一 心。 – Nên nói: Chỉ có một con đường nhất thừa, từ hai trở lên thì chẳng phải chân. Nhưng cuối cùng chưa hiển bày Nhất tâm pháp nên gọi ngài Ca-diếp đến ngồi chung toà, riêng trao nhất tâm«.


meanings:
48<一>時間單位。乃指極短之時間單位，或作瞬間，或指某一事甫成就之片刻。如仁王般若經卷上（大八‧八二六上）：「九十剎那為一念，一念中，一剎那經九百生滅；乃至色，一切法亦如是。」往生論註卷上（大四○‧八三四下）：「百一生滅名一剎那，六十剎那名為一念。」或謂「二十念名為一瞬，二十瞬名為一彈指。」皆泛指極短促之時間。又發起一個意念之間，稱為一念頃或一發意頃。〔摩訶僧祇律卷十七、大智度論卷三十八、華嚴經探玄記卷十八〕 <二>指一次之念。梵語 eka-citta。念為思念之意，一般有「心念」、「觀念」（觀想法性之理、佛之相好、時節因緣與眾生之素質能力）、「稱念」等名詞。淨土宗將「念」解為「稱念」，故以一念配合一聲佛號，稱名一句即謂一念。無量壽經卷下（大一二‧二七九上）：「其有得聞彼佛名號，歡喜踴躍，乃至一念，當知此人為得大利，則是具足無上功德。」〔無量壽經鈔卷六〕　<三>指三千性相所圓具之一念心。此乃天台宗所立。謂心具足一切，即稱一念。〔摩訶止觀卷五上〕（參閱「一念三千」49）　<四>一念相應。依據與剎那一念相應之智慧，而頓時開悟，稱為一念相應。大乘起信論等謂，本覺與始覺相應，而理智冥合之無念之念，即是一念。〔大般若經卷三九三〕　<五>與其他語句連用者有「一念信解」。乃一次聽聞佛法即告開悟之謂；念一聲阿彌陀佛，稱為「行之一念」；對阿彌陀佛生起信心之剎那，稱為「信之一念」；於其時，決定往生淨土之因，故稱「一念業成」；不拘一遍或十遍地稱念阿彌陀佛，以成往生淨土之因，稱為「一念十念」。此外，有關一念稱名念佛之成語甚多，如超乎思想之境界，稱為「一念不生」，歸依佛法而生信服之心，稱為「一念隨喜」。〔法華經分別功德品〕


vietnamese:
nhất niệm nhất thời biến chí phật hội lợi ích quần sinh trang nghiêm <pqđtđ>


meanings:
one thought to survey or embrace the three thousand words


vietnamese:
nhất niệm bất sinh toàn thể hiện <pqđtđ>


meanings:
Một niệm không sinh tức là cảnh giới vượt lên trên mọi niệm lự suy tính, chính là cảnh giới Phật, lúc ấy thì toàn thể (đại đạo) tự nhiên hiển hiện. Tắc 76, Thung Dung lục (Đại 48, 275 trung) ghi: »遇 賤 則 貴、 遇 貴 則 賤； 得 珠 罔 象 兮、 至 道 綿 綿 （一 念 不 生 全 體 現）。 – Gặp hèn thì sang, gặp sang thì hèn. Được châu như ý chừ, chí đạo sáng ngời (một niệm chẳng sinh toàn thể hiện)«.


meanings:
（梵 eka-citta adhimukti）指聞法而不疑，乃至豁然開悟。《法華經》卷五〈分別功德品 雲（大正9·44c）︰‘其有衆生，聞佛壽命長遠如是，乃至能生一念信解，所得功德無有限量。’又，《法華文句》卷十（上）雲（大正34·137b）︰‘今釋一念信解者，謂隨所聞處豁爾開明，隨語而入無有挂礙，信一切法皆是佛法，又信佛法不隔一切法。不得佛法，不得一切法，而見一切法亦見佛法。’<#>關于一念信解的階位，有各種異說，如《法華經文句》卷十（上）雲（大正 34·137b）︰‘若直聞一句而生隨喜，如現在四信格其功德。’即謂其爲觀行位（五品弟子位）的初隨喜品。但接著又說︰‘如是信解名鐵輪位，又一解未是具足鐵輪，乃是十信之初心，其人未得六根清靜，故非鐵輪正位也。’即指其爲相似位（十信位），或十信初心。<#>［參考資料］　《摩呵止觀》卷七（下）；《法華疏記》卷九（末）；《六即詮要記》卷上；《漢光類聚》卷三。<#>


meanings:
Một niệm tức muôn năm, muôn năm tức một niệm. Đây là câu nói về tuyệt đối, vượt ra ngoài những khái niệm như ngắn dài, mau chậm của thời gian. Tín Tâm Minh (Đại 48, 377 thượng) ghi: »宗 非 促 延、 一 念 萬 年。 無 在 不 在、 十 方 目 前。 – Tông phi xúc diên, nhất niệm vạn niên. Vô tại bất tại, thập phương mục tiền. – Tông chỉ chẳng có ngắn dài, một niệm tức muôn năm. Chẳng phải có chỗ, chẳng phải không chỗ, mười phương hư không chính là trước mắt«.


meanings:
Nửa bước một hơi thở. Khi thiền hành, các Thiền sinh trong khoảng một hơi thở nhấc chân phải lên, rồi hơi thở kế nhấc chân trái lên, các bước chân đắp đổi nhau từng bước một, bước tới trước một cách chậm rãi.


vietnamese:
nhất sở tạo sắc chí ngũ sở tạo sắc <pttđ>


meanings:
Còn gọi: Nhất thủ thôi, nhất thủ duệ. Một tay nâng lên, một tay đè xuống. Mô tả phương pháp đối cơ tự tại của Thiền sư khi khai thị cho các thiền tăng. Tắc 35, Thung Dung lục (Đại 48, 250 trung) ghi: »雞 棲 鳳 巢、 非 其 同 類。 出 去！ （一 手 推、 一 手 拽）。 – Giáp Sơn nói: Gà đậu lầm ổ phượng, chẳng phải cùng loại. Đi ra! (Một tay xô ra, một tay kéo lại)«. Tắc 22, Thung Dung lục (Đại 48, 241 trung) ghi: »洞 山 老 漢 不 識 好 惡、 我 當 時 一 手 擡、 一 手 捺。 – Sư nói: Lão Động Sơn này chẳng biết tốt xấu gì cả, lúc ấy ta một tay nâng lên, một tay đè xuống«.


meanings:
Đánh cho một tát, đánh ngã cho rồi. Thiền sư sử dụng cách này để khám phá chỗ ngộ của vị đệ tử. Tắc 35, Bích Nham Lục (Đại 48, 173 hạ) ghi: »當 時 便 與 一 喝、 一 拶 拶 倒 了 也。 – Lúc ấy liền hét một tiếng, đánh cho một tát, đánh ngã cho rồi!«.


meanings:
Thiền sư tạo ra hoàn cảnh đặc thù khiến học nhân nhanh chóng ngộ nhập, nếu học nhân có thể tỉnh ngộ ngay thì gọi là »Nhất tạt phiên thân«. Duy Tắc ngữ lục q. 3 ghi: »豈 不 見、 臨 濟 大 師 三 度 問 黃 蘗 佛 法 大 意、 三 遭 痛 棒、 後 被 大 愚 點 著、 不 覺 打 破 漆 桶、 却 道： 元 來 黃 蘗 佛 法 無 多 子。 者 箇 便 是 一 拶 翻 身 底 樣 子。 – Há chẳng thấy, Đại sư Lâm Tế ba lần hỏi Hoàng Bá về đại ý Phật pháp thì bị ăn gậy ba lần, sau được Đại Ngu chỉ điểm bất giác phá vỡ thùng sơn, bèn nói hoá ra Phật pháp của Hoàng Bá không có gì nhiều. Cái này chính là kiểu nhất tạt phiên thân«.


meanings:
Còn gọi: Ai tạt. Bên xô bên đẩy. Trong Thiền viện, vị Thầy và người học dùng ngôn ngữ hay động tác hoặc nhẹ hoặc mạnh thực hiện tới tấp để khám nghiệm mức độ ngộ đạo sâu cạn, của đối phương. Tắc 23, Bích Nham Lục (Đại 48, 164 thượng) ghi: »一 機 一 境、 一 出 一 入、一 挨 一 拶、 要 見 深 淺、 要 見 向 背。 – Một cơ một cảnh, bên ra bên vào, bên xô bên đẩy, cần thấy được chỗ sâu cạn muốn thấy mặt trái mặt phải của y«.


meanings:
Ý nói một khi được khải phát (khơi gợi) lập tức lãnh hội. Mật Am ngữ lục ghi: »纔 出 頭 來。 一 撥 便 轉。 本 地 風 光。 頓 爾 現 前。 – Vừa xuất đầu lộ diện, một khi được khơi gợi lập tức lãnh hội, trong nháy mắt hiện tiền Bản lai diện mục«.


meanings:
Một bên nắm lại, một bên buông thả. Đây là cơ pháp linh động, thay đổi tùy vào hoàn cảnh khác nhau mà thiền sư sử dụng để dẫn dắt người học. Tắc 49, Bích Nham Lục (Đại 48, 185 thượng) ghi: »一 擒 一 縱、 逢 強 即 弱、 遇 賤 即 貴。 – Một bên nắm một bên buông, gặp người mạnh thì mình yếu, gặp người hạ tiện thì mình sang quý«.


meanings:
Nhất đảm: Một gánh hành lý. Chân ý của Thiền là vô cùng vô tận, còn sự hiểu biết nửa vời thì giống như việc gánh vác hành lý. Do đó, Thiền tông dùng từ Nhất Đảm Thiền để chỉ cho Thiền nửa vời, in tuồng như thông mà chẳng thông. Tắc 98, Bích Nham Lục (Đại 48, 221 hạ) ghi: »佛 法 不 是 這 箇 道 理。 若 論 此 事。 豈 有 許 多 般 葛 藤。 爾 若 道 我 會 他 不 會。 擔 一 檐 禪。 遶 天 下 走。 被 明 眼 人 勘 破。 一 點 也 使 不 著。 – Phật pháp chẳng phải đạo lí này, luận về việc tham thiền biện đạo há có chuyện dài dòng, nếu ông nói tôi hội, người khác chẳng hội là gánh một gánh thiền nửa vời dạo khắp các nơi, bị người sáng mắt khám phá, một điểm cũng sử dụng không được«.


meanings:
Bên buông ra, bên nắm lại. Chỉ cho cơ phong được Thiền sư vận dụng một cách tự tại để tiếp hoá người học. Tính chất của nó là thích hợp với từng người (đương cơ). Tắc 99, Bích Nham Lục (Đại 48, 222 trung) ghi: »所 謂 人 人 具 足。 箇 箇 圓 成。 看 他 一 放 一 收。 – (Pháp thân thanh tịnh) người người đều đầy đủ, mỗi mỗi thảy sẵn sàng, xem sư vận dụng cơ phong để đối địch«.


vietnamese:
nhất đoạn nhất thiết đoạn • nhất thành nhất thiết thành <bktt>


vietnamese:
nhất nhật bất tác nhất nhật bất thực <pqđtđ>


vietnamese:
nhất nhật bất tác nhất nhật bất thực <tttđ>

meanings:
Khoảng giữa đời Đường, thiền sư Hoài Hải ở núi Bách Trượng, Giang Tây bắt đầu kết hợp việc tu thiền với việc lao động thực tiễn, thực hành quy chế »Ngày nào không làm, ngày đó không ăn«. Mọi người và chính bản thân ngài đều tham gia lao động, đem quy chế nầy viết vào trong sách Bách Trượng Thanh Quy (hoặc gọi là Thiền Môn Quy Thức), ảnh hưởng rất lớn đến việc xây dựng thiền viện, thiền tự đời sau. Tiết Bách Trượng Hoài Hải Thiền sư trong NĐHN q. 3 ghi: »師 凡 作 務 執 勞、 必 先 於 眾、 主 者 不 忍、 密 收 作 具 而 請 息 之。 師 曰： 吾 無 德、 爭 合 勞 於 人？ 既 遍 求 作 具 不 獲、 而 亦 忘 餐。 故 有 一 日 不 作、 一 日 不 食 之 語 流 播 寰 宇 矣。 – Mỗi khi làm công tác sư là người đi đầu trong chúng. Viện chủ thấy thế không nỡ, liền ngầm giấu dụng cụ và thỉnh sư nghỉ. Sư bảo: Tôi không có đức, đâu nên đùn việc nặng nhọc cho người? Rồi đi tìm dụng cụ khắp nơi nhưng không được, hôm đó sư nhịn ăn. Vì thế có câu nói ›Ngày nào không làm, ngày đó không ăn‹ lưu truyền khắp mọi nơi«.


meanings:
Một sớm, một ngày, một khi, một lúc: 毀於一 旦 Huỷ diệt trong một sớm; 相處三 年，一旦離別，怎麼能不想念呢？ Sống với nhau ba năm trời, một khi chia cách, sao khỏi nhớ nhung?;


meanings:
Một chút, một tí. Bích Nham Lục q. 1 ghi: »本 來 無 一 星 事。 但 只 遇 茶 喫 茶。 遇 飯 喫 飯。 – Vốn là không có một chút việc gì, chỉ cần gặp trà uống trà, gặp cơm ăn cơm«.


meanings:
63梵語 ekasmiṃ samaye，巴利語 ekaṃ samayaṃ。指佛於某時說法之時期。諸經之首，皆有「如是我聞，一時佛在……」一語，乃經典序文六種成就之一。金剛仙論卷一（大二五‧八○一上）：「既曰我聞，說必有時，故次云一時。然時有多種，或有一念時，有日夜時，有百年時，有一劫時，有春秋冬夏時。今言一時者，非此等時（中略）。雖言一時，不云某年某月某日說，故不知何時也。」又據天台觀經疏之說，時有二種，即：(一)迦羅，乃短時之意。又稱實時。(二)三摩耶，長時之意。又稱假時。然不論時之長短、假實，於佛說一經畢時，總稱一時。〔大智度論卷一、仁王護國般若波羅蜜多經疏卷上、法華經文句卷一〕


meanings:
Toàn bộ, nhất loạt. Tiết Động Sơn Phạm Ngôn Thiền sư trong NĐHN q. 17 ghi: »直 饒 是 文 殊 普 賢 再 出、 若 到 洞 山 門 下、 一 時 分 付 與 直 歲。 燒 火 底 燒 火、 掃 地 底 掃 地。 – Cho dù Văn-thù, Phổ Hiền có xuất thế lại, nếu đến pháp hội Động Sơn nhất loạt được giao cho chức trực tuế, bảo nhóm lửa thì phải nhóm lửa, bảo quét đất thì phải quét đất«.


meanings:
Có 3 nghĩa: ① Thông thường chỉ cho một lần tụ hội có đủ hình thái tôn giáo. ② Lúc Phật còn tại thế thuyết pháp, thường thường Phật giảng một bộ kinh, chia làm nhiều lần để giảng, mỗi lần gọi là một hội. Như Kinh Đại Bát Niết-bàn gồm 16 hội. ③ Tại các Thiền viện, y theo nội quy đã ấn định để đánh chuông hoặc trống, hễ đánh 1 lần gọi là 1 hội, đánh 2 lần gọi là 2 hội.


meanings:
Một hội thì tất cả đều hội, nghĩa là hiểu biết thấu suốt một vấn đề lớn là sinh tử thì tất cả sự lí trong Tam tạng Kinh điển đều tự nhiên thông hiểu một cách rõ ràng. Tắc 60, Bích Nham Lục (Đại 48, 192 trung) ghi: »胸 中 若 無 一 物。 外 則 了 無 絲 毫。 說 什 麼 理 與 智 冥、 境 與 神 會！ 何 故？ 一 會 一 切 會、 一 明 一 切 明。 – Trong lòng nếu không một vật thì bên ngoài hoàn toàn không có gì cả, còn nói gì đến lí cùng trí hiệp, cảnh với thần thức hội. Vì sao? Vì một hội thì tất cả đều hội, một việc sáng thì tất cả đều sáng«.


meanings:
Tất thảy, đều, nhất loạt: 過期一概作 廢 Hết hạn thì đều huỷ bỏ;


meanings:
Một dùi. Cái dùi làm bằng gỗ có hình bát giác, là một công cụ dùng thông báo sự việc cho đại chúng biết trong các tự viện Thiền tông. Thông thường sử dụng vào những lúc thông báo triển bát, chấp tác… Ngoài ra, khi vị Trụ trì thăng toà thuyết pháp, vị Bạch chùy sư (Vị trông coi việc đánh bảng, chuông) cũng dùng dùi đánh một hồi. Tắc 92, Bích Nham Lục (Đại 48, 216 hạ) ghi: »列 聖 叢 中 作 者 知， 法 王 法 令 不 如 斯， 會 中 若 有 仙 陀 客， 何 必 文 殊 下 一 槌。– Liệt thánh tùng trung tác giả tri, pháp vương pháp lệnh bất như ti (tư), hội trung nhược hữu Tiên-đà khách, hà tất Văn-thù hạ nhất chùy. – Trong hàng liệt thánh tác giả hay, pháp lệnh Như Lai chẳng bằng đây, trong hội nếu có người lanh lợi, đâu nhọc Văn-thù đánh một dùi«.


meanings:
Chùy là công cụ được sử dụng để thông báo sự việc cho đại chúng. Nhất Chùy Tiện Thành nghĩa là sau một hồi bảng của thiền sư, người học đại ngộ đến chỗ tột cùng. Cũng có nghĩa là ngộ ngay lập tức. Tắc 48, Bích Nham Lục (Đại 48, 182 trung) ghi: »一 槌 便 成、 超 凡 越 聖。 – Một dùi liền ngộ, siêu việt phàm thánh«.


meanings:
(1630-1708) Thiền tăng đời Minh, họ Lí, hiệu Viên Tiệp, người Quảng Châu, Trung Quốc. Nối pháp Thiền sư Hoằng Tán, đời thứ 35 hệ Thanh Nguyên. Lần lượt trụ trì các chùa Quang Hiếu, chùa Khánh Vân. Tác phẩm: Đồ Nha tập.


meanings:
Cơ: Tác dụng của tâm, thuộc bên trong. Cảnh: Vật chất có hình thể, thuộc về bên ngoài. Ví dụ: Đức Thích Tôn giơ cành sen là cảnh, ngài Ca-diếp mỉm cười là cơ. Tắc 3, Bích Nham Lục (Đại 48, 142 hạ) ghi: »一 機 一 境、 一 言 一 句、 且 圖 有 箇 入 處、 好 肉 上 剜 瘡、 成 窠 成 窟、 大 用 現 前、 不 存 軌 則。 – Một thiền giả đang ở trong một cơ một cảnh, một lời một câu, vẫn mong có chỗ vào. Chẳng qua y còn có chỗ công phu giống như trên da thịt lành khoét thành thương tích, thành hang thành lỗ. Nếu như được đại dụng hiện tiền thì chẳng còn theo phép tắc«.


vietnamese:
nhất khoản tiện chiêu tự lĩnh xuất đầu <pqđtđ>


vietnamese:
nhất khoản tiện chiêu tự lãnh xuất đầu <tttđ>

meanings:
Nhất khoản: Một tờ cáo trạng. Tự lãnh xuất đầu: Chính mình ra giữa pháp đình nhận lấy tội trạng. Thiền tông dùng thuật ngữ này để chỉ cho việc tự mình nhận lấy khuyết điểm của mình. Tắc 18, Thung Dung lục (Đại 48, 238 trung) ghi: »僧 云： 既 有、 爲 甚 麼 卻 撞 入 這 箇 皮 袋？ （一 款 便 招、 自 領 出 頭）。 – Vị tăng hỏi: Đã có, vì sao lại chui vào cái đãy da này? (Tự mình nhận lấy khuyết điểm của mình)«.


meanings:
Một việc trọng yếu, chỉ cho tướng của bản thể. Trong Thiền học lại chỉ cho: ① Việc nhãn tiền. ② Việc ngộ đạo.


meanings:
Thiền tăng đời Minh, họ Âu Dương, hiệu Khiết Tổ, người xứ Lô Lăng (nay là huyện Kiết An, tỉnh Giang Tây) Trung Quốc. Từ nhỏ sư đã thông minh hơn người. Năm 1426, sư theo pháp sư Vân Hải xuất gia cạo tóc làm tăng. Sư còn yết kiến Thiền sư Phổ Ứng ở chùa Đại Thiên Giới, vâng lệnh quản lí Tạng Kinh, sau đó được sung chức Thủ toạ. Sư ra hoằng pháp trụ chùa Thuỷ Nguyệt, Pháp Chí. Khoảng năm 1436-1450 sư đến chân núi Tây Sơn, Bắc Kinh cất chùa, vua Anh Tông ban cho bảng hiệu »Hoằng Khánh Thiền Tự«. Từ đó, đạo phong nổi lên cuồn cuộn, nổi tiếng khắp cả trong triều ngoài nội. Năm 1446, sư trụ trì chùa Kính Sơn ở Dư Hàng (nay thuộc tỉnh Chiết Giang).


meanings:
Đồ chậm lụt. Thông thường việc làm của hạng phàm tục được xem như việc các trẻ nít vọc bùn. Thiền tông gọi họ bằng lời châm biếm vậy. Tắc 36, Bích Nham Lục (Đại 48, 174 trung) ghi: »雪 竇 著 語 云： 謝 答 話 (一 火 弄 泥 團 漢。 三 箇 一 狀 領 過)。 – Tuyết Đậu bình rằng: Cảm ơn lời đáp! (Đồ chậm lụt! Ba người cùng lãnh một án)«.


meanings:
Mượn hình ảnh mây trắng che khắp không gian, lấp kín những gì xấu xí phía sau nó để chỉ cho chân lí bao dung tất cả, vượt thoát tất cả cặp đối đãi: Thị phi, thiện ác, hữu vô…


meanings:
Nhất vật: Tâm tính linh diệu. Trường niên: Năm tháng dài. Trọn câu nghĩa là tâm tính linh diệu do Phật Tổ tiếp nối truyền trao từ xưa cho đến hôm nay và mai sau.


meanings:
Việc tham học trong một đời. Trong một đời này, nếu tham cứu cho đến tột cùng về »Việc lớn sinh tử« thì liền chứng ngộ. Phật Quả Viên Ngộ Chân Giác Thiền sư Tâm Yếu, q. thượng (Vạn Tục 120, 360 hạ): »長 慶 云： 撞 著 道 伴 交 肩 過、 一 生 參 學 事 畢！ – Trường Khánh nói: Gặp tay lỗi lạc sánh vai vượt qua, việc tham học trong một đời đã xong!«.


meanings:
bodhisattvas in their last lifetime before attaining buddhahood


meanings:
limited to (only) one (more) birth, bound to one more life, one hindered by one birth


meanings:
（梵 eka-jāti-pratiboddha，藏 skye-ba-gcig-gis thogs-pa）菩薩階位的最高位，即等覺位。或譯作一生所系。因經此生的系縛即可補佛位處，故稱一生補處，略稱補處。<#>《無量壽經》卷上（大正12·268b）︰‘他方佛土諸菩薩衆來生我國，究竟必至一生補處。’《大乘菩薩藏正法經》卷三十六（大正11·874c）︰‘一切有學、阿那含、辟支佛，于此福行，應先發起如是勝心，得不退轉一生補處，次當作佛。’《阿彌陀經》（大正12·347b）︰‘極樂國土衆生生者，皆是阿鞞跋致，其中多有一生補處。’<#>一般說來，此菩薩位還存有元品（根本）無明，受變易生死，故名一生；到最後斷惑入妙覺位，補前佛位處，故名補處。而將彌勒菩薩名爲一生補處菩薩，主要是依據《佛說觀彌勒菩薩上生兜率天經》等經所說。蓋彌勒菩薩今在兜率天，待其此生結束後，將降在娑婆世界補釋迦之佛處。<#>另外，日本淨土真宗認爲就信心之利益而言，一生補處可分爲現益與當益二途︰<#>(1)如爲現益，則獲得信心的念佛行者，于現世立即住于一生補處位。<#>(2)如是還相回向的利他教化之位︰亦即念佛行者往生安樂淨土，快速超證滅度大果，同時住此位尊奉普賢之德，作化他之利益。<#>總之，彼土的一生補處有滅度與因果不二的關係。然而安樂淨土的阿彌陀如來，是盡未來際不入涅槃的報身佛，往生者雖不能補其佛處，但具有至十方佛土任何世界補佛處之德，所以稱爲一生補處菩薩。<#>［參考資料］　《阿■佛國經》卷上〈發意受慧品；《師子月佛本生經》；《大日經》卷一〈具緣真言品；《菩提資糧論》卷一；《觀彌勒上生兜率天經贊》卷上；《彌勒上生經宗要》；《阿彌陀經略記》；《阿彌陀經疏》。<#>


vietnamese:
nhất sinh bổ xứ bồ tát tối thắng đại tam muội da tượng <đpb>


vietnamese:
nhất sinh bổ xứ bồ tát tối thắng đại tam muội da tượng <pqđtđ>


meanings:
an announcement or reading, and three responses, or promises of performance


vietnamese:
nhất bách nhất thập nhị phiền não <pttđ>


vietnamese:
nhất bách nhất thập thiện tri thức <pqđtđ>


vietnamese:
nhất bách ngũ thập tán phật tụng <pqđtđ>


vietnamese:
nhất bách bát danh đà la ni kinh <pqđtđ>


vietnamese:
nhất bách bát tôn pháp thân khế ấn <đpb>


vietnamese:
nhất bách bát tí kim cương tạng vương <đpb>


meanings:
Người Thầy tà kiến truyền đạt kinh nghiệm sai lạc của mình cho người học. Bài tụng Can Đầu Tiến Bộ của Vô Môn Quan (Đại 48, 298 hạ) ghi: »瞎 卻 頂 門 眼、 錯 認 定 盤 星。 轉 身 能 捨 命、 一 盲 引 眾 盲。 – Hạt khước đảnh môn nhãn, thố nhận định bàn tinh. Chuyển thân năng xả mạng, nhất manh dẫn chúng manh. – Mù mất mắt trên trán, nhận lầm theo chủ kiến. Lộn thân thì bỏ mạng, thầy mù dẫn trò mù«.


meanings:
a. Mãi, luôn luôn, suốt: 雨一直下了一天一夜 Mưa suốt một ngày một đêm; b. Thẳng, thẳng một mạch: 一直走 Đi thẳng;


vietnamese:
nhất nhãn hiện sắc nhị nhãn hiện sắc <pttđ>


meanings:
Mọi người, tất cả người. Duy Tắc ngữ lục q. 1 ghi: »今 我 現 前 一 眾，有 鼻 皆 直，有 眼 皆 橫，面 面 相 對，那 箇 不 知？– Hiện nay mọi người ở trước mặt ta, đều là mắt ngang mũi dọc như nhau, mặt đối mặt, có người nào chẳng biết«.


meanings:
Vốn chỉ cho sự hiểu biết chẳng được hoàn toàn. Thiền tông mượn cụm từ này để chỉ cho kiến giải nông cạn. Đại Huệ Phổ Giác Thiền sư ngữ lục q. 18 (Đại 47, 887 trung) ghi: »世 間 文 章 技 藝 尚 要 悟 門、 然 後 得 其 精 妙、 況 出 世 間 法 只 恁 麼 了 得？ 這 裏 一 千 二 百 衲 子、 箇 箇 有 一 知 半 解 、 每 來 室 中、 道 得 諦 當 者 甚 眾。 – Tài nghệ văn chương của thế gian, trước còn cần phải hiểu rõ rồi sau mới đạt đến chỗ hay khéo; huống là pháp xuất thế gian các ông làm sao thấu rõ? Một ngàn hai trăm Thiền tăng ở đây có kiến giải nông cạn, mỗi khi vào trong thất có người nào mà nói được một câu đích đáng«.


meanings:
64乃信仰唯一絕對之神的宗教。如猶太教、基督教、伊斯蘭教等，皆為唯一神教之典型。三者皆認為各該教所信奉之神為創造及主宰世界、無所不能亦無所不在之精神體，但並不否認其他天使、魔鬼等精神體之存在，然以彼等非創造者，而為被創造者，故不得稱之為「神」。由此可知，並無僅承認唯一精神體之「純粹一神教。 古代印度之最高神，乃自Ａ神交替為Ｂ神，稱為交替神教（Kathenotheism）。進而言之，於所信奉之多神中，舉其中一位為最高神，即稱單一神教（Henotheism）。　及至梵書時代，視唯一最高神為造物主（梵 Prajāpati）之創造說乃應運產生。古埃及之宗教，亦屬單一神教，然此唯一之神與其他神或與世界之關係，甚至世界究竟是創造或依次展開者，以及唯一神之人格性、真理性等問題，都曾產生複雜之爭論。　佛教並未設定任何一神之存在，一切事物皆為法（梵 dharma）。世尊入滅之前，遺囑弟子以法為師，世尊自身亦否定世界乃神造之說法（即神意說）。基於此，主張一神教之基督教等教派，即批評佛教為無神論。然佛弟子由於受世尊之感化，因而對佛陀之人格追慕甚深、信仰彌堅，故有第二位世尊（即未來佛）之思想出現，並產生來世佛、現在十方佛（不論何方現在皆有佛存在）或久遠本佛（釋尊雖已入滅，然所滅寂者僅是化身佛，真正之法身佛則永遠不滅）等種種佛陀觀與佛身論。


meanings:
Như nhau, giống nhau. Đàn Kinh (bản Đôn Hoàng) ghi: »汝 等 好 住，今 共 汝 別。吾 去 已 後，莫 作 世 情 悲 泣… 如 吾 在 日 一 種，一 時 端 坐，但 無 動 無 靜。– Các người ở lại mạnh giỏi, nay ta giã biệt. Sau khi ta đi rồi, chớ có buồn khóc theo tình cảm thế gian… Hãy xem giống như ta còn sống, tạm thời ngồi ngay ngắn, chỉ là không động không tịnh«.


meanings:
(1603-1664) Thiền tăng đời Minh, họ Quách, tự Lãng Nhiên, người xứ Phủ Điền, Phúc Kiến, Trung Quốc. Nối pháp Thiền sư Duy Tịnh Đạo An, đời thứ 35 hệ Thanh Nguyên. Trụ trì các chùa Thiên Khổn, Quy Dương, Tiên Khê.


vietnamese:
nhất ế tại nhãn không hoa loạn truỵ <pqđtđ>


vietnamese:
nhất thinh lôi chấn thanh tiêu khởi <tttđ>

meanings:
Một tiếng sấm nổ vang khiến gió mát nổi lên. Thiền tông dùng cụm từ này để chỉ cho khi chứng ngộ thì tất cả phiền não liền tiêu trừ. Tắc 49, Bích Nham Lục (Đại 48, 185 thượng) ghi: »千 尺 鯨 噴 洪 浪 飛、 一 聲 雷 震 清 飆 起。 – Thiên xích kình phún hồng lãng phi, nhất thinh lôi chấn thanh tiêu khởi. – Cá kình ngàn thước vượt sóng to, một tiếng sấm vang gió mát nổi«.


vietnamese:
nhất thanh lôi chấn thanh biều khởi <pqđtđ>


meanings:
① Một loại, một thứ. Tông Môn Võ Khố ghi: »今 時 有 一 般 漢、 執 箇 平 常 心 是 道 以 爲 極 則。 – Thời nay có một loại người chấp cái tâm bình thường là đạo làm cứu cánh«. ② Giống như, như nhau. Phần Dương ngữ lục q. trung ghi: »一 般 打 鼓 并 作 舞、 與 爾 諸 家 事 不 同。 – Giống như đánh trống và múa may, cùng với việc của các ông chẳng đồng«.


meanings:
a. Giống, giống như, như nhau: 一點沒有風，湖水像鏡面 一般地平靜 Không một chút gió, nước hồ phẳng lặng trông như mặt gương; b. Thông thường, chung: 一般情況 Tình hình chung; 一般化 Chung chung; 一般規律 Quy luật chung; 業務學習一般安排在周末 Việc học tập về nghiệp vụ thường sắp xếp vào cuối tuần;


meanings:
Bọn ích kỉ bị mọi người ghét. Đảm bản hán là người ích kỉ, không tùy thuận theo nhân tình thế gian; vì họ không biết tùy duyên nên không được sự cảm thông và tha thứ của mọi người. Hư Đường Hoà thượng ngữ lục q. 3 (Đại 47, 1004 thượng) ghi: »時 有 僧 問： 一 般 擔 板 得 人 憎、 十 載 深 雲 獨 掩 扃。 – Lúc ấy có vị tăng hỏi: Bọn ích kỉ sẽ bị mọi nguời ghét nên mười năm quanh quẩn một mình một xó!«.


vietnamese:
nhất sắc nhất hương vô phi trung đạo <bktt>


vietnamese:
nhất sắc nhất hương vô phi trung đạo <đpb>


vietnamese:
nhất sắc nhất hương vô phi trung đạo <pqđtđ>


meanings:
Chỉ cảnh giới tuyệt đối, không thể dùng trí suy nghĩ tương đối để hiểu được. Tào Sơn lục (Đại 47, 533 hạ) ghi: »法 身 法 性 是 尊 貴 邊 事、 亦 須 轉 卻、 是 尊 貴 墮； 祇 如 露 地 白 牛、 是 法 身 極 則、 亦 須 轉 卻、 免 他 坐 一 色 無 辨 處、 并 是 稱 斷 供 養 邊 事。 – Pháp thân pháp tính là việc bên tôn quý, cũng cần chuyển lại là Tôn quý đoạ. Nếu như trâu trắng sờ sờ là pháp thân cứu cánh, cũng cần chuyển lại để nó khỏi ngồi ở cảnh giới tuyệt đối, đều gọi chắc chắn là việc bên cúng dường«.


meanings:
Mô tả cảnh giới thanh tịnh và bình đẳng, siêu việt lên mọi quan niệm tương đối và sai biệt. Tắc 42, Bích Nham Lục (Đại 48, 179 hạ) ghi: »古 人 以 雪 明 一 色 邊 事。 – Người xưa dùng tuyết để minh hoạ cho cảnh giới thanh tịnh và bình đẳng«.


meanings:
Theo Ngũ Đăng Hội Nguyên q. 1, khi Sơ tổ Bồ-đề Đạt-ma truyền giao y pháp cho Nhị tổ Huệ Khả, từng làm một bài kệ như sau: »吾 本 來 茲 土、 傳 法 救 迷 情。 一 華 開 五 葉、 結 果 自 然 成。 – Ngô bản lai tư độ, truyền pháp cứu mê tình, nhất hoa khai ngũ diệp, kết quả tự nhiên thành. – Ta vốn đến cõi này, truyền pháp cứu mê lầm. Một hoa nở năm cánh, kết quả ắt sẽ thành«. Một số người cho rằng »Nhất hoa« chỉ cho thiền pháp do Đạt-ma truyền, »Ngũ diệp« chỉ cho thời kì đang thịnh của Thiền Tông lần lượt sinh ra ngũ gia tông phái là: Quy Ngưỡng, Lâm Tế, Tào Động, Vân Môn, Pháp Nhãn.


meanings:
Một cọng cỏ, để hình dung cho một vật rất nhỏ, rất tầm thường. Tuy nhiên, ở đây dùng một cọng cỏ sánh với chùa chiền hoặc thân Phật để nói lên ý nghĩa »Tâm Phật bất nhị, vật ngã nhất như«. Tắc 4, Thung Dung lục (Đại 48, 230 thượng) ghi: »世 尊 與 眾 行 次、 以 手 指 地 云： 此 處 宜 建 梵 剎。 帝 釋 以 一 莖 草 插 於 地 上 云： 建 梵 剎 已 竟。 世 尊 微 笑。 – Đang cùng đi với đại chúng, bỗng Đức Phật chỉ tay xuống đất mà nói rằng: Nên lập ngôi chùa ở đây! Đế Thích đem một cọng cỏ cắm trên đất và nói: Con cất chùa xong rồi! Đức Phật mỉm cười«.


meanings:
Còn gọi: Nhất trước tử. Vốn là dụng ngữ của cờ vây. ① Nghĩa rộng là một sự kiện, một việc. Dụ cho Thiền tăng tu hành một giáo lí nào đó trong Phật pháp. Tắc 6, Bích Nham Lục ghi: »向 上 一 著、 千 聖 不 傳。 – Một việc hướng thượng, ngàn thánh chẳng truyền«. ② Thủ đoạn, nước cờ. Tiết Trí Hải Bản Dật Thiền sư trong NĐHN q. 16 ghi: »我 有 這 一 著、 人 人 口 裡 嚼。 嚼 得 破 者、 速 須 吐 卻。 嚼 不 破 者、 翻 成 毒 藥。 – Ta có thủ đoạn này, mỗi người nhai trong miệng. Nếu nhai bể thì mau ói ra. Nếu nhai không bể thì trở thành thuốc độc«. ③ Một lần. Tiết Tư Thọ Ni Diệu Tổng Thiền sư trong NĐHN q. 20 ghi: »山 僧 今 日 人 事 忙 冗、 且 放 過 一 著。 – Hôm nay Sơn tăng bận rộn nhiều việc, hãy tha một lần«.


meanings:
（683-727）中國古代有數的天文學家，也是密宗教理的組織者，密宗要典《大日經疏》的作者。原籍魏州昌樂縣（依《舊唐書》卷一九一之說，當今河南省南樂縣境，《宋高僧傳》作钜鹿），本姓張，名遂，是唐初功臣張公謹的後裔。天資聰敏，過目不忘。二十歲左右，已博覽經史，精于曆象陰陽五行之學。一次，他幾天之內寫成《大衍玄圖》及《義訣》各一卷，闡釋揚雄的《太玄經》，得到名藏書家尹崇的獎譽而聲名大震。當時武三思獨攬朝政，猜忌正士，出于某種意圖，想與一行結交。一行鄙薄他的行爲，隱而不見，適遇普寂禪師在嵩山弘揚禪要，參聽之後，深受感動，就禮普寂爲師，落發出家，時年約二十四、五歲。<#>出家之後，得到普寂許可，四出參訪，《高僧傳》說他不遠千里到浙江天臺山國清寺從一位隱名的大德學習算術，內外學的造詣因而更深，名聲也更大了。唐睿宗即位（710，一行二十八歲）之後，曾派東都留守韋安石以禮徵聘，一行稱疾堅辭，却徒步走到湖北當陽去從悟真律師學習毗尼。<#>開元五年（717），唐玄宗命一行的族叔禮部郎中親自去湖北請他入朝，協助善無畏翻譯《大毗盧遮那成佛神變加持經》（即《大日經》）。<#>唐玄宗請一行進京，主要的目的是爲了要整理曆法，從新舊《唐書》 〈律曆志〉的記載看來，一行開始草擬《大衍曆》是在開元九年（721），到開元十五年（727）完成，共經過六、七年的時間。在這六、七年中，他的工作非常緊張。在曆法方面，他要做許多準備工作，如《新唐書》〈藝文志〉所載的《曆議》十卷、《曆立成》十二卷、《曆草》二十四卷、《七政長曆》三卷等書，都是爲草擬《大衍曆》所提出的重要文獻。此外，他還要收集實測的資料，如《舊唐書》〈天文志〉雲︰‘玄宗開元九年，太史頻奏日蝕不效，詔沙門一行改造新曆。一行奏雲︰今欲創曆立元，須知黃道進退，請太史令測候星度。’這是從天象方面去找立論的客觀根據，因此他又必須製造天文儀器以供測候之用。<#>《新唐書》（天文志〉記載︰開元十一年（723 ），一行和率府兵曹參軍梁令瓚，用銅鐵鑄成可以測量星宿運動和考察月球運行規律的黃道游儀。測候結果，證實了恒星的位置有移動，畫成三十六張圖，深得唐玄宗的嘉許，親爲黃道游儀制銘。接著，一行又受詔和梁令瓚等製造渾天儀。渾天儀又稱渾儀，是中國古代研究天文的重要儀器，創始于西漢武帝時的洛下閎。東漢安帝元初四年（117），張衡就改用漏水來轉動；後來又屢有修改，經過一行和梁令瓚的改制，才比較完備。《舊唐書》（天文志〉載：<#>‘鑄銅爲圓天之象，上具列宿赤道及周天度數。注水激輪，令其自轉，一日一夜，天轉一周。又別置二輪絡在天外，綴以日月，令得運行。每天西轉一匝，日東行一度，月行十三度十九分度之七，凡二十九轉有餘而日月會，三百六十五轉而日行匝。仍置木櫃以爲地平，令儀半在地下，晦明朔望，遲速有准。又立二木人于地平之上，前置鐘鼓以候辰刻，每一刻自然擊鼓，每辰則自然撞鐘。皆于櫃中各施輪軸，鈎鍵交錯，關鎖相持。既與天道合同，當時共稱其妙。鑄成，命之曰水運渾天俯視圖，置于武成殿前以示百僚。’<#>由此可以考見當時的創造精妙。<#>《新唐書》＜天文志＞又載︰‘中晷之法︰初（李）淳風造曆，定二十四氣中晷，與祖沖之短長頗異，然未知其孰是。及一行作《大衍曆》，詔太史（按即太史監南宮說、太史官大相元太等）測天下之晷，求其土中，以爲定數。’這就是用圭表測量日影于同一時間在各地投影的差數（即所謂‘影差’），以計算太陽距離赤道南北遠近的方法。如太陽走到最北而位置最高的時候，圭影最短，就是夏至節；太陽走到最南而位置最低的時候，圭影最長，就是冬至節。依此可以區分二十四節氣和測定時刻。一行根據當時實測的結果，計算出來大約五二六裏（唐裏小程每裏爲三百步，合四五四·三六三公尺）二七步，影差二寸有餘，糾正了《周髀算經》‘王畿千里影差一寸’的說法。影差與北極的高度有關，而一地的北極高度即等于該地的緯度。所以一行‘大率三五一裏八十步而極差一度’的議論（《新唐書》〈天文志〉），就是說明緯度一度的長度，亦即子午綫一度的長度，比西元814年回教王阿爾馬蒙的實惻午綫早九十年。《新唐書》〈髐悀憪酐〉載，一行根據許多資料作《複炬圖》，南自丹穴，北至幽都，每極高移動一度，就注明它的差數，可用以確定日蝕的偏全和晝夜的長短。後來昭宗時代的邊岡重訂曆法，認爲一行此圖非常精粹，是不可磨滅的作品。<#>《大衍曆》的主要著作《經七章》一卷（《新唐書》〈藝文志〉作《開元大衍曆》一卷），大約是一行在開元十二年（724）開始寫的。一行圓寂後，經過張說的編次，和《長曆》三卷、《曆議》十卷、《立成法》十二卷、《天竺九執曆》一卷、《古今曆書》二十四卷（或即《新唐書》〈鷖壑憪酐〉之《曆草》二十四卷）、《略例奏章》一卷，合幷爲五十二卷，總稱爲《開元大衍曆》。後來，太史令用靈台候簿核對，證明《大衍曆》相合的十之七、八。所以《新唐書》〈鷑銣酐〉載︰‘自太初（漢武帝）至麟德（唐高宗），曆有二十三家，與天雖近而未密也；至一行，密矣。其倚數立法，固無以易也；後世雖有改作者，皆依仿而已。’　<#>一行關于《大衍曆》的著作，可惜流傳下來的已經不多；當時以及後代對于他的技術之巧、曆算之精，非常景仰，因此別人的許多有關著作，也用一行的名字。查各書所載，用一行名的計有三十二種七十五卷，多數出于依托，因爲大都佚失，現已無法詳細楷定。至于《舊唐書》〈一行傳 〉所說的《大衍玄圖》一卷、《義訣》一卷和《後魏書》中的《天文志》（《宋史》〈藝文志〉著錄後魏《天文志》四卷），可能是一行的作品，可惜也已散失，無從稽考了，但他對于天文學的巨大貢獻和功績，是不可磨滅的。<#>一行的佛教著作見于著錄的有︰《攝調伏藏》十卷（《宋高僧傳》作六十卷）、《釋氏系錄》一卷、《大日經疏》二十卷、《藥師琉璃光如來消灾除難念誦儀軌》一卷、《大毗盧遮那佛眼修行儀軌》一卷、《曼殊室利焰曼德迦萬愛秘術如意法》一卷、《七曜星辰別行法》一卷、《北斗七星護摩法》一卷、《宿曜儀軌》一卷，共八種。其中《釋氏系錄》已佚。《藥師琉璃光如來消灾除難念誦儀軌》等，或屬于金、胎合部，或屬于胎藏部，都是通常的密教儀軌。《七曜星辰別行法》前面有一段似序非序的文字，可以證明它和相傳是‘一行禪師修述’的《梵天火羅九曜》，皆出于後人的依托。所以一行的佛教著作應以組織密宗教理的《大日經疏》爲代表。<#>據《續古今譯經圖紀》所載，善無畏爲一行在洛陽大福先寺翻譯《大毗盧遮那成佛神變加持經》，是在開元十二年（724）。而崔牧〈大日經序 〉 謂，譯畢之後，一行‘重請三藏和上敷暢厥義，隨錄撰爲記釋十四卷’；即《大日經疏》的著作年代，大約在開元十三年（725）。至于《經疏》的名稱，或稱《義釋》，或稱《義記》，卷數也有七卷、十卷、十一卷、十四卷和二十卷的不同，內容也不完全一致。據說一行臨終命弟子智儼、溫古改治疏文，更名《義釋》，因而傳抄有異，但理論上幷無出入。<#>《大日經疏》對于中國密宗的貢獻，除了把經中‘文有隱伏，前後相明，事理互陳’（溫古〈大日經義釋序〉）的地方解釋明白，保存了善無畏所傳的圖位，和注明許多事相的作法與意義之外，更重要的是發揚大乘佛教世出世間不二的積極精神，使密宗教理合理化。<#>據《開元釋教錄》、《續古今譯經圖紀》、《宋高僧傳》等書所說，一行又曾從金剛智咨詢密法，請譯《金剛頂瑜伽中略出念誦法》四卷、《佛說七俱胝佛母准提大明陀羅尼經》一卷，幷受灌頂。因此一行是傳承胎藏、金剛兩部密法的大阿闍黎。他在中國佛教史上的地位是極爲重要的。可惜他積勞成疾（玄宗撰碑文有‘吐血忘倦’之語），不到五十歲就圓寂了。《舊唐書》〈一行傳 〉載，玄宗賜謚曰‘大慧禪師’，幷‘爲一行制碑文，親書于石，出內庫錢五十萬爲起塔于銅人之原。明年，幸溫湯，過其塔前，又駐騎徘徊，令品官就塔以告其出豫之意，更賜絹五十匹以蒔塔前松柏焉’。可以想見當時朝廷對于一行的尊仰和懷念。（巨贊）<#>一行<#>◎附︰《宋高僧傳》卷五〈一行傳〉<#>釋一行，俗姓張，钜鹿人也，本名遂，則唐初佐命郯國公公謹之支孫也。草歲不群，聰黠明利，有老成之風。讀書不再覽，已暗誦矣。因遇普寂禪師大行禪要，歸心者衆，乃悟世幻，禮寂爲師，出家剃染。所誦經法，無不精諷。寂師嘗設大會，遠近沙門如期必至，計逾千衆。時有征士盧鴻，隱居于別峰，道高學富，朝廷累降蒲輪，終辭不起。大會主事先請鴻爲導文，序贊邑社。是日鴻自袖出其文，置之機案。鍾梵既作，鴻謂寂公曰︰‘某爲數千百言，况其字僻文古，請求朗隽者宣之，當須面指擿而授之。’寂公呼行，伸紙覽而微笑，複置機案。鴻怪其輕脫。及僧聚于堂中，行乃攘袂而進，抗音典裁，一無遺誤。鴻愕視久之，降嘆不能已，複謂寂公曰︰‘非君所能教導也，當縱其游學。’自是三學名師，罕不咨度。因往當陽，值僧真，纂成《律藏序》，深達毗尼。然有陰陽讖緯之書，一皆詳究，尋訪算術，不下數千里，知名者往詢焉。末至天臺山國清寺見一院，古松數十步，門枕流溪，淡然岑寂。行立于門屏，聞院中布算，其聲蔌蔌然。僧謂侍者曰︰‘今日當有弟子自遠求吾算法，計合到門，必無人導達耶？’即除一算子。又謂侍者曰︰‘門前水合却西流，弟子當至。’行承其言而入，稽首請法，盡授其决焉，門前水複東流矣，自此聲振遐邇，公卿籍甚。玄宗聞之，詔入，謂行曰︰‘師有何能？’對曰︰‘略能記覽，他無所長。’帝遂命中官取宮籍以示之，行周覽方畢，覆其本，記念精熟，如素所習。唱數幅後，帝不覺降榻稽首曰︰‘師實聖人也。’嗟嘆良久。尋乃詔對無恒，占其灾福，若指于掌，言多補益。<#>時邢和璞者，道術人，莫窺其際，嘗謂尹小音曰︰‘一行和尚真聖人也。漢·洛下閎造曆雲︰‘八百歲當差一日，則有聖人定之。’今年期畢矣。屬《大衍曆》出，正其差謬，則洛下閎之言可信。非聖人孰能預于斯矣！’又于金剛三藏學陀羅尼秘印，登前佛壇，受法王寶，複同無畏三藏譯《毗盧遮那佛經》，開後佛國，其傳密藏，必抵淵府也。睿宗、玄宗幷請入內集賢院，尋詔住興唐寺。所翻之經，遂著疏七卷，又《攝調伏藏》六十卷、《釋氏系錄》一卷、《開元大衍曆》五十二卷。其曆編入《唐書》〈律曆志〉，以爲不刊之典。又造游儀，黃赤二道以鐵成規，于院製作。<#>次有王媼者，行鄰里之老嫗，昔多贍行之貧，及行顯遇，常思報之。一日拜謁雲︰‘兒子殺人，即就誅矣，况師帝王雅重，乞奏减死，以供母之殘齡！’如是泣涕者數四，行曰︰‘國家刑憲，豈有論請而得免耶？’命侍僧給與若干錢物，任去別圖。媼戟手曼駕曰︰‘我居鄰周給迭互，  褓間抱乳汝。長成，何忘此惠耶？’行心慈愛，終夕不樂。于是運算畢，召淨人戒之曰︰‘汝曹挈布囊于某坊閑靜地，午時坐伺，得生類投囊，速歸。’明日，果有猳彘引豚七個，淨人分頭驅逐，猳母走矣，得豚而歸。行已備巨瓮，逐一入之，閉蓋，以六乙泥封口，誦胡語數契而止。投明，中官下詔入問雲︰‘司天監奏昨夜北斗七座星全不見，何耶？’對曰︰‘昔後魏曾失熒惑星，至今帝車不見。此則天將大儆于陛下也。夫匹夫匹婦不得其所，猶隕霜天旱，盛德所感，乃能退之。感之切者其在葬枯骨乎！釋門以慈心降一切魔，微僧曲見，莫若大赦天下。’玄宗依之。其夜占奏北斗一星見，七夜複初，其術不可測也。又開元中嘗旱甚，帝令祈雨，曰︰‘當得一器上有龍狀者，方可致雨。’敕令中官同于內庫中偏視之，皆言弗類。數日後指一古鑒，鼻盤龍，喜曰︰‘此真龍也。’乃將入壇場，一日而雨。其異術通感爲若此也。<#>玄宗在大明宮，從容密問社稷吉凶幷祚運終畢事，行對以他語。帝詢之不已，遂曰︰‘陛下當有萬里之行。’又曰︰‘社稷畢得終吉。’帝大悅。複遺帝一金合子，形若彈丸，內貯物，撼必有聲，發之不得，雲︰‘有急則開。’帝幸蜀，倉黃都忘斯事，及到成都，忽憶啓之，則藥分中當歸也。帝曰︰‘伊藥産于此，師知朕違難至蜀當歸也。’複見萬里橋，曰︰‘一行之言，信其神矣。’命中官焚香祝之，乃告謝也。及昭宗初封吉王，至太子德王，唐爲梁滅，終行之言‘社稷畢得終吉’也。<#>開元十五年九月于華嚴寺疾篤，將輿病入辭，小間而止。玄宗此夜夢瞰禪居，見繩紙隔開扇，曉而驗問，一如所睹。乃詔京城名德致大道場，爲行祈福，危疾微愈。其寵愛如是。十月八日隨駕幸新豐，身無諸患，口無一言，忽然浴香水換衣，趺坐正念，怡然示滅。一雲︰辭告玄宗後，自駕前東來嵩山謁禮本師，即寂也。時河南尹裴寬正謁寂，寂雲︰‘有少事，未暇與大尹款話。且請踟蹰休息也。’寬乃屏從人，止于旁室，伺寂何爲。見潔淨正堂，焚香默坐，如有所待。斯須，叩門連聲雲︰‘天師一行和尚至。’（僧號‘天師’，始見于此，言天子師也。）行入，頗忽切之狀，禮寂之足，附耳密語，其貌愈恭。寂但頷應曰︰‘無不可者。’語訖又禮，禮語者三，寂唯言‘是是，無不可者。’行語訖，降階入南室，自閉其戶。寂乃徐召侍者曰︰‘速聲鍾，一行已滅度。’左右疾走視之，瞑目而坐，手掩伺息，已絕。四衆弟子悲號沸渭，撼動山谷，乃停神于罔極寺。自終及葬，凡經三七日爪甲不變，髭發更長，形色怡悅，時衆驚異。帝覽奏悲愴曰︰‘禪師舍朕，深用哀慕！’喪事官供，詔葬于銅人原，謚曰‘大慧禪師’。禦撰塔銘，天下釋子榮之。<#>［參考資料］　《舊唐書》卷一九一；《釋門正統》卷八；春日禮智《一行傳研究》；長部和雄《一行禪師研究》；蔣維喬編譯《中國佛教史》卷二。<#>


meanings:
（梵 ekavyūha-samādhi，藏 bkod-pagcig-paḥi tiṅ-ṅe-ḥdsin）修行者將心定于一種行相之境界中，此種禪定法門謂之一行三昧。有種種不同類型。如觀法界平等一相的三昧；禪宗之行住坐臥皆在直心境界中之三昧；以及淨土宗的依稱名念佛而起的念佛三昧等。此詞又譯作一相三昧，或一相莊嚴三摩地。《文殊師利所說摩呵般若波羅蜜經》卷下（大正8·731a）︰<#>‘文殊師利言︰世尊，云何名一行三昧？佛言︰法界一相，系緣法界是名一行三昧。若善男子善女人，欲入一行三昧，當先聞般若波羅蜜如說修學，然後能入一行三昧，如法界緣不退不壞，不思議無礙無相。善男子善女人欲入一行三昧，應處空閑，舍諸亂意，不取相貌，系心一佛，專稱名字，隨佛方所，端身正向，能于一佛念念相續，即是念中能見過去未來現在諸佛，何以故？念一佛功德無量無邊，亦與無量諸佛功德，無二不思議，佛法等無分別，皆乘一如成最正覺，悉具無量功德無量辯才，如是入一行三昧者，盡知恒沙諸佛法界無差別相。’<#>此外，《大般若波羅蜜多經》卷五七五（大正7·972a）︰‘此三摩地以法界相而爲莊嚴，是故名爲一相莊嚴三摩地。’《華手經》卷十（大正16·204a）︰‘以是一緣了達諸法，見一切法皆平等相，是名一相三昧。’《大乘起信論》（大正32·582b）︰‘依如是三昧故，則知法界一相，謂一切諸佛法身與衆生身平等無二，即名一行三昧。’所說皆同。<#>然《大品般若經》卷五〈問乘品〉認爲一莊嚴三昧（同經卷三〈相行品〉作一相三昧）與一行三昧有所不同，其文雲（大正8·252c）︰‘云何名一莊嚴三昧？住是三昧，終不見諸法二相，是名一莊嚴三昧。（中略）云何名一行三昧？住是三昧，不見諸三昧此岸彼岸，是名一行三昧。’<#>此中，‘一莊嚴三昧’一語乃梵語ekavy-ūha-samādhi的對譯，而‘住是三昧，終不見諸法二相’正是《文殊般若經》所說的一行三昧。<#>智顗《摩呵止觀》卷二（上）以一行三昧爲四種三昧之一，而名之爲常坐三昧。宗密《禪源諸詮集都序》卷上之一謂（大正48·399b）︰‘若頓悟自心本來清淨，元無煩惱，無漏智性本自具足，此心即佛，畢竟無異，依此而修者，是最上乘禪，亦名如來清淨禪，亦名一行三昧，亦名真如三昧。’<#>達摩門下展轉相傳者，即是此禪。淨土家主張心系一佛專稱名字，稱之爲口稱三昧。道綽《安樂集》卷下幷舉《華手經》所說的一相三昧及《文殊般若經》中的一行三昧，謂諸經多以念佛三昧爲宗。善導《往生禮贊偈》則勸勉行者捨弃《文殊般若經》所說的難成就觀，而直修簡易的稱名念佛法門。<#>［參考資料］　《大寶積經》卷四十七；《大智度論》卷四十三；《大乘起信論義記》卷下；《六祖大師法寶壇經》；《止觀輔行傳弘决》卷二之一；《觀經疏玄義分記》卷四；《淨土二藏義》卷二十一。<#>


meanings:
Một chiếc áo vá nhiều miếng, tức là áo của tu sĩ. Do đó, Nhất nạp còn chỉ cho một vị Tăng.


meanings:
Một chuyển ngữ tức một câu nói làm cho người học chuyển mê khai ngộ. Trong khi Thiền giả tham vấn, đợi lúc ông ta ngơ ngác cùng đường tiến thoái, Thiền sư lập tức chuyển đổi cơ pháp nói ra một câu khiến cho ông ta tỉnh ngộ. Nếu nói 3 câu thì gọi là Tam chuyển ngữ. Tắc 8, Thung Dung lục (Đại 48, 232 thượng) ghi: »某 甲 於 過 去 迦 葉 佛 時 曾 住 此 山、 有 學 人 問：「大 修 行 底 人 還 落 因 果 也 無？」 對 他 道： 「不 落 因 果。」 墮 野 狐 身 五 百 生、 今 請 和 尚 代 一 轉 語。 丈 云： 不 昧 因 果。 老 人 於 言 下 大 悟。 – Thuở quá khứ thời Phật Ca-diếp tôi từng trụ núi này. Có người học hỏi tôi: Bậc đại tu hành còn rơi vào nhân quả chăng? Tôi đáp: Chẳng rơi vào nhân quả. Do lời nói này mà tôi bị đoạ làm thân chồn 500 đời. Nay thỉnh Hoà thượng đáp thay cho một chuyển ngữ. Trượng nói: Chẳng lầm nhân quả. Ông già ngay nơi lời này liền đại ngộ«.


vietnamese:
nhất hồi ẩm thủy nhất hồi trước ế <tttđ>

meanings:
Mỗi một lần uống nước là mỗi một lần bị mắc nghẹn. Thiền tông mượn cụm từ này để chỉ cho cơ pháp biến ảo của Thiền sư, chẳng phải là cái mà người ta có thể sắp đặt trước để đối phó mà được. Tắc 2, Thung Dung lục (Đại 48, 228 hạ) ghi: »廓 然 無 聖、 一 迴 飲 水、 一 迴 著 噎。 – Rỗng rang không Thánh, cơ pháp biến ảo của thiền sư không thể dự liệu được«.


meanings:
Một hồi. Khi muốn đánh: trống, bảng, khánh; trước tiên đánh chậm, nhịp độ từ thưa đến nhặt dần, sau đó đánh một hồi nhanh. Điều Thượng Đường trong Thiền Uyển Thanh Quy q. 2 (Vạn Tục 111, 443 thượng) ghi: »聞 一 通 鼓、 首 座、 大 眾 上 法 堂 內。 – Nghe một hồi trống, Thủ toạ và đại chúng đều lên pháp đường«.


meanings:
Còn gọi: Trực hạ thừa đương. Xước nghĩa là vượt xa. Thiền tông dùng cụm từ này để chỉ cho một phen nhảy vọt liền xa rời vọng tưởng phiền não, lập tức nhận lấy (kiến tính). Tăng Bảo Chính Tục truyện q. 6 ghi: »正 當 恁 麼 時、 四 楞 塌 地 掇 在 諸 人 面 前 眼 辨 手 親 底 一 逴 逴 得 去、 便 能 羅 籠 三 界 提 拔 四 生。 – Ngay lúc ấy nó hiển hiện trước mặt các ông. Nếu nhanh tay lẹ mắt lập tức nhận lấy (kiến tính) thì các ông mới có khả năng che chở ba cõi, nâng đỡ bốn loài«.


vietnamese:
nhất biến thượng nhân hội truyện <pqđtđ>

meanings:
73請參閱 一遍上人繪傳 日本繪卷。又作一遍聖繪或一遍上人繪詞傳，描寫日本時宗開祖一遍之生平事蹟。有兩大系統：　(一)聖戒本：六條道場歡喜光寺的開山聖戒之撰述本，原本為同寺藏之十二卷（四十八段）本（卷七為日本國立博物館藏）。法眼圓伊作畫，為鎌倉時代描寫自然風景之傑作。　(二)宗俊本：一遍之弟子宗俊所作，原本為清淨光寺藏之藤荧道場本十卷，日本明治四十四年燒燬。現存者多為零本與新寫本。


meanings:
Cùng, một đường: 我們一 道走 Chúng ta cùng đi;


meanings:
Một luồng ánh sáng thần diệu, tức ánh sáng sẵn có của chính mình, là tâm sáng suốt linh diệu không mờ mịt. Tắc 31, Thung Dung lục (Đại 48, 248 thượng) ghi: »一 道 神 光、 初 不 覆 藏。 – Một luồng ánh sáng thần diệu, từ trước đến nay chẳng hề che giấu«.


meanings:
Một bên, phía, vừa: 一邊走，一邊唱 Vừa đi vừa hát; 站在人民群眾一邊 Đứng về phía quần chúng nhân dân;


meanings:
Một cái ấy. Danh từ Nhất Na Cá được Thiền tông dùng để chỉ cho nghi tình.


meanings:
85梵語 icchantika 或 ecchantika 之音譯。又作一闡底迦、一顛迦、一闡提柯、闡提。另有阿顛底迦、阿闡提或阿闡底迦等詞，當為一闡提同類語之訛音。此語原意為「正有欲求之人」，故譯為斷善根、信不具足、極欲、大貪、無種性、燒種，即指斷絕一切善根、無法成佛者。入楞伽經卷二分闡提為二，即：(一)斷善闡提，即本來即缺解脫因者（斷善根）。(二)大悲闡提，又作菩薩闡提，即菩薩本著救度一切眾生之悲願，而故意不入涅槃者。又大莊嚴論經卷一中，亦有二說，即：(一)有性闡提，借助佛力，終可成佛者。(二)無性闡提，無論至何時，皆不得成佛者。此外，在成唯識論掌中樞要卷上，則立有斷善闡提、大悲闡提和無性闡提三者之說。其中，斷善闡提乃屬有性闡提一類。一闡提發心至難，有若天生之盲人難以治癒，故喻為生盲闡提。昔時，道生主張「闡提成佛」之說，遭受守舊僧徒之抨擊，直至曇無讖譯出大般涅槃經後，此類說法乃漸被接受。然法相宗仍主張有不能成佛之眾生存在；天台、華嚴及其他大乘諸宗，則主張一切眾生皆能成佛。故一闡提能否成佛，猶為教界爭論之問題。〔北本涅槃經卷九、大乘阿毘達磨雜集論卷五、華嚴經疏卷二、玄應音義卷二十三〕


meanings:
Một lần ăn no quên bẵng 100 lần đói khát trước kia. Thiền tông dùng cụm từ này để chỉ cho một khi triệt ngộ thì hành giả tự đầy đủ tất cả. Triệu Châu lục q. hạ (Vạn Tục 118, 167 hạ) ghi: »日 昳 未、 者 回 不 踐 光 陰 地、 曾 聞 一 飽 忘 百 飢、 今 日 老 僧 身 便 是。 – Mặt trời chưa xế, người về chẳng dính đến thời gian. Từng nghe: Một lần ăn no quên bẵng trăm lần đói khát trước kia, chính là thân lão tăng hôm nay vậy«.


meanings:
Một chút, chút nào: 你的話一點沒錯，我完全同意 Anh nói không sai chút nào, tôi hoàn toàn đồng ý;


meanings:
① Can Ðinh, can thứ tư trong mười can. ||② Ðang, như đang để tang cha mẹ gọi là đinh ưu 丁憂 nghĩa là đang ở lúc đau xót vậy. ||③ Người, như thành đinh 成丁 nghĩa là người đến tuổi thành nhân. ||④ Ðã lớn, là đã phải đóng thuế, như ta 18 tuổi phải đóng sưu vào sổ đinh gọi là đinh tịch丁藉. ||⑤ Kẻ làm lụng, như bào đinh 庖丁 là người nấu bếp, viên đinh 園丁 là người làm vườn, v.v. ||⑥ Răn bảo kĩ càng, như đinh ninh 丁寧. ||⑦ Chữ, như mục bất thức đinh 目不識丁. ||⑧ Một âm là chênh, như phạt mộc chênh chênh 伐木丁丁 chặt cây chan chát.


meanings:
① Con trai, trai tráng, đàn ông: 壯丁 Trai tráng; 成丁 Con trai đã đến tuổi thành đinh; 戶有三丁點一丁 Nhà có ba con trai lớn thì bắt đi hết một người (Bạch Cư Dị); ② Người, số người: 人丁興旺 Con cái đông đúc; 談笑有鴻儒，往來無白丁 Cùng nhau nói cười đều là các nho sinh học rộng, bạn bè lui tới không có ai là người vô học (Lưu Vũ Tích: Lậu thất minh); ③ Người (làm việc vặt): 園丁 Người làm vườn; 門丁 Người gác cổng; 庖丁爲文惠君解牛 Người đầu bếp mổ trâu cho Lương Huệ vương (Trang tử); ④ Ngôi thứ tư trong thiên can; ⑤ (Món ăn thái) hạt lựu: 雞肉丁 Thịt gà hạt lựu; ⑥ Gặp phải: 丁茲盛世 Gặp thời hưng thịnh; 我喜我生， 獨丁斯時 Ta mừng ta được sinh ra, riêng gặp phải thời này (Hậu Hán thư); ⑦ Tráng kiện: 丁者，言萬 物之丁壯也 Đinh là nói sự tráng kiện trong vạn vật (Sử kí: Luật thư); ⑧ (văn) Chữ đinh: 目不識丁 Mắt không biết một chữ đinh; ⑨ [Ding] (Họ) Đinh. Xem 丁 [zheng].


meanings:
(văn) (thanh) Chan chát: 伐木丁丁 Chặt cây chan chát (Thi Kinh).


meanings:
Cẩn thận, rõ ràng. Phạm Kì ngữ lục q. 7 ghi: »山 前 一 片 閑 田 地。 叉 手 丁 寧 問 祖 翁。 幾 度 賣 來 還 自 買。 爲 憐 松 竹 引 清 風。 – Sơn tiền nhất phiến nhàn điền địa, xoa thủ đinh ninh vấn Tổ ông, kỉ độ mại lai hoàn tự mãi, vị lân tùng trúc dẫn thanh phong. – Một khoảnh đất hoang trước núi xanh,chắp tay cẩn thận hỏi cha ông, bao phen bán đi rồi mua lại, vì thương tùng trúc gió trong lành«.


meanings:
① Bảy, tên số đếm. ||② Có nghĩa chỉ về thể văn, như lối văn thất vấn thất đáp 七問七答 của Mai Thừa, lối văn song thất của ta.


vietnamese:
thất trượng phu ☸ thế gian thất trượng phu <ttps>


vietnamese:
thất sự giác tri a tì đạt ma tạng nghĩa <pttđ>


meanings:
指釋迦牟尼佛及在其以前出現的六位佛陀。即過去莊嚴劫末的毗婆尸（Vipāsyi）、尸弃（Śikhī）、毗舍浮（Viśvabhu）等三佛，與現在賢劫初的拘留孫（Krakucchanda）、俱那含牟尼（Kanakamuni）、迦葉（Kāyśāpa）、釋迦牟尼（Śakyamuni）等四佛。這七佛皆已入滅，故又稱過去七佛。<#>依據佛經所載，過去、現在、未來三劫之中，皆有千佛出現。其中，以上列七佛與此間因緣較深，故諸經常有所論。如《長阿含經》卷一〈大本經〉述及過去七佛出現的因緣，幷列舉與七佛有關的劫名、種姓、菩提樹等，大略如下︰<#>┌───┬───┬──┬────┬───┬──┬───┐<#>│七  佛│種  族│俗姓│王  城  │菩提樹│侍者│籌  量│<#>├───┼───┼──┼────┼───┼──┼───┤<#>│毗婆尸│刹帝利│拘鄰│槃頭波提│波羅利│無憂│八萬歲│<#>├───┼───┼──┼────┼───┼──┼───┤<#>│尸弃  │刹帝利│拘鄰│光相    │分陀利│忍行│七萬歲│<#>├───┼───┼──┼────┼───┼──┼───┤<#>│毗舍浮│刹帝利│拘鄰│無喻    │娑羅  │寂滅│六萬歲│<#>├───┼───┼──┼────┼───┼──┼───┤<#>│拘留孫│婆羅門│迦葉│安和    │尸利沙│善覺│四萬歲│<#>├───┼───┼──┼────┼───┼──┼───┤<#>│拘那含│婆羅門│迦葉│清淨    │優曇跋│安和│三萬歲│<#>├───┼───┼──┼────┼───┼──┼───┤<#>│迦葉  │婆羅門│迦葉│波羅奈  │尼拘律│善友│二萬歲│<#>├───┼───┼──┼────┼───┼──┼───┤<#>│釋迦文│刹帝利│瞿曇│迦毗羅衛│畢鉢羅│阿難│百歲  │<#>└───┴───┴──┴────┴───┴──┴───┘<#>其中，毗婆尸佛出現于過去九十一劫中，其次二佛出現于過去三十一劫中，後四佛則出現于現在賢劫中。<#>接著說毗婆尸佛三會說法，初會弟子十六萬八千人，二會弟子十萬人，三會弟子八萬人；釋迦牟尼一會說法，得弟子一二五○人。幷列舉諸佛上座二弟子名，毗婆尸佛爲鶱荼、提舍，釋迦牟尼佛爲舍利弗、目犍連。而一如釋迦牟尼有子羅侯羅，經中也提到其他六佛的佛子名，及諸佛父母名，以及拘留孫等婆羅門姓三佛，當時之王名。<#>又，《增一阿含經》卷四十五、《七佛經》、《七佛父母姓字經》等所叙，與上述略有差異。其中，《七佛經》所載較爲詳細，認爲賢劫四佛依次出現于第六、第七、第八、第九劫中，幷描述毗婆尸佛自兜率降生時之瑞相。<#>小乘經典只說四佛或七佛，幷認爲有未來成道的彌勒菩薩，而《增一阿含經》更述及師子、承柔順、光焰、無垢、寶光等諸佛。釋迦牟尼佛之化相，乃比照過去諸佛，而八相成道之始末，也與諸佛類似。如‘諸惡莫作’等偈頌，乃衆所周知之七佛通誡偈；依《增一阿含經》卷四十四，以及《四分》、《十誦》、《僧祇》、《五分律》等諸戒本所說，過去諸佛皆說此偈，幷以此爲略本之別解脫戒經。而‘諸惡莫作’之偈，或以爲是迦葉佛所說，或以爲是釋迦佛所說。<#>《增一阿含經》所載七偈如下︰<#>(1)忍辱爲第一，佛說無爲最，不以剃鬚髮，害他爲沙門。<#>(2)若眼見非邪，慧者護不著，弃捐于衆惡，在世爲黠慧。<#>(3)不害亦不非，奉行于大戒，于食知止足，床座亦複然，執志爲專一，是則諸佛教。<#>(4)譬如蜂采華，其色甚香潔，以味惠施他，道士游聚落，不誹謗于人，亦不觀是非，但自觀身行，諦觀正不正。<#>(5)執志莫輕戲，當學尊寂道，賢者無愁憂，常滅志所念。<#>(6)一切惡莫作，當奉行其善，自淨其志意，是則諸佛教。<#>(7)護口意清淨，自行亦清淨，淨此三行迹，修行仙人道。<#>《觀佛三昧海經》卷十〈念七佛品〉說當觀過去七佛像，雲（大正15·693a）︰<#>‘觀七佛者當勤精進，晝夜六時勤行六法，端坐正受，當樂少語，除讀誦經廣演法教，終不宣說無義之語。常念諸佛，心心相續，乃至無有一念之間不見佛時，心專精故不離佛日。過去久遠有佛世尊名毗婆尸佛，身高顯長六十由旬，其佛圓光百二十由旬，身紫金色八萬四千相。（中略）如是諸佛各入普現色身三昧，現其人前令其行者心得歡喜，以歡喜故，是諸化佛各申右手摩行者頂，見七佛已見于彌勒。’<#>又依《觀藥王藥上二菩薩經》中所載，若欲除滅四重禁、五逆、十惡、謗法等諸罪，當誦藥王、藥上二菩薩咒，同時敬禮十方佛、過去七佛及五十三佛。<#>此外，《七佛八菩薩所說大陀羅尼神咒經》卷一則叙述過去七佛所說陀羅尼，及其除灾之效驗顯著。《佛名經》卷八、《大吉義神咒經》、《大智度論》卷九、《十住毗婆沙論》卷五、《法苑珠林》卷八等，也都有提到七佛之事。北宋·法天也譯有《七佛梵贊》（《七佛贊唄伽陀》）一篇。而《法顯傳》、《西域記》等，關于四佛經行遺迹之記載頗多，但未見七佛之事迹。<#>禪宗以七佛、二十八佛爲教祖，《景德傳燈錄》等祖錄，即先舉出七佛之事緣，然後各以七言四句之偈頌叙述。而文殊菩薩也爲七佛之祖師。又善慧大士登松山頂行道時，曾感七佛在前引導。到後代，禪宗在每天早晨禮佛時，也有持誦七佛名號的習慣。<#>［參考資料］　《諸佛經》；《佛名經》卷一；《翻梵語》卷一；《翻譯名義集》卷一。<#>


vietnamese:
thất phật câu chi phật mẫu tâm đại chuẩn đề đà la ni pháp <đpb>


vietnamese:
thất phật bát bồ tát sở thuyết đại đà la ni thần chú kinh <bktt>


vietnamese:
thất phật bát bồ tát sở thuyết đại đà la ni thần chú kinh <đpb>


vietnamese:
thất phật bát bồ tát sở thuyết đại đà la ni thần chú kinh <pqđtđ>


meanings:
（梵 Sapta-buddha-stotra〈寫本〉、Spata-jina-stava〈刊本〉，藏 De bshin-gśegs-pa bdun-gyi bstod-pa）一卷。宋·法天譯。又稱《七佛梵贊》。收在《大正藏》第三十二册。系對過去七佛之梵贊。由于全書僅將梵語的贊唄音譯爲漢字，幷無中文意譯，故文義不明。大正三年（1914），日本·■亮三郎將本書由漢音還原爲梵語，且附上日譯，全文意義始爲世人所知。<#>據■氏所述，本書原名《Sapta-jina-stava》（七勝者贊），京都帝大有稱爲《Sapt-buddha-stotra》（七佛贊）的梵文寫本。■氏比較兩者，發現兩者雖然都是由對過去七佛、當來彌勒佛的贊詞及回向結贊等九頌所形成，但兩者幷非同本。<#>此外，西藏佛典《Sapta-tathāgata-sto-tra》（七如來贊），可能與本書同本。Bendall的目錄中，也收有《Sapt-buddha-sto-tra》一書。<#>


meanings:
相傳過去七佛同以‘諸惡莫作，衆善奉行，自淨其意，是諸佛教’一偈作爲戒行之原則，故此偈被稱爲‘七佛通戒偈’。此一說法出自天臺宗《法華經玄義》卷二（上）等處。依梵文本有部律戒本所載，此偈之梵文爲‘梵sar-vapāpasyākaraṇaṃ, kuśalasyopasaṃpadaḥsucittaparyavadānam, etad buddhasya śāsa-naṃ’。<#>然依據《四分律》、《十誦律》、《僧祇律》、《五分律》及《增一阿含經》卷四十四所載，過去七佛之戒偈彼此不同，幷以此偈爲迦葉佛所說。然在《根本說一切有部戒經》、《根本說一切有部毗奈耶》中，則以此偈爲釋迦牟尼佛之戒偈。<#>依《出曜經》卷二十五所載，此偈之義涵如下（大正4·741b）︰<#>‘諸惡莫作者，諸佛世尊教誡後人三乘道者，不以修惡而得至道，皆習于善自致道迹，是故說曰︰諸惡莫作也。<#>諸善奉行者，彼修行人普修衆善，唯自瓔珞具足衆德，見惡則避，恒修其善。所謂善者，止觀妙藥燒滅亂想，是故說曰︰諸善奉行。<#>自淨其意者，心爲行本，招致罪根，百八重根難解之結纏裹其心，欲怒痴盛憍慢慳嫉種諸塵垢，有此病者，則心不淨，行人執志自練心意，使不亂想，如是不息，便成道根，是故說曰︰自淨其意也。<#>是諸佛教者，如來演教禁戒不同，戒以檢形，義以攝心，佛出世間甚不可遇，猶如優曇鉢花億千萬劫時時乃有，是故如來遺戒教化，賢聖相承以至今日。禁戒不可不修，惠施不可不行，吾所成佛王三千者，皆由禁戒惠施所致也，是故說曰︰是諸佛教。’<#>◎附︰印順《原始佛教聖典之集成》第三章 （摘錄）<#>除《銅鍱戒經》外，其餘六本，都有七佛所說波羅提木叉偈。在《長部》的〈大本經〉中，說到七佛的故事。又廣說毗婆尸佛（Vipaśyin）事，及毗婆尸說波羅提木叉三偈。漢譯的《長阿含經》〈大本經〉，僅說一偈，與‘七佛偈’中毗婆尸佛所說的相合。而《長部》〈大本經〉所說的三偈，與‘七佛偈’的毗婆尸佛、迦葉佛（Kāśyapa）、毗舍浮佛（Viśvabhū）所說偈相合。<#>依文句論證，論定七佛所說偈，是基于〈大本經〉毗婆尸佛所說偈，增廣而成，似乎是可以這麽說的。然從另一觀點去看，覺得未必如此。經師結集的經典，凡說到七佛的，都出發于‘佛佛道同’的立場。〈大本經〉的結集，列述七佛的故事，意趣也是一樣的。詳說毗婆尸佛（七佛中的第一位）事，以及毗婆尸佛說波羅提木叉偈，只是舉爲代表而已。毗婆尸佛說偈，其餘的六佛，在結集〈大本經〉的時代，結集者的心目中，有沒有說波羅提木叉偈？這答案是不會否定的。<#>例如〈大本經〉所說的三偈，作毗婆尸佛說；或如‘七佛偈’中，作爲三佛所說。又如‘諸惡莫作，衆善奉行，自淨其意，是諸佛教’一偈，〈大本經〉作毗婆尸佛說；《根有戒經》作釋迦牟尼佛說；其餘的‘戒本’，都作迦葉佛說；這到底是那一位佛說的呢？由于文義通一切佛，所以《出曜經》解說爲︰‘諸佛世尊，教誡後人。（中略）賢聖相傳，以至今日。’這是作爲一切佛的教誡，所以稱爲‘七佛所說通戒偈’。<#>依佛法的意趣來說，這些偈頌──一偈、三偈，或者多偈，是被傳說爲七佛所說的（佛佛道同）波羅提木叉。指定爲某佛所說，本沒有必要（如上所說，傳爲某佛所說，幷無一定）；作爲某佛所說，也不外乎‘指方立向’一樣，容易爲一般信衆所接受而已。七佛所說波羅提木叉偈，分別配屬七佛，是《銅鍱戒經》以外，各部‘戒經’的一致傳說，其成立是不會遲于〈大本經〉的。詳說的，如大衆部所傳的《增一阿含經》，及《摩呵僧祇律》，這本是持法者（經師）所結集的。（中略）七佛所說教誡偈，源于釋迦佛的略說教誡，來源是極爲古老的！但在以學處爲主的布薩說波羅提木叉中，幷非‘波羅提木叉經’主體，而屬于布薩的儀軌部分。<#>［參考資料］　《法句經》卷下〈述佛品〉；《央掘魔羅經》卷二；《法集要頌經》卷三〈罪障品〉；《大般涅槃經》卷十四；《四分律》卷三十五；《有部毗奈耶》卷一；《阿毗曇八犍度論》卷一。<#>


meanings:
96請參閱 稱讚七佛名號功德經 請參閱 稱讚七佛名號功德經 請參閱 七佛八菩薩所說大陀羅尼神咒經 乃指過去七佛通戒之偈頌。迄今仍為佛教徒所傳誦。此偈之義，依增一阿含經卷一序品（大二‧五五一上）：「四阿含義，一偈之中盡具足諸佛之教及辟支佛、聲聞之教。所以然者，諸惡莫作，戒具之禁，清白之行；諸善奉行，心意清淨；自淨其意，除邪顛倒；是諸佛教，去愚惑想。」因諸佛出世之初，弟子清淨，不須別制禁戒，但以一偈通為禁戒，故又稱通戒、略戒。又據增一阿含經卷四十四載，過去七佛之偈頌為：(一)毘婆尸佛：忍辱為第一，佛說無為最，不以剃鬚髮，害他為沙門。(二)試結（尸棄）佛：若眼見非邪，慧者護不著，棄捐於眾惡，在世為黠慧。(三)毘舍羅婆（毘舍婆）佛：不害亦不非，奉行於大戒，於食知止足，座床亦復然，執志為專一，是則諸佛教。(四)拘樓孫佛：譬如蜂採花，其色甚香潔，以味惠施他，道士游聚落，不誹謗於人，亦不觀是非，但自觀身行，諦觀正不正。(五)拘那含牟尼佛：執志莫輕戲，當學尊寂道，賢者無愁憂，當滅志所念。(六)迦葉佛：一切惡莫作，當奉行其善，自淨其志意，是則諸佛教。(七)釋迦牟尼佛：護口意清淨，身行亦清淨，淨此三行跡，修行仙人道。後世佛教所通用之通戒偈乃迦葉佛之偈，但文字上略有不同，即增一阿含陘卷一阿難所引「諸惡莫作，諸善奉行，自淨其意，是諸佛教」四句。〔出曜經卷二十五、根本薩婆多部律攝卷十四、有部毘奈耶卷五十、四分律卷三十五〕


vietnamese:
thất tác ý dữ tứ thập tác ý tương nhiếp <pttđ>


vietnamese:
thất câu chi phật mẫu sở thuyết chuẩn đề đà la ni kinh <bktt>

meanings:
（梵 Cundī-dhāraṇī，藏 ḥphags-pa lha-mo-bskul-byed-mashes-bya-baḥi gzuṅs）一卷。唐·不空譯。收在《大正藏》第二十册。本經屬雜部密教，爲准提佛母法之本軌。地婆呵羅譯《佛說七俱胝佛母心大准提陀羅尼經》與金剛智譯《佛說七俱胝佛母准提大昀羅尼經》皆系本經之同本異譯；但與地婆呵羅本相較，本經之咒詛法約增廣三十種，幷且附加念誦法、四種護摩法與畫像等；又因金剛智本系一未再治本，文義常有不通之處，因此本經實居三本之冠。<#>全經計由四大部分組成，首先揭示七俱胝佛所說陀羅尼及三十餘種咒詛法，其次是由‘十八道立’所成的七俱胝准提陀羅尼念誦儀軌、本尊陀羅尼布字法及種子義，再其次是四種護摩法，最後是准提佛母畫像法。<#>清代僧弘贊撰有《七俱胝佛母所說准提陀羅尼經會釋》一書；該書系依金剛智譯本及不空譯本所作的會釋，幷添附五悔儀及持誦法要等。該書今收在《卍續藏》第三十七册。<#>


vietnamese:
thất câu chi phật mẫu sở thuyết chuẩn đề đà la ni kinh <cm>

meanings:
(title) Dhāraṇī of the Goddess Cundī [Spoken by Seven Koṭis of Buddha-Mothers]


meanings:
Soothill: "An assembly of a monasterial fraternity


meanings:
Mô tả cách ngộ triệt để, vận dụng không bị chướng ngại. Pháp Diễn ngữ lục q. thượng ghi: »到 龍 門 上 堂 云。 有 舌 胡 利。 無 口 非 啞。 七 出 八 沒。 風 流 儒 雅。 便 下 座。 – Sư đến chùa Long Môn thượng đường nói: Bộ có lưỡi mới hoạt bát sao? Không lưỡi đâu phải câm. Khi triệt ngộ vận dụng không chướng ngại thật là phong lưu nho nhã. Rồi xuống toà«.


vietnamese:
thất thắng sự ☸ như lai thất thắng sự <ttps>


meanings:
《俱舍論》對一切法的分類。此分類法與《成實論》的八十四法、《大乘百法明門論》的百法，同爲佛教哲學中最衆所周知的諸法分類法。<#>七十五法出自《俱舍論》卷四〈分別根品〉第二之二。論中首先指出諸法是俱生的，也就是只要有一法成立，其他諸法必定與之俱生；接著說一切法分成五品；即色法、心法、心所法、心不相應行法、無爲法；七十五法即是色法十一種、心法一種、心所法四十六種、心不相應行法十四種、無爲法三種，合爲七十五法。因此，七十五法就是《俱舍論》對于一切法哲學性的分類與排列。（參見下頁附表）<#>此中，色法十一種，即五根、五境及無表色。心法隨所依根及所緣境的不同，而有眼識、耳識、鼻識、舌識、身識、意識等名稱，但其體爲一，故說心法只有一種。<#>心所法又稱心所有法，即是各種心理作用，共有四十六種。此中，又依其性質分爲六類︰第一類是大地法，有十種，這十種是在任何時處都必與心王俱起的心理作用。第二類是大善地法，有十種，這是隨一切善心而俱起的心所。第三類是大煩惱地法，有六種，是起煩惱心時必俱起的心所。第四類是大不善地法，是起不善心時必俱起的心所，有二種。第五類小煩惱地法有十種，是不通遍于一切煩惱的心所，它們是各別現行，而非一時俱起。第六類爲不定地法，這是不屬于前五類的心理作用，有八種。<#>心不相應行法是不屬于色法、心法，也不<#>        ┌色法（十一）────眼根、耳根、鼻根、舌根、身根、色境、聲境、<#>        │                    香境、味境、觸境、無表色<#>        ├心法（一）─────心王<#>        │                  ┌大地法（十）──受、想、思、觸、欲、慧、<#>        │                  │                念、作意、勝解、三摩地<#>        │                  ├大善地法（十）──信、勤、舍、慚、愧、無貪、<#>        │                  │                  無慎、不害、輕安、不放逸<#>        │                  ├大煩惱地法（六）──無明、放逸、懈怠、不信、<#>        │                  │                    惛沈、掉舉<#>七十五法┼心所有法（四十六）┼大不善地法（二）──無慚、無愧<#>        │                  ├小煩惱地法（十）──忿、覆、慳、惱、害、恨、<#>        │                  │                    諂、誑、懦<#>        │                  └不定地法（八）──惡作、睡眼、尋、伺、貪、<#>        │                                      嗔、慢、疑<#>        ├心不相應法（十四）─得、非得、同分、無想果、無想定、滅盡定、<#>        │                    命根、生、住、異、滅、名身、句身、文身<#>        └無爲法（三）────擇滅無爲、非擇滅無爲、虛空無爲<#>是心所法的有爲法，譬如變化、得失、類概念、文字之類，有十四種。<#>上述色、心、心所、心不相應行等法都屬于有爲法，因爲這些都是生滅變化，受因緣支配的。所謂無爲法就是離生滅變化，常住絕對的狀態，有三種。<#>［參考資料］　《俱舍光記》卷四；《教乘法數》卷四十；楊白衣《俱舍要義》；李世杰《俱舍學綱要》第二、第三章。<#>


meanings:
88又作小乘七十五法。小乘俱舍宗於一切法概括為七十五種，攝為五類。即：(一)色法十一種：(1)眼根（梵 cakṣur-indriya），(2)耳根（梵 śrotrendriya），(3)鼻根（梵 ghrāṇendriya），(4)舌根（梵 jihvendriya），(5)根（梵 kāyendriya），(6)色境（梵 rūpa-viṣaya），(7)聲境（梵 śabda-viṣaya），(8)香境（梵 gandha-viṣaya），(9)味境（梵 rasa-viṣaya），(10)觸境（梵 spraṣṭavya-viṣaya），(11)無表色（梵 avijñapti-rūpa）。其中前五者能發識取境，故稱五根；次五者為五根所緣之境界，故稱五境；無表色係依身、口發動之善業與惡業，為生於身內之一種無形色法，乃感苦、樂果之業因，具防非止惡或防善止惡之功能。　(二)心法一種：即依根而生，覺知境之總作用，指六識心王（梵 citta）。　(三)心所有法四十六種，又分遍大地法（梵 mahā-bhūmikā dharmāḥ）、大善地法（梵 kuśala-mahā-bhūmikā-dharmāḥ）、大煩惱地法（梵 kleśa-mahā-bhūmikā dharmāḥ、大不善地法（梵 akuśala-mahā-bhūmikau dharmāḥ）、小煩惱地法（梵 parītta-kleśa-bhūmikā dharmāḥ）、不定地法（梵 aniyata-bhūmikā dharmāḥ）六位。此四十六法皆隨附於心法而起，故稱心所有法。即：(1)遍大地法十種：受（梵 vedanā，領納苦、樂、捨三境之作用）、想（梵 saṃjñā，想像事物之作用）、思（梵 cetanā，造作諸業之作用）、觸（梵 sparśa，對境之作用）、欲（梵 chanda，希求之作用）、慧（梵 prajñā，揀擇善惡法之作用）、念（梵 smṛti，記憶不忘之作用）、作意（梵 manasikāra，令心心所警覺對象之作用）、勝解（梵 adhimokṣa，明了事理之作用）、三摩地（梵 samādhi，譯作定，令心心所專注一境而不散之作用）。此十法通善、不善、無記之一切心王而起，故稱遍大地法。略作大地法。(2)大善地法十種：信（梵 śraddhā，令心心所澄淨之作用）、不放逸（梵 apramāda，止惡行善）、輕安（梵 praśrabdhi，使身心輕妙安穩之作用）、行捨（梵 upekṣā，令身心捨離雜執著諸法之念，而住於平等之作用，為行蘊所攝之捨）、慚（梵 hrī，於所造罪，自觀有恥）、愧（梵 apatrāpya，於所造罪，觀他有恥）、無貪（梵 alobha，不貪著順境之作用）、無瞋（梵 adveṣa，於逆境不起忿怒之作用）、不害（梵 ahiṃsā，不損惱他之作用）、勤（梵 vīrya，精進修習諸善法之作用）。此十法與一切之善心相應而起，故稱大善地法。(3)大煩惱地法六種：無明（梵 avidyā，以愚癡為性）、放逸（梵 pramāda，於惡法放逸之作用）、懈怠（梵 kausīdya，於善法不勇悍之作用）、不信（梵 āśraddhya，令心不澄淨之作用）、惛沈（梵 styāna，令心沈重之作用）、掉舉（梵 auddhatya，令心輕浮之作用）。此六法常與惡心及有覆無記心相應，故稱大煩惱地法。(4)大不善地法二種：無慚（梵 āhrīkya，不自羞恥之作用）、無愧（梵 anapatrāpya，不他恥之作用）。此二法與一切之不善心相應，故稱大不善地法。(5)小煩惱地法十種：忿（梵 krodha，令起怒相之作用）、覆（梵 mrakṣa，隱藏己過之作用）、慳（梵 mātsarya，於財施、法施等，不能惠施之作用）、嫉（梵 īrṣyā，妒忌之作用）、惱（梵 pradāsa，堅執惡事而惱亂身心之作用）、害（梵 vihiṃsā，損惱他人之作用）、恨（梵 upanāha，於忿境結怨不捨之作用）、諂（梵 māyā，令心心所邪曲不直之作用）、誑（梵 śāthya，欺他不實之作用）、憍（梵 mada，心貢高而傲他之作用）。此十法唯為修道所斷，僅與意識之無明相應，且其現行各別，而非十法俱起，故稱為小煩惱地法。(6)不定地法八種：尋（梵 vitarka，尋求事理之粗勝作用）、伺（梵 vicāra，伺察事理之細性作用）、睡眠（梵 middha，令心心所昏昧之作用）、惡作（梵 kaukṛtya，思念所作之事而令心追悔之作用）、貪（梵 rāga，貪愛順境之作用）、瞋（梵 pratigha，於逆境瞋恚之作用）、慢（梵 māna，使心高舉而凌他之作用）、疑（梵 vicikitsā，使於諦理猶豫不決之作用）。此八法不入前五位，廣通善、惡、無記三性，故稱不定地法。 (四)心不相應行法十四種：(1)得（梵 prāpti），令得諸法於身之實法。(2)非得（梵 aprāpti），令諸法離身之實法。(3)眾同分（梵 nikāya-sa-bhāga），各隨其趣，而使得同一果報之實法。(4)無想果（梵 āsaṃjñika），於無想天之中令心心所皆滅之實法。此為外道所執之涅槃。(5)無想定（梵 āsaṃjñi-samāpatti），乃為得無想果所修得之無心定。(6)滅盡定（梵 nirodha-samāpatti），不還或阿羅漢之聖者，為止息暫時所入之無心定。(7)命根（梵 jīvitendriya），維持壽命之實法。(8)生（梵 jāti），令諸法生起之實法。(9)住（梵 sthiti），令諸法不遷之實法。(10)異（梵 anyathātva），令諸法衰異之實法。(11)滅（梵 vyaya），令諸法消盡之實法。(12)名身（梵 nāma-kāya），色聲等之名。(13)句身（梵 pada-kāya），諸法無常等之章句。(14)文身（梵 vyañjana-kāya），名與句所依之文字；二個以上，故稱為身。此十四法為非色非心之法，而不與心相應，故稱為心不相應行法。　(五)無為法三種：(1)擇滅無為（梵 pratisaṃkhyā-nirodha），依正智簡擇力而得之寂滅法。(2)非擇滅無為（梵 apratisaṃkhyā-nirodha）， 非依正智簡擇力，但依缺生緣而現之寂滅法。(3)虛空無為（梵 ākāśa），以無礙為性，容受萬物而遍一切處。此三法無生、住、異、滅四相之作為，故稱無為法。大毘婆沙論卷四十二等所說與上略異。亦有就七十五法分為色非色、有見無見、有對無對等。〔俱舍論卷四、俱舍論光記卷四〕（參閱「五位七十五法」1089）


vietnamese:
thất thập ngũ pháp ☸ tiểu thừa thất thập ngũ pháp <ttps>


meanings:
(一)指《法華經》所列舉的火宅、窮子、藥草、化城、衣珠、髻珠、醫子等七種譬喻。<#>(二)指《維摩詰經》所舉的‘是身如丘井’一喻。《注維摩詰經》卷二引鳩摩羅什所說，雲（大正38·342b）︰<#>‘丘井，丘墟枯井也。昔有人有罪于王，其人怖罪逃走。王令醉象逐之，其人怖急自投枯井。半井得一腐草，以手執之，下有惡龍吐毒向之，傍有五毒蛇複欲加害，二鼠嚙草，草複將斷，大象臨其上複欲取之，其人危苦，極大恐怖。上有一樹，樹上時有蜜滴落其口中，以著味故而忘怖畏。’<#>此文內含七種譬喻。該書曾對此七喻加以解析，謂︰丘井表生死，醉象表無常，毒龍表惡道，五毒蛇表五陰，腐草表命根，白黑二鼠表白月、黑月，蜜滴表五欲之樂，得蜜滴而忘怖畏則喻衆生得五欲之蜜滴而不畏苦。<#>此七喻相對于《法華經》七喻，而被稱作《淨名經》（《維摩經》）七喻。然求那跋陀羅所譯《賓頭廬突羅闍爲優延王說法經》則將上述譬喻分爲十二段，指曠野喻生死，彼男子喻凡夫，象喻無常，丘井喻人身，樹根喻人命，白黑二鼠喻晝夜，嚙樹根喻念念滅，四毒蛇喻四大，蜜喻五欲，衆蜂喻惡覺觀，野火燒喻老，井下之毒龍喻死。義淨所譯《譬喻經》所載亦同于此。<#>《大藏法數》卷四十二則舉《淨名經》七喻與《大集經》七喻，認爲二象表生死，綠藤表命根，入井表無常，二鼠表日月，四蛇表四大，三龍表三毒，蜂蜜表五欲。<#>又，《祖庭事苑》卷八題爲‘二鼠侵藤’，記述此譬喻。後世將此譬喻繪製成圖，然所見之圖概以虎代象，幷稱其虎爲無常虎。<#>        ┌丘井──喻生死<#>        ├醉象──喻無常<#>        ├毒龍──喻惡道<#>淨名七喻├五毒蛇──喻五陰<#>        ├腐草──喻命根<#>        ├黑白二鼠──喻日月<#>        └蜜滴──喻五欲樂<#>(三)指將醫生治病之事譬爲菩薩之修行之譬喻。爲北本《涅槃經》卷二十五的說法，稱爲‘醫家七喻’或‘涅槃經七喻’。此即︰(1)病人相當于諸菩薩；(2)醫生相當于善知識；(3)醫方相當于《方等經》；(4)受教相當于善思惟；(5)合藥相當于〈修道品〉；(6)病愈相當于滅煩惱；(7)安樂相當于得涅槃。<#>［參考資料］　(一)《法華經》卷二～卷五。(二)《維摩經文疏》卷十。(三)《大藏法數》卷四十二。<#>


meanings:
94因明用語。印度古因明論師彌勒所立，為有關論議要件之七種規定。即論體性、論處所、論所依、論莊嚴、論墮負、論出離、論多所作法等七種。(一)論體性（梵 vāda）：議論之題目有六種性質：(1)言論，(2)尚論，(3)諍論，(4)毀謗論，(5)順正論，(6)教導論。(二)論處所（梵 vādādhiṣṭhāna）：議論之場所。有六：(1)國王之前，(2) 麛z者之前，(3)大眾之中，(4)賢哲之前，(5)善解法義之沙門、婆羅門前，(6)樂法義者之前。(三)論依所（梵 vādādhikaraṇa）：立論之依據，有所成立之義及能成立之法，略稱所立能立。前者有二：(1)自性，(2)差別。後者有八：(1)立宗（命題）(2)辯因（理由），(3)引喻（比喻），(4)同類，(5)異類，(6)現量，(7)比量，(8)正教量。(四)論莊嚴（梵 vādālaṃkāra）：議論之態度及言詞之修飾。有五：(1)善自他宗，(2)言具圓滿，(3)無畏，(4)敦肅，(5)應供。(五)論墮負（梵 vādanigraha）：議論敗北的原因。有三：(1)捨言者，捨一己之立論。(2)言屈者，屈伏於他論。(3)言過者，言論訛誤或義理欠通。(六)論出離（梵 vādaniḥsaraṇa）：預先觀察立論能否成立，務期出離於不成功。有三：(1)觀察得失，(2)觀察時眾，(3)察善巧與否。(七)論多所作法（梵 vādebahukarā dharmā）：於所議論時所具有之信心。有三：(1)善自他宗，即於一切法能起議論。(2)勇猛無畏，即處一切眾能起議論。(3)辯才不竭，即隨所問難，自在酬答。〔瑜伽師地論卷十五、顯揚聖教論卷十一、雜集論卷十六〕（參閱「因明」2276）


vietnamese:
thất địa trung tướng hảo sai biệt <pttđ>


vietnamese:
thất địa đoạn nhị ngu cập bỉ thô trọng <pttđ>


meanings:
100請參閱 七斷滅論 請參閱 一切如來金剛三業最上祕密大教王經 請參閱 大乘法苑義林章 七種能垢染眾生心之煩惱。即：欲垢、見垢、疑垢、慢垢、憍垢、隨眠垢（即煩惱）、慳垢等。〔瑜伽師地論卷十四〕


meanings:
Chùa ở phố Bách Trượng, thành phố Ninh Ba, tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc, bởi trước chùa có xây 7 toà bảo tháp mà có tên, là một trong bốn đại tùng lâm ở Chiết Đông. Chùa được xây vào niên hiệu Đại Trung thứ 12 (858) đời Đường, đương thời do Quan tể Phần Ninh là Nhậm Cảnh Cầu bỏ nhà làm chùa, gọi là »Đông Tân Thiền Viện«, thỉnh Thiền sư Tâm Cảnh chùa Thiên Đồng trụ trì. Niên hiệu Đại Trung Tường Phù thứ 1 (1008) đời Tống lại đổi tên là »Sùng Thọ Tự«. Vào đời Tống vùng Ninh Ba trên biển buôn bán phát đạt, Phật giáo thịnh hành, chùa nhờ gần thành nên hương khói ngày càng thịnh. Niên hiệu Hồng Vũ thứ 20 (1387) đời Minh, bởi trên biển không yên ổn, Dương Hoà mới đem tăng chúng chùa Phổ-đà và tượng Phật Quán Âm đến chùa này, thờ tượng Quán Âm nơi Đại hùng bảo điện, và đổi tên chùa là »Bổ Đà Tự« cũng gọi »Tiểu Phổ-đà«, »Nam Hải Phổ-đà«. Niên hiệu Khang Hi thứ 21 (1682) đời Thanh, ở trước chùa xây 7 toà bảo tháp bèn đặt tên là »Thất Tháp Tự«. Niên hiệu Quang Tự thứ 16 (1890) do Từ Viễn Trường Chí trụ trì, sửa sang chùa chiền, thiền tăng tụ hội. Năm thứ 20 (1894) ban tấm biển »Thất Tháp Báo Ân Tự«. Năm Dân Quốc trở đi, truyền giới giảng kinh, kiến thiết Tàng kinh lâu, lập Phật học viện, đại chấn tông phong Lâm Tế. Tự viện hiện giữ gìn hoàn hảo, có Thiên vương điện, Đại hùng bảo điện, Đại thánh điện, Ngọc Phật điện, Phương trượng viện. Trong chùa còn có tháp Thiền sư Tâm Cảnh xây vào niên hiệu Hàm Thông thứ 14 (873) đời Đường, hai chiếc chuông đồng đời Tống, 500 hoạ tượng La hán đời Thanh.


vietnamese:
thất tự ☸ quán tâm thích hoa nghiêm kinh đề thất tự <ttps>


vietnamese:
thất tự nghĩa ☸ hoa nghiêm kinh đề thất tự nghĩa <ttps>


meanings:
（梵 saptaratnāni，巴 sattaratanāni，藏 rin-po-chen-sna-bdun）(一)七種珍寶，又稱七珍。即金、銀、琉璃、玻璃、硨■、赤珠、碼瑙。此七寶之名出自鳩摩羅什譯的《阿彌陀經》，而玄奘譯《稱贊淨土經》則稱此七寶爲金、銀、吠琉璃、頗胝迦、牟娑落揭拉婆、赤真珠、阿濕摩揭拉婆。此七寶之名，古代諸經論之譯名頗有異同。茲以《無量壽經》爲例，將漢、魏、唐、宋譯本之譯語對照如下︰<#>┌──┬──┬──┬──┬──┬──┬──┬──┐<#>│    │金  │銀  │琉璃│玻  │硨磲│赤珠│碼  │<#>├──┼──┼──┼──┼──┼──┼──┼──┤<#>│漢  │金  │銀  │琉璃│水精│車渠│珊瑚│琥珀│<#>├──┼──┼──┼──┼──┼──┼──┼──┤<#>│魏  │紫金│白銀│琉璃│水精│硨磲│珊瑚│碼  │<#>├──┼──┼──┼──┼──┼──┼──┼──┤<#>│唐  │黃金│白銀│琉璃│頗梨│美玉│赤珠│碼  │<#>├──┼──┼──┼──┼──┼──┼──┼──┤<#>│宋  │黃金│白銀│  璃│頗梨│硨磲│真珠│碼  │<#>└──┴──┴──┴──┴──┴──┴──┴──┘<#>此外，《法華經》卷四〈寶塔品〉及《佛地經論》卷一所載，則將七寶中之玻璃，代以玫瑰（karketana）。<#>(1)金（suvarṅa）︰指黃金。又稱爲紫金。梵名蘇伐刺那（修跋拿），譯爲妙色或好色。佛典在贊嘆佛身端嚴時，常用妙色身、金色身之語。《翻譯名義集》卷三引真諦之釋，舉出金之四義（大正54·1105b）︰‘(一)色無變，(二)體無染，(三)轉作無礙，(四)令人富，以譬法身常、淨、我、樂四德耳。’<#>(2)銀（rūpya）︰指白銀。<#>(3)琉璃（vaidūrya）︰又作毗琉璃、吠琉璃耶、鞞頭黎等。譯爲‘青色寶’或‘不遠’。是一種類似玉的寶石。中國、日本常有人誤以爲是有色玻璃。此詞古來多作‘流離’，後代在使用時都加上玉偏旁。《慧琳音義》卷一（大正54·317b）︰‘須彌山南面是此寶也。其寶青色，瑩徹有光，凡物近之皆同一色，帝釋髻珠雲是此寶，天生神物，非是人間煉石造作，焰火所成琉璃也。’<#>(4)玻璃（sphaṭika）︰即水晶。又作薩頗胝迦、颯頗置加、塞頗胝迦、頗梨等。《慧琳音義》卷四（大正54·330b）︰‘古譯雲是水精，此說非也，雖類水晶，乃有紫白紅碧四色差別，瑩淨通明寶中最上。紅碧最珍，紫白其次，如好光明砂，淨無瑕點，雲是千年冰化作者謬說也。’<#>(5)硨■（musāragalva）︰可能是白珊瑚。梵音牟娑落揭拉婆。《法華經玄贊》卷二（末）雲（大正34·685b）︰‘車渠梵雲牟娑洛揭婆，青白間色。’後世將白珊瑚及貝殼製成之物，稱爲硨渠。<#>(6)赤珠（lohitamuktika）︰即赤真珠。《大智度論》卷十雲（大正25·134a）︰‘真珠出魚腹中、竹中、蛇腦中。’《佛地經論》卷一雲（大正26·293a）︰‘赤蟲所出，名赤真珠，或珠體赤，名赤真珠。’真珠普通呈薄鼠色、灰色，赤珠則指珠之稍帶赤色者。純赤色之真珠極其難得。<#>(7)碼瑙（aśmagarbha）︰此物幷非今人所稱之碼瑙，而是翠綠玉或帶有深綠色光輝的寶石。<#>(二)佛典中常記載在理想國王（轉輪聖王）出現時，會有七寶自然出現，以輔助該王教化百姓，行菩薩道。此七寶即︰輪寶、象寶、馬寶、珠寶、玉女寶、主藏寶、典兵寶等。<#>(1)輪寶（cakra）︰《長阿含經》卷十八曾提及轉輪聖王的七寶與四神德。謂轉輪聖王出世，于十五日，月滿之時，沐浴香湯上高殿，與婇女共相娛樂，其時金輪寶忽現在前，輪有千輻，光色具足，天匠所造。輪徑丈四，王召四兵禮此金輪寶，隨所願求向東，輪寶即向東轉，轉輪王率四兵隨之，金輪寶前有四神引導，輪寶止時王駕亦止。時東方諸小國王見大王至，皆捧珍寶以示歸順。余南、西、北三方亦如是。<#>(2)象寶（hasti）︰指白色六牙象。清旦乘之周行四海，食時得還。<#>(3)馬寶（aśva）︰指紺青色有象力之駿馬。能飛行，與象寶同爲轉輪王之乘駕。<#>(4)珠寶（maṇi）︰指寶珠。有光明照王宮內，夜中置于高幢上，光照一由旬，城中人民皆起作務，以爲白晝。<#>(5)玉女寶（strī）︰指美女。顔色從容，面貌端正，冬則身溫，夏則身凉，舉身毛孔出旃檀香，口出優鉢羅花香，言語柔軟，舉動安詳。<#>(6)主藏寶（grahapati）︰指寶藏自然財富無量。地中伏藏有有主與無主；若有主則擁護之，無主則取之供王用。此寶在其他經論中，另有作‘主藏大臣寶’者，或‘居士寶’者。<#>(7)典兵寶（parināyaka）︰指智謀雄猛英略獨决之掌兵大將。《大寶積經》卷十四雲（大正11·78c）︰<#>‘轉輪聖王生種姓家，七寶則現。何謂爲七？一曰紫金輪，有千輻。二曰白象，有六牙。三曰紺色神馬，烏頭朱髦。四曰明月化珠，有八角。五曰玉女後，口優鉢香，身旃檀香。六曰主藏聖臣。七曰主兵大將軍，禦四域兵，如是大聖、菩薩大士，以七寶現于世時，自然道寶現于世間。’<#>［參考資料］　《起世經》卷一〈閻浮洲品〉；《大乘無量壽莊嚴經》；《起世因本經》卷二；《輪王七寶經》；舊譯《華嚴經》卷四十三；《長阿含經》卷一、卷六；《轉輪聖王修行經》卷七、卷十三、卷十八；《中阿含》卷十一〈七寶經 、卷十三〈說本經〉、卷三十〈教曇彌經〉。<#>


meanings:
124請參閱 七斷滅論 梵語 sapta ratnāni。即七種珍寶。<一>又稱七珍。指世間七種珍貴之寶玉。諸經說法不一，阿彌陀經、大智度論卷十等謂七寶即：(一)金。(二)銀。(三)琉璃，又作琉璃、毘琉璃、吠琉璃等。屬青玉類。(四)頗梨，又作頗胝迦，意譯作水精（晶）。指赤、白等之水晶。(五)車渠，又作硨磲。經常與碼瑙混同，概指大蛤或白珊瑚之類。(六)赤珠，又稱赤真珠。(七)碼瑙，深綠色之玉，但異於後世所稱之碼瑙。法華經卷四則以金、銀、琉璃、硨磲、碼瑙、真珠、玫瑰為七寶。〔稱讚淨土佛攝受經、無量壽經卷上〕（參閱「寶」6737）　<二>總稱轉輪聖王所擁有之七種寶。即：輪寶、象寶、馬寶、珠寶、女寶、居士寶（又稱主藏寶）與主兵臣寶（將軍）。〔長阿含經卷三、舊華嚴經卷四十三〕（參閱「轉輪聖王」6624）


vietnamese:
thất tinh như ý luân bí mật yếu kinh <đpb>


meanings:
密教占星術用語。指日、月和五星。若加上二蝕星（羅侯、計都）則稱爲九執（九曜）。依《宿曜經》卷上〈序七曜直日品〉所述，七曜之精上曜于天，其神下直于人，故司善惡而主理吉凶；其行一日一易，七日一周，周而復始。此等占星術之說法，雖與佛教之根本義理有別，但頗爲後世密教徒所沿用。茲略釋如次︰<#>(1)日精︰即太陽。其直日宜策命、拜官、觀兵、習戰，持真言、行醫藥、放群牧、遠行、造福、設齋、祈神等皆吉。諍競、作誓不宜。若此日生者，多智策、端正、美貌、孝順，但短命。若五月五日值此曜，則其歲萬物豐熟。若有虧蝕地動，則萬物不實。<#>(2)月精︰即太陰。其直日宜造功德、作喜樂、裁衣服、造傢具、穿渠、修井、買賣財物、洗頭、割甲、著新衣。不宜婚嫁、入宅、結交，出行大凶。奴婢逃走難捉得，囚系者出離遲。<#>(3)火精︰即熒惑。其直日宜决罰罪人、緝捕盜賊、作欺誑事、買金寶牛羊、動甲兵、修戎具，克賊必勝，訴訟先起。合藥、種蒔、割甲、結婚亦吉。不得出財、征債，禁者難出，病者必死。<#>(4)水精︰即辰星。其直日宜入學事師長、學工巧技能或攻城。修造宅舍、對戰、作賊、妄語幷凶。<#>(5)木精︰即歲星。其直日宜策命、使王及求善知識，學問、禮拜、修福、布施、嫁娶、結交、入宅、著新衣、沐發，乃至種菜木、調伏象馬、買奴婢幷吉，若爲凶事則大凶。<#>(6)金精︰即太白。其直日宜見官長、大人，沐浴、冠帶、求親、結婚等。逃亡難得逞，畋獵及戰不宜。<#>(7)土精︰即鎮星。其直日宜修園圃、買賣田地、弓馬等，乃至合藥、伏怨、放火、立精舍作井■皆吉。唯不宜結婚、冠帶、出行。<#>月精太陰以下，于其直日生者，可判定其人性格。又有五月五日相當于何曜，而依是日之虧蝕地動，占卜一年內吉凶之說法。<#>《宿曜經》卷下又謂胡、波斯、五天竺人皆知此七曜，尼幹子、摩尼之徒于蜜日（日曜直日）持齋，稱此日爲大日，且列舉行于諸國之七曜異名。（參見右欄附表）<#>［參考資料］　《大日經疏》卷四；《西域文明史概論》；《善惡宿曜經》卷上；《瑜只經》卷上〈愛染王品〉；《七曜星辰別行法》；《梵天火羅九曜》；《胎藏界七集》卷下。<#>《宿曜經》所列七曜異名表<#>┌────┬────┬────────┬──────┬───┐<#>│漢    名│胡    名│波     斯     名│梵        名│一周時│<#>├────┼────┼────────┼──────┼───┤<#>│  日曜  │蜜      │曜森勿          │阿彌底耶    │一日  │<#>│（太陽）│mihr    │yck sumbad      │aditya      │      │<#>├────┼────┼────────┼──────┼───┤<#>│  月曜  │莫      │婁禍森勿        │蘇摩        │一月  │<#>│（太陰）│mah     │douh sumbad     │soma        │      │<#>├────┼────┼────────┼──────┼───┤<#>│  火曜  │雲漢    │勢森勿          │盎哦邏迦    │二年  │<#>│（熒惑）│vahran  │seh sumbad      │angaraka    │      │<#>├────┼────┼────────┼──────┼───┤<#>│  水曜  │咥      │掣森勿          │部陀        │一年  │<#>│（辰星）│tir     │chchar sumbad   │budha       │      │<#>├────┼────┼────────┼──────┼───┤<#>│  木曜  │鶻勿斯  │本森勿          │勿哩呵娑跛底│十二年│<#>│（歲星）│hurmuzd │penj sumbad     │brihaspati  │      │<#>├────┼────┼────────┼──────┼───┤<#>│  金曜  │那歇    │數森勿          │戌羯羅      │一年  │<#>│（太白）│nahid   │shesh sumbad    │sukra       │      │<#>├────┼────┼────────┼──────┼───┤<#>│  土曜  │枳浣    │翕森勿          │賒乃以室折羅│二十九│<#>│（鎮星）│kevan   │haft sumbad     │sanaiscara  │年半  │<#>└────┴────┴────────┴──────┴───┘<#>


meanings:
121即日、月、火、水、木、金、土等七星。宿曜經卷上載，七曜之精升天，放射光芒，其靈則降下，司人間之善惡吉凶。七者即：(一)日精為太陽（梵 Āditya），(二)月精為太陰（梵 Soma），(三)火精為熒惑（梵 Aṅgāraka），(四)水精為辰星（梵 Budha），(五)木精為歲星（梵 Bṛhaspati），(六)金精為太白（梵 Śukra），(七)土精為鎮星（梵 Śanaiścara）。一般用在曆術與占法方面。以上七曜，加上羅睺（梵 Rāhu）與計都（梵 Ketu）等二蝕星，則稱為九執或九曜。又執曜為九執七曜之略稱。祭供七曜之修法，稱七曜供。〔守護大千國土經卷中、七曜攘災決、七曜星辰別行法〕


meanings:
(title) Expelling the Seven Planets' Fated Calamities


vietnamese:
thất diệu tinh thần biệt hành pháp <bktt>


meanings:
指焰摩天或大黑天的眷屬七位女鬼。又稱七摩怛裏天、七母女天、七姊妹、七母。據《大日經》卷一〈具緣品〉所載，七母爲焰摩天眷屬；《大日經義釋》卷十列其名如下︰左悶拿、嬌吠哩、吠瑟拿微、嬌麽哩、燕捺利、咾捺哩、末羅呬弭。七母共通的真言是‘南麽三曼多勃馱喃忙怛履弊莎呵（namaḥ samantabuddhānāa mātṛi bhyaḥ svāhā）’印相是左手爲拳，竪姆指，作錘印。<#>然而，《理趣釋》卷下認爲七母是摩呵迦羅天（mahākala，大黑天）的眷屬。《理趣經》的注疏多依《理趣釋》之意，所舉的七母名雖同于上述《大日經義釋》所列，但《理趣經》的異譯《最上根本大樂金剛不空三昧大教王經》卷三在外金剛部儀軌分中，列出勞捺哩、沒囉吽彌、吠瑟弩尾、憍摩哩、哥哩、摩賀哥哩、薄叉尼、囉刹細等八摩怛哩之名，其中唯前四者與上述相同。<#>將七母當作是大黑天眷屬，應是源自大黑天率領此等七母降伏暗陀迦阿修羅的故事。蓋七母爲衆多女神中之主要者，單視之爲焰摩天或大黑天之眷屬，應是限于時代或地方性的偏狹思想。<#>［參考資料］　《大日經》卷二〈普通真言藏品〉、卷四〈密印品〉；《大日經疏》卷五、卷十。<#>


meanings:
94指焰摩天或大黑天之眷屬，為七女鬼。又作七摩怛里天、七母女天、七姊妹、七母。大日經疏卷十六載，七母為焰摩天眷屬；大日經義釋卷七並列其名如下：左悶拏（梵 Cāmuṇḍā）、嬌吠哩（梵 Kauverī）、吠瑟拏微（梵 Viṣṇavī）、嬌麼哩（梵 Kaumārī）、燕捺利（梵 Indrī）、咾捺哩（梵 Raudrī）、末羅呬弭（梵 Brāhmī）。理趣釋卷下則載為摩訶迦羅（梵 Mahākāla，即大黑天）之眷屬。「南麼三曼多勃馱南忙怛履弊莎縛訶」為七母共通之真言。左手為拳，豎拇指，作鎚印。種子為軚（mā）。〔七卷理趣經卷三、大日經疏卷五〕


vietnamese:
thất pháp năng ư chư đế như thật giác liễu <pttđ>


meanings:
(term) seven kinds of vinaya for ending disputes


meanings:
（梵 saptādhikaraṇa-śamathā，巴 sattā-dhikaraṇa-samathā，藏 rtsod-pa shi-bar byed-paḥi chos-bdun）七種止滅僧尼諍議的方法。又稱七滅諍法、七止諍法。即爲裁斷有關僧尼犯戒等之諍議而設的七種方法。諍有四種，即言諍、覓諍、犯諍、事諍。所謂七滅諍，即︰<#>(1)現前毗尼（saṃmukha-vinaya）︰又稱面前止諍律。對所犯戒律之有無、輕重互有諍議時，則直接對當事者訊問、聽取其陳述，始可斷其罪。有五種別︰{1}人現前，令諍論者現前相對，各陳述諍意而解决之；{2}法現前，采用三藏教法加以判决；{3}毗尼現前，由羯磨作法加以詳决；{4}僧現前，使衆僧現前决議；{5}界現前，作結界羯磨，于大衆前裁决。<#>(2)憶念毗尼（smṛti-v.）︰又稱憶止諍律。指于有無罪過有諍議時，令當事者憶念反省有無，若無記憶，則免之。但此唯限于平生爲善行，與善知識爲友者。<#>(3)不痴毗尼（amūḍha-v.）︰又稱不痴止諍律。若比丘得癲狂病而干犯威儀，則不加怪罪。俟其病愈後，如行爲恢復正常，則由僧團舉行白四羯磨，如經羯磨認可，則其人仍可恢復參與僧團中說戒之資格。<#>(4)自言毗尼（pratijñā-kāraka-v.）︰又稱自髮露止諍律。比丘有罪過時，令自白之，然後治其罪。<#>(5)覓罪相毗尼（tat-svabhavaiṣīya-v.）︰又稱本言治毗尼、尼止諍律。指犯者不吐實，陳述前後矛盾時，舉示其罪狀，盡形壽令持八法，不得度人，或受人依止等。<#>(6)多人覓罪相毗尼（yad-bhūyasikīya-v.）︰又稱多覓毗尼、展轉止諍律。指互相諍論，不易裁决時，集有德僧衆，依多數以表决是非。<#>(7)如草覆地毗尼（tṛṇa-prastāraka-v.）︰又稱草伏地、如弃糞掃止諍律。指鬥訟者互悟其非，如草伏地，共至心髮露，不覆滅，相謝懺悔。<#>七滅諍爲僧尼之通戒，比丘尼戒本中亦有。如道宣《四分律比丘尼鈔》卷三所言（卍續64·115下）︰‘第五篇有一百及七滅諍，合有三百四十八戒。世人妄傳五百戒者，非也。’卷四雲（卍續64·143下）︰‘七滅諍亦僧尼同有。’<#>關于此七滅諍立制的因緣，略述如下︰<#>(1)現前毗尼︰因迦留陀夷與六群比丘同在河中沐浴，誤著六群比丘之衣離去，而被誣爲偷盜，故制此法。<#>(2)憶念毗尼︰乃因慈地比丘謗知事沓婆犯淫事，爲究明其事而制。<#>(3)不痴毗尼︰因難提比丘得癲狂病，多犯衆罪而制。<#>(4)自言毗尼︰系目連以天眼見佛說戒會中有比丘犯戒，即以手將之牽出，故佛制此毗尼。<#>(5)覓罪相毗尼︰因象力比丘與外道論議時前後相違，于僧中亦然，且狡言自己所犯輕罪，故佛制此毗尼。<#>(6)多人語毗尼︰爲破僧鬥諍而制。<#>(7)如草覆地毗尼︰諸比丘共諍，經年多犯諸罪而是非難判，故制此息諍。<#>至于七滅諍與四諍之關係，《四分律行事鈔資持記》卷中雲（大正40·258b）︰<#>‘四諍是病，七滅是藥。（中略）(一)詳法是非，定理邪正，彼此諍言，遂成乖異，故名言諍。以現前、多人語二滅滅。(二)內有三根，伺覓前罪，舉來詣僧，遂生其諍，故名覓諍。以現前、憶念、不痴、罪處四滅滅。(三)具緣造境，違教作事，名之爲犯，因評此犯而致紛紜，名爲犯諍。以現前、自言、草覆三滅滅。(四)評他已起羯磨，彼此不和，遂生其諍，故名事諍。以一切滅滅。’<#>［參考資料］　《中阿含》卷三十五〈雨勢經；卷五十二〈周那經〉；《四分僧戒本》；《四分律》卷四十七；《五分律》卷二十三；《十誦律》卷二十；《善見律毗婆沙》卷十八；《摩呵僧祇律》卷三十三；《集異門足論》卷十七。<#>


meanings:
110梵語 saptādhikaraṇa-śamathāḥ。即為裁斷僧尼之諍論所設之七種法。又作七滅諍法、七止諍法。即：(一)現前毘尼（梵 saṃmukha-vinaya），又作面前止諍律。使起諍之雙方對決於現前，或於現前引證三藏之教法而決之，或於現前引證戒律之制條而決之。(二)憶念毘尼（梵 smṛti-vinaya），又作憶止諍律。即諍議罪過之有無時，質犯人記憶之有無，若無記憶則免之；但僅限平生為善，以善知識為友者。(三)不癡毘尼（梵 amūḍha-vinaya），又作不癡止諍律。犯戒之人若精神異常，待其冶癒，羯磨而令悔其罪。(四)自言毘尼（梵 pratijñā-kāraka），又作自發露止諍律。比丘犯罪時，令其自白，始治其罪。(五)覓罪相毘尼（梵 tat-svabhāvaiṣīya），又作本言治毘尼、居止諍律。犯人不吐實，陳述矛盾時，舉示其罪狀，盡形壽令持八法，不得度人或受人依止等。(六)多人覓罪相毘尼（梵 yad-bhūyasikīya），又作多覓毘尼、展轉止諍律。互相諍議而不易裁決時，集有德之僧，依多數而決是非。(七)如草覆地毘尼（梵 tṛṇa-prastāraka），又作草伏地、如棄糞掃止諍律。鬥訟者互悟其非，如草之伏地，共至心發露，相道歉而懺悔。〔中阿含卷五十二周那經、四分僧戒本、四分律卷四十七、摩訶僧祇律卷四十、十誦律卷五十三、五分律卷二十三〕（參閱「四諍」1834）


meanings:
(term) seven rules for settling disputes


vietnamese:
thất tiệm thứ năng chứng chư pháp năng đạt chư pháp <pttđ>


vietnamese:
thất vô thường ☸ ngoại đạo thất chủng vô thường <ttps>


vietnamese:
thất bách hiền thánh trọng kết tập xứ <pttđ>


vietnamese:
thất tướng ☸ bồ tát thất tướng lân mẫn <ttps>


vietnamese:
thất tướng lược nhiếp bồ tát biệt giải thoát giới <pttđ>


meanings:
102梵語 sapta vidhāḥ tathatāḥ。 約能詮而立真如有七種之別。又作七種如如、七如。即：(一)流轉真如（梵 pravṛtti-tathatā），又作生真如、生如如、輪轉如如、生起真實，若隨相而言，生死流轉非以自在等為因，即由分別、依他之因緣而起，此乃真實不虛。(二)實相真如（梵 lakṣaṇa-tathatā），又作相真如、相如如、空相如，指於一切法上之人法二無我所顯之實相。(三)唯識真如（梵 vijñapti-tathatā），又作了別真如、識真如、識如如‧唯識如，若隨相而言，指無漏唯識之觀智。(四)安立真如（梵 saṃniveśa-tathatā），又作依止真如、依止如、安立真實，即苦聖諦，若隨相而言，乃我、我所之所執處，指器世間、眾生世間。(五)邪行真如（梵 mithyā-pratipatti-tathatā），又作邪行如、邪行如如、邪行真實，即集聖諦，若隨相而言，為苦因之渴愛。(六)清淨真如，又作清淨如、清淨如如、清淨真實，即滅聖諦，乃煩惱、所知二障永滅之畢竟清淨。(七)正行真如（梵 samyak-pratipatti-tathatā），又作正行如、正行如如、正行真實，即道聖諦，謂苦滅之道，如八正道等。〔解深密經卷三、卷六〕（參閱「真如」4197）


vietnamese:
thất chúng biệt giải thoát luật nghi <pttđ>


vietnamese:
thất tổ ☸ hoa nghiêm tông thất tổ <ttps>


vietnamese:
thất chủng nhất thiết chủng lợi hạnh <pttđ>


vietnamese:
thất chủng nhất thiết chủng ái ngữ <pttđ>


vietnamese:
thất chủng nhất thiết chủng tinh tiến <pttđ>


vietnamese:
thất chủng nhất thiết chủng tĩnh lự <pttđ>


vietnamese:
thất chủng phật giáo sở ứng tri xứ <pttđ>


vietnamese:
thất chủng tác ý công năng sai biệt <pttđ>


vietnamese:
thất chủng tu tập hiện quán thứ đệ <pttđ>


vietnamese:
thất chủng nhân chứng đại thừa kinh chân thị phật thuyết <pttđ>


vietnamese:
thất chủng đại ☸ bồ tát hữu thất chủng đại <ttps>


vietnamese:
thất chủng đại nghĩa ☸ đại thừa thất chủng đại nghĩa <ttps>


vietnamese:
thất chủng như thật thông đạt trí hành <pttđ>


meanings:
116謂禪定之七種異名。即：(一)三摩呬多（梵 samāhita），譯為等引。(二)三摩地（梵 samādhi），譯為等持，音譯為三昧。(三)三摩鉢底（梵 samāpatti），譯為等至。(四)馱那演那（梵 dhyāna），又稱禪那，略稱禪。譯為靜慮。(五)質多翳迦阿羯羅多（梵 cittaikāgratā），譯為心一境性。(六)奢摩他（梵 śamatha），譯為止。(七)現法樂住（梵 dṛṣṭa-dharma-sukha-vihāra），又稱現法樂行。（參閱「三昧」580、「定」3171）


vietnamese:
thất chủng nhiếp thiện pháp tinh tiến <pttđ>


vietnamese:
thất chủng chỉ tức vi phạm tránh sự <pttđ>


vietnamese:
thất chủng đệ nhất nghĩa cảnh giới <ttps>


vietnamese:
thất chủng đệ nhất nghĩa pháp niết bàn phẩm pháp <pttđ>


vietnamese:
thất chủng đệ nhất nghĩa pháp niết bàn sở đối trị pháp <pttđ>


vietnamese:
thất chủng tinh tiến thanh tịnh tướng <pttđ>


vietnamese:
thất chủng thánh ☸ tiểu thừa thất chủng thánh <ttps>


meanings:
115七種染淨諸法之自性。又作七種性自性。即：(一)集性自性（梵 samudaya-svabhāva），又稱集自性，謂善惡聚集，成就染淨法之性。(二)性自性（梵 bhāva-svabhāva），謂諸法各自任持之性。(三)相性自性（梵 lakṣaṇa-svabhāva），又稱相自性，謂諸法相狀各別之性。(四)大種性自性（梵 mahā-bhūta-svabhāva），又稱大性自性，謂能造一切色法之因，亦即四大種各各之性。(五)因性自性（梵 hetu-svabhāva），又稱因自性，即諸法生起之親因之性。(六)緣性自性（梵 pratyaya-svabhāva），又稱緣自性，即諸法生起之助緣之性。(七)成性自性（梵 niṣpatti-svabhāva），又稱成自性，謂諸法之實性，即淨法成就之如來藏自性清淨心。〔楞伽阿跋多羅寶經卷一、入楞伽經卷一、楞伽經通義卷一〕


vietnamese:
thất chủng hạnh lệnh tâm đắc định <pttđ>


vietnamese:
thất chủng ngữ ☸ như lai hữu thất chủng ngữ <ttps>


vietnamese:
thất chủng tĩnh lự thanh tịnh tướng <pttđ>


vietnamese:
thất chủng phi thố loạn cảnh giới hiện lượng <pttđ>


vietnamese:
thất uế hành ☸ pháp một thời thất uế hạnh <ttps>


meanings:
Còn gọi: Thất huyệt bát xuyên, Thất tung bát hoành, Thất xuất bát một, Thất thông bát đạt. Đại triệt đại ngộ. Tắc 6, Bích Nham Lục (Tục 117,135 thượng) ghi: »七 穿 八 穴。 向 什 麼 處 去。 放 過 一 著。 – Đại triệt đại ngộ còn muốn gì đây? Hãy tha cho một phen«.


meanings:
Là tháp 7 tầng chùa Cực Lạc, thành phố Cáp Nhĩ Tân, tỉnh Hắc Long Giang, Trung Quốc, nên còn gọi »Thất cấp phù đồ tháp«. X. »Cực Lạc Tự Tháp«.


vietnamese:
thất nghĩa ☸ bà già bà thất nghĩa <ttps>


meanings:
119將犯戒之相分為七類，即統括五篇與篇外諸戒條為七類。又作七犯聚、七罪聚、七篇。即：(一)波羅夷（梵 pārājika），意譯斷頭。(二)僧伽婆尸沙（梵 saṃghāvaśeṣa），即僧殘。僧為僧伽之略；殘為婆尸沙之譯。(三)偷蘭遮（梵 sthūlātyaya），意譯大障善道。(四)波逸提（梵 pāyattika，或 prāyaścittika），意譯墮。(五)波羅提提舍尼（梵 pratideśanīya），意譯向彼悔。(六)突吉羅（梵 duṣkṛta），意譯惡作。(七)惡說（梵 durbhāṣita）。七聚之說各有不同，毘尼母經卷三，以尼薩耆波逸提代惡說。律二十二明了論則載七聚為：(一)波羅夷聚，謂四波羅夷。(二)僧伽胝施沙聚，謂十三僧伽胝施沙。(三)偷蘭遮耶聚，謂一切三聚不具分所生偷蘭遮耶。(四)尼薩耆波羅逸尼柯聚，謂三十尼薩耆波羅逸尼柯。(五)波羅逸尼柯聚，謂九十波羅逸尼柯。(六)波胝提舍尼聚，謂四波胝提舍尼。(七)非六聚所攝罪、六聚不具分所生罪及學對。〔四分律卷六十〕（參閱「五篇」1197、「律」3789）


meanings:
Còn gọi: Thất điên bát đảo, thất chi bát tiết, thất linh bát lạc, thất ao bát đột. 1. Lúng ta lúng túng. Phần Bình xướng, tắc 9, Triệu Châu Tứ Môn trong Bích Nham Lục q. 1 (Đại 48, 149 hạ) ghi: »纔 問 著。 卻 是 極 則 相 似。 纔 拶 著。 七 花 八 裂。 – Vừa hỏi đến, tợ như rất cao minh; một khi bị bức bách thì lúng ta lúng túng«. 2. Tan nát. Tắc 14, Bích Nham Lục (Đại 48, 154 hạ) ghi: »無 孔 鐵 鎚。 七 花 八 裂。 老 鼠 咬 生 薑。 – Chùy sắt không lỗ đập cho tan nát con chuột gặm gừng sống«. 3. Đại triệt đại ngộ. Niệm Phật Tông Thừa của Thiền sư Triệt Ngộ ghi: »一 句 彌 陀、 五 宗 公 案。 八 裂 七 花、 不 勞 判 段。 – Nhất cú Di-đà, Ngũ tông công án. Bát liệt thất hoa, bất lao phán đoán. – Một câu Di-đà, công án năm tông. Đại triệt đại ngộ, chẳng nhọc phán đoán«.


meanings:
（梵 sapta-parṇa，巴 sattapaṇṇi）常綠植物名。佛經第一結集會場七葉窟，即因窟前有此大七葉樹而得名。音譯爲薩多般羅那，學名Alstonia Scholaris。分布于喜馬拉雅山西部熱帶地方、印度阿薩姆、錫蘭南部、新加坡與越南等地。屬喬木，高約二丈。葉作星狀，多呈七片，故名七葉樹；然亦有三、四片或十片以上者。其果如莢豆，細長下垂。<#>［參考資料］　《翻梵語》卷九；《枳橘易土集》卷十。<#>


meanings:
（梵 Sapta-parṇa-guhā，巴 Satta-panni-guhā）印度第一次結集經典的聖地。音譯作薩多般那求呵。位于中印度摩揭陀國王舍城附近。因窟前有七葉樹，故名七葉窟。《長阿含經》卷八稱之爲七葉樹窟，《雜阿含經》卷三十九稱作七葉樹林石室，《摩呵僧祇律》卷三十二稱爲刹帝山窟，《法顯傳》則作車帝石室。<#>七葉窟原爲釋尊說法的道場；相傳佛滅後，迦葉尊者嘗以阿難陀、優婆離爲上首，在此結集經律論三藏。<#>關于此窟的位置，《法顯傳》雲（大正51·863a）︰‘南山（中略）西行五六裏，山北陰中有一石室，名爲車帝。’據《大唐西域記》卷九記載，伽蘭陀林園之西南五六裏，南山陰大竹林中，有大石室，其前有阿闍世王爲結法藏諸師所建的堂宇故基。法顯及玄奘所謂的南山，即今之巴伊巴魯山（Baibhārgiri）。康寧罕根據《島史》及《大史》的記載，推定此山南面的松邦達爾（Son Bhandār）爲七葉窟，這點與法顯、玄奘所載七葉窟在山之北面頗不相同。<#>［參考資料］　《大智度論》卷三；《毗婆尸佛經》卷下；《苦陰因事經》。<#>


meanings:
華嚴宗用語。依六十卷《華嚴經》所載，佛陀說該經的處所有七處，其中人間三處，天界四處。前後共計八次說法會，故雲‘七處八會’。<#>《華嚴經探玄記》卷二（大正35·125a）︰‘今此三萬六千偈經，有七處八會，謂人中三處，天上四處爲七。重會普弘八會，于中有三十四品。’茲略釋如次︰<#>(1)寂滅道場會︰在摩呵提國的菩提樹下（即佛成道處），宣說世間淨眼、盧舍那二品。<#>(2)普光法堂會︰在熙連河邊的普光法堂，宣說如來名號、四諦、如來光明覺、菩薩明難、淨行及賢首菩薩等六品。<#>(3)忉利天宮會︰在須彌山頂帝釋宮的妙勝殿，宣說佛升須彌頂、菩薩雲集妙勝殿上說偈、菩薩十住、梵行、初發心菩薩功德、明法等六品。<#>(4)夜摩天宮會︰在夜摩天的寶莊嚴殿，會中演說佛升夜摩天宮、夜摩天宮菩薩說偈、功德華聚菩薩十行、菩薩十無盡藏等四品。<#>(5)兜率天宮會︰在兜率天的一切寶莊嚴殿中，宣說如來升兜率天宮一切寶殿、兜率天宮菩薩雲集贊佛、金剛幢菩薩十回向等三品。<#>(6)他化天宮會︰于他化自在天的摩尼寶藏殿，宣說十地、十明、十忍、心王菩薩問阿僧祇、壽命、菩薩住處、佛不思議法、如來相海、佛小相光明功德、普賢菩薩行、寶王如來性起等十一品。<#>(7)普光重說會︰說法地點與第二會相同，即在熙連河邊的普光法堂，宣說離世間品。<#>(8)祇園重閣會（逝多園林會）︰在舍衛國的祇園重閣講堂，宣說入法界品。<#>此外，在八十卷《華嚴經》中，關于說處，雖然同樣說爲七處，但關于會座，則另立三重普光法堂會。前後共計九會，而成爲所謂的‘七處九會’。關于七處九會的意義，澄觀的《華嚴經七處九會頌釋章》有詳細的說明。<#>新舊二譯之諸品與支分異譯經典，其異同略如表。<#>                ［六十華嚴］              ［異譯單經］          ［八十華嚴］<#>              ┌一、世間淨眼品                                  一、世主妙嚴品　    ┐<#>              │                                                二、如來現相品      │<#>              │                                                三、普賢三昧品      │<#>一、寂滅道場會┤                                                四、世界成就品      ├一、寂滅道場會<#>              │                                                五、華藏世界品      │<#>              └二、盧舍那品                                    六、毗盧遮那品      ┘<#>              ┌三、如來名號品．．．．．．兜沙經．．．．．．．．七、如來名號品　    ┐<#>              │四、四諦品                                      八、四聖諦品        │<#>              │五、如來光明覺品．．．．．菩薩本業經．．．．．．九、光明覺品        │<#>二、普光法堂會┤六、菩薩明難品                                  十、菩薩問明品      ├二、普光法堂會<#>              │七、淨行品．．．．．．．．諸菩薩求佛本業經．．．十一、淨行品        │<#>              └八、賢首菩薩品                                  十二、賢首品        ┘<#>              ┌九、佛升須彌頂品                                十三、升須彌山頂品　┐<#>              │十、妙勝殿上說偈品                              十四、須彌頂上偈贊品│<#>三、忉利天宮會┤十一、菩薩十住品．．．．．菩薩十住行道品．．．．十五、十住品        ├三、忉利天宮會<#>              │十二、梵行品．．．．．．．菩薩十住經．．．．．．十六、梵行品        │<#>              │十三、初發心功德品                              十七、初發心功德品  │<#>              └十四、明法品                                    十八、明法品        ┘<#>              ┌十五、佛升夜摩天宮品                            十九、升夜摩天宮品  ┐<#>四、夜摩天宮會┤十六、夜摩天宮說偈品                            二十、夜摩宮中偈贊品├四、夜摩天宮會<#>              │十七、十行品                                    二一、十行品        │<#>              └十八、十無盡藏品                                二二、十無盡藏品    ┘<#>              ┌十九、升兜率天宮寶殿品                          二三、升兜率天宮品  ┐<#>五、兜率天宮會┤二十、兜率天宮贊佛品      漸備一切智德經        二四、兜率宮中偈贊品├五、兜率天宮會<#>              └二一、十回向品．．．．．．十住經                二五、十回向品      ┘<#>              ┌二二、十地品              十地經                二六、十地品─────六、他化天宮會<#>              │                          等目菩薩所問三昧經    二七、十定品        ┐<#>              │二三、十明品                                    二八、十通品        │<#>              │二四、大忍品                                    二九、十忍品        │<#>              │二五、心王菩薩阿僧祇品    顯無邊佛土功德經      三十、阿僧祇品      │<#>              │二六、壽命品．．．．．．．較量一切佛刹功德經．．三一、壽量品        │<#>六、他化天宮會┤二七、菩薩住處品                                三二、諸菩薩住處品  ├七、重會普光法<#>              │二八、佛不思議法品                              三三、佛不思議法品  │    會<#>              │二九、如來相海品                                三四、如來十身相海品│<#>              │三十、佛小相光明功德品                          三五、如來隨好光明功│<#>              │                                                      德品          │<#>              │三一、普賢菩薩行品                              三六、普賢行品      │<#>              └三二、寶王如來性起品．．．如來興顯經．．．．．．三七、如來出現品    ┘<#>七、重會普光法堂三三、離世間品．．．．．．度世品經．．．．．．．三八、離世間品────八、三重會普光<#>                                          羅摩伽經                                        法會<#>八、逝多園林會─三四、入法界品．．．．．．入法界品．．．．．．．三九、入法界品────九、逝多園林會<#>                                          四十華嚴<#>［參考資料］　《華嚴游意》；《華嚴經疏》卷四；《華嚴經隨疏演義鈔》卷十五；《新華嚴經論》卷七；《華嚴經文義綱要》。<#>


meanings:
106佛於楞嚴會上徵詰阿難心目所在之處，阿難先後以七處回答之，均為佛所論破，稱為七處徵心。楞嚴會前，阿難因乞食而遭遇摩登伽女以幻術誘惑，將毀戒體時，佛遙知之，敕文殊持咒往護阿難歸來。楞嚴會時，佛乃徵其心目所在之處，阿難答以目在外而心在內，迨佛徵其心不在內時又答以在外。如是輾轉窮逐徵詰，至於無所著處。蓋佛欲破除阿難之妄想緣心，使其妄心無所依止，故一一論破，以顯此心遍一切處，無在無不在之妙淨。　(一)心在內。阿難初答「心居身內，目在於外」，佛遂謂：「心若在身內，則應先見身中之心肝脾胃等物，然後才能見外境。若不先見身中之物，心豈在身內？」　(二)心在外。阿難以燈光為譬喻，謂：「眾生心在身外，不見身中，如燈光在室外，故不能照見室內。」佛詰之：「若言心在身外，則身心兩異，各不相知；而今身心相知，豈可謂在外？」　(三)潛根。阿難以琉璃籠眼為譬喻，謂心潛伏眼根裏，若眼見物時，心隨即能分別而無有障礙，如以琉璃籠於眼上而不礙於見物。佛以阿難引喻失義而責之曰：「若以琉璃喻眼，則眼亦可見；眼若可見，即同於境矣！眼若同境，則心境各異，豈可謂心潛伏根內而可分別？」　(四)在闇內。阿難又計：「諸眾生之身，腑臟在中，竅穴居外，如我今者，開眼見明為見外，閉眼見暗為見內。」佛乃問其：「閉眼見暗之時，此暗境界與眼相對否？若與眼相對，暗在眼前，云何成『內』？若不相對，云何成『見』？」　(五)隨所合處。四度被論破後，阿難答以「隨所合處，心則隨有」，佛又詰之：「汝言隨所合處者，若心無體，則無所合；心若有體，則汝以手自挃其身，汝心必能覺知，此覺知心為復內出？為從外來？若於內出，則心在身中；若從外來，則應先見表面。既非內外，則無出入；出入既無，體性何有？若無體性，誰為隨合？」 (六)在中間。阿難謂：「心在根、塵中間。」佛又問：「心若在根、塵之中，此心體為復兼於根、塵？為不兼於根、塵？若兼於根、塵，則根有知而塵無知，根、塵敵對，有知、無知兩立，云何為中？若不兼者，不屬根、塵，即無體性，中何有相？」　(七)無著。阿難最後答以「一切無著，名之為心」，然佛又詰之曰：「若言不著名之為心者，如世間水陸飛行一切物象，汝心不著，然此等物象為有為無？若言無者，則同龜毛兔角，云何更有不著之物而言不著？若言有者，物在則心亦在，又云何無著？」〔大佛頂首楞嚴經卷一〕


vietnamese:
thất xứ nhiếp tì nại da cập biệt giải thoát <pttđ>


vietnamese:
thất xứ thuyết ☸ hoa nghiêm thất xứ thuyết <ttps>


meanings:
（梵 sapta vijñāna-sthitayaḥ，巴 sattaviññāṅa-ṭṭhitiyo）三界有情心識所樂著的七種境界。包括欲界人天和色界的前三靜慮，以及無色界的前三處。又稱爲七識處、七識止處、七神識止處。依《大毗婆沙論》卷一三七所載，此七者之內容略如下列（大正27·707a）︰<#>(1)第一識住︰‘有色有情，身異想異，如人、一分天，是第一識住。有色者，謂彼有情，有色可了。有色身，有色界處蘊，有色施設；故名有色。有情者，謂諦義、勝義、有情不可得；非實有體。然于界處蘊中，假想施設，說爲有情，捺落、意生、儒童、養者、補特伽羅、命者、生者；故名有情。身異者，謂彼有情，有種種身，種種顯形，狀貌差別；故名身異。想異者，謂彼有情，有樂想、苦想、不苦樂想；故名想異，如人、一分天者。人即一切人；一分天，謂欲界天。’<#>(2)第二識住︰‘有色有情，身異想一。如梵衆天，謂彼初起是第二識住。（中略）想一者，謂彼有情，染想無異。如梵衆天者，此顯梵世諸天。謂彼初起者，謂彼初生，同是起染想，後便想異。’<#>(3)第三識住︰‘有色有情，身一想異。如極光淨天，是第三識住。（中略）身一者，謂彼有情，有一類身，一類顯形，狀貌無別。想異者，謂彼有情，有樂想、不苦不樂想。由彼諸天，厭根本地善根，已起近分地舍根現前；厭近分地舍根，已起根本地喜根現前。如富貴人。厭欲樂已；欣住法樂。厭法樂已；欣住欲樂。如極光淨天者，此顯第二靜慮諸天。’<#>(4)第四識住︰‘有色有情，身一想一，如遍淨天，是第四識住。（中略）想一者，謂彼有情，有無覆無記無差別想。如遍淨天者，此顯第三靜慮諸天。’<#>(5)第五識住︰‘無色有情，一切色想，皆超越故；諸有對想，皆隱沒故；于別異想，不作意故；入無邊空空無邊處具足住。如隨空無邊處天，是第五識住。’<#>(6)第六識住︰‘無色有情，一切空無邊處，皆超越故；入無邊識識無邊處具足住。如隨識無邊處天，是第六識住。’<#>(7)第七識住︰‘無色有情，一切識無邊處，皆超越故；入無少所有無所有處具足住。如隨無所有處天，是第七識住。’<#>此即欲界人天合爲一識住，而以色、無色界前三處爲六識住，幷依上述之順序，名之爲第一識住乃至第七識住。《大明三藏法數》卷二十九所載，第一名爲欲界人天識住，乃至第七爲無所有處天識住；此系依據《阿毗曇心論》卷四所述，且其所釋與其餘經論有所不同。<#>蓋《俱舍》、《婆沙》等論，總稱此爲識住者，乃因識樂住著于其中，欲色二界以所系五蘊爲體，無色界無色蘊故，以餘四蘊爲體，諸惡趣與第四靜慮及有頂，皆是有損于識之法，故非識住。即諸惡趣有重苦受，第四靜慮有無想定及無想事，有頂天有滅盡定，凡此皆于識有損，使之不得相續，故不名識住。其餘諸處與此相反，故名識住。或雲餘處有情，心生樂著，樂于來止而不求出，故名識住；諸惡趣與此相反，不樂來止而求出離；第四靜慮心常求出；有頂昧劣，故非識住。此二說是《大毗婆沙論》八說中之第六、第七說，爲《俱舍論》所沿用。<#>關于七識住與九有情居的差別，《順正理論》卷二十二說于生死中爲顯諸識由于愛而住著，故建立識住；爲顯諸有情于自依止處愛樂安住，故立有情居，此爲二門建立之差別。<#>又，《大乘義章》卷八（末）說明經中之所以說七識住者，乃爲破外道別計故，以外道計識爲我，以爲如此則能擇善處而居，佛爲破之，故說識住非我住。此外，《瑜伽師地論》所說，乃類于《俱舍論》中經部師所論。<#>［參考資料］　《雜心論》卷八；《甘露味論》卷下；《顯宗論》卷十二；《成實論》卷二；《法苑珠林》卷七十；《俱舍論光記》卷八；《大乘法相宗名目》卷一（上）；《大毗婆沙論》卷一七三。<#>


vietnamese:
thất thức trụ dữ tứ thức trụ tứ cú phân biệt <pttđ>


meanings:
(term) ten names of the seventh consciousness


meanings:
（梵 sapta-dhanāni，巴 satta dhanānī，藏 nor-bdun）指佛教徒的七種行爲規範。即信、戒、慚、愧、聞、舍、慧。這七種行爲規範可以助成聖果，使行者早成佛道。故以財爲喻，謂之七財，或七聖財、七德財。茲略釋如下︰<#>(1)信財︰指信心。于如來正法生淨信，以爲成佛之資。<#>(2)戒財︰指如來之禁戒。能防止三業之非，保持善根，以爲解脫之資糧。<#>(3)慚財︰指羞耻心。謂羞于己非，與‘愧’相對；或謂慚天愧人，或謂慚己愧他。既有十足慚愧心，則不敢造作諸惡業。<#>(4)愧財︰即羞愧心。<#>(5)聞財︰聽聞正法，引發妙解，如說修行。<#>(6)舍財︰心持平等，無憎愛吝惜之念，隨所求而施。<#>(7)慧財︰指智慧。以智慧照了諸法，破諸邪見，成就正見，以爲佛道之資。<#>《中阿含經》卷二十一〈說處經〉載佛敕阿難雲（大正1·565b）︰‘此七財，汝當爲諸年少比丘說以教彼，若爲諸年少比丘說教此七財者，彼便得安隱、得力、得樂、身心不煩熱，終身行梵行。’<#>又，《華嚴孔目章》卷二〈七財章〉以爲上述七財，乃三乘教之義。若依一乘別教，則財義無盡。如《華嚴經》所載，有道場神示其寶藏，乃使善財童子取用不盡。<#>［參考資料］　《長阿含經》卷九；《法句譬喻經》卷一；《十誦律》卷五十；《集異門足論》卷十六；《菩薩瓔珞本業經》卷下〈因果品〉；《大寶積經》卷四十二；《俱舍論光記》卷十八；《大乘義章》卷十二；《瑜伽師地論》卷十四。<#>


meanings:
120謂七種所往。即：地獄趣（梵 narakagati）、餓鬼趣（梵 preta）、畜生趣（梵 tiryagyoni）、人趣（梵 manusya）、神仙趣（梵 rṣi）、天趣（梵 deva）、阿修羅趣（梵 asura）等。〔楞嚴經卷九〕


meanings:
(term) seven cases and nine conjugations


vietnamese:
thất chuyển đệ bát hỗ vi nhân quả <bktt>


vietnamese:
thất chuyển đệ bát hỗ vi nhân quả <pqđtđ>


meanings:
Mô tả cách ngộ triệt để rõ ràng, vận dụng thông suốt không chướng ngại. Tiết Lặc Đàm Thiện Thanh Thiền sư trong NĐHN q. 7 ghi: »子 入 處 眞 實、 得 坐 披 衣、 向 後 自 看、 自 然 七 通 八 達 去。 – Con vào chỗ chân thật, được ngồi mặc áo. Từ đây về sau hãy tự giữ gìn, tự nhiên ngộ triệt để rõ ràng vận dụng thông suốt không chướng ngại«.


meanings:
100位於須彌山及鐵圍山間之七座山，其山悉由金寶所成，故有此稱。七者即：(一)踰健達羅山（梵 Yugaṃdhara），繞須彌之山，高四萬由旬。(二)伊沙馱羅山（梵 Īṣādhara），繞踰健達羅，高二萬由旬。(三)朅地洛迦山（梵 Khadiraka）。(四)蘇達梨舍那山（梵 Sudarśana）。(五)頞濕縛羯拏山（梵 Aśvakarṇa）。(六)毘那怛迦山（梵 Vinataka）。(七)尼民達羅山（梵 Nimiṃdhara）。此七座金山，依序繞其前座，高度亦為前座之半。然長阿含經卷十八、起世經卷一等所載相異。〔瑜伽師地論卷二、大毘婆沙論卷一三三〕


vietnamese:
thất môn phiền não ư hiện cập tu năng vi chướng ngại <pttđ>


meanings:
指七種灾難，爲佛教經論對天灾人禍的分類。七難的內容隨經論之不同而有差異。此下所列者爲四種異說︰<#>(一)《仁王般若波羅蜜經》卷下〈受持品〉載，佛囑咐諸國國王，若國土中有七難，則宜讀《仁王經》以滅七難，生七福。其中所謂‘七難’是指︰日月失度難、星宿失度難、灾火難、雨水難、惡風難、亢陽難、惡賊難。<#>(二)《藥師琉璃光如來本願功德經》謂國起七難時，國王宜發大赦，依種種供養法供養藥師如來，則國土安穩。此中所謂‘七難’是指︰人衆疾疫難、他國侵逼難、自界叛逆難、星宿變怪難、日月薄蝕難、非時風雨難、過時不雨難。爲了防止這些灾難，必須依法供養藥師如來，則能使灾難止息，國家安穩。<#>(三)《法華經》卷七〈觀世音菩薩普門品〉說觀音之威神力能滅諸難，法雲《法華義記》卷八將此中之灾難以‘七難’涵蓋。此七難即︰火難、水難、風難、刀杖難、羅刹難、枷鎖難、盜賊難。此外，智顗《觀音義疏》卷上則雲火難、水難、羅刹難、王難、鬼難、枷鎖難、怨賊難爲七難。<#>(四)《陀羅尼集經》卷十所說的七難，即王難、賊難、水難、火難、羅刹難、荼枳爾鬼難、毒藥難。該經幷謂如修習摩利支天法，則此七難即可消除云云。<#>各經所說之七難︰<#>    各經所說之七難：<#>（一）《仁王經》所說：    （二）《藥師經》所說：<#>       ┌ 日月失度難             ┌ 人衆疾疫難<#>       ├ 星宿失度難             ├ 他國侵逼難<#>       ├ 灾火難                 ├ 自界叛異難<#>  七難 ├ 雨水難            七難 ├ 星宿變怪難<#>       ├ 惡風難                 ├ 日月薄蝕難<#>       ├ 亢陽難                 ├ 非時風雨難<#>       └ 惡賊難                 └ 過時不雨難<#>（三）《觀音義疏》所說：  （四）《陀羅尼集經》所說：<#>       ┌ 火難                   ┌ 王難<#>       ├ 水難                   ├ 賊難<#>       ├ 羅刹難                 ├ 水難<#>  七難 ├ 王難              七難 ├ 火難<#>       ├ 鬼難                   ├ 羅刹難<#>       ├ 枷鎖                   ├ 荼枳爾鬼難<#>       └ 怨賊難                 └ 毒藥難<#>［參考資料］　《仁王護國經疏》卷下；《顯戒論》卷中；《藥師經纂解》卷四；《大明三藏法數》卷三十。<#>


meanings:
① Muôn, cũng như chữ vạn 萬. ||② Một âm là Mặc. Như là Mặc Kì 万俟, họ Mặc Kì.


meanings:
【万俟】Mặc Kì [Mòqí] (Họ) Mặc Kì. Xem 萬 [wàn].


meanings:
① Trượng, mười thước ta là một trượng. ||② Ðo, như thanh trượng 清丈 nghĩa là đo xong số ruộng đất nào rồi. ||③ Già cả, như lão trượng 老丈 trượng nhân 丈人 (người già cả). bố vợ gọi là nhạc trượng 岳丈.


meanings:
① Trượng (10 thước Trung Quốc): 有一丈高 Cao một trượng, cao 10 thước; 千丈之堤，以蟻螻之穴潰 Đê cao ngàn trượng, chỉ vì ổ kiến nhỏ mà tan vỡ (Hàn Phi tử); ② Đo, đạc: 丈地 Đo đất, đạc điền; 巡丈城 Đi qua lại xem xét để đo thành (Tả truyện); ③ Cụ (thời xưa dùng để tôn xưng người đàn ông lớn tuổi): 老丈 Cụ già; 趙老丈 Cụ Triệu; 我丈時英特 Cụ của tôi bấy giờ là một người kiệt xuất (Đỗ Phủ); 遇丈人以杖荷蓧 Gặp một cụ già vác cái cào cỏ bằng gậy (Luận ngữ); ④ Chồng: 姑丈 Chồng cô, dượng; 姐丈 Chồng chị, anh rể.


meanings:
Thiền tăng Thông Tuý đời Thanh, tự Trượng Tuyết, người đời gọi sư là Trượng Tuyết Thông Tuý. X. Thông Tuý.


meanings:
① Ba, tên số đếm. ||② Một âm là tám. Hai ba lần, đọc đi đọc lại, như: Nam Dong tám phúc bạch khuê 南容三復白圭 ông Nam Dong đọc đi đọc lại thơ bạch khuê.


meanings:
① Ba: 三人行，則必有我師 Ba người cùng đi ắt phải có một người làm thầy ta (Hàn Dũ); ② Thứ ba: 一鼓作氣，再而衰，三而竭 Đánh trống lần thứ nhất thì quân sĩ hăng lên, lần thứ hai thì giảm xuống, đến lần thứ ba thì không còn hăng nữa (Tả truyện); 洛陽三月飛胡沙 Tháng ba ở Lạc Dương cát bay mù mịt (Lí Bạch); ③ Nhiều lần: 三復斯言 Suy nghĩ mãi về lời nói này; 三思而後行 Nghĩ kĩ rồi mới làm; 吾日三省吾身 Ta mỗi ngày xét lại thân ta ba lần (Luận ngữ); 三折肱，知爲良醫 Ba lần bị gãy tay, mới biết cách trị mà trở thành lương y (Tả truyện); 吾嘗三戰三北 Ta từng ba lần đánh trận ba lần thua (Liệt tử).


meanings:
(term) two vehicles of the three and the one


meanings:
（梵 trayaḥ samādhayaḥ，巴 tayo samādhī，藏 tiṅ-ṅe-hdsin gsum）指三種三昧。爲印度佛教的三種觀行法門。也可視爲三種實踐原理。三昧，令心住一境不散亂之意。就能修之行而言，又稱三三摩地、三三等持、三三定等；就所觀之理，又稱三空；若就斷障之意，則稱三治。其中，三三昧與三三摩地乃新舊譯之不同；舊譯將三昧翻爲定，新譯則將三摩地譯作等持。<#>此三三昧通于有漏、無漏。其無漏者，爲入涅槃解脫之門，故稱三解脫門；有漏者即三三昧。諸經論對此三三昧頗有異說，茲略釋如次︰<#>(一)《增一阿含經》卷十六等所說︰<#>(1)空三昧︰謂于萬有觀人、法皆空。在觀四諦十六行相中，此三昧是與苦諦的空、非我二行相相應的定；即觀我所見、我見皆空。<#>(2)無相三昧︰謂觀空故無差別相狀，是與滅諦的滅、靜、妙、離四行相相應的定。涅槃（即滅）離色聲香味觸五塵、男女二相，及生、異、滅三有爲相等十相，故名無相；此三昧緣滅，故得無相之名。<#>(3)無願三昧︰又稱無作三昧、無起三昧。謂觀諸法無差別相狀故無所願求，乃與苦諦之苦、非常二行相，集諦之因、集、生、緣四行相，道諦之道、如、行、出四行相等十行相相應的定。苦、非常與集諦的四行相皆可厭患，故不應求取，而道諦如船筏亦應舍之；此三昧以之爲緣，故名無願。又于諸法無所願樂，則無所造作，故名無作，或稱無起。<#>《成實論》卷十二〈三三昧品〉雲（大正32·335b）︰<#>‘若行者不見衆生，亦不見法，是名爲空。如是空中無相可取，此空即是無相。空中無所願求，是空即名無願。是故此三一義。問曰︰若爾何故說三？答曰︰是空之能，謂應修空，修空得利謂不見相，不見相故無相，無相故不願，不願故不受身，不受身故脫一切苦，如是等利皆以修空故得，是故說三。’<#>關于此三三昧的次第，有不同說法。或以空、無相、無願爲次第，或以空、無願、無相爲次第。《大乘義章》卷二約三義以分別其次第之不同。即︰<#>(1)約修入之次第︰先說無願令厭生死，次說無相令求涅槃，後說空門令其契證。<#>(2)依終成本末之次第︰空爲衆德之本，菩薩先觀之，故先明空；由見空故，不見生死可以貪求，故次說無願；由證空義不見生死，便與涅槃無相相應，故第三宣說無相。<#>(3)依所空之體相用等明其次第︰先說空門，空諸法體；次說無相，空諸法相；再說無作，空諸法用。<#>以此可見次第不同之義旨。<#>(二)《中阿含經》卷十七、《大品般若經》卷一等所說︰指有尋有伺三摩地、無尋唯伺三摩地、無尋無伺三摩地。茲依《俱舍論》卷二十八所釋，略述如次︰<#>(1)有尋有伺三摩地︰謂與尋伺相應之等持，爲色界初禪及未到定所攝。<#>(2)無尋唯伺三摩地︰謂唯與伺相應之等持，爲靜慮之中間地所攝。<#>(3)無尋無伺三摩地︰指非尋伺相應的等持，爲第二靜慮之近分以上，乃至非想非非想所攝。<#>此中，心之粗者稱爲尋，細者爲伺。<#>舊譯則稱此三三摩地爲有覺有觀三昧、無覺有觀三昧、無覺無觀三昧。即《法界次第》卷中之上所言（大正46·679b）︰<#>‘(一)有覺有觀三昧，若以空、無相、無作相應心入諸定，觀初禪及方便中，則一切覺觀俱禪皆悉正直，故名有覺有觀三昧。(二)無覺有觀三昧，若以空、無相、無作相應心入諸定，觀中間禪，則一切無覺有觀禪皆悉正直，故名無覺有觀三昧。(三)無覺無觀三昧，若以空、無相、無作相應心入諸定，觀無覺無觀禪中，則從二禪乃至滅受想定一切定，觀諸無覺無觀皆悉正直，故名無覺無觀三昧。’<#>(三)《成實論》卷十二所說︰即(1)分修三昧︰修定不修慧，或修慧不修定。(2)共分修三昧︰修定亦修慧，是世間三昧，在暖等法中。(3)聖正三昧︰即入于法位而能證滅諦的三昧。行者以定修心，因慧能遮煩惱；以慧修心，因定能遮煩惱；以定慧修心，因性得解脫，性即斷性、離性、滅性。又以定慧一時具足，故名聖正。<#>(四)《法華玄義》卷四（上）所說︰即(1)真諦三昧︰達觀真諦空之理的定，乃破見思惑而成。(2)俗諦三昧︰指達觀俗諦假之義的定，乃破塵沙惑而成。(3)中道王三昧︰指遮空假二邊而達觀中道之理的定，乃破無明惑而成。此說爲圓教之意，三諦圓融觀一心，三惑同時斷盡。<#>此外，密教以三三昧爲吽字之三摩地，吽字備三解脫之德。如《大日經疏》卷九所述，‘吽’（hūṃ）字上的空點表離空有之所作，觀諸法平等，不願生死、涅槃，故有證空解脫門之義，即空解脫門；本體的‘呵’（ha）字表無相，無相乃空亦空之義，以離因緣，故爲無相解脫門；下麵的三昧的‘鄔’（u）點表損减空有成爲不生之義，相當于無作解脫門。<#>關于三三昧的建立，顯教多就遮情觀而言，密教則就深義，于表德之上而論，或以空、無相爲遮情，無願爲表德。若就表德之義而言，空爲一切諸法無礙涉入之義，無相爲萬德輪圓無盡之義，無願謂行者本來具足兩部曼荼羅之德，故無所願求。<#>◎附︰印順《空之探究》第一章第九節（摘錄）<#>《雜阿含經》所說的空三昧、無所有三昧、無相三昧，集爲一聚而被稱爲‘聖法印’。後來，依此而演化出意義相關的三組︰(一)空三昧、無願三昧、無相三昧──三三昧，也名三解脫門。(二)不動觸、無相觸、無所有觸──三觸。. 三諸行無常、諸法無我、涅槃寂靜──三法印。<#>在空、無相、無所有──三三昧中，除去無所有，加入無願，這樣的三三昧組成一聚，是佛教界所一致的。然對比漢譯與巴利藏所傳，非常的不一致。如《中阿含經》的〈大拘絺羅經〉說︰‘空、無願、無相，此三法異義異文。’這就是名稱不同，意義也不同。與之相當的《中部》〈有明大經〉，沒有這一段文。《相應部》〈無爲相應〉，有空等三三昧，《雜阿含經》與之相當的（《大正藏》八九○經）却沒有。《長部》的〈等誦經〉，《長阿含經》的〈衆集經〉，在所說的三法中，有空等三三昧，而此經的論──《阿毗達磨集異門足論》，却沒有。以上，是彼此的有無不定。次第方面，如《中阿含經》、《長阿含經》、《大毗婆沙論》、《瑜伽論》，都是以空、無願、無相爲次第；而南傳的《相應部》、《長部》、《增支部》，都以空、無相、無願爲次第。這樣的次第先後不定，彼此的有無不定，可以推定爲︰這雖是佛教界所共傳的，而成立稍遲，受到了部派的影響。但到底爲了什麽，三三昧中，略去無所有而增入無願呢？這可能，無所有已成爲無所有處，與空相通的意義，漸漸的被忽略了。同時，佛法的要義，是如實知無常、苦、無我我所──空；厭，離欲，滅而得解脫。對于世間的有爲諸行──苦，厭離而不願後有，是修解脫道者應有的心境。這所以無願取代無所有的地位吧！還有，空、無所有、無相──三三昧，究竟是重于空離一切煩惱的，有爲法的正觀。但在佛法開展中，對超越一切的涅槃，也增加了注意。如《中阿含經》〈大拘絺羅經〉說（大正1·792b）︰‘有二因二緣生無想定。云何爲二？一者，不念一切相；二者，念無想界。是謂二因二緣生無想定。’<#>《中部》與此經相當的，是《有明大經》，無想定是無相心定的異譯。所說的無相，有二方面︰一是不作意一切相的無相，一是超越一切相的無相界──涅槃。修無相三昧的，要不作意一切相，又要作意于無相。如佛《化詵陀迦旃延經》，本來只是不依一切相──無一切相，而依此經演化所成的，無想以外，又要有想。有想的是︰‘此寂靜，此殊妙，謂一切行寂止，一切依定弃，愛盡，離貪，滅盡，涅槃’；‘有滅涅槃’。這樣，空是重于無常、無我的世間；無相是離相以外，更表示出世的涅槃；無願是厭離世間，向于寂滅的涅槃︰空、無願、無相──三三昧，三解脫門，就這樣的成立了。<#>


meanings:
520梵語 trayaḥ samādhayaḥ，巴利語 tayo samādhī。又稱三三摩地、三等持、三定。指三種三昧。三昧，禪定之異稱。依大乘義章卷十三載，心體寂靜，離於邪亂，稱為三昧。此三昧分有漏、無漏二種，有漏定為三三昧，無漏定為三解脫門。三三昧之分類有下列四種：　<一>據增一阿含經卷十六等之說，即：(一)空三昧（梵 śūnyatā-samādhi），即觀一切諸法皆悉空虛，為與苦諦之空、無我二行相相應之三昧，觀諸法為因緣所生，我、我所二者皆空。(二)無相三昧（梵 animitta-samādhi），即一切諸法皆無想念，亦不可見，為與滅諦之滅、靜、妙、離四行相相應之三昧。涅槃離色聲香味觸五法、男女二相，及三有為相之十相，故稱無相。(三)無願三昧（梵 apraṇihita-samādhi），又作無作三昧、無起三昧。對一切諸法無所願求，為與苦諦之苦、無常二行相，集諦之因、集、生、緣四行相相應之三昧。非常、苦、因等可厭患，故道如船筏，必應捨之；能緣彼定故，得無願之名。〔北本大般涅槃經卷二十五、大毘婆沙論卷一○四、俱舍論卷二十八、成唯識論卷八、俱舍論光記卷二十八〕　<二>俱舍論卷二十八所論之三三摩地。即：(一)有尋有伺三摩地（又作有覺有觀三昧），係與尋伺相應之等持，為初靜慮與未至定所攝。(二)無尋唯伺三摩地（又作無覺有觀三昧），係唯與伺相應之等持，為靜慮中間地所攝。(三)無尋無伺三摩地（又作無覺無觀三昧），係不與尋伺相應之等持，由第二靜慮之近分，乃至非想非非想所攝。以上，心之粗者稱為尋，細者則為伺。〔大智度論卷二十三、瑜伽師地論卷十二、順正理論卷七十九〕　<三>成實論卷十二所說之三三昧。即：(一)一分修三昧，修定不修慧，或修慧不修定。(二)共分修三昧，修定亦修慧，為世間三昧，在煖等法之中。(三)聖正三昧，入於法位而能證滅諦之三昧，稱為聖正三昧。行者以定修心，因慧能遮煩惱；以慧修心，因定能遮煩惱。以定慧修心，因性得解脫性；又以定慧一時具足，故稱聖正。　<四>法華經玄義卷四所言之三三昧為：(一)真諦三昧，破見思垢。(二)俗諦三昧，破惡業垢、塵沙垢。(三)中道三三昧，破無明垢。〔佛地經論卷一、雜阿毘曇心論卷七、注維摩經卷四、法華玄義釋籤卷五上、摩訶止觀卷七之上〕（參閱「三昧」580）


meanings:
530梵語 trīṇy akuśala-mūlāni，巴利語 tīṇi akusala-mūlāni。指其體不善，能成為一切不善法之因之三種不善，即貪不善根、瞋不善根、癡不善根。乃「三善根」之對稱。貪者，染著順境；瞋者，忿怒逆境；癡者，無明、不辨事理。此三煩惱乃生起諸惡之根本，故稱不善根。此外，三不善根均與六識相應。〔增一阿含經卷十三、成唯識論卷六、阿毘達磨雜集論卷七、大毘婆沙論卷四十七、卷一一二、俱舍論光記卷十六〕（參閱「三善根」622）


vietnamese:
tam bất thiện căn hiện khởi sai biệt <pttđ>


meanings:
530梵語 trīṇi tathāgatasyārakṣyāni，巴利語 tīṇi tathāgatassārakkheyyāni。即：身不護、語不護、意不護。意謂如來之身、口、意三業，本來清淨無過失，不須特加防護。若加上命不護（如來之生活本自清淨，不須特加防護），則稱為四不護。佛陀之此等特性，與阿羅漢不同。阿羅漢之三業雖然清淨，然仍須常加防護，方能離過。〔集異門足論卷四、瑜伽師地論卷八十三、顯揚聖教論卷四、大乘義章卷十九〕（參閱「四不護」1663）


meanings:
（梵 trayo dhvānaḥ，巴 tayo addhā，藏 dus-gsum）指過去（paścima-kāla）、現在（praty-utpanna-kāla）、未來（anāgata-kāla）三者。略爲過現未或去來現，也作前世、現世、來世，又稱前際、中際、後際。已過去的時間爲過去，現在的時間爲現在，未來的時間爲未來。世有隔別、遷流之義，時間遷流有過、現、未的隔別，故稱世。<#>但從佛教各宗派的通說‘時無別體，依法而立’，可知佛教幷不承認時間有別體，而說時間乃依據法的狀態而分。即法産生且有作用是爲現在，法已消滅或作用停止稱爲過去，未生也未有作用時，則稱爲未來。《阿毗達磨集異門足論》卷三（大正26·378c）︰<#>‘過去世云何？答︰諸行已起已等起，已生已等生，已轉已現轉，已聚集已出現，落謝過去盡滅離變，過去性、過去類、過去世攝，是謂過去世。未來世云何？答︰諸行未已起未已等起，未已生未已等生，未已轉未已現轉，未聚集未出現，未來性、未來類、未來世攝，是謂未來世。現在世云何？答︰諸行已起已等起，已生已等生，已轉已現轉，聚集出現，住未已謝，未已盡滅，未已離變和合現前，現在性、現在類、現在世攝，是謂現在世。’<#>《阿毗達磨雜集論》卷三所說亦同。又，若更廣論之，三世所指的時間，長短幷不一定。或以刹那來分，則一刹那爲現在，其前爲過去，其後是未來；或以一生來分，現所存在的這一生是現在，其前是過去，其後是未來；或更以永劫來分，如稱過去莊嚴劫、現在賢劫、未來星宿劫等。<#>［參考資料］　《增一阿含經》卷四十八；《成唯識論了義燈》卷四（本）；《雜阿含經》卷三、卷八；《識身足論》卷一；《法蘊足論》卷六；《存在論·時間論》（《講座·佛教思想》{1}）；木村清孝《東洋における時間論の總合的研究》。<#>


meanings:
536梵語 trayo-dhvanaḥ，巴利語 tayo addhā。又作三際、去來今、去來現、已今當。世，為遷流義。乃過去世（梵 atītādhvan，過去、前世、前生、前際）、現在世（梵 pratyutpannādhvā，現在、現世、現生、中際）與未來世（梵 anāgatādhvan，未來、來世、來生、當來、後際）之總稱。現在世與未來世合稱為現當二世。所謂三世，指一個人現在生存之現世、出生以前生存之前世及命終以後生存之來世。又有以現在之一剎那為中心，及其前後稱為三世者。或以劫為單位，賢劫為現在，以此而建立三世。一般佛教均以時為假立者，然勝論外道或時論師則視時為實在者。　至於由過去之業因，所招感之現在果報，此種三世因果應報之理，即稱三世因果；而出現於三世之佛，則稱三世諸佛。小乘主張一世一佛；而大乘認為空間充滿十方諸佛，在時間上普現於三世，此稱十方橫化、三世豎化。總括而言，各宗派對於三世之觀點有下列四說：　(一)有部認為色、心等有為法之法體，係徧滿於三世而為實有，故稱「三世實有，法體恒有」。準此而言，則「過去法」與「現在法」無法安立。對此，大多由類、相、位、待之不同，而有種種異說。其中，有部以「位」之不同為正義，而認為法體乃普徧於三世之實在，法體本身雖無三世之差別，但以其作用之標準衡量，未起作用時之法，稱為未來法；現在正起作用者，稱為現在法；而已起作用者，則稱過去法。以上係對「現在即是一剎那」之說而言者。　(二)大眾部與經量部認為，於現在一剎那所起者始為實有，而過去與未來法皆無（非存在）。此即「本無今有，有已還無」之主張。故以過去法為曾有、未來法為當有，而說明三世，此即稱「現在有體，過未無體」。　(三)唯識派以「過未無體」之立場，主張有三種三世：(1)道理三世，在現在法上，有過去曾有之因相與未來當有之果相，故具足過去與未來。(2)神通三世，過去、未來雖非實在，但依宿命智（宿命通）觀過去，依他心智（他心通）觀現在，依生死智（天眼通）觀未來，如此依神通力所顯示之三世，而作為現在剎那心識之相分。(3)唯識三世，係依迷心之虛妄來分別三世，然此僅為現在之心識變現之相分。　(四)華嚴宗立有九世、十世之說。即在三世中各有三世，指過去之過去，乃至未來之未來等九世，彼此相同、彼此和合（相即相入）而歸納於一念之中。九世加上一念，總合為十世，而於十玄門中，立有「十世隔法異成門」。〔六十華嚴卷三十七、大毘婆沙論卷七十六、卷七十七、俱舍論卷二十、卷二十一、異部宗輪論、辯中邊論卷一、法華玄論卷九、華嚴五教章卷四、成唯識論述記卷三末〕（參閱「三世實有」540、「三生」543、「時」4121）


meanings:
three thousand buddhas of each of the kalpas


meanings:
complete understanding of the triple world


meanings:
provisionality or actuality of the things in the three times


vietnamese:
tam thế thật hữu • pháp thể hằng hữu <bktt>


meanings:
the three times are real, as are the essences of phenomena


vietnamese:
tam thế thật hữu pháp thể hằng hữu <đpb>


meanings:
the mental states of the three times are ungraspable


meanings:
accomplishment of buddhahood in the three times


meanings:
perfect understanding of past, present, and future


vietnamese:
tam thế tối thắng tâm minh vương kinh <đpb>


meanings:
precepts that engender the wisdom that is unimpeded in regard to the three times


meanings:
mother of enlightenment in the three times


meanings:
539全稱三種世間。乃世間之三種類別。其說法有下列五種：(一)據大智度論卷七十之說，世間有五陰世間、眾生世間、國土世間等三種。(1)五陰世間，又作五眾世間、五蘊世間。此世間之眾生能成之法，其色受想行識等五蘊各各差別。(2)眾生世間，又作假名世間。指五蘊所成之假名之眾生各各差別。(3)國土世間，又作住處世間。此世間之眾生所依之住處國土各各差別。　(二)據善見律毘婆沙卷四之說，世間有行世間、眾生世間、處世間等三種。(1)行世間，此世間一切眾生由飲食而生。(2)眾生世間，即常與無常之世間。(3)處世間，為日月飛騰所照之世間。　(三)據華嚴經探玄記卷十七之說，世間分為器世間、眾生世間、智正覺世間等三種。(1)器世間，指有情所依之器世界。(2)眾生世間，除正報中之佛外，餘一切眾生皆屬之。如所化之同生眾、異生眾等。(3)智正覺世間，指能化之三身十佛。　(四)據梁譯攝大乘論釋卷十五之說，世間有世間、出世間、出出世間等三種。(1)世間，指三界之苦集者。(2)出世間，指離脫苦集之三界，而具有二乘之無漏功德者。(3)出出世間，指八地至佛地，得成佛者。　(五)據金七十論卷上載，世間有天道、人道、獸道等三種類別。乃數論外道所立。(1)天道，居天界之諸天眾。(2)人道，居大地之人。(3)獸道，居天地之間之禽獸。據同書卷上載，一自性諦（梵 prakṛti）中，以具薩埵（梵 sattva）、羅闍（梵 rajas）、多摩（梵 tamas）三德和合之多寡而有三世間之別；薩埵多者為天道，羅闍多者為人，多摩多者為獸。又天道有梵天、世主、天帝、乾闥婆、阿修羅、夜叉、羅剎、鬼神等八分，獸道有四足生、飛行生、胸行生、傍行生、不行生等五分，人道則唯人一分。〔大智度論卷四十七、十地經論卷十、華嚴經疏卷三、華嚴經孔目章卷三、華嚴五教章卷一、大乘義章卷六〕


meanings:
（梵 trīṇi yānāni，藏 thegs-pa-gsum）指適應不同根器的三種法門。‘乘’字原意是交通工具，此處用以譬喻運載衆生渡生死苦海至涅槃彼岸的三種法門。即聲聞乘、緣覺乘與菩薩乘。其中，菩薩乘也可稱爲佛乘。茲分述如下︰<#>(1)聲聞乘（śrāvaka-yāna）︰‘聲聞’，意指聽聞佛陀教誨而修行。此處之‘聲聞乘’專指小乘（部派）佛教。從佛滅百餘年以後才開始的部派佛教時代起，佛教開祖的佛陀就被偉大化與神格化，成爲與一般人不同的特別存在。佛陀被認爲具有與佛弟子根本不同的性格，也就是具有在佛弟子中所看不到的十八不共法與三十二相八十種好。這種相好是在菩薩時代的三阿僧祇百大劫的長久時間裏，聚集波羅蜜等種種善行所形成的。相對于此，佛弟子們僅僅是聽聞佛陀的教誨，依教修行。只靠這種修行是一定不能成爲佛陀的，至多只能得到聲聞的最高悟境──阿羅漢果而已。<#>聲聞乘的根本教法，是以自我完成爲目標的四諦八正道。證得四諦八正道的話，則可完成自我的人格，同時也才可能爲其他衆生效力。證得聲聞最高悟境的阿羅漢，幷不必然是只顧自利的獨善者，也可能從事教化救濟世人的工作。阿羅漢（arhan，arahan）一詞也可以譯成應供，是指有資格接受他人的供養與尊敬的人。由于阿羅漢教化世人，給世人以福德利益，他當然有承受世人尊敬供養的資格。<#>從這點看，阿羅漢决不是與世間完全無關係的獨善者。說聲聞只求自利，這是大乘佛教不太恰當的非難。在大乘佛教運動興起的時候，部派佛教（小乘）已經形骸化，已經喪失指導教化世人的宗教性，大乘佛教對聲聞乘的非難，大概就是因此而産生的吧！<#>(2)緣覺乘（pratyekabuddha-yāna）︰又稱爲辟支佛乘。緣覺（pratyekabuddha，paccekabuddha）音譯爲辟支佛，義譯爲獨覺。自古相傳，緣覺與‘聞他人之教而開悟’的聲聞不同。他幷不依據別人的教法，而是由于自己觀察緣起的道理才開悟的。幷且與救濟他人的佛陀不同，而只是以自己的開悟爲目的，隱居山林，脫離世俗，是一個幷不救濟世人的獨善者。<#>自古相傳，聲聞的教法是四諦八正道，緣覺的教法是十二緣起，佛菩薩的大乘教法是六波羅蜜。但是這是站在大乘的立場所說的。只不過是大體上的一種配列而已，其實，十二緣起不應視爲緣覺的獨特法門，而應視爲佛教共通的教理。<#>(3)菩薩乘（bodhisattva-yāna）︰指大乘佛教。大乘佛教認爲所有的人都具有佛性，因此如果生起菩提心，就可以成爲菩薩。如果懷抱著菩薩的誓願與自覺，而逐漸積聚六波羅蜜等善行的話，那麽任何人都可以成佛。即使今生不能成佛，在未來的永劫期間也必定可以成佛。具有這種自覺、决心與努力的話，絕對不可以抱著不能成佛的卑屈想法，要具有大自信，以菩薩自命而修行邁進。因此，菩薩乘也可稱爲佛乘。這就是聲聞乘與菩薩乘（佛乘）間發心之不同所在。<#>如果只是爲了自我人格的完成，則四諦八正道的教法已經足够。然而，大乘佛教對這點幷不滿足。所以菩薩的修行法，幷不采用八正道，而以六波羅蜜爲獨特的修行法。由于八正道只包含完成自我的德目，在利他方面幷未具足，所以大乘菩薩的修行法，就加上布施、忍辱等有社會意義的德目，這應該是比較恰當的。<#>在六波羅蜜的修行法裏，布施排在第一位。社會上所有的人相互扶持、實踐布施慈善的善行，大乘佛教以爲是非常必要的。大乘佛教之所以是救濟多數人的交通工具，部派佛教之所以是少數人的小型交通工具，其原因即在于此。<#>部派佛教根據阿毗達磨而來的理論研究，頗爲詳細綿密，這是一般民衆所難以理解的專門性學問，幷且這些理論是民衆在信仰實踐時所不必要的。像這樣的部派佛教，指導者們留住在寺院裏，埋頭作教理的研究，這對于佛教的宗教活動有所妨礙，因此遂成爲佛教衰退的原因。對這種缺陷大有所感的大乘佛教徒們，乃提出可以包容所有人的信仰實踐之道，這個信仰實踐之道就是菩薩的修行法──六波羅蜜。其中最初所說的布施，就是在家的一般人所容易實踐的德目。<#>而且，這裏的布施是三輪空寂的布施，也就是說布施的人，對于施者、受者、施物這三者都要能不以爲意。不要去期待由布施而來的果報，要將布施當做從‘空無我’的真心所發出來的慈悲行爲，因此這樣的布施是至高無上的。這種態度幷不限于布施而已。對于戒、忍辱、智慧等項，都是用‘空’爲根據的最上勝義的德目。這就是稱它們爲波羅蜜的原因。也就是說，大乘的教法是︰在家生活的日常一切行爲，都可以與佛教的第一義教法相符，生活的場所也就是修行的道場。<#>［參考資料］　《增一阿含經》卷一、卷十六、卷三十八、卷四十五；《大寶積經》卷九十四；《究竟一乘寶性論》卷二；《解深密經》卷二；《大毗婆沙論》卷六十八、卷一二七；《大智度論》卷十一；《顯揚聖教論》卷三；《法華文句》卷五（下）；《成唯識論》卷二；《華嚴五教章指事》卷上（末）；《五教章通路記》卷十、卷十六；宇井伯壽《佛教泛論》第二編第一部；山田龍城《大乘佛教成立史論序說》第一部第一章。<#>


meanings:
592梵語 trīṇi yānāni。即三種交通工具，比喻運載眾生渡越生死到涅槃彼岸之三種法門。<一>就眾生根機之鈍、中、利，佛應之而說聲聞乘、緣覺乘、菩薩乘等三種教法。(一)聲聞乘（梵 śrāvaka-yāna），聞佛聲教而得悟道，故稱聲聞。其知苦斷集、慕滅修道，以此四諦為乘。(二)緣覺乘（梵 pratyeka-buddha-yāna），又作辟支佛乘、獨覺乘。觀十二因緣覺真諦理，故稱緣覺。始觀無明乃至老死，次觀無明滅乃至老死滅，由此因緣生滅，即悟非生非滅，乃以此十二因緣為乘。(三)菩薩乘（梵 bodhisattva-yāna），又作大乘（梵 mahā-yāna）、佛乘、如來乘。求無上菩提，願度一切眾生，修六度萬行，以此六度為乘。　前二乘唯自利，無利他，故總稱小乘，菩薩乘自利利他具足，故為大乘。薩婆多毘尼毘婆沙卷一、究竟一乘寶性論均以小乘所得三乘共知、中乘所得二乘共知、唯佛所得二乘不知等為由，而稱三乘為小乘、中乘、大乘；寂調音所問經、大毘婆沙論卷一二七、大智度論卷十一以於無分別一味法中說上中下而顯三乘差異為由，稱三乘為下乘、中乘、上乘；大乘莊嚴經論卷四、梁譯攝大乘論釋卷一則合稱前二乘為下乘，而稱菩薩乘為上乘。華嚴、天台宗以三乘為方便法門，畢竟歸一佛乘，是為一乘教，即三乘之外別立一佛乘；法相宗則以一乘係對一機而施，是權假之教，三乘則屬真實之教。前者稱「三乘方便一乘真實」，後者則稱「三乘真實一乘方便」。〔大寶積經卷九十四、解深密經卷二、顯揚聖教論卷三、佛性論卷一、佛地經論卷二、華嚴經探玄記卷一、華嚴五教章卷一、法華玄贊卷一、大乘起信論義記卷上〕（參閱「一乘」59、「二乘」206、「四乘」1743）　<二>菩薩隨時修集之天乘、梵乘、聖乘。(一)天乘，即初禪、二禪、三禪、四禪。(二)梵乘，即慈、悲、喜、捨。(三)聖乘，即正見、正思惟、正語、正業、正命、正精進、正念、正定。〔大寶積經卷九十四〕


meanings:
Giai vị có được do quá trình tu hành theo giáo pháp Tam thừa. Học thuyết đốn ngộ của Thiền tông cho rằng Tâm này vốn là Phật, không cần phải theo giai vị tuần tự tiến dần. Đoạn Tế Tâm Yếu ghi: »祖 師 西 來 唯 傳 心 佛、 直 指 汝 等 心 本 來 是 佛。 心 心 不 異、 故 名 爲 祖。 若 直 下 見 此 意、 即 頓 超 三 乘 一 切 諸 位。 本 來 是 佛、 不 假 修 成。 – Tổ sư từ Ấn Độ sang chỉ truyền tâm Phật, chỉ thẳng tâm các ông xưa nay là Phật. Tâm tâm chẳng khác nên gọi là Tổ. Nếu lập tức thấy được ý nầy, tức chóng vượt tất cả giai vị do quá trình tu hành theo giáo pháp Tam thừa. Xưa nay là Phật (vốn sẵn là Phật), chẳng nhờ tu mới thành«.


meanings:
specific teaching of three separate vehicles


meanings:
Người học đạo Tam thừa, tức là người căn cứ theo giáo pháp Tam thừa để tu hành. Nhà thiền cho rằng dạng học đạo này không thể đạt được sự triệt ngộ. Đoạn Tế Tâm Yếu ghi: »今 時 人 只 欲 得 多 知 多 解、 廣 求 文 文、 喚 作 修 行、 不 知 多 解 翻 成 壅 塞、 唯 知 多 與 兒 酥 乳 喫、 消 與 不 消 都 總 不 知。 三 乘 學 道 人 皆 是 此 樣、 盡 名 食 不 消 者。 – Người thời nay chỉ muốn nhiều thứ hiểu biết, cầu nhiều chữ nghĩa, gọi là tu hành. Chẳng biết rằng nhiều hiểu biết trở thành bít lấp. Chỉ biết cho con nít uống nhiều bơ sữa mà không biết là nó có tiêu hoá hết nổi không. Người học đạo tam thừa đều là dạng này, đều gọi là người ăn không tiêu vậy«.


vietnamese:
tam thừa chân thật nhất thừa phương tiện <cm>

meanings:
the three vehicles are real, and the single vehicle is an expedient


vietnamese:
tam thừa chân thật nhất thừa phương tiện <đpb>


meanings:
the teachings of the three vehicles in terms of their commonality


meanings:
(term) three affairs ; three circumstances; three phenomena


vietnamese:
tam sự ☸ vị tam sự cố tu xa ma tha <ttps>


vietnamese:
tam sự ☸ vị tam sự cố tu tì bà xá na <ttps>


vietnamese:
tam sự nhập thành ☸ phật tam sự nhập thành <ttps>


vietnamese:
tam sự thắng ☸ bồ tát sinh đâu suất thiên tam sự thắng <ttps>


vietnamese:
tam sự thắng ☸ diêm phù đề nhân tam sự thắng dư tam châu <ttps>


vietnamese:
tam sự quán sát nhất thiết tạp nhiễm thanh tịnh <pttđ>


vietnamese:
tam nhân quán thập nhị nhân duyên <pqđtđ>


vietnamese:
tam nhân quán thập nhị nhân duyên <ttps>


vietnamese:
tam vị định dị thục nghiệp cực tác chướng ngại <pttđ>


vietnamese:
tam vị chư thức giải thoát phiền não <pttđ>


vietnamese:
tam trụ trung đoạn nhị chướng thô trọng <pttđ>


meanings:
enlightenment of the three buddha-bodies


meanings:
contemplation of the three false assumptions


meanings:
指日天子、月天子、明星天子。《法華經》卷一〈序品〉雲（大正9·2a）︰‘複有名月天子、普香天子、寶光天子、四大天王，與其眷屬萬天子俱。’《法華經文句》卷二（下）謂，名月等三天子，是帝釋的內臣，有如卿相；或說是三光天子，即名月是寶吉祥月天子，爲大勢至所化現；普香是明星天子，虛空藏所化現；寶令寶意日天子，觀世音所化現。《法華玄贊》卷二（本）則雲︰（大正34·675b）︰<#>‘三光乃是四王天攝，更無別天。有經︰觀音名寶意，作日天子，即此寶光；大勢至名寶吉祥，作月天子，即此名月；虛空藏名寶光，作星天子，此名普香。日宮，火精作，徑五十一逾繕那；月宮，水精作，徑五十逾繕那；星亦水精作，極大者十八乃至小者四俱盧舍，一俱盧舍三裏餘，此幷空中旋繞四洲。’<#>但是梵文《法華經》與此相當之處，則列舉月天子（Candra deva-putra）、日天子（Sūrya deva-putra）、普香天子（Samanta-gandha deva-putra）、寶光天子（Rathap-rabha deva-putra）、光明天子（Avabhāsap-rabha deva-putra）等五天子之名。可見除了被中國注經家配爲日天子的寶光天子之外，還有另外的日天子。<#>


meanings:
545指日天子、月天子、明星天子三者。法華經卷一序品即有名月天子、普香天子、寶光天子、四大天王之記載。法華經文句卷二下謂，名月等三天子乃帝釋天之內臣，如同卿相。又法華經玄贊卷二本謂，三光即指寶光、名月、普香三者。觀世音，名寶意，為日天子，即寶光；大勢至，名寶吉祥，為月天子，即名月；虛空藏，名寶光，為星天子，即普香。此係將日月星配以法華經之三天子，然梵文本法華經於相應經文之處同時列舉出月天子（Candra deva-putra）、日天子（Sūrya deva-putra）、普香天子（Samantagandha deva-putra）、寶光天子（Ratnaprabha deva-putra）、光明天子（Avabhāsaprabha deva-putra）等五天子之名。又據學海餘滴卷四載，造佛工匠於造三光之像時，將大明星天子作菩薩形，日、月二天則取天人之形。若依三光之本，則皆作菩薩形。若依迹象而言，則皆取天人形，即本、迹互用，以顯其象。〔虛空藏菩薩神咒經、七佛八菩薩所說大陀羅尼神咒經卷一、法華義疏卷一〕


meanings:
eighth, eighteenth, and twenty-eighth days


meanings:
three, six, and nine people worshipping together


meanings:
530指三種思考識別之作用。分別，梵語 vikalpa。即：(一)自性分別（梵 svabhāva-vikalpa），又稱任運分別、自性思惟。即心識之認知作用，對現在所緣之境任運覺知，而較少推測思考，為一種單純之思考作用。(二)隨念分別（梵 anusmaraṇa-vikalpa），又稱隨憶思惟。係一種與意識相應，對過去之事追念不忘，而隨事臆想或隨境追念之作用。(三)計度分別（梵 abhinirūpaṇā-vikalpa），又稱推度分別、分別思惟。即對不現前之諸種事相起計量推度之作用。又依婆沙論之說，二禪以上為無尋無伺地，故無自性分別；初禪以上為定地，故無計度分別；唯有隨念分別為三界俱有者。〔大毘婆沙論卷四十二、大乘阿毘達磨雜集論卷二、俱舍論卷二、唯識二十論述記卷下〕（參閱「分別」1315）


vietnamese:
tam phần nhiếp thụ viên mãn niết bàn <pttđ>


meanings:
(term) three textual divisions of a sutra


vietnamese:
tam phần khoa kinh ☸ thân quang tam phần khoa kinh <ttps>


meanings:
553<一>指過去、現在及未來三大劫。過去之住劫稱為莊嚴劫（梵 vyūha-kalpa），現在之住劫稱為賢劫（梵 bhadra-kalpa），未來之住劫稱為星宿劫（梵 nakṣatra-kalpa）。各大劫之住劫中，各有千佛出世，稱為三劫三千佛。據觀藥王藥上二菩薩經載，現在賢劫中有拘留孫、拘那含、迦葉、釋迦牟尼，乃至最後之樓至佛等千佛出世；過去莊嚴劫中有華光佛至毘舍浮佛等千佛；未來星宿劫則有日光佛至須彌相佛等千佛出世。　<二>為三劫惑之略稱。又稱三妄執。指粗妄執、細妄執、極細妄執。（參閱「三妄執」547）　<三>三阿僧祇劫之略稱。為菩薩修行成滿至於佛果所須經歷之時間。（參閱「三阿僧祇劫」577）


meanings:
the thousand buddhas in each of the three eons


meanings:
（梵 saptatriṃśad bodhipāk-ṣikā dharmāḥ，巴 sattatiṃsa bodhipakkhiyādhammā）原始佛教與部派佛教最具代表性的實踐論。舊譯爲三十七道品，或三十七品經。菩提分法，意即有助于菩提（證悟）的修行法。內容可分七類，依次如下︰(1)四念處（四念住），(2)四正勤（四正斷），(3)四神足（四如意足），(4)五根，(5)五力，(6)七覺支（七菩提分），(7)八正道（聖八支道）。<#>除此七種之外，原始經典中，還提到信、戒、聞、舍、慧五財，再加上慚、愧的七財；少欲、知足、遠離、精進、正念（不忘念）、定、慧、不戲論的八大人覺，以及八正道加上正智、正解脫的十無學法等種種修道法。此暫不贅。上列這七種修道法，是各自獨立的系統，依據任何一種修道法，均可到達開悟的理想。又全部的修道均可歸納爲戒、定、慧三學，因此上面提到的七種三十七法全部也可分爲三學。總之，三學是修道論最簡單、合理的分類。<#>有關三十七菩提分法的內容，分述如次︰<#>(1)四念處︰亦稱四念住，與八正道中的正念相同，即常念不忘身、受、心、法四者無常、苦、無我。亦即持續抱持‘一切法（身、心、境）無常、苦、無我’的正確見解。四念處，就個別而言，身是不淨、受是苦、心是無常、法是無我。也就是念頭（意識）安住在無常、苦、無我三者之上。這與五蘊觀在內容上是相同的。<#>根據原始經典，四念處就是一乘道（eka-yana magga），而由修行的出發點到達最高的悟境，只要依四念處觀來修行也就足够了。這與依五蘊觀，即可由初步修行以達到最高的悟境的情形是相同的。<#>(2)四正勤︰與八正道的正精進相同。也譯爲四正斷、四正勝、四意斷。將精進努力分爲四項目︰(1)努力斷除已起之惡（斷斷）。(2)努力使未起之惡不生（律儀斷）。(3)努力使未起之善生（隨護斷）。(4)努力增長已起之善（修斷）。<#>善與惡，這裏所謂的善，是指理想的增長，惡是指理想的减退。就佛教而言，有助于聖道的是善，有礙于聖道的是惡，這也是一般社會就倫理的、政治的、經濟的、肉體的健康等面而說的。<#>如果努力于四正勤，一定能舍惡向善，幷一步一步地接近理想。在佛教裏，對惡的努力，不稱爲精進，而稱爲懈怠。<#>(3)四神足︰又譯爲四如意足。爲了得到神通的優異禪定，依其方法，就四方面言之，即四神足︰(1)欲神足，即欲得禪定。(2)精進神足，即努力于得到禪定。(3)心神足，即欲得禪定的守心狀態。(4)思惟神足，即爲得到禪定而作的思惟觀察。<#>(4)五根︰指信、勤（精進）、念、定、慧五個修行項目。‘根’即能力。故五根是使衆生傾向理想的五種能力。因有這五種能力，就可由迷的狀態進入悟的狀態。‘信’之所以置于五根之首，是因爲佛教的實踐道是以信爲出發點。由此可知，五根是初學者的修道法。<#>佛教所謂五根，除以上所提者之外，另有感覺能力的眼、耳、鼻、舌、身五根。此爲眼等五根，以區別信等五根。<#>(5)五力︰前面的五根是指（潜在）能力，而此能力實際發揮出來的具體力量，就是力。在內容上，五力與五根相同，都是信、勤、念、定、慧；就修道立場而言，則五力較五根更進一步。不僅限于信，自有漏的凡夫到無漏的聖者，皆有勤（精進）、念、定、慧，但其中仍有種種不同的階段。<#>(6)七覺支︰也譯爲七覺分、七菩提分，指如下七項︰念覺支（念等覺支）、擇法覺支（擇法等覺支）、精進覺支（精進等覺支）、喜覺支（喜等覺支）、輕安覺支（輕安等覺支、猗覺支）、定覺支（定等覺支）、舍覺支（舍等覺支）。<#>這裏的覺支或等覺支，是‘覺（悟）的部分’，指到達開悟前的修行項目。在三十七菩提分法的七種修行道中，七覺支被認爲是最高層次的修行法，這主要與禪定有關。在原始經典中，安般念（數息觀──數出入呼吸以達精神統一）之後修四念處觀，然後再修七覺支，則可證得明（悟的智慧）與解脫，這是頗爲有名的。七覺支的項目，簡述如下︰<#>(1)念覺支︰有念，具有優異的智慧，對很久以前的經驗均可憶持不忘。(2)擇法覺支︰有念而住，依慧去思惟簡擇（分別）所憶持的法。(3)精進覺支︰依慧對法作簡擇思惟，幷精進努力。(4)喜覺支︰精進努力者産生精神的法悅。(5)輕安覺支︰産生喜悅者，身心也同時達輕快安樂。(6)定覺支︰身體輕快安樂者，可達心之統一。(7)舍覺支︰平等地觀察已得統一的心。<#>(7)八正道︰指正見、正思惟、正語、正業、正命、正精進、正念、正定等八種原始佛教以來的修行法。請參閱‘八正道’條。（取材自《佛教要語的基礎知識》）<#>◎附一︰‘三十七菩提分法’表解<#>‘三十七菩提分法’表解<#>        ┌四 念 處──四念位<#>        │四 正 勤──暖  位┐<#>        │四如意足──頂  位┤<#>三十七品┤五    根──忍  位┼─四善根<#>        │五    力──世第一┘<#>        │七 覺 支    初  果──見  道<#>        └八 正 道    修  道<#>                    ┌觀身不淨─┐<#>          ┌四 念 處┤觀受是苦  │                      念─┐<#>          │        │觀心無常  │                      擇  │<#>          │        └觀法無我─┘                  ──進  │<#>          │        ┌未生惡令不生┐                  ┌喜  ├七覺支<#>          ├四 正 勤┤已生惡令滅  │      戒          │輕安│<#>          │        │未生善令生  │                  │定  │<#>三十七品與│        └已生善令長─┘                  └舍─┘<#>三學廣略  │        ┌欲如意足─┐        定          ┌正見┐<#>          ├四如意足┤念如意足  │                    └正思│<#>          │        │進如意足  │                    ┌正語│<#>          │        └慧如意足─┘        慧          │正業├八正道<#>          │        ┌信根信力                        └正命│<#>          ├五根─┐│進根進力                          精進│<#>          │      ├┤念根念力─┐                    ┌正念│<#>          └五力─┘│定根定力─┘                    └正定┘<#>                    └慧根慧力──<#>◎附二︰黃懺華〈三十七菩提分法簡介〉<#>三十七菩提分，舊譯作三十七道品，新譯作三十七菩提分，也有稱三十七覺分、菩提分法、品，乃至三十七助道法等異名。修此三十七種法門是趣向于菩提之行。即四念住、四正斷、四神足、五根、五力、七覺支、八正道支七科，總計七科有三十七個項目，所以叫作三十七菩提分。菩提，舊譯作道，新譯作覺；分的意義是支分，又是因。《大毗婆沙論》卷九十六及《俱舍論》卷二十五，把菩提解釋作‘盡智（自知我已知苦，乃至我已修道）’、‘無生智（自知我已知苦不應更知，乃至我已修道不應更修）’，即究竟覺了四聖諦境的智慧。四念住等三十七種，是隨順和趣向這種智慧的行法，所以都叫菩提分。如《婆沙》說︰‘問︰何故名爲菩提分法？菩提分法是何義耶？答︰盡、無生智說名菩提，已究竟覺四聖諦故。若法隨順此究竟覺，勢用增上，此中說爲菩提分法。’<#>又《俱舍》說︰‘盡、無生智說名爲覺，隨順者別立三菩提︰(一)聲聞菩提，(二)獨覺菩提，(三)無上菩提；無明睡眠皆永斷故，及如實知已作已事，不復作故（《俱舍論記》卷二十五說︰已作已事是盡智，不復作故是無生智），此二名覺，三十七法順趣菩提，是故皆名菩提分法。’<#>《說無垢稱經疏》說菩提是所求的佛果，分的意義是因，四念住等三十七法，是能求得佛果的原因，所以叫作菩提分。如《疏》說︰‘菩提覺義，所求佛果；分是因義。此三十七爲覺果因，名菩提分。’《仁王護國般若波羅蜜多經疏》卷上也說︰‘菩提分法者，菩提雲覺；正是所求；分者因也，亦支分義。三十七法順趣菩提，菩提之分名菩提分。’<#>關于道品的解釋，舊譯時代各家大都說道以能通爲義，品是品類，四念住等三十七種，是能通到涅槃的道法，所以叫作三十七道品。如《大乘義章》卷十六說︰‘言道品者，經中亦名爲菩提分，亦名覺支，（中略）云何名道？通義名道。（中略）品謂品別，道行差異故名爲品。’<#>(1)四念住︰新譯四念住，舊譯作四念處，還有四意止（安世高）等異譯，是四種觀法︰(1)身念住，(2)受念住，(3)心念住，(4)法念住。身念住是以身爲對境修不淨觀，受念住是以受爲對境修苦觀，心念住是以心爲對境修無常觀，法念住是以法爲對境修無我觀。凡夫攀緣色蘊的身，受蘊的受，識蘊的心，想、行二蘊的法四種境，起四種顛倒妄見，謂身爲淨，言受是樂，執心是常，計法爲我，由此生起貪愛無明。爲對治這四種顛倒，用聞思修所生能觀的智慧，于一切身、一切相正觀察、正推求，隨觀隨覺了身五種不淨（生處、種子、自性、自相、究竟），推求是無常、苦、空、無我，破除于不淨處而起淨想的顛倒。其次于受隨觀隨覺了三受（苦、樂、不苦不樂）皆苦，實無有樂，推求是無常、苦、空、無我，破除于苦處起樂想的顛倒。其次于心隨觀隨覺了心生滅流注，刹那不停，猶如幻事，實相不可得；也以無常、無我等推求，破除于無常處起常想的顛倒。其次于法隨觀隨覺了五蘊諸法從因緣和合而生所以不自在，不自在所以無自性，無自性所以無我；破除于無我處起我想的顛倒。如《大智度論》卷十九說︰<#>‘身念處，受、心、法念處，是爲四念處，觀四法四種︰觀身不淨，觀受是苦，觀心無常，觀法無我。是四法雖各有四種，身應多觀不淨，受多觀苦，心多觀無常，法多觀無我。何以故？凡夫人未入道時，是四法中邪行起四顛倒︰諸不淨法中淨顛倒，苦中樂顛倒，無常中常顛倒，無我中我顛倒。破是四顛倒故，說是四念處。破淨倒故說身念處，破樂倒故說受念處，破常倒故說心念處，破我倒故說法念處。’<#>又《瑜伽師地論》卷二十八說︰<#>‘又爲對治四顛倒故，世尊建立四種念住。謂爲對治于不淨中計淨顛倒，立身念住。以佛世尊于循身念住中，宣說不淨相應四淡泊路（四淡泊路，指作青瘀、變赤、骨鎖、散壞四種外身不淨觀。《瑜伽論記》卷六（下）說這有兩種意義︰一種是置死尸處寂寞無人，所以叫作淡泊；往彼處所，所以叫作路。一種是涅槃寂靜，所以叫作淡泊；作不淨觀能至涅槃，所以叫作路），若能于此多分思惟，便于不淨斷淨顛倒。爲欲對治于諸苦中計樂顛倒，立受念住。以于諸受住循受觀，如實了知諸所有受皆悉是苦，便于諸苦斷樂顛倒。爲欲對治于無常中計常顛倒，立心念住。以能了知有貪心等種種差別，經歷彼彼日夜刹那瞬息須臾非一衆多種種品類心生滅性，便于無常斷常顛倒。爲欲對治于無我中計我顛倒，立法念住。由彼先來有有我見等諸煩惱故，無無我見等諸善法故，于諸蘊中生起我見。以于諸法住循法觀，如實了知所計諸蘊自相共相（了知諸蘊唯有法性，各各別異，都無有我，名了自相；了知諸蘊同是無我，名了共相），便于無我斷我顛倒。’<#>這四法，依《大毗婆沙論》卷一四一及《俱舍論》卷二十三，以慧（即大地法中慧心所）爲體，身等四法是所觀境，慧是能觀，由慧令念（即大地法中念心所）住身等四法，即由慧力令念心所于慧心所所觀境，能明念不忘，所以于慧立念住的名稱。如《婆沙》說︰‘問︰此體是慧，何故世尊說爲念住？答︰慧由念力得住所緣，故名念住。或此慧力令念住境，故名念住。’《俱舍》說︰‘何緣于慧立念住名？毗婆沙師說︰此品增故，是念力持慧得轉義，如斧破木由楔力持。理實應言慧令念住；是故于慧立念住名。隨慧所觀能明記故。’<#>《成實論》說起初是念性，末了是慧性；如〈立無數品〉（卷五）說，一念有五種名，所謂念處、念根、念力、念覺、正念。又〈四諦品〉（卷二）說，從念生慧，觀身無常等，叫作念處。所以《瑜伽師地論》卷二十八及《對法論》卷十，兼取念、慧二法爲體。如《瑜伽》說︰‘若慧若念，攝持于定，是自性念住。’《對法論》說︰‘念住自體者，謂慧及念。’<#>(2)四正斷︰新譯四正斷，又作四正勝，舊譯作四正勤，還有四意斷（《長阿含經》、《中阿含經》、《雜阿含經》也作正斷）等異譯。所謂四正斷︰(1)于已生惡不善法，爲令斷故；生欲、策勵、發勤精進、策心、持心。(2)于未生惡不善法，爲不生故；生欲、策勵、發勤精進、策心、持心。(3)于未生善法，爲令生故；生欲、策勵、發勤精進、策心、持心。(4)已生善法，爲欲令住，令不忘失，令修圓滿，令倍修習，令其增長，令其廣大，生欲、策勵、發勤精進、策心、持心。<#>簡單地說，即于已生的惡不善法，爲令斷滅，精勤修習；于未生的惡不善法，爲令不生，精勤修習；于未生的善法，爲令生起，精勤修習；于已生的善法，爲令堅住不忘，倍複增廣精勤修習。依《瑜伽師地論》卷二十九及《對法論》卷十等說，行者于四念住，觀行已經串習，已經能够除遣粗重的煩惱，已經能够了別通達善法和不善法，接著爲令所有已生的惡不善法斷滅，爲令所有未生的惡不善法不生，爲令未生的一切善法生起，爲令已生的一切善法堅住不忘；先起樂欲，由樂欲而戒勉策勵，發起正精進。假如在對治惡不善法或修習善法觀行時，發生沉沒（惛沉）的現象，就用淨妙等作意策練心令高舉；假如發生掉舉的現象，就用內證略攝門制持心令下沉；這就叫作四正斷。<#>依《大智度論》卷十九也說到修四念處（即四正斷）觀時︰假如懈怠心起，五蓋等煩惱覆心，離信等五種善根；此等不善法假如已生，爲令斷滅，一心勤精進，方便除斷令盡；假如未生，爲不令生，一心勤精進，方便遮止不令得生。在修四念處觀時︰信等五種善根假如未生，爲令得生，一心勤精進，方便修習令生；假如已生，爲令增長，一心勤精進，方便修習令不退失，增長成就。這就叫作四正勤。這四法都以精進爲體，由義用不同，把它分作四種，在正修習斷惡修善的分位中，此能斷除懈怠，所以叫作正斷；在正持策身語意三業中，以此爲最勝，所以叫作正勝，一心勤修，所以叫作正勤。<#>(3)四神足︰新譯四神足，舊譯作四如意足（安世高也譯作神足），是四種定。(1)欲三摩地斷行成就神足，簡稱欲神足；(2)勤三摩地斷行成就神足，簡稱勤神足；(3)心三摩地斷行成就神足，簡稱心神足；(4)觀三摩地斷行成就神足，簡稱觀神足。欲是希求，由欲樂的增上力所獲得的三摩地，即由欲力所引發的定，叫作欲三摩地。謂行者先生起樂欲，繼而于所有障礙三摩地的惡不善法，正確詳審的思惟觀察它的自性、因緣、過患及對治，生起專注一境的心念；又于所有修習三摩地的善法，正確詳審的思惟觀察它的自性、因緣、功德及出離，安住專注一境的心念。由這樣多所修習，接觸心一境性，這叫作‘欲增上力所得三摩地’。勤是勤策，由勤策的增上力所得的三摩地，即由勤力所引發的定，叫作勤三摩地。爲令所有能隨順惡不善法的所緣境界未生的不生、已生的斷滅，自己策發，自己勉勵，發起正勤，正確詳審的思惟觀察那個所緣境界的自性、因緣、過患及對治，安住專注一境的心念。由這樣多所安住，能正生起心一境性，這叫作‘勤增上力所得三摩地’。心是所依，即心所所依；一說定能攝心，所以叫作心。由心的增上力所獲得的三摩地，即由心力所引發的定，叫作心三摩地。例如又策動各種下劣（惛沉）心，或者又制止各種掉舉心，又時時修習心無染污，心平等性的增上舍（行舍），由此因緣，于所有惡不善法的自性、因緣、過患及對治，又于所有善法的自性、因緣、功德及出離，正確詳審的思惟觀察，安住專注一境的心念。由這樣多所安住，能正生起心一境性。這叫作‘心增上力所得三摩地’。觀是觀察，由觀察的增上力所獲得的三摩地，即由觀力所引發的定，叫作觀三摩地。已經能令所有惡不善法都不現行，更思惟現在是不是還有惡不善法而不覺知，還是已經沒有惡不善法而不覺知？應當普遍詳審的觀察。由此正確詳審的思惟觀察所有惡不善法的斷與未斷，安住專注一境的心念。由這樣多所安住，能正觸證心一境性。這叫作‘觀增上力所得三摩地’。<#>在正修習這四種三摩地中，爲要永斷所有隨眠，爲圓滿成辦三摩地，有八種斷行，又叫作八種勝行，即欲、策勵、信、安（輕安）、念、正知、思、舍（行舍）。成就三摩地的斷行，所以叫作‘斷行成就’。出世間法最勝自在，叫它作勝行。這四種三摩地，能得能證出世間法，所以叫做神足（瑜伽義）。或者所有思求、所欲願，一切如意，所以叫作神。能引發神，所以叫作足（婆沙義）。或者神是說諸神靈勝妙的功德，這四種三摩地，爲諸神靈妙德所依止，所以叫作神足（俱舍義）。四如意足是︰{1}欲爲主得定，叫做欲如意足；{2}精進爲主得定，叫作精進如意足；{3}心爲主得定，叫作心如意足；{4}思惟爲主得定，叫作思惟如意足。依《大智度論》卷十九說，前四念處中修實智慧；四正勤中，修正精進，緣精進故，智慧增多，定力小弱。現在獲得四種定以攝心，使智力定力相等，所願皆得，所以叫作如意足。<#>(4)五根︰五根，新舊譯語相同︰{1}信根，{2}精進根，{3}念根，{4}定根，{5}慧根。所謂信是指于三寶四諦等中深忍樂欲，叫作信。信根是由世間道令心清淨潔白，離隨煩惱，安住正真，獲得不動之後，求修習諦現觀的方便，起增上信。所謂精進，是指于斷惡修善事，精勤策勵，勇銳堅猛，叫作精進。精進根是依信根于諸諦生忍可之後，增進勇猛，與信俱行。所謂念，是指于曾所受境，令心明記不忘，叫作念。念根是依精進根于諸諦發起正勤之後，明記不忘，與精進俱行。所謂定，是指于所觀察境平等持心，令心專注不散，叫作定。定根是依念根已經于諸諦繫念之後，心住一境，與念俱行。所謂慧，是指于所觀察境，簡擇是非，分別善惡，叫作慧。慧根是依定根已經于諸諦得定之後簡擇諸法，與定俱行（見《顯揚聖教論》卷二，《對法論》卷十六）。<#>又信道及助道法，叫作信根；修行道及助道法時，勤求不息，叫作精進根；繫念道及助道法，更無他念，叫作念根；于道及助道法一心繫念不散，叫作定根；爲道及助道法觀無常等十六行，叫作慧根（見《大智度論》卷十九）。根是增上的意思，信能生起出世間法，從而能次第生起精進、念、定、慧等法；精進能展轉生起念、定、慧等法，慧能生起出世間法，勢用增上；所以叫作五根。這五法都有能生的意思，信等五法，能生一切善法，所以叫作五根。<#>(5)五力︰五力即前五根，新舊譯語相同︰{1}信力，{2}精進力，{3}念力，{4}定力，{5}慧力。信根增長，能破諸疑惑。精進根增長，能破種種身心懈怠。念根增長，能破諸邪念。定根增長，能破諸雜亂想。慧根增長，能破諸惑。如此，信等五根，有殊勝的勢用。能損减所對治的不信等障，不爲不信等法所屈伏；所以轉稱作力。<#>(6)七覺支︰新譯七覺支，又作七遍覺支、七等覺支；舊譯七覺分、七菩提分，又作七覺意（安世高《長阿含經》）等。七覺支是︰{1}念覺支，{2}擇法覺支，{3}精進覺支，{4}喜覺支，{5}輕安覺支，{6}定覺支，{7}舍覺支。《顯揚聖教論》卷二說︰念覺支是說于諦（真諦）明瞭、于諦不忘。擇法覺支是說于諦解了、于諦覺悟。精進覺支是說于諦心勇。喜覺支是于諦心悅。輕安覺支是說于真諦中身心堪住。定覺支是于真諦中心住一境。舍覺支是說于真諦心平等、心正直、心無轉動性。這七種覺支，都後依止前，與前俱行，如擇法依止念，與念俱行；乃至舍依止定，與定俱行。《法蘊足論》卷八十九說︰修習四念住時，安住正念，明記不忘，叫作念覺支。由念于善不善、有罪無罪、勝劣、黑白諸法簡擇極簡擇，叫作擇法覺支。由擇法勤修精進，勵意不息，叫作精進覺支。由精進發生殊勝的欣喜，遠離愛味，叫作喜覺支。由喜身心輕安，遠離粗重，叫作輕安覺支。由輕安而受樂，由受樂而心住等住乃至心一境性，叫作定覺支。由定能滅貪憂，住心平等、心正直、心無警覺寂靜住性的增上舍，叫作舍覺支。<#>又《成實論》卷二說︰學人失念則起煩惱，繫念善處才能舍離過失，叫作念。繫念先前所修習的正見，叫作擇法。精勤擇法不舍，叫作精進。從事精進時，煩惱减少，心生歡喜，叫作喜。心喜的緣故，身得猗樂，叫作猗（輕安）。身得猗樂的緣故，心得寂定，叫作定。此定不沒（惛沉）不發（掉舉），其心平等，叫作舍。又此定得無學果，斷憂離喜，叫它作舍。《大毗婆沙論》卷一四一說︰覺是說究竟覺，即無生智；或者是說如實覺，即無漏慧；這七法是它的支分，所以叫作支。《瑜伽師地論》卷二十九也說如實的覺慧用這七法爲支，所以叫作覺支。<#>《法界次第初門》依《大智度論》卷十九釋七覺分說︰用智慧觀察諸法時，能簡別真僞，不刷僞之法，叫作擇法覺分。修諸道法時，能覺了不修無益苦行，而于真法中常能專精一意，無有間歇，叫作精進覺分。心契悟真法而獲得歡喜時，能覺了這種歡喜不從顛倒之法生，而住在從真法生的歡喜，叫作喜覺支。斷除諸見煩惱時，能覺了除去諸虛僞法，而不損害真正的善根，叫作除覺分。舍離所見念著之境時，能覺了所舍離之境，虛僞不實，永不追憶，叫作舍覺分。發諸禪時，能覺了諸禪虛假，不生見愛妄想，叫作定覺分。修諸道法時，能覺了常使定慧均平，若心沉沒，應當思念用擇法、精進、喜三種覺分觀察令起；若心浮動，應當思念用除、舍、定三種覺分收攝令定；叫作念覺分。《大智度論》說無學的實覺，這七事能到，所以總叫覺分。《成實論》也說菩提是稱呼無學智，修習這七法，能獲得菩提，所以叫它作菩提分。<#>(7)八支聖道︰新譯八支聖道，又作八聖道支、八道支等；舊譯作八正道、八正道分、八聖道、八直聖道、八聖賢道（《長阿含》）等。<#>{1}正見，{2}正思惟，{3}正語，{4}正業，{5}正命，{6}正精進，{7}正念，{8}正定。正見，是說遠離一切顛倒的正觀。《大智度論》卷十九說，正見是智慧，如在四念處、慧根、慧力及擇法覺分中所說。《瑜伽師地論》卷二十九說，覺支時所獲得的真覺，及獲得真覺以後用智慧安立，如所證得而覺了（依玄奘法師的解釋，是在真七覺支時所獲得的真擇法覺，及獲得真擇法覺以後，在相見道用後得智安立觀行，如在真見道所證得而覺了。見《瑜伽論記》卷七下）；這兩種覺合起來，叫作正見。又說，正見是把世間慧、出世間慧總合作一種（卷六十二），又說正見是能通達真實法（卷八十三），是能了知四聖諦（卷八十四）。《顯揚聖教論》卷二也說在見道中獲得遍覺支時，見清淨；及在修道中安立以後獲得遍覺支，見清淨；把這兩種總合起來作正見。<#>正思惟，是說遠離一切邪分別，籌量義理的如法思惟。《瑜伽師地論》說︰由正見的增上力所起出離、無恚、無害的分別思惟，叫作正思惟。《顯揚聖教論》也說是依止正見和正見俱行的離欲思惟、無恚思惟、無害思惟。<#>正語，是說遠離一切語過的正言說。《瑜伽師地論》說由正見的增上力，起善思惟，由善思惟發種種如法的言論，叫作正語。《顯揚聖教論》卷二說聖愛戒所攝離虛誑語、離離間語、離粗惡語、離雜穢語的四種語業，叫作正語。<#>正業，是說遠離一切身過的正施作。《法界次第初門》依《大智度論》說，是用無漏的智慧除捨身一切邪業所攝的清淨正身業。《瑜伽師地論》說，如法求衣服、飲食、坐臥具、醫藥、什物，往來進止，正知而住，叫作正業。《顯揚聖教論》說聖愛戒所攝離斷生命、離不與取、離欲邪行的三種身業，叫作正業。<#>正命，是說遠離以各種邪因緣而自養活的清淨正命。《法界次第初門》依《大智度論》說，是用無漏的智慧除舍五種邪命的正生活。五種邪命是{1}爲利養詐現奇特，{2}爲利養自說功德，{3}爲利養占相吉凶爲人宣說，{4}爲利養高聲現威，令人畏敬，{5}爲利養稱說自己所得的供養以動人心。《瑜伽師地論》說如法追求衣服、飲食，乃至什物，遠離一切起邪命的惡法，叫作正命。《顯揚聖教論》說聖愛戒所攝遠離邪命惡法，叫作正命。<#>正精進，是說遠離種種身心懈怠，止惡作善，勇猛向解脫邁進的正方便。《大智度論》說正精進（論作正方便）如在四正勤、精進根、精進力、精進覺中所說義同。《瑜伽師地論》說依止正見乃至正命而勤苦修行的行者，發起所有欲樂、正勤等勇猛的勢力，策勵其心，相續不斷；叫作正精進。《顯揚聖教論》說，在所修習的四念住乃至五力中欲樂、正勤、策勵、勇猛、堪住、難制，心正奮發，相續精進性；叫作正精進。<#>正念，是說遠離邪念，憶持正法，明記不忘的正思念。《瑜伽師地論》說成就正精進的行者，由四念住的增上力，獲得無顛倒的九種行相所攝的正念，叫作正念。九種行相即九種心住，是內住、等住、安住、近住、調順、寂靜、最極寂靜、專注一趣、等持（見《瑜伽師地論》卷三十及《對法論》卷十）。《顯揚聖教論》說，在所修習的擇法以次六種覺支中，念及正念、隨念、諸念、不忘念，心明瞭性，叫作正念。<#>正定，是說遠離諸雜亂想，住心不亂，堅固攝持，無漏清淨的禪定。《瑜伽師地論》說，由四念住的增上力所獲得的正念。能攝持九種行相的心住，叫做正定。《顯揚聖教論》說，在所修習的擇法等覺支中，正念所攝心住、安住、近住、正住、不亂不散，正攝持奢摩他（止），心住一境性，叫做正定。《瑜伽師地論》說，已見迹（見道）的有學聖者，由八支所攝行迹的正道，能斷一切煩惱，能于解脫究竟作證，所以叫作八支聖道。《俱舍論》卷二十五說這八法是直往涅槃城的道路，所以叫作八聖道支。《大毗婆沙論》卷一四一說，‘所履通達’叫作道，這八法是道的支分，所以叫作八道支。《法界次第初門》說，這八法不依偏邪而行，都叫作正；能通到涅槃，所以叫作道。<#>《俱舍論》卷二十五說，這三十七法，實體只是十種，即慧、勤、定、信、念、喜、舍、輕安、戒、尋。四念住、慧根、慧力、擇法覺支、正見九法，以慧爲體。四正斷、精進根、精進力、精進覺支、正精進八法，以勤爲體。四神足、定根、定力、定覺支、正定八法，以定爲體。信根、信力二法，以信力爲體。念根、念力、念覺支，正念四法，以念爲體，喜覺支一法，以喜爲體。舍覺支一法，以行舍爲體。輕安覺支一法，以輕安爲體。正語、正業、正命三法，以戒爲體。正思惟一法，以尋爲體。然而《瑜伽論記》卷七（上）說︰依大乘，正思惟即慧所攝，幷非以思爲體，所以實體只是九種。但是《大智度論》卷十九，也說三十七品，以信、戒、思惟、精進、念、定、慧、除、喜、舍十法爲根本。<#>釋迦牟尼佛在鹿野苑初轉四諦法輪所說的道諦，是八支聖道；後來更增加四念住、四正斷、四神足、五根、五力，及七覺支作三十七菩提分，所以三十七菩提分是從八支聖道發展的。<#>［參考資料］　《摩呵般若波羅蜜多經》卷十八；《賢劫經》卷四；《法華經》卷七；《優婆塞戒經》卷二；《觀佛三昧海經》卷二、卷七；Har Dayal《TheBodhisattva Doctrine in Buddhist Sanskit Literature》。<#>


vietnamese:
tam thập thất giác phần hà địa phân biệt <pttđ>


vietnamese:
tam thập thất giác phần thật sự duy thập <pttđ>


vietnamese:
tam thập thất giác phần hữu lậu vô lậu phân biệt <pttđ>


meanings:
the thirty-seven factors of enlightenment


meanings:
506道品，為梵語 bodhi-pākṣika 之意譯，又作菩提分、覺支，即為追求智慧，進入涅槃境界之三十七種修行方法。又稱三十七覺支、三十七菩提分、三十七助道法、三十七品道法。循此三十七法而修，即可次第趨於菩提，故稱為菩提分法。三十七道品可分七科如下：　(一)四念處，又作四念住。(1)身念處，即觀此色身皆是不淨。(2)受念處，觀苦樂等感受悉皆是苦。(3)心念處，觀此識心念念生滅，更無常住。(4)法念處，觀諸法因緣生，無自主自在之性，是為諸法無我。　(二)四正勤，又作四正斷。(1)已生惡令永斷。(2)未生惡令不生。(3)未生善令生。(4)已生善令增長。　(三)四如意足，又作四神足。(1)欲如意足，希慕所修之法能如願滿足。(2)精進如意足，於所修之法，專注一心，無有間雜，而能如願滿足。(3)念如意足，於所修之法，記憶不忘，如願滿足。(4)思惟如意足，心思所修之法，不令忘失，如願滿足。　(四)五根，根，即能生之意，此五根能生一切善法。(1)信根，篤信正道及助道法，則能生出一切無漏禪定解脫。(2)精進根，修於正法，無間無雜。(3)念根，乃於正法記憶不忘。(4)定根，攝心不散，一心寂定，是為定根。(5)慧根，對於諸法觀照明了，是為慧根。　(五)五力，力即力用，能破惡成善。(1)信力，信根增長，能破諸疑惑。(2)精進力，精進根增長，能破身心懈怠。(3)念力，念根增長，能破諸邪念，成就出世正念功德。(4)定力，定根增長，能破諸亂想，發諸禪定。(5)慧力，慧根增長，能遮止三界見思之惑。 (六)七覺分，又作七覺支、七覺意。(1)擇法覺分，能揀擇諸法之真偽。(2)精進覺分，修諸道法，無有間雜。(3)喜覺分，契悟真法，心得歡喜。(4)除覺分，能斷除諸見煩惱。(5)捨覺分，能捨離所見念著之境。(6)定覺分，能覺了所發之禪定。(7)念覺分，能思惟所修之道法。　(七)八正道，又作八聖道、八道諦。(1)正見，能見真理。(2)正思惟，心無邪念。(3)正語，言無虛妄。(4)正業，住於清淨善業。(5)正命，依法乞食活命。(6)正精進，修諸道行，能無間雜。(7)正念，能專心憶念善法。(8)正定，身心寂靜，正住真空之理。〔雜阿含經卷二十六、卷二十七、卷二十八、俱舍論卷二十五、大毘婆沙論卷九十六、法界次第初門卷中之下〕


meanings:
(term) heaven of the thirty-three celestials, or thirty-three celestials


meanings:
(term) thirty-three representations of Avalokiteśvara


meanings:
(term) thirty-three forms of Avalokiteśvara


vietnamese:
tam thập tam thân thập cửu thuyết pháp <đpb>


meanings:
因明學用語。新因明家商羯羅主所立。語出商羯羅主《因明入正理論》。指因明論式中，由于宗、因、喻三支作法不正確所導致的三十三種過失。<#>三十三過：<#>                    ┌現量<#>                    ├比量                    ┌兩具<#>          ┌相違五─┼自教            ┌不成四┼隨一                      ┌不成──能立<#>          │        ├世間            │      ├猶豫              ┌同喻五┼無合<#>          │        └世語            │      └所依              │      └倒合    所立<#>宗（九過）┼───────因（十四過）┼────────喻（十過）┤<#>          │        ┌能別            │      ┌共                │      ┌倒離<#>          └不極成四┼所別            │      ├不    共          └異喻五┼不離    俱<#>                    ├俱              ├不定六┼同分異全                  └不遣<#>                    └相符極成        │      ├異分同全<#>                                      │      ├俱    分<#>                                      │      └相違决定<#>                                      └相違四┬法──自相<#>                                              └有法─差別<#>這三十三過是研究三支因明所當理解的謬誤。在因明學上，犯了這種謬誤的論式，稱爲‘似能立’。意謂此種論式是似乎能立，而其實不能立的假能立。三十三過就是似能立之中所包含的各種謬誤。<#>這些謬誤，可大別爲闕過、支過兩類。如建宗而不陳因，或陳因而不引喻等，宗因喻或宗因喻合結等論式上有一部分闕欠的便是一種闕過。這在古因明，也算是一種謬誤，但陳那以後的新因明，以爲此等言語形式不完備的，根本就不成其爲論式。把闕過分爲無體闕和有體闕兩種︰把上述論式上有一部分闕少的，稱爲無體闕；把宗因喻三支完備而內容上有過失的，稱爲有體闕。單把有體闕認爲論式的謬誤。所以新因明的謬誤，都是指行爲言語方面而言。<#>而窺基更把有體闕分爲少相闕和義少闕兩目。《大疏》卷上雲（大正44·106c）︰‘有體闕者，複有二種。一者，以因三相而爲能立，雖說因三相，少相名闕。二者，因一喻二，三爲能立，雖陳其體，義少名闕。’<#>就是把能立（因喻二支）上的闕過，作‘言三支’和‘義三相’的區分。把因三相中闕一相或二相三相者，稱爲少相闕；把‘言三支’中一因二喻上有闕過者，稱爲義少闕。換句話說，就是在宗因喻的形式中，因三相不完備者稱爲少相闕；其他因喻二支不完備者，稱爲義少闕。<#>所謂義少闕，其實就是支過的一部分。加上宗過，就是支過的全體。而支過加上少相闕，又就是三十三過的全體。其關係如下表︰<#>          ┌無體闕<#>    ┌闕過┤<#>    │    └有體闕─┬少相闕─┐<#>謬誤┤    ┌────┴義少闕─┼三十三過<#>    └支過┴─────宗  過─┘<#>此三十三過之中，古因明家僅立二十三過，亦即缺三十三過中的四不極成過，以及四不成中的猶豫、所依、六不定中的不共不定、四相違中的後三過。其後陳那增補六過，而成二十九過（缺三十三過中之四不極成）。<#>［參考資料］　《因明入正理論疏》卷中、卷下；《因明論疏明燈抄》卷一（末）、卷六（末）；《因明論疏瑞源記》卷四～卷七；呂澄《因明入正理論講解》；霍韜晦《佛家邏輯研究》。<#>


vietnamese:
tam thập nhị đại trượng phu tướng <pttđ>


meanings:
（梵 dvātriṃśan mahā-puruṣa-lakṣaṇāni，巴 dvattiṃsa mahā-purisa-lakkhaṇāni，藏 skyes-buchen-poḥi mtshan sum-cu rtsa-gñis）指佛及轉輪聖王身所具足的三十二種微妙相。又名三十二大丈夫相、三十二大人相、大丈夫三十二相、大人三十二相、三十二大士相，略稱大丈夫相、大士相、大人相、四八相。茲分釋如下︰<#>(1)足下安平立相（su-pratiṣṭhita-pāda）︰又稱足下平相、足安立相、安立足相、足安平相、足下平滿相、足下安平相、足安平立相、足下平正相、足下善住相、足下安立相、兩足掌下皆悉平滿相、足善安住等按地相、足下平正周遍案地相、足下平滿蹈地善住相。謂足下平坦而善安住，如香奩底之平正而無高下，設地有高低，隨其高低密觸地上，其間無一針一發之可容。佛在因位行菩薩行時，常行布施不吝惜，守禁戒而不破，修忍辱而不生忿怒，深入禪定，如大高山安住，因而感得此一妙相。此相表佛之慈悲平等，不論菩薩或逆罪者，皆憐湣引導利益之德。<#>(2)足下二輪相︰又稱足下輪相、千輻輪相、足下千輻輪相、足下生輪相、足下千輻網輪相、常現千輻輪相、足下千輻輪文輞轂衆相、足下具足千輻輪相、雙足下現千輻輪輞轂衆相等。謂足下千輻輪寶之紋路分明，輞轂等一切妙相悉皆圓滿。系佛在因位時，常以如法之財布施、供給父母師長善友乃至畜生所感得之妙相。猶如輪寶能八方上下頓轉，開山分水，碎石折木，飛天降地，伏怨敵，摧惡魔。此相表佛常湣念一切衆生，開嗔恚之山，分貪愛之水，照破愚痴無明之德。或謂手足均有輪相，又稱爲手足輪相（cakraṅkita-hasta-pāda-tala）、手足千輻輪相、手足掌中各有輪相、兩手兩足皆有輪相；或分爲二相，稱之足下輪相、手掌輪相。<#>(3)長指相（dīrghāṅguli）︰又稱纖長指相、十指纖長相、指纖長相、指長好相等。或有單取足指名足指纖長相，或取手指名手指纖長相，或手足幷取名手足相、手足長指相、手足指纖長相、手足指皆纖長相、手足諸指圓滿纖長相、兩手兩足皆悉纖長相諸說。乃佛在因位恭敬禮拜諸師長，合掌起立常令生歡喜，不殺不盜，破憍慢而感得的妙相。指之纖長表壽命長遠且爲衆生愛樂歸依之德。<#>(4)足跟廣平相（ayata-pāda-pārṣṇi）︰又稱足跟廣相、足跟滿相、足跟長相、足跟踝後兩邊平滿相、脚跟長相■足跟相、足跟滿好相、足跟圓長相、足跟圓滿相、足跟趺長相、足跟圓正相、足跟廣平相、足跟廣長圓滿相、足跟廣具足圓好相、足跟圓好相等。跟者，足踵之謂，此相指足踵之圓滿廣平。系佛在因位勤修持戒聞法惠施等行業，以及離不予取而感得的妙相；表壽命長遠而化益盡未來際衆生之德。<#>(5)手足指縵網相（jalāvanaddha-hasta-pāda）︰又稱手足網縵相、手足指鞔相、手足縵網相、手足網相、手足合網縵相、手足網縵猶如雁王相、俱有網鞔相、手足十指網密相、兩手兩足皆有網鞔相、指網縵相、手足指皆網鞔相、指間雁王相、手足指間具足羅網相等。手足之一一指間有網縵猶如雁王之蹼，其色金黃，其紋路如綾羅。系佛在因位常修四攝法，由攝取衆生而感得的妙相，恰如水鳥出沒或陸或水自在無礙，佛常出沒于三界流轉之愛河攝取五道衆生，令離煩惱惡業之浪，至無爲彼岸。<#>(6)手足柔軟相（mṛdu-taruṇa-hasta-pāda-tala）︰又稱手足軟相、手足柔軟勝餘身相、手脚柔軟如天劫貝相、兩手兩足皆悉柔軟相、手足如兜羅綿相、手足細軟相、手足柔軟勝過一切相、柔軟相等。手足極柔軟，猶如兜羅綿，其色赤紅。系佛在因位以上妙衣服、飲食、臥具供養師長，以及父母師長有病時，親自奉事供養而感得的妙相；表佛以慈悲柔軟之手平等攝取親疏之德。<#>(7)足趺高滿相（ucchaṅkha-pāda）︰又稱足趺高好相、足趺高相、足趺高平相、足趺上隆、足趺端厚相、足趺高平好相、足趺隆起相、足趺修高充滿相、足趺高隆相等。謂足趺充滿柔軟，其形如龜背甲，行步時現印文。《大智度論》卷四謂（大正25·90b）︰‘足蹈地不廣不狹，足下色如赤蓮華，足指間網及足邊色如真珊瑚，指爪如淨赤銅，足趺上真金色，足趺上毛青毗琉璃色，其足嚴好，譬如雜寶屐種種裝飾。’此是佛在因位修福精進勇猛而感得的妙相，表利益衆生大悲無上之內德。<#>(8)伊泥延■相（aiṇeya-jaṅgha）︰又稱伊尼延鹿王相、伊尼鹿王■相、■如鹿王相、伊尼鹿■相、鹿■相、鹿王■相、足兩踝傭相、兩■鹿王相、足踝傭相、■相嚴好如伊尼鹿王相、膞傭長如伊尼鹿王相、翳泥耶■相、傭■腸如伊尼延鹿王相、瑿泥耶■相、伊尼延鹿■相、■如伊尼鹿王相、伊泥延膊相、瑿泥邪仙鹿王■相、雙■如黳泥耶仙鹿王■相、伊泥延鹿■纖好相、踹如鹿王相、鹿■脹相等。伊泥延，鹿之一種，謂佛之雙■（■，音串，指小腿肚。）纖圓，猶如鹿王之■。系佛在因位專心聞法，及由演說而感得的妙相；表見者歡喜贊嘆，修學速疾，消滅一切罪障之德。<#>(9)正立手摩膝相（sthitānavanata-pralamba-bāhutā）︰又稱正立不屈二手過膝相、平立手摩膝相、立身摩膝相、手摩膝相、手過膝相、平身端坐垂手過膝相、立手摩膝相、平住手摩膝相、平住手過膝相、垂手過膝相、雙臂修直傭相、平住兩手摩膝相、正立不曲二手過膝相等。謂雙臂修直，立正時兩手垂膝，譬如白象平立其鼻至膝順。此系佛在因位知飲食足而不貪著，常好惠施而不惜財，有病者則親看與藥，如臣子之事君父，又能離我慢而感得的妙相；表佛引導愚惡凡夫拔苦與樂，降伏一切惡魔而哀湣摩頂衆生之德。<#>(10)陰藏相（kośopagata-vasti-guhyā）︰又稱陰藏如馬王相、馬陰藏相、陰馬藏相、勢峰藏密相、馬王陰藏相、象馬藏相、象王馬王藏相、勢峰藏匿隱密不現相、陰藏不退相、如象馬王藏相、陰藏隱密相、陰相等。謂陰（男根）相其勢高如峰，而隱不現，如馬王又如象王。系佛在因位修慚愧斷邪淫，覆藏他人過失，見怖畏者救護之，見裸形跣足者施與衣服覆物，由供養而感得的妙相；表壽命長遠，得多弟子之德。<#>(11)身廣長等相（nyagrodha-parimaṇḍala）︰又稱身圓滿如尼拘律樹相、身縱廣相、身體上下縱橫正等如尼拘樹相、體相縱廣量等周匝圓滿如諾瞿陀相、身縱廣等如尼拘類樹相、身分圓滿如尼拘陀樹相、尼俱盧陀身相、身相圓滿如諾瞿陀相、身圓滿足如尼拘陀樹相、身分圓滿相、身縱廣等如尼拘陀樹相、身相圓滿如尼拘陀樹相、身形妙圓滿如尼拘陀樹相、尼俱樓樹相、圓身相等。謂佛身縱廣左右上下，其量全等，周匝圓滿如尼拘律樹。系佛在因位常勸衆生行三昧，又施以無畏，飲食知足而惠施樂，瞻病給藥而感得的妙相；表永離血肉身，得無礙身、無染身、圓應身、金剛力身、無上智身、淨法力身、安住力身、功德力身、具足法身等，無上法王尊貴自在之德。<#>(12)毛上向相（ūrdhvaṃ-ga-roma）︰又稱身毛上靡相、毛上旋相、毛上向右旋相、身毛右旋相、身毛上向相、身毛上向靡相、身毛上向而右旋相、身毛右旋上靡相、發毛端皆上靡右旋宛轉相等。謂佛之發毛，由頭至手足一切毛端皆上靡，右旋，其色紺青柔潤。或作身毛上靡相與一一毛右旋相之說。此是佛在因位于無量世常化衆生，修布施持戒，行一切善法而感得的妙相，能令瞻仰之衆生心生歡喜，得益無量。<#>(13)一一孔一毛生相（ekaika-roma-prada-kṣiṇāvarta）︰又稱毛孔一毛相、一孔一毛相、一一毛相、一孔一毛旋生相、毛孔各一毛生相、一一毛孔皆生一毛相、身諸毛孔一一毛生相、孔生一毛相、一毛孔有一毛生相、身一孔一毛生相、一孔一毛不相雜亂、軟身一一孔中一毛生相等。謂身上每一毛孔必生一毛，其毛青琉璃色，一一毛孔出微妙香氣。系佛在因位尊重、供養衛護師長父母兄弟及一切有情，修善，思惟法，誨人不倦，親近無量智者樂問樂論樂修，樂掃治道路，除去棘刺所感得的妙相，蒙其光者，悉滅二十劫罪障。<#>(14)金色相（suvarṇa-varṇa）︰又稱身金色相、身真金色相、黃金色相、皮如金色、真妙金色相、身皮皆金色相、金色身相、膚體柔軟細滑紫磨金色相、身色勝上金相、身皮金色相、身色微妙勝閻浮金相、身體皮膚皆作金色相、身黃金色如紫磨金相等。謂佛身及手足等悉爲真金色，微妙光潔恰如衆寶莊嚴之妙金台。系佛在因位時，施與令人欣喜的飲食、騎乘、衣服、莊嚴具等資身雜物，離諸忿恚，以慈眼視衆生所感得的妙相；表瞻仰之衆生愛樂而不厭舍，滅罪生善，佛自得淨潔衣服、臥具、房舍樓閣之德。<#>(15)丈光相︰又稱常光一尋相、圓光一尋相、身光面各一丈相、身光一丈相、常光面各一尋相、身光面一尋相等。謂佛身光任運普照三千世界，若作意時雖照無量無邊世界，但爲湣念衆生故，攝光四維上下各爲一尋；即通身光明常照之相。系佛在因位時，發大菩提心修無量行願，一切行業悉爲利他而作所感得的妙相；表摧伏一切外道惡魔，令衆生破惑除障，滿足一切志願之德。<#>(16)細薄皮相（sūkṣma-suvarṇa-cchavi）　︰或稱皮膚細滑相、皮膚細軟相、皮膚薄相、皮膚細軟、皮膚細密相、皮薄細滑不受塵垢相、身皮細滑塵垢不著相、皮薄好相、身皮細薄潤滑相、皮膚細軟如兜羅綿相等。謂佛身皮膚細薄潤澤，一切塵垢不染。系佛在因位時，以清淨衣服、臥具、樓閣房舍等施與衆生，親近智者，遠離惡人，好問答，掃治行路而感得的妙相；表佛以平等無垢之大慈悲化益衆生之德。<#>(17)七處隆滿相（saptotsada）︰又稱七處滿肩相、七處平滿相、七處滿相、七處隆相、身七處滿相、得七處滿相、七處滿足相、七處充滿相、七處皆滿相、七處充滿光淨柔軟相、七處滿好相等。謂佛之兩手、兩足下、兩肩、頸項等七處肉，隆滿清淨，光坩軟。此相是佛在因位時，不惜舍己所愛之物，不論福田與非福田，皆能行施而感得的妙相；表佛斷盡七隨眠具足七聖財，令一切衆生得滅罪生善之德。<#>(18)兩腋下隆滿相（citāntarāṃsa）︰又稱兩腋滿相、間充實相、兩腋下滿如摩尼珠相、腋悉皆充實相、兩腋下平好相、肩膊圓滿相、兩腋下滿相、腋下滿相、腋下平滿相等。謂佛兩腋下之骨肉圓滿無虛。系佛在因位時，施與衆生醫藥飯食，複自能看病而感得的妙相。<#>(19)上身如師子相（siṃha-pūrvārdha-kāya）︰或稱上身相、師子上身相、師子身相、身如師子相、上半如師子相、上身大猶如師子相、前分如師子王臆相、其身上分如師子相、其身上半如師子相等。謂佛上半身廣大，行住坐臥威容端嚴，恰如師子王。此系佛在因位時，于無量世中未曾兩舌，教人善法，行仁和，滿足衆生之願，又作其外護，與衆生共修善業，若財若法，隨其所望令成就滿足，如法而隨順愛語，遠離我慢所感得的妙相；表威容高貴慈悲滿足之德。或謂頷臆幷身上半威容廣大如師子相。<#>(20)直身相（ṛjugātratā）︰又稱身端直相、廣洪直相、大人直身相、身高妙滿足七肘相、身廣端正相、身廣洪直相、身分洪直相、身大好端直相、身量七肘相、身相修廣端嚴相等。謂佛身廣大，端直無比。系佛在因位時，于無量世爲一切衆生施醫藥，看病令得安樂，又勸起善心，令持殺生戒，用所受之財供養師長父母，離一切憍慢，持盜戒極堅固而感得的妙相；表能令見聞之衆生得正念，止苦，修十善行，身心安穩之德。<#>(21)肩圓好相（su-saṃvṛta-skandha）︰又稱臂頭圓相、肩善圓相、肩圓滿相、肩圓相、肩圓大相、肩圓厚相、兩肩平整相、兩肩圓正無有缺减相、兩肩圓好相、肩善圓滿相、兩肩圓滿相、肩項圓滿妙殊相等。由如法求財而布施，于無量世中能分別善與不善而言說，不說無謬不義之言，造佛像修寺塔，施無畏而常有慚愧所感得的妙相；表能令見聞之輩樂愛而無厭足，滅惑除業功德無量之德。<#>(22)四十齒相（catvariṃśad-danta）︰又稱四十齒具足相、四十齒齊相、四十齒滿相、具四十齒相、悉具四十齒相、四十齒無有增减相、口四十齒相、具四十齒皆悉齊平相、四十齒齊而光潔相等。謂佛齒數四十，齊等平滿白如雪。《大智度論》卷四雲（大正25·90c）︰‘餘人三十二齒，身三百餘骨，頭骨有九。菩薩四十齒，頭有一骨。菩薩齒骨多頭骨少，餘人齒骨少頭骨多。’此系佛在無量世中遠離兩舌惡口恚心，以十善法化益衆生，以和合語攝取衆生，思惟深義，修習平等慈悲而感得的妙相，能常出清淨妙香制止衆生之惡口業，滅無量罪，令生佛所受無量之樂。<#>(23)齒齊相（sama-danta）︰又稱齒齊密相、齒方齊平相、齒齊平相、齒白齊密相、齒齊牙密相、齒不疏相、齒齊密無疏缺相、齒齊平密相、齒齊不疏相、齒密齊平相、齒齊密等相、齒齊平淨密相、諸齒齊密相等。謂佛齒齊等，無粗無細，無入無出，齒間密接，無可容一毫。此系佛在因位時，于無量世中，以十善法化益衆生，心自生歡喜，常稱揚他人功德而感得的妙相；表清淨和順能得同心眷屬，更無破壞之德。<#>(24)牙白相（su-śukla-danta）︰又稱四牙白淨相、齒白如雪相、齒牙鮮白相、四牙白相、四牙俱鋒利白類珂雪相、四牙鮮潔相、牙齒鮮白有光明相、四牙白而大相、四牙皎白相、四牙鮮白鋒利相、四牙最白而大相、四牙白淨相等。此相諸經論所說不定，或牙齒合說，或牙齒分說，或有與前之齒齊相合而不另立一相者。四牙，謂四十齒外，上下各有二牙，其色鮮白光潔，銳利如鋒，堅固如金剛。此乃佛于無量世中常修欲果之慈，樂欲思惟善法而感得的妙相；表能摧破一切衆生强盛堅固之三毒。<#>(25)師子頰相（siṃha-hanu）︰又稱頰車相、獅子王頰相、頰車如師子相、方頰如師子王相、頰車方如師子相、頰方如獅子相、頰如師子相、頰車方正如師子王相等。謂兩頰隆滿如師子王，由常不兩舌，教人無兩舌而感得此妙相；表能令見聞之輩除滅百劫生死之罪，面見諸佛。<#>(26)味中得上味相（rasa-rasāgratā）︰又稱得味中上味相、咽中津液得上味相、次第得上味相、得上味相、常得上味相、舌得上味相、知味味相、味中最上味相、味中上味相、舌上得上味相、于諸味中而得上味相、味中得上味咽中二處津液流出相、諸味中得最上味相、常得味中上味相、所食之物皆爲上味相等。謂佛口常得諸味中之最上味。上味有二義，一謂三千界中第一之上味，二謂縱雖粗味，一入佛口則轉爲上味。佛于無量世中施與衆生所須飲食，見衆生如一子，不待他求即以諸善法回向菩提而感得此妙相；表佛之妙法能令衆生滿足志願之德。<#>(27)大舌相（prabhūta-tanu-jihvā）︰又稱舌廣博相、舌覆面至發際相、廣長舌相、舌能覆面相、舌廣長相、舌柔薄廣大紅赤相、舌軟薄覆面至發際相、舌廣薄普覆面輪及發邊際相、舌大廣長而薄相、舌軟薄相、舌薄淨廣長相、舌大軟薄能覆面至耳發際相、舌廣長大柔軟紅薄相等。謂佛舌軟薄廣長，出口可覆其面至發際。佛于無量世中，自修十善業，見他修亦歡喜贊嘆，憐湣衆生而發弘誓心，教導正法大行法德，以大悲回向法界，施與法味而感得此妙相；表除滅百億八萬四千劫之生死罪，捨身生于他世，值遇八十億諸佛菩薩受記之德。<#>(28)梵聲相（brahma-svara）︰又稱得梵音相、聲如梵王相、梵音聲相、梵音相、梵音可愛相、得梵音聲其語雷震相、得梵音聲相、得大梵音相、梵音深遠相、梵音詞韵和雅猶如天鼓相、梵音深遠如迦陵頻伽聲相、弘雅梵聲相等。謂佛清淨之梵音，洪聲圓滿如天鼓響，微妙最勝如迦陵頻伽之音，令聞者愛樂得益無量。佛在因位時，于無量世中自不惡口、說實語美語，令人不惡口、教善語、不謗正法，遠離粗惡語，制守一切惡言而感得此妙相；表聞者隨其器得益、生善無雜亂，大小權實能瞭解而斷惑消疑，常愛樂欲聞。<#>(29)真青眼相（abhinīla-netra）︰又稱目紺色相、淨眼明鏡相、目紺青相、紺眼相、紺青眼相、眼色紺青相、目廣青蓮華相、眼如優鉢羅華相、目紺青色相、眼紺青色相、眼睛紺青鮮白紅環間飾皎潔分明相、眼色如金精相、目相鮮明如青蓮華葉相、眼目紺青相等。謂佛眼紺青色，如青蓮華。系生生世世隨乞者之意，以歡喜心施眼而感得的妙相。<#>(30)眼睫相（go-pakṣmā）︰又稱眼上下瞬如牛王相、牛王睫相、牛王■相、■如牛王相、承泪處滿猶如牛王相、眼睫如牛王相、眼如牛王上下俱瞬相、眼如牛王相、眼睫猶若牛王相、眉眼■如牛王相等。謂佛之睫毛齊整而不雜亂，猶如牛王。系佛在因位時，以善心、無上善根心、敬悲心，觀一切衆生如父母，不起三毒，以思一子之心憐湣愛護而感得的妙相；與真青眼相，共表能令觀佛眼者于未來世中，眼常清淨而眼根無病患，消滅七劫罪障之德。或與真青眼相合說，名爲眼色紺青而眼睫如牛王相（abhinīla-netra-go-pakṣmā），或牛王紺色目相、目睫青致猶如牛王相等。<#>(31)頂髻相（uṣṇīṣa-śiraskata）︰或稱頂上肉髻相、頂上現烏瑟膩沙相、肉髻相、頂肉髻相、烏瑟膩沙相、頂肉髻成相、郁尼沙相、肉髻圓好高勝相、頂肉骨成相、頂發肉骨成相、頂上肉髻高廣平好相等。謂佛之頂上肉隆起，其形如髻。系佛在因位時，自受持十善法，又教人受持而感得的妙相；表應衆生之機而示現其形，演說妙法之德。關于此相與無見頂相之異同，《優婆塞戒經》卷六以爲不同，謂肉髻相是受持十善法之報，而無見頂相是尊重贊嘆供養賢聖師長父母之報；《無上依經》卷下謂，無見頂相爲八十種好的第一種好，與肉髻相有別；《瑜伽師地論》卷四十九謂，頂上現烏瑟膩沙及如來無見頂相之大丈夫相。所謂無見頂相，是指即使是十地菩薩也不能見佛頭頂之相，即肉髻正中正位之謂，幷非離肉髻相而別有無見頂相。<#>(32)白毛相（ūrṇā-keśa）︰又稱白毫相、眉間白毫相、白毫莊嚴面相、白毫毛光相、眉間白毫光相、眉間毫相、額上毫相功德滿足相、眉間生毛、潔白右縈相、眉間白毛長好右旋相、眉間白毫軟白兜羅綿相等。謂佛眉間有白毛，柔軟如兜羅綿，其色雪白，光潔清淨，長一丈五尺，右旋卷收。系佛在因位時，見衆生修三學，稱贊其美而不毀訾，有謗者則遮制守護而感得的妙相。觀此相者，可除却百億那由陀恒河沙劫之生死罪。<#>關于三十二相的名稱與順序，諸經論所說不一。上述三十二相，系依《大智度論》卷四所載，其他如《大般若波羅蜜多經》卷三八一、《菩薩善戒經》卷九等，立足下安平立相爲第一，白毛相爲第三十二；而《方廣大莊嚴經》卷三、《妙吉祥菩薩所問大乘法螺經》等，立白毛相爲第一，足下安平立相爲第三十二。此外，或有于某經典列爲一相而他經分爲二相者，或于某經中爲三十二相之第一相而他經則攝于八十種好者等等。<#>關于得相之因，諸經所說不盡相同，如《優婆塞戒經》卷三、《瑜伽師地論》卷四十九等，就各相一一明其別因；《無上依經》卷下，以爲系由决定無雜、諦觀微密、常修無間、不顛倒等四種正業所感得；《菩薩地持經》卷十，謂由决定修、專心修、常修、無罪修等四種業所感；《瑜伽師地論》卷四十九，說是决定修、委悉修、恒常修、無罪修四種善修事業所感；或謂同一因所感，如《瑜伽師地論》卷四十九雲（大正30·568a）︰‘三十二種大丈夫相無有差別，當知皆用淨戒爲因而能感得。何以故？若諸菩薩毀犯淨戒，尚不能得下賤人身，何况能感大丈夫相。’<#>然而廣論通因有三種，即淨戒、百福、一切諸行。或以一切諸行爲總因，六十二因、淨戒、四種善法爲別因。所謂六十二因，如上記一一相下所述。淨戒如今所說。所謂四種善法，即善修决業、善巧方便、饒益有情、無倒回向。如《瑜伽師地論》卷四十九等所說。<#>此三十二相非佛專有，轉輪聖王亦具足之。關于其優劣，《優婆塞戒經》卷一（大正24·1039a）︰‘是三十二相即是大悲之果報也，轉輪聖王雖有是相，相不明了具足成就。’《方廣大莊嚴經》卷三（大正3·557a）︰‘王之太子必定不作轉輪聖王，何以故？三十二大人相極明瞭故。’《大智度論》卷二十九（大正25·273b）︰‘三十二相有二種︰一者具足，如佛；二者不具足，如轉輪聖王、難陀等。般若波羅蜜與布施和合故，能具足相好如佛，餘人但行布施等，相不具足。’同論卷四（大正25·91a）︰‘菩薩相者有七事勝轉輪聖王相。菩薩相者，(一)淨好、(二)分明、(三)不失處、(四)具足、(五)深入、(六)隨智慧行不隨世間、(七)隨遠離，轉輪聖王相不爾。’<#>由此可知，佛與轉輪聖王所具三十二相之差別。<#>［參考資料］　《中阿含經》卷十一〈三十二相經〉；《長阿含經》卷一；《佛本行集經》卷九；《過去現在因果經》卷一；舊譯《華嚴經》卷三十二；《大般若波羅蜜多經》卷五七三；《大薩遮尼幹子所說經》卷六；《坐禪三昧經》卷上；《大乘百福莊嚴相經》；《觀佛三昧海經》卷一～卷四；高田修《佛像的起源》第六章（《世界佛學名著譯叢》{90}）；宇井伯壽《佛教思想 1の基礎》。<#>


meanings:
506梵語 dvātriṃśan mahā-puruṣa-lakṣaṇāni，巴利語 dvattiṃsa mahā-purisa-lakkhaṇāni。係轉輪聖王及佛之應化身所具足之三十二種殊勝容貌與微妙形相。又作三十二大人相、三十二大丈夫相、三十二大士相、大人三十二相。略稱大人相、四八相、大士相、大丈夫相等。與八十種好（微細隱密者）合稱「相好」。　關於三十二相名稱之順序，各有異說，今依大智度論卷四所載，即：(一)足下安平立相（梵 su-pratiṣṭhita-pāda），又作足下平滿相、兩足掌下皆悉平滿相。即足底平直柔軟，安住密著地面之相。係佛於因位行菩薩道時，修六波羅蜜所感得之妙相，此相表引導利益之德。(二)足下二輪相，又作千輻輪相。即足心現一千輻輪寶之肉紋相。此相能摧伏怨敵、惡魔，表照破愚癡與無明之德。或謂「足」亦指手足，故又稱手足輪相（梵 cakrāṅkita-hasta-pāda-tala）、手掌輪相。(三)長指相（梵 dīrghāṅguli），又作指纖長相、指長好相、纖長指相。即兩手、兩足皆纖長端直之相。係由恭敬禮拜諸師長，破除憍慢心所感得之相，表壽命長遠、令眾生愛樂歸依之德。(四)足跟廣平相（梵 āyata-pāda-pārṣṇi），又作足跟圓滿相、足跟長相、腳跟長相。即足踵圓滿廣平，係由持戒、聞法、勤修行業而得之相，表化益盡未來際一切眾生之德。(五)手足指縵網相（梵 jālāvanaddha-hasta-pāda），又作指間雁王相、俱有網鞔相、指網縵相。即手足一一指間，皆有縵網交互連絡之紋樣，如雁王張指則現，不張則不現。此相乃由修四攝法、攝持眾生而有。能出沒自在無礙，表離煩惱惡業、至無為彼岸之德。(六)手足柔軟相（梵 mṛdu-taruṇa-hasta-pāda-tala），又作手足如兜羅綿相、手足細軟相。即手足極柔軟，如細劫波毳之相。係以上妙飲食、衣具供養師長，或於父母師長病時，親手為其拭洗等奉事供養而感得之相，表佛以慈悲柔軟之手攝取親疏之德。(七)足趺高滿相（梵 ucchaṅkha-pāda），又作足趺隆起相、足趺端厚相、足趺高平相。即足背高起圓滿之相。乃佛於因位修福、勇猛精進感得之相，表利益眾生、大悲無上之內德。(八)伊泥延𨄔相（梵 aiṇeya-jaṅgha），又作腨如鹿王相、鹿王腨相、兩腨鹿王相。即股骨如鹿王之纖圓，係往昔專心聞法、演說所感得之相，表一切罪障消滅之德。(九)正立手摩膝相（梵 sthitānavanata-pralamba-bāhutā），又作垂手過膝相、手過膝相、平住手過膝相。即立正時，兩手垂下，長可越膝。此相係由離我慢、好惠施、不貪著所感得，表降伏一切惡魔、哀愍摩頂眾生之德。(十)陰藏相（梵 kośopagata-vasti-guhya），又作馬陰藏相、陰馬藏相、象馬藏相。即男根密隱於體內如馬陰（或象陰）之相。此相係由斷除邪婬、救護怖畏之眾生等而感得，表壽命長遠，得多弟子之德。(十一)身廣長等相（梵 nyagrodha-parimaṇḍala），又作身縱廣等如尼拘樹相、圓身相、尼俱盧陀身相。指佛身縱廣左右上下，其量全等，周匝圓滿，如尼拘律樹。以其常勸眾生行三昧，作無畏施而感此妙相，表無上法王尊貴自在之德。(十二)毛上向相（梵 ūrdhvaṃ-ga-roma），又作毛上旋相、身毛右旋相。即佛一切髮毛，由頭至足皆右旋。其色紺青，柔潤。此相由行一切善法而有，能令瞻仰之眾生，心生歡喜，獲益無量。(十三)一一孔一毛生相（梵 ekaika-roma-pradakṣiṇāvarta），又作毛孔一毛相、孔生一毛相、一一毛相、一孔一毛不相雜亂相。即一孔各生一毛，其毛青琉璃色，一一毛孔皆出微妙香氣。乃由尊重、供養一切有情、教人不倦、親近智者、掃治棘刺道路所感之妙相，蒙其光者，悉能消滅二十劫罪障。(十四)金色相（梵 suvarṇa-varṇa），又作真妙金色相、金色身相、身皮金色相。指佛身及手足悉為真金色，如眾寶莊嚴之妙金臺。此相係以離諸忿恚，慈眼顧視眾生而感得。此德相能令瞻仰之眾生厭捨愛樂，滅罪生善。(十五)大光相，又作常光一尋相、圓光一尋相、身光面各一丈相。即佛之身光任運普照三千世界，四面各有一丈。此相以發大菩提心，修無量行願而有，能除惑破障，表一切志願皆能滿足之德。(十六)細薄皮相（梵 sūkṣma-suvarṇa-cchavi），又作皮膚細軟相、身皮細滑塵垢不著相。即皮膚細薄、潤澤，一切塵垢不染。係以清淨之衣具、房舍、樓閣等施與眾生，遠離惡人，親近智者所感得之相，表佛之平等無垢，以大慈悲化益眾生之德。(十七)七處隆滿相（梵 saptotsada），又作七處滿肩相、七處隆相。指兩手、兩足下、兩肩、頸項等七處之肉皆隆滿、柔軟。此相係由不惜捨己所愛之物施予眾生而感得，表一切眾生得以滅罪生善之德。(十八)兩腋下隆滿相（梵 citāntarāṃsa），又作腋下平滿相、肩膊圓滿相。即佛兩腋下之骨肉圓滿不虛。係佛予眾生醫藥、飯食，又自能看病所感之妙相。(十九)上身如獅子相（梵 siṃha-pūrvārdha kāya），又作上身相、師子身相、身如師子相。指佛之上半身廣大，行住坐臥威容端嚴，一如獅子王。係佛於無量世界中，未曾兩舌，教人善法、行仁和，遠離我慢而感得此相，表威容高貴、慈悲滿足之德。(廿)大直身相（梵 ṛjugātratā），又作身廣洪直相、廣洪直相、大人直身相。謂於一切人中，佛身最大而直。乃以施藥看病，持殺、盜戒，遠離憍慢所感；能令見聞之眾生止苦、得正念、修十善行。(廿一)肩圓好相（梵 su-saṃvṛta-skandha），又作肩圓大相、兩肩平整相。即兩肩圓滿豐腴，殊勝微妙之相。係由造像修塔，施無畏所感得，表滅惑除業等無量功德。(廿二)四十齒相（梵 catvāriṃśad-danta），又作口四十齒相、具四十齒相。指佛具有四十齒，一一皆齊等、平滿如白雪。此相係由遠離兩舌、惡口、恚心，修習平等慈悲而感得，常出清淨妙香；此一妙相能制止眾生之惡口業，滅無量罪、受無量樂。(廿三)齒齊相（梵 sama-danta），又作齒密齊平相、諸齒齊密相。即諸齒皆不粗不細，齒間密接而不容一毫。係以十善法化益眾生，復常稱揚他人功德所感之相，表能得清淨和順、同心眷屬之德。(廿四)牙白相（梵 suśukla-danta），又作四牙白淨相、齒白如雪相。即四十齒外，上下亦各有二齒，其色鮮白光潔，銳利如鋒，堅固如金剛。係以常思惟善法，修慈而感得此相。此妙相能摧破一切眾生強盛堅固之三毒。(廿五)獅子頰相（梵 siṃha-hanu），又作頰車相、頰車如獅子相。即兩頰隆滿如獅子頰。見此相者，得除滅百劫生死之罪，面見諸佛。(廿六)味中得上味相（梵 rasa-rasāgratā），又作得上味相、常得上味相、知味味相。指佛口常得諸味中之最上味。此係由見眾生如一子，復以諸善法迴向菩提感得之相，表佛之妙法能滿足眾生志願之德。(廿七)大舌相（梵 prabhūta-tanu-jihva），又作廣長舌相、舌廣博相、舌軟薄相。即舌頭廣長薄軟，伸展則可覆至髮際。係發弘誓心，以大悲行迴向法界而感之相；觀此相，則滅百億八萬四千劫生死罪，而得值遇八十億之諸佛菩薩受記。(廿八)梵聲相（梵 brahma-svara），又作梵音相、聲如梵王相。即佛清淨之梵音，洪聲圓滿，如天鼓響，亦如迦陵頻伽之音。乃由說實語、美語，制守一切惡言所得之相；聞者隨其根器而得益生善，大小權實亦得惑斷疑消。(廿九)真青眼相（梵 abhinīla-netra），又作目紺青色相、目紺青相、紺眼相、紺青眼相、蓮目相。即佛眼紺青，如青蓮花。係由生生世世以慈心慈眼及歡喜心施予乞者所感得之相。(卅)牛眼睫相（梵 go-pakṣmā），又作眼睫如牛王相、眼如牛王相、牛王睫相。指睫毛整齊而不雜亂。此相係由觀一切眾生如父母，以思一子之心憐愍愛護而感得。(卅一)頂髻相（梵 uṣṇīṣa-śiraskatā），又作頂上肉髻相、肉髻相、烏瑟膩沙相。即頂上有肉，隆起如髻形之相。係由教人受持十善法，自亦受持而感得之相。(卅二)白毛相（梵 ūrṇā-keśa），又作白毫相、眉間毫相。即兩眉之間有白毫，柔軟如兜羅綿，長一丈五尺，右旋而捲收，以其常放光，故稱毫光、眉間光。因見眾生修三學而稱揚讚歎遂感此妙相。以上三十二相，行百善乃得一妙相，稱為「百福莊嚴」。〔中阿含經卷十一「三十二相經」、大般若波羅蜜多經卷三八一、菩薩善戒經卷九、過去現在因果經卷一、瑜伽師地論卷四十九〕


vietnamese:
tam thập nhị tướng ☸ như lai tam thập nhị tướng <ttps>


meanings:
vow of the Sutra on the Thirty-two Marks


vietnamese:
tam thập nhị tướng năng cảm chi nghiệp <pttđ>


meanings:
(term) thirty-six parts of the human body


vietnamese:
tam thập lục bộ thần vương hộ tam quy nhân <đpb>


vietnamese:
tam thập tứ tâm đoạn kết thành đạo <pqđtđ>


meanings:
rules of forfeiture of the things that a monk or nun possesses superfluously


meanings:
Ba mươi năm sau. Ý nói lãnh ngộ thiền pháp còn phải đợi ba mươi năm nữa. Đây là lời chê trách mà các Thiền sư thường dùng. Minh Giác ngữ lục q. 1 ghi: »問 如 何 是 祖 師 西 來 意。 師 云 點。 進 云。 猶 有 者 箇 在。 師 云。 三 十 年 後。 – Tăng hỏi: Thế nào là ý Tổ từ Ấn Độ sang? Sư đáp: Điểm. Tăng lại nói: Còn có cái ấy. Sư bảo: Ba mươi năm sau«.


meanings:
519請參閱 現證三昧大教王經 請參閱 唯識三十論頌 係大日經卷一入真言門住心品所列舉外道之分類，即：(一)時外道，即妄計一切萬物皆以「時」為生因。(二)地等變化外道，又作五大外道。即妄計地、水、火、風、空等五大為萬物之因。(三)瑜伽我外道，又作相應外道。即妄計學定者之內心相應之理為真我。(四)建立淨外道，即妄計建立一切法，依此修行為清淨。(五)不建立無淨外道，即妄計不建立一切法，而以無為無修為真我。(六)自在天外道，即妄計自在天為常、自在，為萬物之生因。(七)流出外道，即妄計由手生出一切法。(八)時外道，此與前記之時外道稍異。即妄計「時」為自在天所造作。(九)尊貴外道，即妄計那羅延天湛然常住，為萬物之生因。(十)自然外道，即妄計一切法皆自然而生，無有造作者。(十一)內我外道，即妄計身中別有我性，能運轉此身做各種事。(十二)人量外道，即妄計神我之量，等同人身之大、小。(十三)遍嚴外道，即妄計神我雖能造作諸法，然世間諸尊勝遍嚴之事，則皆我之所為。(十四)壽外道，又作壽者外道。即妄計一切法乃至四大、草木等皆有壽命。(十五)補特伽羅外道，即妄計補特伽羅由今世趣入後世。(十六)識外道，即妄計識遍滿一切處，乃至地、水、火、風、空亦皆遍滿。(十七)阿賴耶外道，即妄計阿賴耶識能持此身，含藏萬象。(十八)知者外道，即妄計身中有知者，能知苦、樂等事。(十九)見者外道，即妄計身中有見者，此見者即為真我。(廿)能執外道，即妄計身中別有能執者為真我。(廿一)所執外道，即妄計所執之境界為真我，此我遍於一切處。(廿二)內知外道，即妄計身中別有內知者為真我。(廿三)外知外道，即妄計別有了知外塵境界之「外知者」為真我。(廿四)社怛梵外道，此與知者外道大致相同。(廿五)意生外道，又作摩奴闍外道。意生（梵 manuja，音譯摩奴闍），譯作人、人生。即妄計人由人而生。(廿六)儒童外道，又作摩納婆外道。儒童（梵 mānava，音譯摩納婆），譯作勝我。即妄計我於身中最為勝妙。此為毘紐天外道之部類。(廿七)常定生外道，即妄計我為常住，不可破壞，自然常生而無更生。(廿八)聲外道，分為二：(1)聲顯外道，即妄計聲之體為本有、常住，以緣而顯之。(2)聲生外道，即妄計聲之體本無，以緣而生，生已，則為常住。(廿九)非聲外道，即妄計撥無聲體及聲字處。大日經之本文原將聲顯、聲生二外道合併為聲外道，而總計二十九種，然大日經疏卷一則將二者別立，總成三十種。此外，大日經疏拾義鈔卷六，將二十九種外道加「總我」，成為三十種外道。〔大智度論卷十二、卷三十五、大毘婆沙論卷一七二、外道小乘涅槃論、成唯識論卷一、大日經疏卷二、大日經疏鈔卷一末、十住心論卷一〕（參閱「外道」1867）


meanings:
（梵 tri-sāhasra-mahā-sāhasrāḥloka-dhātavaḥ，巴 ti-sahassī-mahā-sahassī lo-ka-dhātavo，藏 stoṅ-gsum-gyi stoṅ-chen-poḥiḥjig-rten）古代印度人的宇宙觀。又名三千世界、一大三千大千界或一大三千世界。指由小、中、大等三種‘千世界’所成的世界。《俱舍論》卷十一（大正29·61a）︰‘四大洲日月，蘇迷盧欲天，梵世各一千，名一小千界，此小千千倍，說名一中千，此千倍大千，皆同一成壞。’以須彌山爲中心，上自色界初禪，下至大地底下的風輪，其間包括四大洲、日、月、欲界六天及色界梵世天等爲一小世界。一千個小世界，名一小千世界。<#>《長阿含經》卷十八謂︰一小千世界中有千日月、千須彌山王、四千天下、四千大天下、四千海水、四千大海、四千龍、四千大龍、四千金翅鳥、四千大金翅鳥、四千惡道、四千大惡道、四千王、四千大王、七千大樹、八千大泥■、十千大山、千閻羅王、千四天王、千忉利天、千焰摩天、千兜率天、千化自在天、千他化自在天、千梵天。<#>一千個小千世界，爲一中千世界。一中千世界有百萬日月、百萬須彌山、百萬四天下、百萬六欲天、百萬初禪天和千個二禪天。中千世界一千個，稱爲大千世界。一大千世界中有百億日月、百億須彌山、百億四天下、百億六欲天、百億初禪天、百億二禪天及一千個三禪天。據經典所述，此三千大千世界爲一佛所化之土，故又稱一佛國。<#>上述由小千、中千輾轉集成的大千世界，謂之‘三千世界’，或‘三千大千世界’。是單指由小、中、大三個‘千世界’而言，幷不是指三千個大千世界。<#>如以近代之世界觀來衡量，三千大千世界略如下表︰<#>太陽系Ｘ1000＝小千世界<#>小千世界Ｘ1000＝中千世界<#>中千世界Ｘ1000＝大千世界（亦即三千大千世界）<#>此外，根據近人的推算，此三千大千世界實際上應是指十億，而不是百億個世界。<#>◎附︰《顯揚聖教論》卷一（摘錄）<#>三千世界者︰(一)小千世界，(二)中千世界，(三)大千世界。謂一日月之所照臨，名一世界。如是千世界中，有千日月，千蘇迷盧山王，千南贍部洲，千東毗提呵洲，千西瞿陀尼洲，千北拘盧洲，千四大王衆天，千三十三天，千夜摩天，千睹史多天，千樂化天，千他化自在天，千梵世天，合名第一小千世界。複千小千世界，名爲第二中千世界。複千中千世界，名爲第三大千世界。問︰何因緣故，小千世界，名爲卑小？答︰猶如特牛，斷去兩角。以缺减故，名爲卑小。如是梵世以下，其中所有千世界，不如上地，故名卑小。如是三千世界，三灾所壞，謂火水風灾。<#>［參考資料］　《雜阿含經》卷十六、卷十九；《增一阿含經》卷九；《大樓炭經》卷一；《起世經》卷一；《起世因本經》卷一；《大毗婆沙論》卷一三四；《大智度論》卷七、卷九；《瑜伽師地論》卷二；《順正理論》卷三十一。<#>


vietnamese:
tam thiên uy nghi • bát vạn tế hạnh <bktt>


vietnamese:
tam thiên uy nghi bát vạn tế hạnh <pqđtđ>


meanings:
(title) Sutra of the Three Thousand Regulations


meanings:
Ngoài ba ngàn dặm. Ý nói lìa xa thiền pháp đâu chỉ có ba ngàn dặm. Đây là lời chê trách mà các thiền sư thường dùng. Tiết Dược Sơn Hoà thượng trong TĐT q. 4 ghi: »雲 巖 奉 師 （指 懷 海 禪 師） 處 分、 持 書 到 藥 山。 道 吾 相 接、 引 去 和 尚 處。 藥 山 問： 海 師 兄 尋 常 說 什 麼 法？ 對 曰： 三 句 外 省 去、 亦 曰 六 句 內 會 取。 師 曰： 三 千 里 外、 且 喜 得 勿 交 涉。 – Vân Nham nghe lời sư (chỉ thiền sư Hoài Hải) dặn dò, mang thư đến Dược Sơn. Đạo Ngô (làm tri khách) ra đón tiếp dẫn vào nơi Hoà thượng ở. Dược Sơn hỏi: Sư huynh Hải bình thường nói pháp gì? Vân Nham thưa: Ngoài ba câu hãy tỉnh đi, cũng nói trong sáu câu hãy hội lấy. Sư bảo: Ngoài ba ngàn dặm, may thay là không dính dáng«.


meanings:
559梵語 tisro vedanāḥ，巴利語 tisso vedanā。又作三痛。受，領納之義。即內之六根，觸對外之六境，所領納之三種感覺。即：(一)苦受（梵 duḥkha-vedanā），又作苦痛。即領納違情之境相，令身心受逼迫。(二)樂受（梵 sukha-vedanā），又作樂痛。即領納順情之境相，令身心適悅。(三)捨受（梵 upekṣā-vedanā），又作不苦不樂受、不苦不樂痛。即領納中容之境相，身心無有逼迫，亦無有適悅。此三受通於眼等六根，亦通有漏無漏。或各自分成兩種，與五識相應者，稱為身受；與意識相應者，稱為心受。〔雜阿含經卷八、成唯識論卷五、阿毘達磨發智論卷十四、成實論卷六〕（參閱「五受」1103、「受」3096）


meanings:
541禪宗諸家為表現禪之宗旨而用以開示接引學人之語。可視為各家精粹代表：<一>雲門三句：指雲門文偃之「函蓋乾坤、目機銖兩、不涉萬緣」。（參閱「雲門三句」5334）　<二>德山三句：雲門文偃之法嗣德山緣密別於其師承而拈出「函蓋乾坤、截斷眾流、隨波逐浪」三句，後用為雲門宗之三句。（參閱「雲門三句」5334）　<三>巴陵三句：乃巴陵顥鑑之「銀弐裡盛雪、珊瑚枝枝撐著月、雞寒上樹鴨寒下水」。此三句頗得雲門文偃之激賞，嘗謂（大四八‧三一三上）：「他日老僧忌辰，只舉此三轉語供養老僧足矣！」〔人天眼目卷二〕（參閱「巴陵三轉語」1388）　<四>巖頭三句：乃巖頭全奯用以接引學人之方法，即「咬去咬住（執著於去住）、欲去不去欲住不住（欲了脫去住而仍執著於去住）、或時一向不去或時一向不住（完全了脫去住）」。〔人天眼目卷六〕　<五>汾陽三句：汾陽善昭為指導學人所立之「著力句、轉身句、親切句」。所謂著力句，指學人之力量當有造成嘉州（四川）高三十六丈彌勒石像之大能耐；所謂轉身句，指學人之機用當求立足穩固，更甚於陝府鐵牛；所謂親切句，指契印佛道當如獅子攫人，迅疾而毫不放鬆。〔人天眼目卷二〕　<六>臨濟三句：乃臨濟義玄接眾所立者，即：(一)三要印開朱點側，未容擬議主賓分。(二)妙解豈容無著問，漚和爭負截流機。(三)看取棚頭弄傀儡，抽牽都來裡有人。（參閱「臨濟三句」6505）


meanings:
Chỉ tóm tắt ba câu nói lên đặc điểm thiền pháp của tông Vân Môn: Hàm cái càn khôn (Bao trùm vũ trụ) Tiệt đoạn chúng lưu (Cắt đứt các dòng), Tùy ba trục lãng (Theo mòi đuổi sóng). X. Vân Môn tam cú. Bích Nham Lục q. 1 ghi: »雲 門 大 師。 多 以 一 字 禪 示 人。 雖 一 字 中。 須 具 三 句。 – Đại sư Vân Môn phần lớn dùng Thiền một chữ để tiếp dạy người. Mặc dù trong một chữ, phải đủ ba câu«.


meanings:
541略稱三句。乃因、根、究竟，或因、行、果等三句之意。係密宗從修因至佛果之階段以「菩提心為因」、「大悲為根」、「方便為究竟」等三句表示。大日經所說之甚深祕密之義，盡在此三句。(一)菩提心為因，菩提心即是白淨信心之義，眾生本有之佛性，圓具自行化他因果之功德，出過一切之戲論，如淨虛空，得深信力，離疑惑之心，能入佛海，萬行功德從此增長。(二)大悲為根，「悲」為梵語 karuṇā（音譯迦盧拏）之意譯；ka 是苦之義，ruṇā是剪除之義。即慈如廣植嘉苗，悲如芸除草穢。又根為能執持之義，猶如樹根執持莖葉花果，使不傾拔。即行者以遍一切處淨菩提心普作佛事，發起悲願，迴向群生，由自之善根及如來加持法界之力，所為之妙業皆得成就。即行者所修之萬行，由大悲故，任運開發。(三)方便為究竟，即萬行圓極無可復增，應物之方便自在，垂化法界，究盡能事。即醍醐之妙果，三密之源。　若以三句配列五轉，則菩提心為因，配於發心；大悲為根 A配於修行；方便為究竟，配於菩提、涅槃、究竟。若配列三部，則因配蓮華部能藏，根配金剛部智德，究竟配佛部圓滿。　又就此三句之相狀，金剛薩埵發起九種之問：(一)菩提心之生（體），(二)菩提心之相（相），(三)心之續生（淨心），(四)心之相（染污心），(五)時（修行所經），(六)功德聚（本有功德），(七)修行（能行），(八)異熟心（無記心），(九)心之殊異（修得淨心）。前六者就法問，後三者乃就人問。此九種之問又稱九句對問。〔大日經卷一、守護國界主陀羅尼經卷一、菩提心論、大日經疏卷一、卷二〕


meanings:
three grades of listening to the teaching


meanings:
622梵語 trīṇikuśala-mūlāni，巴利語 tīṇi kusala-mūlāni。指對治三不善根之三種心所。即：(一)無貪善根（梵 a-lobha-kuśala-mūla），又作不貪善根。於五欲之境不貪不著、不愛不樂。此無貪法是善種性，能為無量善法之根本，故稱無貪善根。(二)無瞋善根（梵 a-dveṣa-kuśala-mūla），又作不恚善根。於一切眾生不生憤恚，不欲損惱。此無瞋法是善種性，能為無量善法之根本故稱無瞋善根。(三)無癡善根（梵 a-moha-kuśala-mūla），又作不癡善根。於一切諸法皆悉明了通達，能了知善法、不善法、有罪法、無罪法、應修法、不應修法。此無癡法是善種性，能為無量善法之根本，故稱無癡善根。三善根於一心之中具足可得，通六識及有漏、無漏，遍與一切善心相應俱起，而為諸善之根本。大毘婆沙論卷一一二更以能生善、養善、增善、長善、益善、持善、廣布善法等解為善根之義。〔長阿含經卷八、入阿毘達磨論卷上、俱舍論光記卷十六〕


meanings:
545<一>指至誠心、深心、回向發願心。此三心乃往生淨土之正因，故稱三因。〔往生禮讚偈〕（參閱「三心」532）　<二>佛性論卷二，依覺悟佛果之次第所立，三因即：(一)應得因，依真如空理而修因行，應得菩提之果，故稱應得因。(二)加行因，依菩提心加功用行，以此為因，即能證得法身之果。(三)圓滿因，由加行而因行圓滿，故稱圓滿因。此三因中，應得因以無為如理為體，後二因則以有為願行為體。又應得因中，具有住自性、引出性、至得性等三種佛性。住自性謂道前凡夫位；引出性指發心以上，窮有學聖位；至得性即無學聖位。　<三>指菩薩修行過程中之三種因果。即：(一)異熟因，由善、惡業感樂、苦二果，因苦、樂二果非善非惡而為無記法，故稱善惡業為異熟因。(二)福因，以施、戒、忍三波羅蜜為因，能感福德之果報，故稱施、戒、忍三波羅蜜為福因。(三)智因，以慧波羅蜜為因，能感菩提智果，故稱慧波羅蜜為智因。精進、禪定二波羅蜜則通於福智二因。（參閱「三因三果」546）　<四>成實論依俱舍論六因而立三因，即：(一)生因，指法生之時能為因者，即異熟因。(二)習因，如習貪欲而益長貪欲，即同類因。(三)依因，如以六根六境為所依而生六識，即俱用、相應、遍行三因。六因中之能作因為四緣中之增上緣，故成實論不立。　<五>三因佛性之略稱。即正因佛性、了因佛性、緣因佛性。（參閱「三因佛性」546）


vietnamese:
tam nhân kiến lập tam chủng luật nghi <pttđ>


vietnamese:
tam nhân duyên ☸ diệu hạnh tam nhân duyên <ttps>


vietnamese:
tam nhân duyên đương khiển nhiễm ô tầm tư <pttđ>


meanings:
三國佛教，指西元220至265年間魏吳蜀三國時代的佛教。<#>其中，魏繼後漢，建都洛陽，一切文化都承後漢的餘緒，所以魏代的佛教也可說是後漢佛教的延長。在這個時期，有天竺、安息、康居等國的沙門曇柯迦羅、曇諦、康僧鎧等，先後來到洛陽，從事經典的翻譯。魏明帝（227～239）曾大起浮屠（見《魏書》〈釋老志〉），陳思王曹植也喜讀佛經，幷創作梵唄。<#>吳據江南，建都建業。佛教由中原輾轉傳入。當時支謙、康僧會等先後入吳。孫權問支謙以經中深義，拜爲博士，令和韋昭等一同輔導東宮（見《出三藏記集》卷十三）。又康僧會感得舍利，使孫權爲之建寺塔，號建初寺。尚書令闞澤答孫權問，評比三教的高下而推尊佛法（《廣弘明集》卷一引《吳書》）。後來孫權之孫孫皓即位，將要毀壞佛寺，污穢佛像，因康僧會說法感化，終于從受五戒。<#>蜀僻處西偏，舊錄相傳有蜀《首楞嚴》二卷，蜀《普曜經》二卷（《出三藏記集》卷二），似乎已流傳佛教，但這兩部在蜀流傳的經久已逸失，其詳未見記載，所以歷代經錄中只有魏、吳錄，而無蜀錄。<#>戒律的傳來，是三國時代佛教中重大的事件。先是魏境，雖有佛法流行，然而僧衆只是剪除頭髮，也沒有禀受歸戒，且所有齋供禮儀咸取法于傳統的祠祀。到了魏廢帝嘉平二年（250），中天竺律學沙門曇柯迦羅（此雲法時）游化洛陽，主張一切行爲應遵佛制，于是洛陽僧衆共請譯出戒律。迦羅恐律文繁廣，不能爲大衆所接受，因而譯出《僧祇戒心》，即摩呵僧祇部的戒本一卷，又邀請當地的梵僧舉行受戒的羯磨來傳戒。這是中土有戒律受戒之始，後世即以迦羅爲律宗的始祖。<#>當時又有安息國沙門曇諦（此雲法實），也長于律學，于魏高貴鄉公正元二年（255 ）來到洛陽，在白馬寺譯出《曇無德（法藏）羯磨》一卷，此書即一直在中土流行。因它原出曇無德部的廣律，即《四分律》，後來中土的律宗獨尊《四分》，和它有關。當時開始依此羯磨而受戒的有朱士行等人，一般即以士行爲中土出家沙門的開始。<#>魏代的譯師，除曇柯迦羅、曇諦之外，還有康居沙門康僧鎧，于嘉平（249～253）末年來到洛陽，譯出《郁伽長者所問經》一卷、《無量壽經》二卷等四部。又有龜茲沙門帛延，于高貴鄉公甘露三年（258）來洛，譯出《無量清淨平等覺經》二卷、《叉須賴經》一卷、《菩薩修行經》一卷、《除灾患經》一卷、《首楞嚴經》二卷等七部。此外，還有安息沙門安法賢，在魏代譯出《羅摩伽經》三卷、《大般涅槃經》二卷，翻譯年代不詳，其書也都缺失。<#>吳代的譯經，開始于武昌，大盛于建業。譯人有維只難、竺將（一作律）炎、支謙、康僧會、支强梁接等五人。<#>維只難爲天竺沙門，于孫權黃武三年（224）携《法句經》的梵本來到武昌，由他的同伴竺將炎與支謙共同譯出二卷，後經校訂（現存）。<#>竺將炎後于黃龍二年（230），在揚都（建業）爲孫權譯出《三摩竭經》、《佛醫經》各一卷（現存）。就中，《佛醫經》是和支謙共譯的。<#>支謙是這一時代的譯經大師，先世本月支人，他的祖父法度在東漢靈帝（168～189）時，率領國人數百東來歸化，支謙即生在中國。早年受業于支讖的弟子支亮，漢獻帝末年，避亂到武昌，更入建業，一直到吳廢帝亮建興年中（252～253），專以譯經爲務。所譯廣泛涉及大小乘經律，包括大乘《般若》、《寶積》、《大集》等經，凡八十八部一一八卷，現存五十一部六十九卷（此據《開元釋教錄》卷二）。其中重要的譯典，有《維摩詰經》二卷、《大明度無極經》四卷、《太子瑞應本起經》二卷等。東漢·支讖原傳弘方等般若之學，譯出的《道行般若經》十卷和《首楞嚴三昧經》二卷（已佚），盛行于魏晋之間。支謙繼承支讖的思想體系，改譯《道行》爲《明度》，文體亦變冗澀爲簡潔流利。純用意譯，即向來不翻的真言也沒有例外（如《無量門微密持經》的八字真言）。又曾爲他自己所譯的《了本生死經》作注，爲經注的最早之作（《出三藏記集》卷六、卷十三）。<#>康僧會的祖先是康居人，世居天竺，他的父親因經商遷到交址，僧會十余歲時出家，明解三藏。赤烏十年（247）來到建業，先後譯出《六度集經》九卷（現存）和《吳品經》（《般若》五卷，已佚）等。他又著有《安般守意》、《法鏡》、《道樹》三經的注解，幷且都作了序文。他早年從陳慧等傳承安世高‘安般’之學，在《安般》序中，論述心的溢蕩乃由于內外六情而起，須修‘安般’──即數息、隨、止、觀、還、淨六行以治之。這是僧會學說的要點。<#>支强梁接（正無畏）于吳廢帝亮五鳳二年（255），在交州譯出《法華三昧經》，即《正法華經》六卷（已佚），爲《法華經》的第一譯。此外，失譯諸經在古、舊錄中被認爲是出于魏吳時代的有八十七部（《開元錄》卷二）。<#>這一時期中，中土沙門開始西行求法者，即朱士行其人。士行，穎州人，出家以後，研鑽《般若》。以此經舊譯文義不貫，難以通講，常慨嘆其翻譯未善；又聞西域有更完備的《大品經》，乃誓志西行尋求。以甘露五年（260）從雍州（在現今陜西省長安縣西北）出發，越過流沙，到了于闐（今新疆和闐，當時大乘經教盛行），寫得《大品般若》的梵本九十章六十余萬言，于晋武帝太康三年（282）遣弟子弗如檀（譯雲法饒）等十人送回洛陽，後于元康元年（291）由竺叔蘭譯出，名《放光般若經》。他本人即留在于闐，到了八十歲圓寂。<#>三國時代佛教的傳弘，雖然範圍還不廣闊，但已逐漸和固有的文化相結合。如支謙、康僧會都是祖籍西域而生于漢地，深受漢地文化的影響，在他們的譯籍裏，不但文辭典雅，幷且自由運用老式的成語，以表達佛教思想。其次，支謙依《無量壽經》和《中本起經》製作連句梵唄三契，康僧會也依《雙卷泥洹》制泥洹梵唄一契。他們都創作歌咏經中故事的贊頌聲調，通于樂曲。<#>舊傳康僧會來到吳地傳播佛教時，還帶來印度佛教畫本，當時畫家曹不興，即據以繪畫佛像，成爲名家。這些都對佛教的傳播有大影響。至于寺塔的建築、佛像的雕塑，也各具備一些規模，只是遺物不存，難言其詳了。（黃懺華）<#>［參考資料］　E. Zurcher《The Buddhist Conqu-est of China》。<#>


vietnamese:
tam quốc phật pháp truyện thông duyên khởi <bktt>


vietnamese:
tam quốc phật pháp truyện thông duyên khởi <pqđtđ>


meanings:
Legends and History of the Three Kingdoms


vietnamese:
tam địa đoạn nhị ngu cập bỉ thô trọng <pttđ>


meanings:
579垢，梵語 mala。三種垢穢之意。指能垢穢眾生心行之貪（梵 rāga）、瞋（梵 dveṣa）、癡（梵 moha）三毒。無量壽經義疏卷上（大三七‧一○三下）：「消除三垢，濟度厄難，小乘法教，化斷三毒，名除三垢。」即以三毒為三垢之說。華嚴經疏演義鈔卷十六之上解釋毘舍浮佛無三垢之語，以現行、種子、習氣三者，稱為三垢。天台家則以見思、塵沙、無明等三惑為三垢。〔大乘義章卷五本、無量壽經連義述文贊卷中〕


meanings:
553梵語 trīṇi sucaritāni，巴利語 tīṇi sucaritāni。又作三清淨。為「三惡行」之對稱。指三種智者所愛樂，能招可愛之果之行。(一)身妙行（梵 kāya-sucarita），指亙一切加行、根本、後起等一切善之身業。(二)語妙行（梵 vāksucarita），亦為亙一切加行、根本、後起等一切善之語業。(三)意妙行（梵 manaḥ-sucarita），一切善思，亦即無貪、無瞋、正見等三種意業。　三妙行與善業道有所別，即業道乃唯以粗品之根本為其性，不攝其餘之善；妙行則含攝一切之善。又說一切有部主張意業以思為體，謂思與無貪等各有別體，故立意業及非業之無貪、無瞋、正見等為意妙行。經量部則主張無貪等離思即無別體，故即是意業，在意業之外，不立無貪等為意妙行。此外，大毘婆沙論卷十七以諸身妙行即身清淨，諸語妙行即語清淨，諸意妙行即意清淨，而稱三妙行為三清淨。〔雜阿含經卷十一、集異門足論卷三、大毘婆沙論卷一一二、阿毘達磨順正理論卷四十一〕


vietnamese:
tam diệu hạnh dữ tam thiện căn tương nhiếp tứ cú phân biệt <pttđ>


vietnamese:
tam diệu hạnh dữ thập thiện nghiệp đạo tương nhiếp <pttđ>


meanings:
（梵 tisraḥ śikṣāh ，巴 tisso sikkhā，藏 bslab-pa gsum）佛教實踐論用語。是佛教徒爲得聖果所應修習的三種學。又稱戒定慧三學，或三增上學。三學可以說是統攝所有佛教修行內容的總綱，任何修行法門都可以歸屬于三學之下。分述如下︰<#>(1)增上戒學（adhiśīla-śikṣā）︰又名增戒學、戒學。指止惡行善，不斷維護、提升身口意業的端正與清淨。<#>(2)增上心學（adhicitta-śikṣā）︰又名增上意學、增心學、增意學、定學。指克服精神的散亂、昏沉，而達到精神的凝定與專一。<#>(3)增上慧學（adhiprajñā-śikṣā）︰又名增慧學、慧學。就是了解諸法的真實相。<#>三學是相資而不可或缺的。戒是定的資糧，定又是慧的資糧；由戒生定，由定發慧，由慧得解脫，這是佛教的通說。<#>◎附︰水野弘元著·郭忠生譯《原始佛教》第四章（摘錄）<#>如以三學來論八正道，則正語、正業、正命就是戒學，正念、正定就是定學，正見、正思就是慧學，正精進則貫通三學。總之，三學是相互包攝，戒包含定慧，定亦在戒慧之中，慧亦由戒定之助而成就。所以說此三者不能强爲劃分。當然，就是一般人多少有戒定慧的功夫，不過佛法乃是取法乎上，就特勝而言之。<#>現在我們以八正道及巴利《中部》三十九經所述十七修行次第來談三學的具體內容。首先談戒，戒告訴我們要善自攝身──身口意的淨化，亦即是嚴持十善業道──不殺、不盜、不淫、不妄語、不兩舌、不惡口、不綺語、不貪、不嗔、不痴。八正道的正語、正業恰好與之相同。如果心術不正，心存邪念則舉止不正，意志隨之紛擾不定，良心必受譴責，意志怎能安住不動呢？爲惡不善以後，心靈的不安永無休止，內心悔恨交錯，幷恐懼那份即將到來的非難與懲罰。所以爲了心靈的寧靜，免于焦慮不安，行者必須遠離惡口、惡行等不正舉止，住于正語、正業等中道德行。<#>複次，規律的生活，衣食舉止皆是中和適節的生活即是活命清淨與正命。複次，守護根門就是守護五根的活動，不可耽湎于五根欲樂，欲海歡騰，時時注意外在世界的動靜。警寤精進則是不可整天迷迷糊糊的，昏頭轉向想睡覺，應該精進不懈。于食知量則是飲食有所節制，如此才能專心辦道。總之，以上各次第皆可歸屬于正命與活命清淨。因爲原始佛典把這些劃分爲不同的德目，十七次第乃個別予與詳細的解說。上面所談皆與戒有所關連，而戒行圓滿以後，行者的生理、心理狀况俱佳，乃進而修定。<#>其次，再談談三摩地。十七次第中的正念正知具足與八正道的正念，在內容上幷無不同。而遠離獨住，五蓋遮斷則是直接道出入定前的準備功夫。間接影響身心的戒行圓滿之時，直接支配身心的遠離獨住，五蓋遮斷亦得成就。再加上適合修定的環境等條件，行者即可享受定境的喜樂。一個訓練有素的行者，任何情况之下，皆能進入意志集中的定境，就是沒有適合入定的環境，照樣入定不誤。但對初學而言，上述條件是不可或缺的。至于定境的種類，一般來說，有所謂的初禪到四禪等四種。不過這是早在佛教以前即已存在的傳統說法。此四種定境乃是由淺入深，依次升進。在此四禪之前，尚有一初步的階段──欲界定。不過欲界定幷不被認爲是真正的禪定，幾乎日常生活所經驗到的胥屬欲界定。通常，初禪到四禪的色界定，或是更高的四無色界定幷無法對日常生活發生作用。但是深入禪定的行者却能在日常生活享受與欲界相同的喜樂，爲什麽較深的禪定無法在日常生活中直接表現出來呢？這可說由于平常人的心念或是欲界定有太多俗念，而這些作用在較高層次的定境完全沒有。<#>既然欲界定有太多的俗念，則色界定又是如何呢？在初禪時，據說仍有一些五根欲樂及俗念。但較之欲界定已是淨化不少。二禪雖然沒有俗念，仍是不純淨，尚有些許五根欲樂之思。到了三禪、四禪則不再受五根起動的影響，而沒有苦樂之受，但仍有純淨的冥思。第四禪被稱之爲‘止觀均衡’。‘止’（śamatha）是一種無思無慮，寂然靜然的心靈境界。‘觀’（vipaśyanā）則是定心的思考，直覺作用。所以入第四禪以後，行者可感受到寂靜與思考，直覺活動均衡的心靈。至于無色界定，則是一種無思無慮，寂然靜然且沒有思慮作用的定境。另外還有與初禪僅有思慮作用相同的境界。不過這些禪定不能算是甚深禪定，要到無色界的第四禪始調和各種對立的狀况，而達到真正的止觀均衡。一般人所說的神通便是在此第四禪證得。例如宿命通、天眼通等。據說釋尊亦是在此定境而般涅槃。<#>除了上述無色界定以外，尚有一種所謂的‘滅盡定’（nirodha-samāpatti，或雲滅受想定）。在此種定境裏，沒有苦樂的感覺作用，也沒有概念化、抽象化的心理作用，心識俱滅。據說這是不還果以上的聖者才能入于此定。行者由此遠離幻化世間，享受純淨的福祉。<#>我們可能會認爲這些心識俱謝的無色界定，對日常生活沒有絲毫的利益。可是如前所述，已經深入無色界定的聖者，就是在欲界定仍可住于心識俱謝的境界。而在忙碌繁雜的生活，吾人之心識須保持冷靜、光明，才不致使思考、記憶等心理作用發生不必要的偏差。據說釋尊在平時也能隨意入于心識俱謝的甚深禪定，所以說︰‘佛身常在定’。事實上，這是由于釋尊熟嫻于禪定之故。（中略）<#>在中國，‘禪宗’是特別側重修定學派之一，它可能幷非直接由印度傳承而來，但它在修定可能間接受到印度傳統的影響。中國流行的禪宗被認爲是以坐禪爲主的宗派，但是佛教本身却從不以坐禪爲修行的目的，坐禪的根本目的在證得般若慧。在中國非常流行所謂的‘開悟’、‘開法眼’等術語，這才是禪定的根本旨趣。總之佛法所說的定，絕不是與外道者同其意義，而是證得般若慧的方便。<#>關于三學之末的慧學，在十七階段修行法裏有︰宿住隨念智、天眼智與漏盡智。在八正道則有正見與正思。行者如能奉行八正道不渝而證得阿羅漢果，即可得‘十無學法’。十無學法就是在八正道之外另加‘正智’與‘正解脫’二項，而此二者亦是屬于慧學。<#>［參考資料］　《長阿含經》卷八〈衆集經〉；《般泥洹經》卷上；《雜阿含經》卷二十九；《大般涅槃經》卷十七、卷二十九；《佛藏經》卷下；《本事經》卷六；《十誦律》卷十；《善見律毗婆沙》卷七；《四分律》卷五十八；《摩呵僧祇律》卷二；《大毗婆沙論》卷一；《俱舍論》卷二十四；《集異門足論》卷五；《顯揚聖教論》卷六；陳譯《攝大乘論釋》卷一；《大乘莊嚴經論》卷四；《大乘阿毗達磨雜集論》卷十一。<#>


meanings:
682<一>梵語 tisraḥ śikṣāḥ，巴利語 tisso sikkhā。乃學佛者所必修之戒、定、慧三學。又作三勝學，全稱戒定慧三學。(一)增戒學（梵 adhiśīla），又作戒學、增上戒學。戒可修善，並防止身、口、意所作之惡業。(二)增心學（梵 adhicitta），又作定學、增意學、增上意學、增上心學。定可攝散澄神、摒除雜念，見性悟道。(三)增慧學（梵 adhiprajñā），又作慧學、增上慧學。慧能顯發本性，斷除煩惱，見諸佛實相。此三者為佛教實踐綱領，即由戒生定，由定發慧。故菩薩地持經卷十以六度配三學，即布施、持戒、忍辱、精進等四波羅蜜為戒學，禪波羅蜜為定學，般若波羅蜜為慧學。蓋三學實為佛道之至要，一切法門盡攝於此，故當精勤修學。三學若加上解脫與解脫知見，則成所謂「五分法身」。〔北本大般涅槃經卷十七、本事經卷六、四分律卷五十八、摩訶僧祇律卷二、大乘義章卷十〕（參閱「戒定慧」2908）　<二>就學習之滿、未滿而分有學、無學、非學非無學等三種之人。據大智度論卷十八、俱舍論卷二十四之解釋：(一)有學（梵 śaikṣa），指四向三果。「有學智」則指苦法智忍之慧，乃至向阿羅漢第九無礙道中之金剛三昧慧。「有學法」指無漏有為的有學之五蘊。(二)無學（梵 aśaikṣa），指阿羅漢果。「無學智」則指阿羅漢第九解脫智。「無學法」指無漏有為的無學之五蘊。(三)非學非無學（梵 naivaśaikṣa-nāśaikṣa），指異生（即凡夫）。「非學非無學智」則指乾慧地之不淨、安那般那、欲界繫之四念處、煖法、頂法、忍法、世間第一法等。「非學非無學法」指有漏之五蘊及無為法。〔雜阿含經卷二十八、中阿含卷三十福田經、大智度論卷二十二、俱舍論卷四、俱舍論光記卷四〕（參閱「四向四果」1683、「異生」5151）


meanings:
(tisrah siksah)###Sanxue######佛教教義。學佛者必須修持的三種基本學業，即戒、定、慧。######戒 亦稱增上（卓越）戒學，指戒律。即防止行為、語言、思想三方面的過失。由於大小乘的不同，其戒律也有所不同。另外對出家的僧侶和在家的居士也有所區別。例如小乘有五戒、八戒、二百五十戒等；大乘有三聚淨戒、十重四十八輕戒等。小乘五戒為：殺生、偷盜、邪淫、妄語、飲酒。八戒為：在五戒外另加臥高廣大床、花鬘瓔珞、歌舞戲樂。二百五十戒：即二百五十項應戒的言行細目，合併為五項時，稱五篇門。大乘三聚淨戒為：攝律儀戒、攝善法戒、攝眾生戒。十重禁戒為：殺生、偷盜、邪淫、妄語、飲酒、說過罪、自贊毀他、慳、瞋、謗三寶。四十八輕戒為：不敬師長、不舉教懺、背正向邪、不瞻病苦等四十八項具體戒條。######定 亦稱增上心學，指禪定。即擯除雜念，專心致志，觀悟四諦。小乘有四禪，大乘有九種在禪、百八三昧等。小乘四禪為：1、初禪。即禪定的初級階段，這時沉思於專一，擯除情欲、消除不善心，這就是“離”。由此漸進而生喜樂，即欣喜與慰安。但此時尚有思慮，尚未達到表像的沉靜，故稱初禪。2、二神。由初禪進而安住一想，達到表像的沉靜，獲得一種更高的喜樂。3、三禪。由二禪進而舍離喜樂而達到完全安靜境地，獲得輕安的妙樂。這時已產生了智慧，達到了正念和正智的階段。但此時尚有身體上妙樂的感覺，所以對涅槃境地來說還有一段距離。4、四禪。由三禪再進一步，完全超脫苦、樂，連自身的存在都已忘卻，達到舍念清淨的境界。即涅槃境界。九種大禪為：自性禪、一切禪、難禪、一切門禪、善人禪、一切行禪、除煩惱禪、此世他世樂禪、清淨禪。百八三昧為：般若經典中所說的一百零八種禪定，《大智度論》卷五有詳細說明。######慧 又稱增上慧學，亦即智慧。慧就是有厭、無欲、見真。擯除一切欲望和煩惱，專思四諦、十二因緣，以窺見法，獲得智慧解脫。######三學概括了全部佛教教義，也包含六度、三十七菩提分等全部修行法門。三學中以慧最重要，戒和定都是獲得慧的手段。只有獲得慧，才能達到最終解脫的涅槃境界。（高振農）######


vietnamese:
tam học trung sở hữu chính hạnh tà hạnh <pttđ>


vietnamese:
tam học trung hữu tam chủng tà hạnh <pttđ>


vietnamese:
tam học năng trị sở trị phân biệt <pttđ>


meanings:
561梵語 trayo rāśayaḥ，巴利語 tayo rāsī。略稱三聚、三際。「聚」即聚類、聚集之意。此係從求正果之修行立場所作之分類。眾生分為如下三類：正定聚、邪定聚、不定聚。分別而言，三定聚或作正性定聚、邪性定聚、不定性聚，或必正聚、必邪聚、不定聚，或直見際、邪見際、亦不在邪亦不在正見際。略稱為正定、邪定、不定。以上三聚之名稱雖見於阿含經，惟阿含經另說等聚、邪聚、不定聚，或善聚、等聚、定聚等三聚。按俱舍論卷十所稱，見道以後之聖者斷盡見惑等，必定入於擇滅（即涅槃，謂之正性），此即正性定聚；犯五無間業者必定墮入地獄，此即邪性定聚（三惡趣稱為邪性）；其餘依緣次第不定者，即為不定性聚。　瑜伽師地論卷六十四中，將三聚各別為本性與方便兩種，共說六聚。依此，法相宗據五性各別之教義加以解釋。華嚴宗從種性、解惑、行業、邪正位、大乘菩薩之得失等五方面加以解釋。又以三聚配於菩薩之階位，釋摩訶衍論卷一中舉出三種說法，其一同於華嚴宗之說，認為十信以前為邪定、十信為不定、十信以後為正定。據無量壽經卷下所載，阿彌陀佛之淨土無邪定聚與不定聚，所住者皆為正定聚（住正定聚）。此即一般所謂之處不退（無退墮惡緣之處）。據此，日本淨土真宗謂，得他力信心之第十八願行者為正定聚，雜行雜修萬善諸行往生淨土之第十九願行者為邪定聚，以自力念佛之第二十願行者為不定聚。唯有正定聚者有真實報土，方能成佛。〔放光般若經卷十三、大毘婆沙論卷一八六、華嚴經探玄記卷三、圓覺經大疏鈔卷三之上〕


meanings:
Gã ở trong xóm hẻo lánh. Thiền tông dùng cụm từ này để chỉ cho kẻ dốt nát; không có kiến thức. Đây là lời mà thiền sư thường dùng để chê trách. Vân Môn ngữ lục, q. trung ghi: »驢 年 夢 見 三 家 村 裡 漢。 – Kẻ dốt nát đến năm lừa mới mơ thấy«.


meanings:
Con cái kẻ quê mùa, hàm ngữ khí khinh rẻ. Tiết Huệ Trung Quốc sư trong TĐT q. 3 ghi: »是 汝 三 家 村 裏 男 女、 牛 背 上 將 的 兒 子、 作 麼 生 投 這 箇 宗 門？ – Ngươi là con cái kẻ quê mùa, là thằng bé sống trên lưng trâu thì làm sao vào Tông môn này được?«.


meanings:
606梵語 trīṇi guhyāni。指祕密之三業。即身密（梵 kāya-guhya）、口密（梵 vāg-guhya）、意密（梵 mano-guhya）。口密又稱為語密，意密又稱為心密。主要為密教所用。　(一)依顯教之解釋，不能以凡慮測得之佛之三業，稱為三密。據大智度論卷十載：(1)身密，如來處大會中，眾見佛之身色及身長不同，乃至現大神變，皆不可思議。(2)語密，佛說法時，或一里，或十里，或百千萬里外皆得聞佛音聲。又於同一會中，或聞說布施，或聞說持戒等，各各隨心所聞，皆不可思議。(3)意密，佛常處寂定，凡所思惟觀察，皆不可思議。　(二)密教以佛之三業屬體、相、用三大中之用大（真如之作用），其作用甚深微細，為凡慮所不及，等覺十地亦不能見聞，故稱三密，與眾生之三業相應，能成就不思議之業用。眾生之三業非但契合佛之三業，且含攝於其中，又眾生心中隱祕之本性同於佛之三密，即眾生三業之實相皆是六大法性之作用，與佛之三業相同，故亦稱三密。眾生之三密中，行者手作本尊之印契，乃至行、住、坐、臥等一切事業，皆稱身密。行者口誦真言，乃至一切言語等口業，皆稱語密。行者心觀本尊，乃至隨事起念一切事業，皆稱意密。眾生之三業相應於佛之三密，稱為三密用大，與「六大體大」、「四曼相大」合稱三大。　佛之三密遍滿宇宙，具體而言則有四種曼荼羅身，其中相好具足之大曼荼羅即如來之身密；三昧耶曼荼羅以密印及種種標幟表示本誓，為如來之意密；法曼荼羅是種子、真言、陀羅尼等言教，為如來之語密；羯磨曼荼羅通於以上三曼荼羅，故通三密。又佛部、蓮華部、金剛部依序配於身、語、意三密。　又三密有有相、無相二種：(一)有相三密，佛與眾生互融，入於瑜伽境界，眾生身結印（身密）、口誦真言（口密）、意觀本尊（意密），此即有相三密。(二)無相三密，眾生所有身、語之行為、內心所思考者皆為三密，此即無相三密。基於有相三密，佛之三密加護攝持在眾生之三業上，稱為三密加持。佛之三密與眾生之三密相應融合，稱為三密相應（三密瑜伽）。另如行者與本尊一體化，當身即可成佛，稱為即身成佛。清淨三業之觀法，稱為三密觀（又作三金剛觀、三金觀、三吽觀），即在身、口、意三處觀「吽」字，此乃觀象徵五智之五鈷金剛杵，以清淨三業罪障之觀法。　此外，三密有四重之本末，第一重，意密之德顯了，是為本；身、口二密隨觀心，成本尊之所作，是為末。第二重，三密皆同至第一實際妙極之境，故平等而無本末之分。第三重，由因至果以意為本，佛果之正位以身相為本，果後之方便以言說為本，故三密互有本末。第四重，身是體，為佛部，故為本；語、意是相用，為蓮華、金剛二部，故為末。　關於三密與六大、四曼之關係，有橫、豎二義。就豎義而言，六大之中，地、水、火三大為身密，風、空二大為語密，識大為意密。在四曼之中，字、印、形次第為語、身、意三密。就橫義而言，一切顯色為身密，一切音聲為語密，一切理趣為意密。依此橫、豎二義，在三密之中攝體相，故四曼、六大微細法體，乃至少分如鄰虛，亦無非業用，三密之一法得攝盡眾德，故三密即大日如來。〔大寶積經卷十密迹金剛力士會、金剛頂瑜伽中略出念誦經卷一、菩提心論、大日經疏卷一、十住心論卷十、辨顯密二教論卷下、大日經開題、五輪九字明祕密釋、即身成佛義〕


meanings:
three mystic things and the six elements


meanings:
（梵 tri-ratna，巴 ti-ratana，藏 dkon-mchoggsum）所謂三寶就是指佛、法、僧三者而言。如果問起佛教是什麽，可以說佛教就是佛、法、僧三寶。有佛教的地方就有三寶。對一個佛教徒而言，歸依三寶是最初，也是最終的一件事情。要成爲佛教徒就必須歸依三寶，所以歸依三寶是佛教徒不可欠缺的條件。不論任何時代、地域，也不論大乘、小乘，歸依三寶都是最受重視的。<#>自古以來，三寶分爲(1)現前三寶，(2)住持三寶，(3)一體三寶等三種，分述如下︰<#>(1)現前三寶︰就是指釋尊在世時的三寶而言。釋尊在世時代的三寶︰釋尊本身就是佛寶，佛所說的教理就是法寶，釋尊弟子如比丘、比丘尼等出家僧團就是僧寶。<#>(2)住持三寶︰佛滅後各時代佛教中的三寶就是住持三寶。佛滅以後，被當成佛寶來崇拜的有︰由金屬、木石等所塑造的佛像，或畫在紙上的佛像，這些都成爲信徒們歸依禮拜的對象。被當成法寶的則是寫在樹葉、樹皮、布帛、紙等物上的經典，或印刷成經卷書册的佛教聖典，這也就是所謂的黃卷赤軸。被當成僧寶的是比丘、比丘尼等出家僧團，也就是現方袍圓領之僧相的出家人。<#>在佛滅之後，未有佛像之時，象徵佛以受人崇拜的，是四個紀念釋尊的地方。這分別是︰佛誕生地嵐毗尼園、成道地摩揭陀、初轉法輪地鹿野苑（波羅奈）、入滅地拘尸羅；另外如佛曾去過的地方，及菩提樹、法輪、佛塔等也都被人當成佛的象徵來禮拜。而佛滅後佛的舍利（śarīra，sarīra）則被當作佛寶來崇拜，各地紛紛建立佛舍利塔，于是佛塔崇拜就廣爲流行了。佛遺留下來的牙齒和頭髮，還有佛用過的佛鉢等物也被人禮拜。含有舍利的佛遺骸叫做dhatu（馱都），緬甸的塔（pagoda）是從錫蘭的馱都（dhātu-gabbha）演化而來的。以上的舍利與遺骸、遺物，及種種佛的象徵（如佛塔）等都被視爲佛寶的一種。<#>(3)一體三寶︰也稱爲同體三寶。從哲學理論上來看佛法僧三寶，這三者應該當作一體來解釋而不是個別的。<#>佛發現了法，幷且說法，因此而有佛的教理，如果沒有佛陀悟法說法，便沒有佛教教理，所以法是依存于佛的。佛是由于藉著發現法、悟法、體得法而成佛的，因此，離開法，佛也就不存在。總之，佛是以法爲本質的。又，僧是佛的代表（象徵），是代替佛向民衆說法的人，因此，離開佛與法，僧是不可能獨存的。<#>反過來說，佛與法也必須依賴僧寶的傳布弘揚才更能顯示出其價值和意義。也只有僧寶才能將佛和法的機能顯現出來。佛、法、僧三者之密不可分的關係，由此可知。所以佛、法、僧三者具有一體而不可分的關係，故稱爲一體三寶。<#>就以上三種三寶加以考察，通常我們所說的‘三寶’，是指歷史上的現前三寶而言。現在便根據這種觀念來加以研究。從這個立場來給三寶下定義的話，是這樣的︰<#>佛（buddha），就是佛教的開祖，是佛教教主釋尊。但是如後面所將說到的，佛教在說佛的時候，不只是歷史上的釋尊而已，就如《法華經》〈如來壽量品〉中所說，常在靈鷲山的法身──釋迦牟尼佛也有被當成佛寶的。又如在淨土宗也有將阿彌陀（cAmitāyus，無量壽、Amitābha，無量光）佛當做本尊的佛寶來禮拜的。此外，如密教系統的佛教也有以大日（Mahāvairocana，大毗盧遮那）如來教主爲佛寶的。總而言之，凡是成爲說教的法主、救渡衆生者，以及信徒所皈依崇拜的對象，就是佛寶。<#>法（dharma，dhamma），就是佛所說的教法。那是使人人脫離現實的不安與苦惱，邁向無苦安穩之理想境界的教法，也是引導社會全體步入和平幸福之世界的教法。總之，法就是佛教的世界觀與人生觀，社會人生到底應該是一種什麽樣的狀態呢？佛教的信仰與實踐就從這個問題開展出來。這樣的教法總稱爲法寶。法寶可分爲下列兩大類︰<#>(1)能詮的言教︰用語言文字表現，書寫印刷出來的經典之類。<#>(2)所詮的教理︰經典中所包含的思想、學說等的教理內容。<#>前者是形式上的教法，後者則是教法的內容。<#>僧（saṃgha），就是指代替佛向民衆傳布佛教理論與實踐，指導教化民衆的出家僧伽。<#>僧伽的意義與機能，有以下三種︰(1)僧伽是佛教的專家。(2)僧伽是信仰的指導者。(3)僧伽是正法的承續者。<#>這三點的意義，略如下述︰<#>(1)佛教的專家︰僧伽必須具備正確的佛教信仰，能正確的理解佛教的世界觀、人生觀等教理學說，由正確的實踐修行，而得到深切的、體驗的開悟。在原始經典中，認爲僧伽是具備妙行、質直行、如理行、正行等四雙八蝶聖者，這裏所指的就是佛教的專家。<#>(2)民衆信仰的指導者︰僧伽必須是上述所說的佛教專家，同時也是民衆信仰的指導者。必須具有救渡苦難的教化能力與手段方法，且具有教化意願，而專心致力于救渡衆生。在前項定義中之所以說僧伽應該接受世間的供養、恭敬、合掌禮拜，是無上福田，就是這個緣故。另外像阿羅漢具有三明六通等神通奇迹的靈異能力，這些都可作爲教化的手段，因此阿羅漢也應該算是符合這一個項目。<#>(3)正法的承續者︰使‘正法久住’是僧伽的重要任務之一。這就是說，要正確的傳持正法，勿使斷絕。直到後世永遠傳承持續下去。因此所謂‘僧伽’這樣的團體，就是正法的承續者。（取材自《佛教要語的基礎知識》）<#>◎附︰太虛《佛法僧義廣論》（摘錄）<#>(一)佛觀<#>(1)依釋迦牟尼佛建立佛之根本觀。<#>(2)信釋迦牟尼佛確得無上正遍覺，最高無上。<#>(3)毗盧遮那或大日或盧舍或金剛持，皆爲釋迦牟尼大功德聚之別名，不得視爲牟尼以外之他佛。<#>(4)他世界之阿彌陀佛、藥師佛，或往劫之燃燈佛等，皆由信釋迦牟尼佛之說而知之者，皆與釋尊平等。<#>(5)佛爲積無數劫大行所圓之極果，不得與流俗所稱爲活佛等混同。<#>(6)佛爲出世三乘聖衆中之大聖，人天猶爲凡世，不得與凡世人倫聖哲混同。<#>(7)佛爲法界諸法（宇宙萬有）之遍正覺者，亦爲教化一切有情令 遍正覺者，不得與一神教的創造主宰及多神教的禍福于人等迷信之神混同。<#>(二)法觀<#>(1)一切經律，皆源本佛所宣說之聲教，由佛徒歷次結集而成者。<#>(2)佛徒結集佛說，初亦口誦相傳；用文字寫成書本則時先後不一，以佛徒時代不同，故小乘與大乘之經律亦寫成先後有殊。<#>(3)信超人天之聖人必有非常之勝事，故經律所言不思議事皆應確信爲實事，不得以凡識疑議之。<#>(4)諸論及撰述語錄皆賢聖佛徒修證有得、宗依佛說而闡揚詮釋者，故今亦可憑佛說親證而研究抉擇之。<#>(5)大乘諸宗之各標其勝，在集中其理解于一念而起觀行；建宗趣行或殊，真本覺果無二。<#>(6)菩薩藏法與聲聞藏法，境行果皆別，然聲聞境行果亦爲菩薩所含攝。<#>(7)佛之教法，發源于佛及聖衆之無漏智果，故不得視同其餘出于有漏凡識之教學，但于餘教學皆可或被或攝以助顯無上義。<#>(三)僧觀<#>(1)勝義僧寶雖在三乘聖衆或賢聖衆，但此土之住持僧寶必在出家五衆，尤在苾芻衆。<#>(2)他方淨土雖或純一菩薩僧無有在家出家之別，但此濁土則須出家菩薩乃入僧寶。<#>(3)住世持教之佛徒團，應依七衆律儀而建立。在家二衆佛徒，雖非全僧亦非全俗，此爲已進三寶之門者，異于隔離三寶之凡俗，故曰近事，爲介于僧與俗之間，可稱爲‘居俗近僧衆’。受三歸以上及日本之真宗僧、西藏之紅教喇嘛等，攝屬于此。由此中修轉輪王十善行者，攝化民衆建設新社會，利樂人世。<#>(4)尊敬三乘聖賢僧，彌勒菩薩等雖現天相亦同大乘聖僧尊敬。<#>(5)敬崇出家住持僧衆，但最低限度須明佛法大義、信心充足，能持比丘四根本戒者，乃認爲出家住持僧衆。<#>(6)不知佛法亦無信心且不持戒者，應驅出于僧衆之外，不認其爲出家僧衆。<#>(7)由僧相僧德之僧衆，建設佛教清淨幢相之新僧寶、師表人天。<#>(四)總結<#>佛是我們的教主；法是從佛金口所宣出來的；出家和在家弟子的七衆，是宣揚佛法的集團──攝化人民入正軌，將整個的佛法播傳社會，使一切人民皆得無上利益，將佛的大悲水普遍輸入人民的腦海中，使轉惡成善造成清淨的國土。我們對三寶認清後，信仰才有一定的標準和對象，方不致盲從瞎信，走入歧途。<#>信佛教的初步，就是歸依佛法僧三寶確定信心。永不歸依邪魔外道，以佛爲唯一的大師，非是人天所能及到；對法尤須明白瞭解清楚，真正能生信仰；依僧之具足德相嚴淨律儀，爲指導修學佛法的模範師；這樣是正信三寶。能承受佛法僧的教義，方不是迷信盲從。世人對某一件事能認清，才能决定方針和主意去做，而信佛法亦是這樣。對佛法能真正認清楚，任他是何種美妙的誘惑，决不回意退心。倘對佛法的真理不弄清，那就决定不生信心，這是不言可知的。我們假使以佛法當學問拿來研究，單對于法生信心，而不知法是由無上大覺的佛證到親口宣說出來，故對佛不生信仰，則雖雲信法而非真信，以他對于法的本義仍未明白。不知法是由無上大覺究竟證到的諸法實相，說出來的真正微妙諦理，倘不信由佛所證，即對于法亦不能徹底瞭解。如能信佛，那是已經進一步認清了能證明諸法實相是由佛親證說出來的。或者對佛對法皆能認清，而對于僧尚不生敬仰心，這就是信佛法而未信僧，那麽佛法便遠離人間，而不能切近人間實際。應知僧是上至等覺菩薩，次至十地、十向、十行、十住的菩薩，以及二乘賢聖，及發心出家受戒的凡夫僧，統名曰僧。若能具足信佛法僧，則能依出家僧以至二乘賢聖僧、大乘菩薩僧，而爲由人修到佛果的階梯；先由信僧，進至信法，再進至信佛。信仰佛法僧三寶是不能離開的，能具足信佛法僧，便是從佛口生、從法化生的真正佛子。<#>［參考資料］　《過去現在因果經》卷三；《成實論》卷一〈具足品〉；《究竟一乘寶性論》卷二；《大乘法苑義林章》卷六（本）；《雜阿毗曇心論》卷十；《大毗婆沙論》卷三十四；《俱舍論》卷十四；《大智度論》卷五十七；《大乘義章》卷十；《華嚴經孔目章》卷二；《菩薩戒經疏删補》卷上；《法華經玄義》卷五（下）；《釋門歸敬儀》卷上；《四分律行事鈔資持記》卷中一之四；中村元、三枝充德《佛教》第一部；金子大榮《佛教概論》第三篇第二章。<#>


meanings:
700梵語 tri-ratna 或 ratna-traya，巴利語 ti-ratana 或 ratanattaya。係指為佛教徒所尊敬供養之佛寶、法寶、僧寶等三寶。又作三尊。佛（梵 buddha），乃指覺悟人生之真象，而能教導他人之佛教教主，或泛指一切諸佛；法（梵 dharma），為根據佛陀所悟而向人宣說之教法；僧（梵 saṃgha），指修學教法之佛弟子集團。以上三者，威德至高無上，永不變移，如世間之寶，故稱三寶。　究竟一乘寶性論卷二舉出三寶之六義：(一)希有之義，謂此三者累經百千萬劫，一如世間難得之珍寶。(二)明淨之義，謂此三者遠離一切有漏法，無垢明淨。(三)勢力之義，謂此三者具足不可思議威德自在。(四)莊嚴之義，謂此三者能莊嚴出世間，一如世寶能莊嚴世間。(五)最勝之義，謂此三者於諸出世間之法中為最上勝妙者。(八)不變之義，謂此三者乃無漏法，不為世間之八法所更動變易。　大乘法苑義林章卷六本則舉出四義，以明示設立三寶之緣由：(一)為對治外道之邪三寶，是為反邪歸正之義。(二)佛為調御師，法為彼師之法，僧為彼師之徒。此三者所證無量，種類相同，故合立一法；然以能證之因果相互有別，故分師徒。(三)上根之人欲取證佛菩提，故為說佛寶；中根之人欲求自然智而了達因緣之法，故為說法寶；下根之人依師受法，理事不違，故為說僧寶。(四)佛如良醫，法如妙藥，僧如看護者；對一患病之人而言，良醫、妙藥、看護者均不可少。　另於瑜伽師地論卷六十四舉出佛法僧三者有六義之別：(一)相之別，謂佛為自然覺悟之相，法為覺悟之果相，僧為隨他所教的正修行之相。(二)業之別，佛為轉正教之業，法為捨除煩惱苦的所緣境之業，僧為勇猛增長之業。(三)信解之別，謂對於佛寶，應有親近承事之信解；對於法寶，應有希求證得之信解；對於僧寶，應有和合同一、法性共住之信解。(四)修行之別，謂對於佛寶，應修供養承事之正行；對於法寶，應修瑜伽方便之正行；對於僧寶，應修共受財法之正行。(五)隨念之別，謂應各以餘相隨念佛寶、法寶、僧寶。(八)生福之別，謂於佛寶依一有情而生最勝之福，於法寶即依此法而生最勝之福，於僧寶則依眾多有情而生最勝之福。　依諸論所說，三寶之類別有多種，通常有三種之別，即：(一)別相三寶，又稱階梯三寶、別體三寶。即佛、法、僧各各相別不同，佛初於菩提樹下成道，但示丈六之身，及說華嚴經時，特現為盧舍那佛之身，故稱佛寶。佛於五時所說之大乘、小乘等經律，稱為法寶。於稟佛之教法，修因得果之聲聞、緣覺、菩薩等，稱為僧寶。(二)一體三寶，又稱同體三寶、同相三寶。就其意義與本質而言，佛、法、僧三寶，名雖有三，但體性為一。例如，佛從覺者之立場而言，為性體靈覺，照了諸法，非空非有，故稱佛寶；但佛德足以軌範一切，亦即法性寂滅，而恒沙性德，皆可軌持，故亦稱法寶；又如佛為完全無諍之和合狀態，僧團之特質為和合無諍，故亦稱僧寶。如此則一佛寶而具足三寶。(三)住持三寶，指流傳、維持佛教於後世之三寶，即佛像、經卷、出家比丘等三寶。大乘認為八相成道為住持佛，益世之一切教法為住持法，被教化而成立之三乘眾為住持僧，此三者並稱住持三寶。　以上為三種三寶，此外尚有四種三寶（一體三寶、緣理三寶、化相三寶、住持三寶）、六種三寶（同體、別體、一乘、三乘、真實、住持）等說。三寶係世人免苦之根源，故有歸依三寶之舉，稱為三歸，又作三歸依，乃入信佛教之第一要件。　有關三寶之標幟，我國與日本歷來較乏用以表示三寶之符號或圖像，在印度則使用情形較盛，其類別有二：(一)三寶各別之記號，通常以塔形表示佛，以輪寶表示法，以菩提座或獅子座表示僧。(二)以一種形像表示三寶，通常用由三叉戟變化為鍬形狀之標幟。西藏之喇嘛教亦以三瓣寶珠表示三寶。〔增一阿含經卷十二、過去現在因果經卷三、觀無量壽經、新華嚴經卷十八、成實論卷一具足品、雜阿毘曇心論卷十、大毘婆沙論卷三十四、俱舍論卷十四、大乘義章卷十〕（參閱「三歸依」688、「三寶章」704、「四種三寶」1795）


meanings:
three things associated with the three treasures


meanings:
703又作三寶標、三寶、三叉、三鈷。用以象徵佛法僧三寶之圖象、標幟等。印度阿育王時代即已盛行，今山琦塔（Sanchi）四門存有此類刻畫，多用以裝飾塔門之尖頭、柱、橫梁。其章標多於法輪之上安三叉，一般即以三叉象徵三寶；另有一說，即以三叉象徵佛寶，法輪象徵法寶，樹葉象徵僧寶。於今阿摩羅婆提大塔（梵 Amarāvatī）內側之玉垣發現有二種三寶章之刻畫，其一於上欄刻有佛塔，中欄刻法輪，下欄刻樹木；另一種即中央刻佛塔，左側刻法輪，右側刻樹木。〔A. Cunningham：The Bhilsa Topes; Stūpa of Bharhut; J. Fergusson: Tree and Serpent Worship ; History of Indian and Eastern Architecture、印度佛蹟實寫解說、印度旅行記（天沼俊一）〕


meanings:
(1710-1799) Thiền tăng đời Thanh, họ Lương, tên Di, tự Lễ Bỉnh, pháp danh Xuyên, hiệu Tam Phong, người xứ Thuận Đức, Quảng Đông, Trung Quốc. Nối pháp Thiền sư Triện Ngọc, đời thứ 38 hệ Thanh Nguyên. Sư là một hoạ tăng nổi tiếng niên hiệu Càn Gia.


meanings:
Chùa nằm trong núi Ngu Sơn, thành phố Thường Thục, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc. Khoảng niên hiệu Vạn Lịch (1573-1619) đời Minh sáng lập, Hán Nguyệt Pháp Tạng khai sơn, xưa gọi là »Tam Phong Thiền Viện«. Niên hiệu Khang Hi thứ 38 (1699) đời Thanh ban tặng tấm biển »Tam Phong Thanh Lương Thiền Tự«.


vietnamese:
tam phong tạng hoà thượng ngữ đăng <bktt>


meanings:
Chùa ở khu núi Văn Phong, huyện Bình Hoà, tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc. Nguyên tên »Tam Bình Chân Viện«, niên hiệu Bảo Lịch thứ 3 (827) đời Đường Thiền sư Nghĩa Trung sáng lập, địa chỉ ban đầu ở phía đông nam sườn núi Tử Chi, thành phố Chương Châu. Lúc pháp nạn Hội Xương chùa chiền bị phá huỷ. Niên hiệu Hàm Thông thứ 7 (866) Nghĩa Trung xây dựng lại chùa Tam Bình trong khe sâu núi Đại Bách, gần núi Cửu Thành, huyện Bình Hoà. Sau đó nhiều lần xây, nhiều lần huỷ. Chùa Tam Bình hiện tại được xây vào cuối đời Thanh. Kiến trúc hiện còn tựa vào núi theo thứ tự đi lên, chủ thứ phân minh, liên tiếp ba dãy nhà, trước thấp sau cao, tổng diện tích 3000㎡. Đại hùng bảo điện rộng rãi hiên ngang, mặt rộng 5 gian, trước có nguyệt đài, hai bên là lầu chuông, lầu trống. Trong điện đường có tượng đắp thếp vàng Tam Bảo Như Lai, thần thái hoà nhã hiền lành. Dãy thứ hai là Tổ sư điện địa thế cao hơn đại hùng bảo điện, mái đơn, mặt rộng 2 gian thờ tượng Nghĩa Trung và 4 pho tượng thị giả bộ mặt dữ dằn đứng hầu hai bên. Dãy cuối cùng là tháp điện, nền toà cao 2m, chính giữa điện đường trong khám đá có tượng Nghĩa Trung ngồi kiết già. Hai bên vách điện có khảm bia đá »Trùng khắc Đường Vương phúng Chương Châu Bình đại sư bi« do lí Mật đời Minh viết và 7 tấm bia khắc của Lưu Bột, Vương Tài đầu đời Thanh.


