# tbl_dictionary

meanings:
Tháp nằm trong khuôn viên chùa Diên Khánh, huyện Tế Nguyên, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc. Được xây vào niên hiệu Cảnh Hựu thứ 3 (1036) đời Tống. Tháp gạch hình lục giác 7 tầng theo kiểu mái kín, cao khoảng 26m. Mặt tường mỗi tầng bên ngoài tháp có khảm tượng Phật xây bằng gạch hoặc thiết kế cửa tháp hình khuê. Mái tháp dùng gạch xếp chồng khít nhau trông ngắn gọn thô kệch. Đường viền của thân tháp hơi bày hình parabol hùng vĩ sừng sững, đẹp đẽ hùng tráng. Bên trong là tháp tâm thất hình lục giác, trong thất có một tấm bia đời Tống »Tế Nguyên Huyện Long Đàm Diên Khánh Thiền Viện Tân Tu Xá-lợi Tháp Kí«, thư pháp tinh mỹ, chữ cũng rõ ràng. Phía tây tháp có suối phun tập họp thành đầm, gọi là »Long Đàm« là nguồn phía tây sông Tế Thuỷ. Ban đêm bóng tháp rọi xuống đầm đẹp như một bức tranh, được ca ngợi là »Long đàm dạ nguyệt«.


meanings:
Còn gọi: Pháp Vân Tự, Chùa Dâu. Chùa ở thôn Khương Tự, xã Thanh Khương, huyện Thuận Thành, tỉnh Hà Bắc, Việt Nam. Chùa ở vào một vị trí đặc biệt, toạ lạc trên giao điểm những con đường lớn của thời xưa, có thể coi là trung tâm của thị tứ Luy Lâu. Dấu tích của chốn đô hội xưa kia, nay là những xóm làng Lũng Khê, Khương Tự, Đại Tự, Công Hà, Văn Quán… liên tiếp thiết lập theo chiều Bắc Nam, dọc theo con sông Dâu. Đây là ngôi chùa đầu tiên của Việt Nam, được khởi dựng vào đầu thế kỉ III, là chốn tu trì và đạo tràng thuyết pháp của các vị danh tăng như: Tì-ni-đa-lưu-chi, Pháp Hiền và Quan Duyên. Chùa Diên Ứng hiện tại còn thờ tượng Tổ Tì-ni-đa-lưu-chi, nên nơi đây chính là Tổ đình của thiền phái Tì-ni-đa-lưu-chi. Quần thể kiến trúc được sắp đặt theo kiểu »Nội công ngoại quốc«: Tăng xá và các nhà phụ thuộc mái ngói tường đất lập thành một khu riêng kề bên vách hữu của chùa. Còn phần chính của chùa là một khu vũ, hình chữ nhật rộng hơn 30m, dài 80m, gồm trước mặt là tiền đường, sau lưng là hậu đường, hai bên là hành lang thật dài. Những ngôi nhà tường gạch lợp ngói làm bắt vần quây bọc một sân gạch rộng và ba toà điện chính nối liền với nhau thành hình chữ công (工). Cuối cùng có một ngôi miếu nối vào hậu đường và ở giữa sân chùa có dựng cây tháp tên »Hoa Phong«, tương truyền được Mạc Đĩnh Chi xây dựng vào cuối thế kỉ XIII và được xây dựng lại vào niên hiệu Vĩnh Hựu thứ 4 (1738).


meanings:
2881位於日本京都滋賀縣境比叡山。又作比叡山寺、比叡寺、比江寺、山門、北嶺、台嶺。為日本天台宗總本山。桓武天皇延曆四年（785），最澄於此結一草庵，三年後，創立根本中堂，於中安置自作之藥師佛像，稱為一乘止觀院。後於延曆二十三年來華參學，翌年返日，依敕願建大伽藍，遂開日本天台法華宗。　弘仁十三年（822）最澄示寂。同年敕許建大乘戒壇，翌年賜「延曆寺」之額。義真任第一世天台座主，又有圓仁、圓珍等高僧輩出，故宗風大盛，諸堂建設次第完備，最盛時有三塔、十六谿、三千餘坊。貞觀元年（859），圓珍再興園城寺，以為別院。平安時期（794～1192）和鎌倉時期（1192～1333）佛教興盛，不少名僧到此學習。元龜二年（1571），織田信長（1534～1582）與延曆寺僧兵衝突，燒毀全山，僧眾死傷頗多。後在豐臣秀吉（1536～1598）、德川家康（1542～1616）支持下，由全宗、詮舜等重建，大致恢復舊觀。　教學方面，圓密戒禪之外，淨土思相亦發達於此，故發展為一綜合佛教之道場，開創鎌倉時期新佛教之祖師大都曾登臨此山修學。南北朝時（1336～1392），後醍醐天皇亦曾兩度親臨。　全山內分三塔：(一)東塔，以根本中堂為中心。根本中堂置有本尊藥師如來、千手觀音立像。大講堂於近年燒毀，本為舉行六月會、十一月會等法會之場所。戒壇院為圓頓戒（即大乘戒）最早之戒壇。此外，有文殊院（又稱一行三昧堂，係模仿我國五臺山之風格而建者）、前唐院（圓仁住處）、總持院、淨土院（最澄之廟所）、檀那院（覺運住處）、五智院（圓仁之廟所）、明王院（無動寺之本堂）、大乘院（慈圓之舊蹟、親鸞之修學所）。(二)西塔，以釋迦堂為中心。釋迦堂又稱轉法輪堂，本尊為釋迦如來，並安置文殊、普賢、四天王等像；西塔一院之大眾，於此堂修法華法、八字文殊法、不動法等。法華堂與常行堂有曲折之迴廊。黑谷之青龍寺位於釋迦堂之北，係良源所創，後為法然、真盛之修學地。此外尚有琉璃堂、相輪橖等。(三)橫川，以橫川中堂為中心。橫川中堂又稱首楞嚴院，圓仁所創，本尊為聖觀音，並安置脅士毘沙門天、不動尊。此外，四季講堂（又稱定心房）為良源之住處，惠心院為源信住處，定光房為日蓮之修學地，華藏院為道元之剃髮處，東山麓之滋賀院為延曆寺本坊，日吉神社則祭祀山王權現。　本寺寺寶有宗祖最澄所書寫之將來目錄、羯磨金剛目錄、天台法華宗年分緣起、六祖惠能傳、入唐牒、山門再興文書等。〔九院佛閣抄、山門堂舍記、叡岳要記、三塔諸寺緣起、傳教大師行狀、天台座主記卷一、卷二、山家最略記〕


meanings:
→ phong huyệt diên chiểu thiền sư 風穴延沼禪師


meanings:
(886-973) Thiền tăng đời Tống, họ Lưu, người xứ Dư Hàng (nay ở phía tây Hàng Châu) Trung Quốc, nối pháp Thiền sư Nam Viện Huệ Ngung, tông Lâm Tế đời thứ 11. Sư khai pháp ở chùa Phong Huyệt tại Nhữ Châu (nay là huyện Lâm An tỉnh Hà Nam). Tác phẩm: Phong Huyệt Thiền sư ngữ lục.


meanings:
(1005-1065) Thiền tăng đời Tống, họ Ngu, người huyện Ngô, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc nối pháp Thiền sư Linh Ẩn Văn Thắng, tông Pháp Nhãn.


meanings:
Còn gọi: Chùa Một Cột. Chùa ở thôn Ngọc Thanh, khu Ngọc Hà, Hà Nội, Việt Nam. Theo truyền tụng, vào năm 1049, sau khi vua Lí Thái Tông nằm mộng thấy Bồ tát Quán Âm dắt đi lên toà sen ngự toạ, quần thần cho là điềm gở, xin Vua cho xây chùa như bông sen nở trên mặt nước để cầu phúc lành dài lâu (Diên hựu). Quy mô chùa không nhỏ như hiện nay mà to lớn, lộng lẫy hơn nhiều. Trên một tấm bia ở chùa Long Đọi (Hà Nam Ninh) dựng năm 1121 có ghi rõ điều đó. Sự độc đáo của kiến trúc chùa Một Cột là toàn bộ ngôi chùa được đặt trên một cột đá cao. Ở đây, có sự kết hợp táo bạo của trí tưởng tượng lãng mạn đầy thi vị qua hình tượng bông sen và những giải pháp hoàn hảo về kết cấu kiến trúc gỗ, bằng hệ thống mộng giằng và đặc biệt là sử dụng các cột chống chéo lớn từ cột đến sàn, vừa tạo thế vững chắc, vừa mang lại hiệu quả thẩm mỹ như đường lượn của cánh sen, thiết lập sự hài hoà giữa mái và sàn bởi một đối xứng ảo. Khối kiến trúc được phụ trợ bởi cảnh quan, có ao, có cây cối, đã tạo nên sự gần gũi, tinh khiết mà vẫn thanh tịnh. Theo: Nguyễn Hùng trong Văn Hoá Việt Nam Tổng Hợp 1989-1995.


meanings:
Chùa thuộc thành phố Nam Kinh, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc. Đời Đường Thiền sư Pháp Trì tông Ngưu Đầu trụ trì chùa này, Thiền sư Trí Oai nối pháp ngài Pháp Trì cũng trụ chùa này và thị tịch nơi đây. Phụ cận chùa này là chùa Phổ Giác núi Ngưu Đầu, là cái nôi của tông Ngưu Đầu.


meanings:
Còn gọi: Chùa Keo Giao Thuỷ. Chùa ở ấp Giao Thuỷ (tên nôm là làng Keo), thuộc hương Hải Thanh đời Lí, nay là thôn Hành Thiện, xã Xuân Hồng, huyện Xuân Thuỷ, tỉnh Hà Nam Ninh, Việt Nam. Chùa do vua Lí Nhân Tông giao cho Thiền sư Giác Hải khởi dựng vào năm 1121 và để vị này làm Trụ trì. Năm 1138, Lí Nhân Tông sắc cho quan địa phương trùng tu. Năm 1167 lại trùng tu, và Vua đổi tên là chùa Viên Quang (hiện còn bia »Viên Quang tự bi minh tinh tự« do Dĩnh Đạt soạn).


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại, nối pháp Thiền sư Thanh Lương Văn Ích, tông Pháp Nhãn, trụ viện Trường Khánh ở Lô Châu (nay là huyện Hợp Phì, tỉnh An Huy) Trung Quốc.


meanings:
① Triều đình, chỗ phát chánh lệnh cho cả nước theo gọi là đình. Như đình đối 廷對 vào đối đáp ở chốn triều đình, đình nghị 廷議 sự bàn ở trong triều đình.


meanings:
Triều đình: 宮廷 Cung đình, cung vua; 廷對 Đối đáp ở chốn triều đình; 廷議 Bàn bạc ở chốn triều đình.


meanings:
(1299-1368) Thiền tăng đời Nguyên, họ Đổng, tự là Dụng Chương, hiệu là Lại Am, Lại Ông, Kí Xuyên, người xứ Phàn Dương (Ba Dương, Giang Tây). Thuở nhỏ xuất gia, học rộng nhớ dai, rất am tường những sự thật triều Tống, bậc túc nho đều khâm phục sự hiểu biết sâu rộng của sư. Sư yết kiến Tiếu Ẩn Đại Tố ở Thiên Trúc. Đại Tố khen rằng: »Ông là dòng dõi Hoàng Long, Phật Ấn«. Khi Đại Tố trụ trì chùa Long Tường, chùa Tập Khánh ở Nam Kinh đều mời sư làm Đệ nhất toạ. Về sau sư lần lượt trụ các chùa Long Phong, Thuỵ Nham, Trung Thiên Trúc, Tịnh Từ. Niên hiệu Hồng Võ thứ 1 (1368) đời Minh, sư thị tịch ở Chung Sơn. Tác phẩm: Kí Xuyên Tập, Ngũ Hội ngữ lục.


vietnamese:
kiến lập tứ vô sắc uẩn vi thiện bất thiện vô kí tính <pttđ>


vietnamese:
kiến lập mạn đồ la cập giản trạch địa pháp <đpb>


vietnamese:
kiến lập hữu ngã hữu ngũ quá thất <pttđ>


vietnamese:
kiến lập cực vi hữu ngũ thắng lợi <pttđ>


meanings:
upset, overturn, turn over, invert, reverse


meanings:
① Về, cũng như chữ hồi 回. ||② Nay thông dụng như chữ hồi tị 廻避 nghĩa là tránh đi.


meanings:
return (transfer) one's merit to another


meanings:
to devote oneself to the salvation of others


meanings:
① Tục dùng như chữ nãi 迺 hay chữ nãi 乃.


meanings:
① Chắp tay vái chào (dùng như 拱, bộ 扌); ② Như 廿 (còn viết có tự dạng như 廾, thuộc bộ 十).


meanings:
twenty-four factors not associated with mind


vietnamese:
trấp võng mịch đăng mông trấp võng mịch đăng mông <pttđ>

meanings:
[ / / / ] 瑜伽八十九卷九頁云：不如所欲、非時睡纏之所纏縛；故名 / / / ]瞢。


meanings:
① Cái mũ lớn đời xưa. Chia ra hai thứ mũ da và mũ tước, mũ da để quan võ dùng, mũ tước để quan văn dùng. ||② Nhân mũ biện bằng da là mũ quan võ đội nên gọi quan võ là biện như binh biện 兵弁, tướng biện 將弁, v.v. ||③ Hấp tấp, nóng nảy. Cũng như chữ biện 卞. ||④ Sợ run lẩy bẩy. Ta quen đọc là biền. ||⑤ Một âm là bàn. Vui.


meanings:
① Chiếc mũ lớn (thời xưa); ② Chức quan võ thấp (thời xưa); ③ (văn) Hấp tấp nóng nảy (như 卞, bộ 卜); ④ (văn) Run lẩy bẩy (vì sợ).


meanings:
① Thôi, lui. Tục mượn dùng như chữ dị 異.


meanings:
① Mân mê ngắm nghía, nay gọi sinh con trai là lộng chương 弄璋, sinh con gái là lộng ngoã 弄瓦. ||② Lấy người ra làm trò đùa cũng gọi là lộng. Như hí lộng 戲弄 đùa bỡn, vũ lộng 侮弄 khinh nhờn, v.v. ||③ Thổi. Như lộng địch 弄笛 thổi sáo. Lại là tên khúc nhạc nữa. ||④ Ngõ. Cũng như chữ hạng 巷.


meanings:
① Chơi, bỡn, giỡn, đùa, nghịch: 小孩兒喜歡弄沙子 Trẻ con thích nghịch cát; 戲弄 Đùa giỡn; 侮弄 Khinh nhờn; ② Làm, nấu: 弄飯 Nấu cơm; 弄臟 Làm bẩn; ③ Lấy, kiếm: 你去弄點水來 Anh đi lấy tí nước về đây; ④ Giở: 弄手段 Giở thủ đoạn; ⑤ Khiến cho, làm cho: 弄得大家不高興 Làm cho mọi người không vui lòng; ⑥ (văn) Mân mê ngắm nghía: 弄璋 Sinh con trai; 弄瓦 Sinh con gái; ⑦ (văn) Thổi: 弄笛Thổi sáo. Xem 弄 [lòng].


meanings:
Gã đùa với bóng. Thiền tông dùng thuật ngữ này chỉ cho kẻ ngu chỉ thấy bên ngoài chứ không thấy được lí thể chân thật. Tắc 93, Bích Nham Lục (Đại 48, 217 thượng) ghi: »僧 問 大 光： 『長 慶 道： 因 齋 慶 讚、 意 旨 如 何？』 大 光 作 舞、 僧 禮 拜。 光 云： 見 箇 什 麼 便 禮 拜？ 僧 作 舞。（依 樣 畫 貓 兒、果 然 錯 會、 弄 光 影 漢） 光 云： 這 野 狐 精！ – Tăng hỏi Đại Quang:『Trường Khánh nói: Nhân trai chúc mừng, ý chỉ thế nào?』Đại Quang liền múa. Tăng lễ bái. Đại Quang nói: Ông thấy cái gì mà lễ bái? Tăng liền múa. (Bắt chước vẽ con mèo, quả nhiên hiểu sai, đây là gã đùa với bóng). Đại Quang nói: Đồ chồn tinh ranh này«.


meanings:
① Lắc lư cái bóng của mình. Đong đưa bóng hình. Bài thơ Ngũ vị của Thiền sư Chân Ý Lan trong GTPĐL q. 27 ghi: »偏 中 正、 曉 月 㧧 雲 花 弄 影。 – Thiên trung chính, trăng tỏ xuyên mây bóng hoa đong đưa«. ② Hành vi giả dối, câu nệ nơi sự vật hư huyễn. Tiết Phật Giám Cần Thiền sư trong GTPĐL q. 25 ghi: »然 則 眞 妄 同 源、 妄 因 眞 立、 其 奈 少 有 窮 徹 根 源。 多 是 緣 枝 逐 葉、 返 成 弄 影 底 漢。 – Thế thì chân vọng đồng nguồn, vọng do chân lập, sao ít có người thấu triệt cội nguồn, phần lớn là tìm nhánh lá, trở thành kẻ câu nệ nơi sự vật hư huyễn«.


meanings:
Đùa giỡn với bóng. Tỷ dụ đời người như bóng chớp, tất cả lời nói, hành vi đều hư huyễn. Tiết Thắng Nhân Hoặc Tĩnh Thiền sư trong NĐHN q. 18 ghi: »後 晦 處 漣 漪 之 天 寧、 示 微 疾、 書 偈 曰： 弄 罷 影 戲、 七 十 一 載。 更 問 如 何、 回 來 別 賽。 – Về cuối đời, sư ở chùa Thiên Ninh của Liên Y, thị hiện có chút bệnh, viết kệ rằng: Bảy mươi mốt năm, đùa giỡn với bóng. Còn hỏi thế nào. Khi trở lại sẽ bày keo khác«.


meanings:
Làm những việc giả dối, quái gở; giảo quyệt khoác lác. Tiết Thị Nhật Bản Không Thiền nhân trong Trung Phong quảng lục q. 4 ghi: »揚 塵 播 土、 掣 風 掣 顛、 認 精 魂、 弄 捏 怪、 乃 至 奇 言 妙 語、 與 奪 抑 揚、 鼓 引 學 人 向 他 一 棒 一 喝 之 下、 邪 知 曲 解。 – Tung vãi đất cát, điên điên khùng khùng, nhận lấy thức thần làm những việc quái gở, cho đến lời nói dị thường, cho lấy khen chê, tiếp dẫn người học bằng cách bên đánh bên hét cũng đều là những thứ tri giải tà vạy«.


meanings:
Ngắm vật mà không biết tên. Mô tả phàm phu ngu muội không biết chính mình xưa nay sẵn có Phật tính. Tắc 82, Bích Nham Lục (Đại 48, 208 trung) ghi: »問 曾 不 知 （東 西 不 辨、 弄 物 不 知 名、 買 帽 相 頭）； 答 還 不 會、 月 冷 風 高、 古 巖 寒 檜。 – Hỏi đã chẳng biết (không phân biệt đông tây, ngắm vật mà không biết tên, mua nón phải xem tướng), đáp còn chẳng hiểu, gió to trăng lạnh, cây lạnh núi xưa«.


meanings:
Hành vi giả dối, cố tình huyễn hoặc người. Vô Môn Quan ghi: »念 起 即 覺、 弄 精 魂 漢。 兀 然 習 定、 鬼 家 活 計。 – Niệm khởi liền giác là gã cố tình huyễn hoặc người; ngây ngây tập định là kế sống trong nhà quỷ«. Pháp Diễn ngữ lục q. thượng: »上 是 天 下 是 地。 南 北 東 西 依 舊 位。 釋 迦 老 子 弄 精 魂。 達 磨 西 來 多 忌 諱。 – Trên là trời, dưới là đất. Nam Bắc Đông Tây y nguyên vị trí cũ. Lão già Thích-ca cố tình huyễn hoặc người, Đạt-ma từ Ấn Độ sang có lắm điều kiêng kị«.


meanings:
Hành vi giả dối, cố tình huyễn hoặc mọi người. Thung Dung Am lục q. 1 ghi: »閉 門 打 睡、 接 上 上 機。 頋 鑒 頻 申、 曲 爲 中 下。 那 堪 上 曲 䚄 木 弄 鬼 眼 睛？ 有 箇 傍 不 肯 底 出 來、 也 怪 伊 不 得。 – Đóng cửa ngủ say là tiếp cơ thượng thượng, sử dụng ngữ cú để chỉ bày là phương tiện tiếp dẫn căn khí trung hạ. Đâu kham lên pháp toà cố tình huyễn hoặc mọi người? Có người bên cạnh chẳng chịu bước ra, trách móc y cũng chẳng được«.


meanings:
① Che trùm. ||② Ðồ gì miệng bé trong ruột rộng gọi là yểm.


meanings:
(văn) ① Che chắn, che trùm, che đậy; ② Vật có miệng nhỏ ruột rộng.


meanings:
(văn) ① (cũ) Cờ vây; ② Đánh cờ (dùng như 奕, bộ 大).


meanings:
① Xấu, hại, rách. Như lợi tệ 利弊 lợi hại, tệ bố 弊布 giẻ rách, v.v. ||② Làm gian dối. ||③ Khốn khó. ||④ Một âm là tế. Xử đoán.


meanings:
① (Điều) xấu, hủ bại, dối trá: 作弊 Gian lận, lừa lọc, làm bậy; 營私舞弊 Làm bậy để kiếm chác; ② Tệ, tệ hại, điều hại: 利弊 Lợi hại; 興利除弊 Làm điều lợi, bỏ điều hại; 有利無弊 Chỉ có lợi chứ không có hại; ③ Rách: 弊布 Giẻ rách; ④ Khốn khó; ⑤ (văn) [đọc tế] Xử đoán.


meanings:
① Bắn. ||② Lấy. Ðem binh thuyền đi tuần nã trộm giặc gọi là du dặc 游弋. ||③ Sắc đen.


meanings:
(văn) ① Loại tên có buộc dây dùng để bắn chim; ② Bắn; ③ Lấy; ④ Sắc đẹp; ⑤ [Yì] (Họ) Dặc.


meanings:
① Phép. Sự gì đáng làm khuôn phép gọi là túc thức 足式. ||② Chế độ. Như trình thức 程式, thức dạng 式樣 đều nghĩa là cái khuôn mẫu cho người theo cả. ||③ Lễ. Như khai hiệu thức 開校式 lễ khai tràng, truy điệu thức 追悼式 lễ truy điệu, v.v. ||④ Lễ kính, xe ngày xưa trên có một cái đòn ngang, khi gặp cái gì đáng kính thì cúi xuống mà tựa gọi là bằng thức 憑式. Nguyễn Du 阮攸: Hành sắc thông thông tuế vân mộ, Bất câm bằng thức thán quy Dư 行色匆匆歲雲暮，不禁憑式歎歸與 (trên đường đi qua quê hương đức Khổng Tử: Ðông lộ 東路) cuộc hành trình vội vã, năm đã muộn, Bất giác nương nơi ván chắc trước xe mà than Về thôi. ||⑤ Lời phát ngữ, như thức vi thức vi 式微式微 suy lắm, suy lắm rồi! ||⑥ Dùng.


meanings:
① Dáng, kiểu: 新式 Kiểu mới; 形式 Hình thức, bề ngoài; ② Cách thức, tiêu chuẩn, kiểu mẫu, khuôn mẫu: 格式 Cách thức; 程式 Trình thức; ③ Lễ: 開校式 Lễ khai giảng; 開幕式 Lễ khai mạc; ④ Biểu thức, công thức: 方程式 Phương trình; 公式 Công thức; 式子 Biểu thức; ⑤ (văn) Tựa vào đòn ngang xe cúi mình xuống để tỏ ý kính lễ (dùng như 軾, bộ 車)：天子爲動，改容式車 Thiên tử xúc động, đổi nét mặt cúi xuống đòn ngang trên xe (tỏ ý kính lễ) (Sử kí: Giáng Hầu, Chu Bột thế gia); ⑥ (văn) Trợ từ đầu câu: 式微式微，胡不歸？ Suy vi lắm rồi, sao không về? (Thi Kinh: Bội phong, Thức vi).


meanings:
（梵 śikṣamāṇā，巴 sikkhāmaṇa，藏 dgeslob-ma）七衆之一。指受具足戒以前仍在學法階段的女性出家人。意譯爲學法女、正學女、學戒女。即指從沙彌尼至比丘尼的二年間，令先修練四根本、六法等行法，試其是否堪受具足戒，且驗懷胎之有無。據《四分律》卷四十八〈比丘尼犍度〉所述，十八歲童女應學二歲戒。又年十歲曾出嫁者，皆與六法。《行事鈔》卷下四雲（大正40·155a）︰‘式叉尼具學三法，一學根本謂四重是，二學六法即羯磨所爲，謂染心相觸，盜人四錢，斷畜生命，小妄語，非時食，飲酒也。（中略）學行法，謂一切大尼戒行幷須學之，若學法中犯者更與二年羯磨。’<#>《大智度論》卷十三曾叙述在比丘尼法內特立此二年之式叉摩那的由來。據其所述，佛在世時有一長者之婦，不知有孕而出家受具足戒。其後身重，諸長者譏嫌比丘。佛由于此事乃制定此二年間的六法學戒。《十誦律》等亦載有此事。《瑜伽師地論》卷五十七說，因女人煩惱多，故令其如此逐漸受持。又，《比丘尼鈔》卷一等對此亦有詳說。<#>◎附一︰印順《成佛之道》第四章（摘錄）<#>式叉摩那，義譯爲學法女，是在二年內，受持六法戒的一類。這實在還是沙彌尼（女衆出家的預修），不過仰修比丘尼戒的一分而已。佛制女衆出家，起初當然也只是比丘尼；其後增立沙彌尼；後來又增列式叉摩那；成爲出家女衆的三級制。起因是︰有曾經結婚的婦女來出家，他早已懷了孕。受比丘尼戒後，胎相顯現，生了兒子，這是會被俗人誤會譏嫌的，有辱清淨僧團的名譽。因此，佛制定式叉摩那︰凡曾經結過婚的，年在十歲以上（印度人早熟早婚）；沒有結婚的童女，年在十八歲以上，在受沙彌尼戒後，進受六法戒二年。起初雖爲了試驗有沒有胎孕，但後來已成爲嚴格考驗的階段。如在二年中，犯六法的，就不能進受比丘尼戒，要再受六法二年。二年內嚴持六法不犯，才許進受比丘尼戒，這是比沙彌尼戒嚴格得多了。女衆的心性不定，容易退失，所以在完成僧格（比丘尼）以前，要經這嚴格的考驗。天主教中，修女出家，也要經三次考問，比男衆嚴格得多。不過這一制度，我國也許從沒有實行，也許印度也不受尊重。因爲沙彌及尼戒，比丘及尼戒，雖各部多少不同，而大致都還算一致。惟獨這二年的六法戒，各部的說法不同。舊有部的《十誦律》，法藏部的《四分律》，都說六法，而不完全一樣。新有部的《苾芻尼毗奈耶》，‘二年學六法六隨行’，這是二種六法。大衆部的《僧祇律》，‘二歲隨行十八事’，這是三種六法。二年六法的古說是一致的，而六法的內容不同，這可以想見，這一學法女的古制，早就不曾嚴格遵行，這才傳說紛紜了。<#>◎附二︰續明《戒學述要》〈正學女律儀〉（摘錄）<#>(一)名義及緣起<#>出家律儀中，于沙彌律儀上，有式叉摩那。梵語式叉，此雲學；摩那，此雲法女；新譯正學女。以式叉應學大尼諸行，故得學名。佛初爲大愛道尼說八敬法，其中有‘式叉摩那學戒已，從比丘僧乞受大戒，此法應尊重恭敬贊嘆，盡形壽不得過。’（見《四分律比丘尼犍度》第十七）《行事鈔資持記》上一之二曰︰‘式叉摩那，此雲學法女。由尼報弱，就小（按︰小指勤策十戒）學中（中指正學律儀，以于十戒上，更加六法，故名中。），別提六行，爲具（具，指比丘尼戒）方便。二年則驗胎有無，六法則顯行貞固；十誦所謂練身、練心，即是義也。’律中男子出家，受沙彌戒，年滿二十，與比丘戒。女子出家，受沙彌尼戒，待年滿十八，應二歲學戒，加受六法，得名式叉摩那，至年滿二十，方與比丘尼戒。佛制出家，男二衆，女三衆。女衆所以必須別立式叉摩那位者，略由二緣︰(1)由度已妊婦女出家受具，後胎滿生子，世人譏嫌，謂出家釋子行不淨行，佛因此緣，故制女子出家先與二歲羯磨，用驗胎之有無。知其必無，然後受具，以免世人之譏呵。(2)比丘尼戒深廣無邊，不易受行，而女性報弱，志意不堅，深恐頓受難行，中途退悔，故制令漸學漸受，方不致于中途變悔，貽世深譏，故于沙彌上，更加六法，以便習學大尼諸戒威儀；待其心志堅定，再與比丘尼戒。《瑜伽》五十三雲︰‘問︰何故世尊于比丘律儀中制立比丘、勤策二衆律儀；于比丘尼律儀中制立比丘尼、正學、勤策女三衆律儀？答︰由彼母邑多煩惱故，令漸受學比丘尼律儀。若于勤策女少分學處（十戒），深生喜樂，次應授彼正學所有學處。若于正學多分學處（加受六法），深生愛樂，不應率爾授彼具足，必更二年久處習學，若深愛樂，然後當授彼具足戒。如是長時于少學處積修學已，次方有力能受廣大衆多學處，然後于比丘尼律儀，能具修學。’以正學女，必須法練，故更受六法；而身假時知，故須經兩歲。由此二緣，故佛制立正學律儀。<#>(二)式叉應學之戒行<#>正學律儀，以六法爲其學宗。十誦以大尼八波羅夷法之前六爲六法。《根本說一切有部苾芻尼毗奈耶》卷十八雲︰‘二年內學六法、六隨法’，《僧祇律》謂‘二歲隨順學十八事’（名見下列），皆與《四分律》名事有異，今且依《四分》列式叉摩那應學之法，餘部異說，附于諸隨行中。《四分》式叉六法；詳而言之，應具學三法︰<#>(1)學根本︰即淫、盜、殺、妄之四重戒，一一不得犯，犯者滅擯，不許出家。其相如勤策等律儀中說。<#>(2)學六法︰即正學律儀羯磨所爲。六法者︰{1}與染污心男子身相觸，{2}取减五錢，{3}殺畜生，{4}小妄語，{5}非時食，{6}不飲酒。六中前四，即勤策律儀前四重戒之輕犯；第五在勤策律儀中爲第十；第六即其第五。言與染污心男子身相觸者︰謂明知彼男子以淫欲意──染污心來，而與之膝以上、發以下相摩觸者，是式叉摩那名爲缺戒。此在大尼，犯波羅夷。以是淫戒之近分，欲心重者易犯，故制。取减五錢者︰謂取滿五錢，犯根本盜戒，應滅擯；取五錢以下若四若三，乃至一針一草，是名式叉摩那缺戒。以開重盜之始，故制。殺畜生者︰一切有命者不得故殺，此在大尼犯墮，式叉犯者缺戒。違教傷慈，故制。小妄語者︰謂八非聖言；即見言不見，不見言見；聞言不聞，不聞言聞；覺言不覺，不覺言覺；知言不知，不知言知。大尼犯墮，式叉缺戒。心行諂曲，正違聖道，故制。非時食，飲酒︰相如近事、近住律儀中說。大尼墮罪，式叉缺戒。此正學六法皆是勤策律儀所已有者，不過擇其喜犯，重加約勒而已。《行事鈔》卷上一雲︰‘式叉摩那，六法是其學宗，戒體更不重發；自余隨行對治，同諸三衆（按︰大僧、大尼、沙彌，謂爲三衆）學之。’正學律儀，雖具學三法──學根本，學六法，學諸行威儀──然以六法爲其行本。六法既不出沙彌十戒，故式叉摩那，體同沙彌。六法戒體，于受沙彌尼戒時早已具發，更作羯磨，意在重囑。故《業疏》雲︰‘此學法女，無戒體也；但受別教，位過沙彌。’以式叉摩那若轉根爲男子時，即入沙彌數，不須重受沙彌戒。由此可證，式叉摩那，雖加受六法，而體同沙彌，故別無戒體。犯此學法，是名缺戒，應作突吉羅罪懺悔，幷重與二年羯磨。若二年將滿或已滿，犯六法者，亦應重與二年羯磨，更從始學。<#>(3)學諸行︰式叉摩那，于一切大尼諸戒及威儀，皆應隨學。唯除自手取食授食與大尼。若犯此諸學行，令作突吉羅罪懺悔，還複清淨。<#>［參考資料］　《俱舍論》卷十四；《俱舍光記》卷十四；《慧琳音義》卷六十；《式叉摩尼戒本》；《翻譯名義集》卷三。<#>


meanings:
Giết (kẻ dưới giết người trên): 臣弒其君，子弒其父 Bề tôi giết vua, con giết cha (Chu Dịch).


meanings:
（梵 dhanuṣ，巴 dhanu，藏 ḥdon）古代印度的長度單位。依《大毗婆沙論》卷一三六、《雜阿毗曇心論》卷二、《俱舍論》卷十二、《阿毗達磨藏顯宗論》卷十七所載，七穬麥（yava）成一指節（aṅguliparvan），二十四指節成一肘（hasta），四肘爲一弓。又《方廣大莊嚴經》卷四說，七麥成一指節，十二指節成一■手（vitasti），兩■手成一肘，四肘成一弓。<#>上述四肘一弓之說，經論所說大略相同，但若配以中國之丈尺，則有異說。今略述如下︰<#>(1)《四分律删補隨機羯磨疏》卷一雲︰弓長四肘，則爲七尺二寸。此以一肘爲一尺八寸，一指爲七分五厘。<#>(2)《佛本行集經》卷十二雲︰合七大麥成一指節，七指節成半尺，合兩個半尺成一尺。此以二尺爲一肘，四肘爲一弓。<#>(3)《起世經》卷七雲︰郁單越人，身長七肘，衣長十四肘，上下七肘。其同本異譯之《大樓炭經》卷四雲︰身長一丈四尺，衣廣二丈八尺，長一丈四尺。蓋以一肘爲二尺，一指爲七分一厘餘。<#>(4)《慧苑音義》卷下雲︰一尺五寸爲一肘，四肘爲一弓，三百弓爲一裏。<#>在印度，原本以指節爲度量標準，但依人之身長不同，丈量亦殊，隨而産生種種異說。在中國，度量標準也因時而異。如︰夏之一尺（曲尺）爲十寸，殷之一尺爲九寸，周之一尺爲八寸；故殷之一尺八寸爲夏之二尺。此外，《摩呵僧祇律》卷八說五肘爲弓量，此或許是就周尺而言，但不可確知。再者，周之二尺若爲夏之一尺六寸，其五肘即爲八尺，則同于夏尺之四肘。<#>［參考資料］　《大唐西域記》卷二；《翻譯名義集》卷八。<#>


meanings:
958梵語 dhanus，巴利語 dhanu。音譯馱怒沙。為古代印度之長度單位。據大毘婆沙論卷一三六、雜阿毘曇心論卷二、俱舍論卷十二載，七穬麥（梵 yava）為一指節（梵 aṅguliparva），二十四指節為一肘（梵 hasta），四肘為一弓。故諸經論所載，大抵皆合四肘等於一弓之說，然配之於我國之丈尺，則一肘有二尺、一尺八寸、一尺五寸等異說。如南山律宗之祖道宣所著四分律刪補隨機羯磨疏卷一載，弓長四肘，則為七尺二寸。故一肘為一尺八寸，一指為七分五釐。佛本行集經卷十二載，七大麥成一指節，七指節成半尺，合兩半尺成一尺，二尺為一肘，四肘為一弓。又慧苑音義卷下載，一肘為一尺五寸，四肘為一弓，三百弓為一里。　上記各種異說，蓋因古代印度以指為度量之準則，自依各人身長不同，丈量亦殊；而我國之丈尺，於各朝代不同復為其因，夏一尺為十寸，商一尺為九寸，周一尺為八寸。摩訶僧祇律卷八謂五肘為一弓，或即依準周朝之制。若係依據周尺，則周尺之五肘，與夏尺之四肘，皆為八尺。故諸經記載雖有一弓為四肘、五肘之異，恐亦因各朝代的丈尺不同之故。〔方廣大莊嚴經卷四、起世經卷七、大唐西域記卷二、翻譯名義集卷八〕（參閱「一肘」46）


meanings:
① Cái cung. ||② Số đo đất, năm thước là một cung, tức là một bộ, 360 bộ là một dặm, 240 bộ vuông là một mẫu, vì thế nên cái thước đo đất gọi là bộ cung 步弓, người đo đất gọi là cung thủ 弓手. ||③ Cong, vật gì hình cong như cái cung đều gọi là cung, như cung yêu 弓腰 lưng cong.


meanings:
① Cái cung: 弓箭 Cung tên; ② Những dụng cụ có hình cung: 彈棉花的繃弓兒 Cái cần bật bông; ③ Cung (dụng cụ đo lường ruộng đất ngày xưa, bằng 5 thước): 步弓 Thước đo đất (thời xưa); 弓手 Người đo đất (thời xưa); ④ Cúi, khom, cong: 上山時要弓着腰，一步一步向上爬 Khi lên núi phải khom lưng leo lên từng bước; 弓腰 Lưng cong; ⑤ [Gong] (Họ) Cung.


meanings:
① Viếng thăm, đến viếng người chết và hỏi thăm những sự không may của những người thân thích của kẻ chết gọi là điếu. ||② Thương xót, như hiệu thiên bất điếu 昊天不弔 trời cả chẳng thương. ||③ Treo ngược, như thượng điếu 上弔 treo giốc ngược. ||④ Ðiếu, một nghìn đồng tiền gọi là một điếu, cũng như ta nói là một quan vậy. ||⑤ Xách lấy, cất lấy. ||⑥ Một âm là đích. Ðến.


meanings:
① Treo: 門前弔着兩盞紅燈 Trước nhà treo hai chiếc đèn (lồng màu) đỏ; ② Trục, nâng, bốc, cất, nhấc... lên: 把船上的貨物弔運上岸 Trục hàng ở dưới tàu lên; ③ Viếng, phúng (người chết).【弔喪】điếu tang [diào sang] Viếng người chết, phúng người chết, phúng điếu; ④ (văn) Thương xót: 昊天不弔 Trời cả chẳng thương; ⑤ (văn) Đến; ⑥ Lót lông: 弔皮祅 Lót áo lông; ⑦ Bỏ. 【弔銷】điếu tiêu [diàoxiao] Huỷ bỏ, thủ tiêu, rút bỏ: 弔銷護照 Rút bỏ hộ chiếu; ⑧ (cũ) Quan (tiền), đồng điếu.


meanings:
① Dương cung, như dẫn mãn 引滿 dương hết cữ cung. ||② Dắt, như dẫn nhi tiến chi 引而進之 dắt mà tiến lên. Hai bên cùng dắt dẫn với nhau gọi là dẫn thằng 引繩, cùng tiến cử nhau lên con đường vẻ vang gọi là dẫn trọng 引重 hay cấp dẫn 汲引, v.v. ||③ Rút ra, như dẫn đao 引刀 rút dao, dẫn kiếm 引劍 tuốt gươm, v.v. ||④ Bỏ đi, như dẫn thoái 引退, dẫn tị 引避 nghĩa là tháo thân lui đi. ||⑤ Kéo dài, như dẫn cảnh thụ hình 引頸受刑 vươn cổ chịu hình, dẫn nhi thân chi 引而伸之 kéo cho duỗi ra. ||⑥ Dẫn dụ. ||⑦ Tên thước đo. Mười trượng là một dẫn. ||⑧ Phép bán muối lấy dẫn tính nhiều ít, mỗi dẫn là hai trăm cân, nên chỗ bán muối gọi là dẫn ngạn 引岸, số bán được bao nhiêu gọi là dẫn ngạch 引額. Các hàng hoá khác cũng có khi dùng chữ ấy. Như trà dẫn 茶引 chè bán được bao nhiêu, tích dẫn 錫引 thiếc bán được bao nhiêu. ||⑨ Một âm là dấn. Dây kéo xe đám ma. Nay cũng gọi sự đưa đám ma là phát dấn 發引. ||⑩ Khúc hát, Sái Ung nhà Hán có bài tư quy dấn 思歸引. ||⑪ Tên thể văn cũng như bài tựa. Như trên đầu các cuốn thơ từ có một bài tựa ngắn gọi là tiểu dấn 小引.


meanings:
① Giương, kéo: 引弓 Giương cung; ② Dẫn, đưa, dắt, nhóm: 引路 Dẫn đường, đưa lối; 引水灌田 Dẫn nước tưới ruộng; 引車 Dắt xe; 引火 Nhóm lửa; ③ Dẫn tới, làm cho: 引人深思 Làm cho mọi người suy nghĩ nhiều; ④ Dẫn chứng, đưa ra làm chứng cớ: 引別人的話 Dẫn lời nói của người khác; 引書 Sách dẫn chứng; ⑤ Dẫn dụ, nhử, dử: 引入圈套 Nhử vào tròng; ⑥ Lấy (làm): 引以爲榮 Lấy làm vinh dự; ⑦ Tránh, rời bỏ, rời đi: 引退 Rút lui, từ chức; 引避 Lẩn tránh; ⑧ Vươn cao lên: 引頸 Nghển cổ; ⑨ Vải trắng khiêng linh cữu: 發引 Nâng khiêng linh cữu; ⑩ Khúc hát: 思歸引 Khúc hát "Tư quy" (của Sái Ung đời Hán); ⑪ Dẫn (đơn vị tính để bán muối thời xưa, bằng hai trăm cân). (Ngb) Số bán được: 引額 Số hàng bán được; 茶引 Số trà bán được; 錫引 Số thiếc bán được; ⑫ Dẫn (đơn vị đo chiều dài thời xưa của Trung Quốc, bằng mười trượng).


meanings:
directive causes; overarching causes; species causes


meanings:
to lead and guide people [into the Buddhist Way]


vietnamese:
dẫn nhiếp tha thân xuất tội nghĩa lợi <pttđ>


vietnamese:
dẫn nhiếp tăng già tấn xích phạm giới an lạc nghĩa lợi <pttđ>


vietnamese:
dẫn nhiếp tự thân lợi dưỡng nghĩa lợi <pttđ>


meanings:
causes that tend to induced related effects


vietnamese:
dẫn phát chư công đức cập năng dẫn phát phương tiện <pttđ>


meanings:
directive karma that produces results of a general character


meanings:
club used to call the monks to the meals


meanings:
① Chẳng, như phi nghĩa phất vi 非議弗為 chẳng phải nghĩa chẳng làm. ||② Trừ đi. ||③ Một nguyên chất trong hoá học, dịch âm chữ Flourine.


meanings:
(văn) ① Không (= 不 + 之): 以兄之室爲不義之室而弗居也 Cho nhà của người anh là nhà phi nghĩa mà không ở (Luận hoành); ② Không, chẳng (dùng như 不, bộ 一): 長安諸公莫弗稱之 Các nhân sĩ ở Trường An không ai là không khen ngợi ông ta (Sử kí); 武帝弗之信 Võ đế không tin điều đó (Nam sử); ③ Trừ đi.


meanings:
1928（Foucher, Alfred; 1865～1952）法國之東方學及佛教史學者，為一佛教美術之權威。曾任法國遠東學院院長（1901～1907）、巴黎大學印度語學教授（1919）。一八九五至一九○七年間數度至印度、中南半島、爪哇等地作學術探險，一九一八至一九二六年，任印度、錫蘭、波斯、阿富汗、日本、中國之考古學團長，活躍一時。曾探險喀布爾（位於阿富汗）、大夏、巴米安（位於阿富汗）等遺蹟。為研究日本美術，留日期間曾任日法會館館長（1926）。歸法後，任巴黎大學教授、巴（巴黎）亞（亞細亞）協會評議員。一八九七年，出版荷吉森（Hodgson, Brian Haught on; 1800～1894）所蒐集有關尼泊爾、西藏佛畫之目錄（Catalogue des Peintures Népalaiseset Tibétaines）。　氏一生尤熱衷於犍陀羅（梵 Gandhāra）美術之研究，所出版「犍陀羅之希臘佛教美術」（L'art grécobouddhique du Gandhāra, 1905～1951）二卷四冊，乃以東西文化之交互關係為主題，而呈現美術之全貌，於此類古典書中，本書獲得甚高之評價。此外，另有關於東南亞美術之著作：佛教美術之起源（Beginnings of Buddhist Art, 1917）、山琦遺物（The Monuments of Sāneīen, 3 vols., 1939），其餘論文甚多，對於佛教考古學與佛教圖像學之分野，氏之貢獻甚大。晚年所出版之佛傳（Lavie du Bouddha, 1949）頗受國際之重視。


meanings:
（Erich Frauwallner，1898～1974）又譯法勞凡爾拿。奧地利印度學及佛教學者。維也納大學名譽教授。奧地利學院會員。氏力圖恢復由布勒（Bu|hler）所樹立的印度學傳統，在維也納大學創設獨立的印度學研究所。1957年以後，發行該研究所的學報，發表佛教論理學、阿毗達磨方面的論文。著有《Geschichte der indischen Philosophie》、《Die Philosophie des Buddhismus》、《Abhid-harma-Studien》等。<#>弗氏長期在維也納學術界活動，因此其所領導的研究圈，被稱爲佛學界的維也納學派。其學風兼尚文獻學與哲學。歐洲及日本學者，頗多從游于其門者。杰出弟子有L. Schmi-thausen、E. Steinkellner、T. Vetter等德奧學者。此外，日本學者北川秀則、服部正明、■山雄一、戶崎宏正等人也深受弗氏之影響。<#>［參考資料］　吳汝鈞《佛學研究方法論》。<#>


meanings:
（梵 Puṣyamitra、Puṣpamitra，藏 Rgyal-ba-bśes）又作沸沙蜜多羅王、弗舍蜜哆王。意譯作星友王。《雜阿含》卷二十五〈阿育王施半阿摩勒果因緣經〉說，沸沙蜜多羅王欲令其名德傳于後世，乃思惟當作何事方可遂願，而知作起塔、行施等善事必遠不及阿育王，乃采用佞臣之言，决心大作惡事以顯其名，于是企圖迫害佛法，首先破壞鶏雀寺等塔寺，又殺害衆僧，後被一蟲神推下大山壓死。<#>有關此王的世系異說紛紜，如《雜阿含經》卷二十五說，阿育王后歷經三波提（Sam!pa-di^,Sam!prati）王、毗梨呵波低（Vr!haspati）王、毗梨呵西那（Vr!hasena）王、沸沙須摩（Pus!yadharman）王而至此王。《阿育王傳》卷三〈半庵羅果因緣〉所說次第爲阿恕伽王、貳摩留王、耆呵提王、弗舍摩王、弗舍蜜哆王。《舍利弗問經》認爲此王爲阿育王之孫。上述諸說都認爲王屬孔雀王朝（Maurya），且認爲是該王朝的最後君王。依西藏傳說，王乃事奉聶瑪旃陀羅（Nemacandra）王之婆羅門，與龍樹同在佛滅五百年後出世，曾在偕諸外道從中國（摩揭陀國）到北印度闍爛達羅（Jalandhara）國途中，燒毀許多僧伽藍，幷殺害比丘。五年後終于死在北方。然根據近代研究《往世書》（Pura^ṇa）的結果，認爲該王爲中印度熏伽（S/un%ga）王朝之祖，原爲孔雀王朝最後君王布利哈德拉達（Br!hadratha）之將領。但于西元前185年左右弑王篡位，建都華氏城，統治舊孔雀王朝的國土。領有恒河流域到那爾瑪達（Narmada^）河。曾擊退羯■伽（Kalin%ga）國及雅瓦那（Ya^vana）國之兵患，在位三十六年。<#>［參考資料］　《翻梵語》卷四；《多羅那他印度01佛教史》；V. A. Smith《The Early History of India》。<#>


meanings:
1927弗沙蜜多羅，梵名 Puṣyamitra 或 Puṣpamitra。又作沸沙蜜多羅王、弗舍蜜哆王。意譯為星友王。為印度孔雀王朝最後之王，乃阿育王後第五世之王。據雜阿含經卷二十五阿育王施半阿摩勒果因緣經載，此王欲其名傳於後世，乃問計於群臣，其中有一佞臣謂，昔日阿育王造八萬四千如來塔，名德傳於世，今王若盡毀其塔，則二人俱可不朽。王從其言，於是破壞八萬四千塔，殺害眾僧，迫害佛法。其後，王至婆伽羅國，有一蟲神排攩大山而壓死王及其士兵，孔雀王朝之苗裔從此永絕。另依近代學者對印度教之古典聖書富蘭那（梵 Purāṇa）研究之結果，認為弗沙蜜多羅乃中印度薰迦王朝（梵 Śuṅga）之祖，原為孔雀王朝最後之王布利哈德拉達（梵 Bṛhadratha）手下之大將，後弒王自立，領有孔雀王朝之國土，試圖復興婆羅門教，在位三十六年而歿。〔舍利弗問經、阿育王經卷五、多羅那他印度佛教史、V.A. Smith: The Early History of India〕


meanings:
Chỉ cho chữ Phật. Theo thuật chiết tự, chữ Phật (佛) gồm có chữ Nhân (亻) là người, chữ Phất (弗) là chẳng. Thế nên gọi chữ Phật là Phất tri nhân sự (chẳng biết việc người). Đây là quan niệm của nhà Nho Việt Nam (Nguyễn Cư Trinh) trong tác phẩm Sãi Vãi, câu 135: Suy chữ nọ cho chân, chữ Phật là »Phất tri nhân sự«.


meanings:
① Lớn, mở rộng ra, làm cho rộng lớn hơn.


meanings:
① Lớn lao, to tát: 弘偉的事業 Sự nghiệp lớn lao; ② Rộng lớn; ③ (văn) Mở rộng ra; ④ [Hóng] (Họ) Hoằng.


meanings:
(1585-1645) Thiền tăng đời Minh, họ Hùng, tự Vấn Thạch, người xứ Cánh Lăng (nay là Thiên Môn, tỉnh Hà Bắc) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Hán Nguyệt Pháp Tạng, tông Lâm Tế. Sư trụ chùa Tiêu Sơn, Trấn Giang (nay thuộc tỉnh Giang Tô) Thuỵ hiệu »Huệ Chiếu Thiền sư«, có ngữ lục lưu hành ở đời.


meanings:
(1605-1672) Thiền tăng đời Thanh, họ Lí, tự Kế Khởi, hiệu Thối Ông, người xứ Thông Châu (nay là huyện Nam Thông, tỉnh Giang Tô) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Hán Nguyệt Pháp Tạng, tông Lâm Tế. Sư từng trụ các chùa: Sùng Báo, Bảo Vân, Vân Nham. Tác phẩm: Nam Nhạc Kế Khởi Hoà thượng ngữ lục 10 quyển, Nam Nhạc Lặc Cổ 1 quyển, Vân Nham Kí Lược 1 quyển.


meanings:
(1581-1643) Thiền tăng đời Minh, họ Chu, tự Đạm Tử, người xứ Ngô Huyện (nay là Tô Châu) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Hán Nguyệt Pháp Tạng, tông Lâm Tế. Sư trụ chùa Hiển Ninh ở núi Cao Đình.


meanings:
(1588-1648) Thiền tăng sống vào cuối đời Minh-đầu đời Thanh, họ Bách, tự Huyễn Không, hiệu Đảnh Mục, người xứ Kim Lăng (nay là Nam Kinh) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Hán Nguyệt Pháp Tạng, tông Lâm Tế. Sư kế tiếp Thầy, trụ trì chùa Thanh Lương ở Tam Phong.


meanings:
① Thiền tăng đời Đường (602-675), tổ thứ 5 của Thiền tông, họ Chu, người xứ Hoàng Mai, Kì Châu (nay thuộc tỉnh Hồ Bắc) Trung Quốc; nối pháp Tứ Tổ Đạo Tín. Ngài trụ chùa Đông Sơn núi Song Phong huyện Hoàng Mai, nên người đời còn gọi tông phong của Ngài là »Đông Sơn pháp môn«. Tác phẩm: Tối Thượng Thừa luận. ② Thiền tăng đời Minh (1599-1638), họ Trịnh, tự Đàm Cát, người xứ Tư Châu (nay là huyện Tư Trung, Tứ Xuyên) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Hán Nguyệt Pháp Tạng, tông Lâm Tế. Sư trụ chùa An Ẩn. Tác phẩm: Ngũ Tông Cứu 10 quyển, An Ẩn lục, Tẫn Dư Ngoại tập.


meanings:
Chí, 3 quyển, do Trạm Hữu soạn vào đời Thanh, Nhiên Tùng biên tập, được xếp vào Trung Quốc Phật Tự Sử Chí Vựng San tập 1. Hoằng Từ Quảng Tế Tự vào đời Nguyên gọi là Báo Ân Hồng Tế Tự, do các vị Vạn Tùng Hành Tú, Lâm Tuyền Tùng Luân nối nhau trụ trì. Tên thường gọi hiện nay là Quảng Tế Tự. Vào khoảng niên hiệu Khang Hi (1662-1722), Trạm Hữu dựng đàn Đại Bi, nảy ra sáng kiến sửa lại quyển chí, mới đưa ra thể lệ chung, sưu tập nhiều tư liệu, sau đó được Nhiên Tùng biên tập chỉnh lí làm 3 quyển. Phần đầu là Văn bia Hoằng Từ Quảng Tế Tự do vua ngự chế, bảng hiệu chùa do vua viết. Phần sau có 4 môn: Kiến trí đồ, Bi minh tụng, Truyện kí tự, Phú tán bạt. Sách này được khắc bản vào niên hiệu Khang Hi thứ 43 (1704) đời Thanh.


meanings:
(?-1641) Thiền tăng đời Minh, tự Nhất Mặc, người xứ Tiền Đường (nay thuộc Hàng Châu) Trung quốc; nối pháp Thiền sư Hán Nguyệt Pháp Tạng, tông Lâm Tế. Sư trụ chùa Đâu Suất ở Hoành Sơn, có ngữ lục lưu hành ở đời.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại, hiệu Đạo Phổ. X. Đạo Phổ.


meanings:
Thiền tăng đời Minh, tên Đàm Tốc được Minh Thái Tổ ban cho hiệu Hoằng Giáo Đại Triệt Thiền sư«. X. Đàm Tốc.


meanings:
(1602-1671) Thiền tăng đời Thanh, họ Tô, tự Linh Thuỵ, người xứ Chư Thành (nay thuộc tỉnh Sơn Đông) Trung Quốc, nối pháp Thiền sư Tung Nhũ Đạo Mật. Sư trụ các chùa: Báo Ân, Bồ Đề.


vietnamese:
hoằng pháp đại sư hành trạng hội truyện <pqđtđ>


meanings:
Thiền tăng đời Tống, hiệu Trí Hồng. X. Trí Hồng.


meanings:
(1610-1683) Thiền tăng đời Thanh, họ Mao, người xứ Sơn Dương (nay thuộc tỉnh Thiểm Tây) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Tung Nhũ Đạo Mật, tông Tào Động. Sư trụ trì chùa Hồng Phúc.


meanings:
Thiền tăng đời Đường, thuỵ hiệu Linh Huấn.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại, họ Trần, người xứ Tuyền Châu, Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Tuyết Phong Nghĩa Tồn. Sư trụ viện An Quốc, Phúc Châu. Thuỵ hiệu »Minh Chân Thiền sư«.


meanings:
(1600-1667) Thiền tăng sống vào cuối đời Minh-đầu đời Thanh, họ Trương tự Cụ Đức, người xứ Cối Kê (nay là huyện Thiệu Hưng, tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Hán Nguyệt Pháp Tạng. Sư trụ trì chùa Vân Môn Quang Hiếu. Tác phẩm: Cụ Đức Lễ Thiền sư ngữ lục 13 quyển.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại, nối pháp Thiền sư Hoài Uẩn. Sư kế tiếp thầy, trụ trì chùa Quy Tông.


meanings:
(1605-1686) Thiền tăng đời Thanh, họ Bộc, người xứ Tô Châu, Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Tung Nhũ Đạo Mật. Sư trụ chùa Trác Tích, có ngữ lục lưu hành ở đời.


meanings:
(1581-1658) Thiền tăng đời Minh, họ Vu, tự Thạc Cơ, hiệu Không Phàm, người xứ Kinh Khê (nay là huyện Nghi Hưng, tỉnh Giang Tô) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Tam Phong Pháp Tạng, tông Lâm Tế. Sư trụ chùa Tiêu Sơn ở Trấn Giang (nay thuộc tỉnh Giang Tô). Tác phẩm: Nhị Hội ngữ lục.


meanings:
Thiền tăng đời Thanh, họ Phan, tự Sơn Dữu; nối pháp Hoà thượng Bồ-Đề Mật, tông Tào Động. Sư trụ các nơi: Cảnh Hội, Giang Phố, Độc Phong.


meanings:
① Thiền tăng đời Đường, thuỵ hiệu Đạo Ưng. X. Đạo Ưng. ② Thiền tăng đời Thanh, tên Đạo Mân, Vua ban hiệu Hoằng Giác Thiền sư. X. Đạo Mân.


meanings:
(1588-1646) Thiền tăng đời Minh, họ Chu, tự Tại Khả, hiệu Đại Thọ, người xứ Vô Tích (nay thuộc tỉnh Giang Tô) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Hán Nguyệt Pháp Tạng, tông Lâm Tế. Sư trụ chùa Hoa Tạng ở Lương Khê, chùa Thanh Lương ở Tam Phong.


meanings:
(1611-1685) Thiền tăng đời Thanh, họ Chu, tự Tại Sám, người xứ Tân Hội (nay thuộc tỉnh Quảng Đông) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Đảnh Hồ Đạo Khâu, tông Tào Động. Ban đầu sư trụ Bảo Tượng Lâm, sau trụ Đảnh Hồ. Tác phẩm: Đảnh Hồ Sơn Mộc Nhân Cư Tại Sám Thiền sư Thặng Cảo 5 quyển, Tứ Phần Giới Bản Như Thích 12 quyển, Quy Giới Yếu tập 3 quyển, Tâm Kinh Luận, Bát Quan Trai Giới.


meanings:
Thiền tăng đời Đường, nối pháp Thiền sư Hoài Uẩn, trụ chùa Đại Tiến Phúc ở Trường An. Vua ban hiệu »Viên Trí Thiền sư«.


meanings:
→ tiến phúc hoằng biện thiền sư 薦福弘辯禪師; → trường khánh hoằng biện thiền sư 長慶弘辯禪師


meanings:
Thiền tăng đời Đường, thuỵ hiệu Duy Nghiễm. X. Duy Nghiễm.


meanings:
(xref) great vow, such as that of Amitābha Buddha 阿彌陀 to save all sentient beings


meanings:
① Buông dây cung. ||② Buông ra, một mặt giữ một mặt buông gọi là thỉ trương 弛張. ||③ Bỏ trễ.


meanings:
(văn) ① Buông dây cung; ② Buông ra, nới lỏng; ③ Lỏng, chùng, rời rạc: 一張一弛 Khi căng khi chùng; ④ Bỏ trễ.


meanings:
① Em trai. ||② Một âm là đễ. Thuận. Cũng như chữ 'đễ[/b] 悌. ||③ Dễ dãi, như khải đễ 豈弟 vui vẻ dễ dãi.


meanings:
① Em trai, em: 胞弟 Em ruột; 殺其兄而臣其弟 Giết anh và bắt em làm bề tôi (Tuân tử); ② Chú, cậu, em (gọi người con trai ít tuổi hơn mình); ③ Em, đệ (từ tự xưng một cách khiêm tốn, thường dùng trong thư từ); ④ (văn) Thứ tự, thứ bậc (như 第, bộ 竹): 高弟 Thứ bậc cao; ⑤ (văn) Chỉ cần (như 第, bộ 竹); ⑥ (văn) Dễ dãi: 豈弟 Vui vẻ dễ dãi; ⑦ [Dì] (Họ) Đệ. Xem 弟 [tì].


meanings:
(văn) Kính mến anh, vâng lời anh, thuận (dùng như 悌, bộ 忄): 孝弟也者，其爲仁之本與？ Hiếu đễ (hiếu với cha mẹ, kính mến anh) là căn bản của điều nhân ư? (Luận ngữ). Xem 弟 [dì].


meanings:
2884梵語 śiṣya 或 antevāsin，巴利語 sissa 或 antevāsika。音譯室灑。意譯所教。即從師受教者。佛陀在世時之聲聞等，乃至佛陀入滅後之比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷等，皆稱為佛弟子。「弟子」之語義，據慧遠維摩經義記卷二本載，學於佛陀之後，故稱弟；聞佛法之教化而生解，故稱子。就佛而言，聲聞、菩薩雖皆為弟子，但因聲聞人之形儀最親順於佛，故特稱為弟子。　蓋經典中「弟子」一語，多由梵語 śiṣya 譯來，但亦有將聲聞等譯作弟子者。如阿彌陀經中所說之聲聞弟子，梵文作聲聞僧（śrāvaka saṃgha）；又鳩摩羅什所譯之法華經中，其譯作弟子處，在梵文法華經中，或為 śiṣya（所教之義），或為 antevāsin（側住之義），或作 bhikṣu（意譯比丘）、śrāvaka（意譯聲聞）。此外，一般稱門人為門弟、徒弟；附法之弟子稱附弟；本師示寂後之遺法弟子稱遺弟；授戒之弟子稱戒弟、戒子、戒徒；同門中，年長者稱法兄，年幼者則稱法弟。〔中阿含卷十一頻鞞娑羅王迎佛經、長阿含卷一大本經、法華經卷一方便品、過去現在因果經卷四、大智度論卷十、卷三十八、四分律刪繁補闕行事鈔卷上、維摩經義疏卷三、大唐西域求法高僧傳卷上玄會法師條〕


meanings:
Huynh đệ (anh em trong đạo). Tông Môn Võ Khố ghi: »（保 寧 勇 禪 師） 至 長 沙 雲 蓋。 參 見 楊 岐 會 和 尚。 與 白 雲 端 和 尚 爲 弟 昆。 – Thiền sư Bảo Ninh Dũng đến Trường Sa Vân Cái tham kiến Hoà thượng Dương Kì Hội, cùng Hoà thượng Bạch Vân làm huynh đệ«.


meanings:
① Cái túi cung, vỏ cung. ||② Cũng có khi dùng như chữ thao 韜. Lục thao 六弢 tên một thiên trong binh thư nhà Chu.


meanings:
Cây cung có chạm trổ hình và chữ hoặc bông hoa.


meanings:
① Dây cung. ||② Ðàn, một thứ âm nhạc lấy tơ căng để gảy hay kéo cho kêu, nay thường dùng chữ huyền 絃. ||③ Tuần huyền, lúc mặt trăng mới hiện nên nửa hình như cái cung nên gọi là huyền. Lịch ta chia ngày 7, 8 là thượng huyền 上弦, ngày 22, 23 là hạ huyền 下弦 ||④ Mạch huyền. Sách thuốc nói xem mạch thấy mạch chạy găng mà mau như thể dương cung gọi là mạch huyền. ||⑤ Cổ nhân ví vợ chồng như đàn cầm, đàn sắt, cho nên goá vợ gọi là đoạn huyền 斷弦, lấy vợ kế gọi là tục huyền 續弦.


meanings:
① Dây cung, dây nỏ; ② Trăng khuyết: 上弦月 Trăng thượng huyền; ③ (toán) Huyền (cạnh đối diện với góc vuông trong một tam giác vuông); ④ (toán) Cung (một phần của đường tròn); ⑤ Dây đàn; ⑥ Dây cót (đồng hồ); ⑦ Tuần huyền (tuần trăng đầu hoặc cuối của tháng Âm lịch): 下弦月 Trăng hạ huyền (ngày 22 và 23 Âm lịch); 上弦月 Trăng thượng huyền (ngày 7 và 8 Âm lịch); ⑧ (y) Mạch huyền (mạch chạy găng và mau giống như giương cung).


meanings:
① Cái cung gỗ, như tang hồ 桑弧 cung dâu. Lễ ngày xưa đẻ con trai thì treo cái cung gỗ ở bên cửa tay trái, tỏ ý con trai phải có chí bốn phương, vì thế nên đẻ con trai gọi là huyền hồ 懸弧. ||② Vòng tròn cắt ra làm ba góc gọi là hồ tam giác 弧三解. ||③ Một âm là o. Cong.


meanings:
① Cung (bằng gỗ); ② (Hình) cung. 【弧形】hồ hình [húxíng] Hình cung, hình vòng cung; ③ (toán) Cung.


meanings:
① Chuôi cung. ||② Thôi, nghỉ. Như nhị binh 弭兵 thôi cho binh nghỉ không đánh nhau nữa.


meanings:
(văn) ① Chuôi cung, đốc cung; ② Ngừng, thôi, nghỉ: 弭兵 Cho binh nghỉ, không đánh nhau nữa.


meanings:
① Yếu, suy. ||② Tuổi còn nhỏ gọi là nhược. Hai mươi tuổi gọi là nhược quán 弱冠, nay thường gọi các người tuổi trẻ là nhược quán. ||③ Mất, như hựu nhược nhất cá 又弱一个 lại mất một cái.


meanings:
① Yếu, suy, non yếu: 他的身體很弱 Anh ấy người rất yếu, anh ấy sức khỏe rất kém; 勢弱 Yếu thế; 衰弱 Yếu, suy yếu; ② Ngót, non: 二十斤弱 Ngót 20 cân; ③ Trẻ, nhỏ: 老弱 Già trẻ; ④ (văn) Mất, chết: 又弱一個 Lại mất một người; ⑤ (văn) 【弱冠】nhược quán [ruòguàn] (cũ) Nhược quán (xưa chỉ thanh niên khoảng 20 tuổi).


meanings:
① Dương, như trương cung 張弓 dương cung. Căng dây tơ vào đàn cũng gọi là trương. Sự gì cần phải cách gọi là canh trương 更張, nghĩa là phải thay đổi lại như đàn hỏng dây phải căng dây khác. ||② Lớn, như kì thế phương trương 其勢方張 thửa thế đang lớn. ||③ Phô trương, như trương hoàng 張黃, phô trương 鋪張, v.v. Tính tình ngang trái gọi là quai trương 乖張, ý khí nông nổi gọi là hiêu trương 囂張, dối giả đa đoan gọi là chu trương 譸張 cùng theo một nghĩa ấy cả. ||④ Mở ra, như hấp trương 翕張 đóng mở. ||⑤ Ðặt, như trương ẩm 張飲 đặt tiệc rượu, trương nhạc 張樂 mở cuộc âm nhạc. Lấy ý mình mà xếp đặt gọi là chủ trương 主張. ||⑥ Vây bắt chim muông, nghĩa là dăng lưới để bắt cái loài chim muông, vì thế nên vơ vét tiền của cũng gọi là trương la 張羅. ||⑦ Phàm vật gì căng lên lại buông xuống được đều gọi là trương. Như một cái đàn cầm gọi là trương, một mảnh giấy cũng gọi là nhất trương 一張. ||⑧ Sao Trương, một ngôi sao trong nhị thập bát tú. ||⑨ Một âm là trướng, cũng như chữ trướng 帳, cung trướng 共張 bầy đặt.


meanings:
① Há, nhe ra, mở ra, giương, trương, căng, giăng: 張口 Há mồm; 張牙 Nhe răng; 張弓射箭 Giương cung bắn tên; 張網捕魚 Căng lưới đánh cá. (Ngb) Trương ra, lớn mạnh: 其勢方張 Thế đang lớn mạnh; ② Khoe (khoang), (thổi) phồng, (phô) trương: 虛張聲勢 Phô trương thanh thế; 誇張 Khoa trương, thổi phồng, khoe khoang; ③ Mở: 翕張 Đóng mở; 開張 Mở hàng (cửa hàng), mở đầu, mở ra; ④ Nhìn, dòm: 東張西望 Nhìn ngược nhìn xuôi; ⑤ (loại) Tờ, cái, bức, tấm, chiếc: 兩張紙 Hai tờ giấy; 一張桌子 Một cái (chiếc) bàn; 兩張畫 Hai bức tranh; 一張照片 Một tấm ảnh; 一張席子 Một chiếc chiếu; ⑥ [Zhang] Sao Trương (một ngôi sao trong nhị thập bát tú); ⑦ [Zhang] (Họ) Trương.


meanings:
(1092-1159) Cư sĩ đời Tống, tự Tử Thiều, hiệu Hoành Phố Cư sĩ, cũng có hiệu Vô Cấu Cư sĩ, người Tiền Đường (nay là Hàng Châu Chiết Giang) Trung Quốc. Niên hiệu Thiệu Hưng thứ 2 (1132) đỗ Tiến sĩ. Làm quan đến Lễ Bộ, Hình bộ thị lang. Bởi phản đối nghị hoà nên bị Tần Cối ghét bỏ. Bị vu cùng Thiền sư Tông Cảo chê trách triều chính, bị đày đến nhà lao Nam An 14 năm. Tần Cối chết, ông được làm Tri phủ Ôn Châu. Ông rất hợp với Thiền sư Tông Cảo, chịu ảnh hưởng của sư, tư tưởng học thuật của ông chủ yếu là lí học của Trình Y Xuyên, nhưng phần nhiều có ý dẫn Phật vào Nho, như »Nhân (lòng nhân từ) tức là giác, giác tức là nhân, do tâm sinh giác, do giác có nhân«. (Theo »Hoành Phố Tâm Truyền« quyển thượng). Bị Chu Hi công kích là »Dương Nho âm Thích«, »Hồng thuỷ mãnh thú«. Tác phẩm: Hoành Phố Văn tập, Hoành Phố Tâm Truyền, Hoành Phố Nhật Tân.


meanings:
→ thị lang trương cửu thành cư sĩ 侍郎張九成居士


vietnamese:
trương công ngật tửu lí công tuý <pqđtđ>


vietnamese:
trương công khiết tửu lí công tuý <tttđ>

meanings:
Còn gọi: Trương Tam khiết thiết bổng, lí Tứ nhẫn đông thống (Trương Tam ăn gậy sắt, lí Tứ chịu đớn đau). Ông Trương uống rượu, ông lí say. Họ Trương, họ lí là hai họ thường thấy ở Trung Quốc, nên được dùng để đại diện cho những người dân bình thường. Ông Trương, ông lí tuy hình dáng khác nhau nhưng bản chất lại giống nhau. Thiền tông mượn cụm từ này để chỉ cho cảnh giới vạn pháp nhất như. Vân Môn Khuông Chân Thiền sư quảng lục, q. trung (Đại 47, 558 hạ) ghi: »僧 問： 祇 如 師 意 作 麼 生？ 師 云： 張 公 喫 酒 李 公 醉。 – Tăng hỏi: Ở trường hợp đó thì ý Sư như thế nào? Sư nói: Ông Trương uống rượu, ông lí say«.


meanings:
(1043-1121) Cư sĩ đời Tống, tự Thiên Giác, hiệu Vô Tận cư sĩ, người Tân Tân (nay thuộc Tứ Xuyên) Trung Quốc. Lúc trẻ nhậm chức quan nhỏ ở địa phương. Thời vua Tống Thần Tông (1068-1085) nhờ Vương An Thạch tiến cử ông làm chức Giám sát Ngự sử, tham dự biến pháp. Khoảng niên hiệu Nguyên Hựu (1086-1094) nhậm chức Đề Điểm hành ngục ở Hà Đông, từng đến Ngũ Đài Sơn lễ bái Bồ Tát Văn-thù, ở trước tượng Văn-thù sáng tác »Phát Nguyện Văn«, đối trước Phật »ngũ thể quy y«. Về sau giữ chức Chuyển vận sứ ở Giang Tây, đến Lô Sơn yết kiến Thiền sư Đông Lâm Tổng, lại gặp Thiền sư Đâu Suất Duyệt nhiều phen thỉnh giáo, tặng kệ tụng cho nhau. Đầu niên hiệu Thiệu Thánh (1094-1098) làm quan Tả tư giám. Khoảng niên hiệu Sùng Trử (1102-1106) lên đến chức Thượng thư tả thừa. Bởi không hợp với Tể tướng Thái Kinh nên xuống làm Tri phủ Hào Châu. Còn bị an trí ở Giáp Châu, yết kiến Thiền sư Giác Phạm Huệ Hồng nhận lãnh giáo huấn, tin Phật càng sâu. Niên hiệu Đại Quan thứ 4 (1110) nhậm chức Thượng thư hữu bộc xạ. Bị Tương Du Niên gạt bỏ ra khỏi kinh, làm Tri phủ Hà Nam. Từng trước tác »Hộ Pháp Luận« luận chiến với quan điểm bài Phật đương thời.


meanings:
→ thừa tướng trương thương anh cư sĩ 丞相張商英居士


meanings:
Còn gọi: Bố mạn thiên võng, Cái thiên cái địa, Duệ khước mạn thiên võng. Bủa giăng tấm lưới trên trời. Thiền tông dùng tỷ dụ này để chỉ cho bậc Thầy tiếp dẫn dạy dỗ người học đến nơi đến chốn. Gia Thái Phổ Đăng lục q. 26 (Vạn Tục 137, 187 thượng) ghi: »雲 門 大 師 張 幔 天 網、 撈 龍 打 鳳。 – Đại sư Vân Môn bủa giăng tấm lưới trên trời để đón rồng bắt phụng«.


meanings:
Cư sĩ sống vào đời đầu nhà Tống, Ngũ Đại Trung Quốc. Từng đỗ Tú Tài, nhờ Quán Hưu chỉ điểm ông đến tham kiến Thiền sư Thạch Sương Khánh Chư. Khánh Chư hỏi: Tú Tài tên họ gì? Trương Chuyết đáp: Họ Trương tên Chuyết«. Khánh Chư nói: Tìm xảo (khéo) còn không được, chuyết (vụng) tự đâu có? Trương Chuyết chợt tỉnh ngộ, liền trình kệ: »Quang minh tịch chiếu biến hà sa, phàm thánh hàm linh cộng ngã gia. Nhất niệm bất sinh toàn thể hiện, lục căn tài động bị vân già. Đoạn trừ phiền não trùng tăng bệnh, thú hướng chân như diệc thị tà. Tùy thuận thế duyên vô quái ngại, Niết-bàn sinh tử đẳng không hoa«. Nhờ Khánh Chư ấn khả, và ông nối pháp của ngài.


meanings:
（1920～1988）現代佛教學者及翻譯家。湖北安陸人。父親爲湖北省主席張篤倫。氏十五歲入南京學佛，十六歲閉關于江西廬山，十七歲赴西康貢噶雪山寺，隨貢噶活佛習大手印八年。曾獲第十六世噶瑪巴大寶法王贊許。其藏文造詣甚深，爲中國近世佛學界少數能直接翻譯藏文經論者。<#>1949年自印度轉赴美國。在美國曾先後任教紐約新學院、納不勒斯克大學、賓州州立大學等校。後曾到臺灣，擔任中國文化大學哲學系教授，幷任美國佛教會總編輯及其附設在臺灣新竹之譯經院院長。1988年于美國逝世，享年六十九歲。<#>氏著述頗豐，撰有《甚麽是佛法》、《佛學今詮》等中文著作，及《The practice of Zen》（《禪的修習》）、《Esoteric Tea-chings of the Tibetan Tantra》（《西藏密續的秘密教法》）、《The Buddhist Tea-ching of Totality》（《佛教的全體論教法──華嚴哲學》）等英文著作。此外，又自藏文譯出︰《密勒日巴尊者傳》、《密勒日巴尊者歌集》、《岡波巴大師全集選譯》等書。是將藏密噶舉派大師密勒日巴、岡波巴師徒介紹給二十世紀中外學術界之最有影響力的學者之一。<#>


meanings:
4546（1920～1988）湖北安陸人。出身於顯宦家庭。曾赴西康迦爾居雪山寺學習西藏密教，在喇嘛教中修持八年。於抗日戰爭結束時，返回內地。大陸淪陷後，流徙印度，輾轉赴美，從事講學。先後執教於紐約新學院、內不拉斯卡大學、賓州州立大學。一九六六年出任美國佛教會總編輯。曾數次回國講學，歷任美國佛教會在臺灣新竹所設立之駐臺譯經院院長等職。著作有甚麼是佛法，佛學今詮、佛教的全體論教法─華嚴哲學（The Buddhist Teaching of Totality-The Philosophy of Hwa Yan Buddhism）等書。又譯有密勒日巴大師全集。氏乃中國人中，將我國華嚴宗思想介紹給西方世界之第一人，亦為弘揚西藏佛教聖徒密勒日巴思想最有力之學者。


meanings:
(đph) ① (Cái) bẫy (bắt chim, chuột...); ② Đặt bẫy.


meanings:
Cưỡng lại, không chịu khuất phục: 倔強 Quật cường. Xem 強 [qiáng], [qiăng].


meanings:
① Mạnh, khỏe: 身強力壯 Thân thể khỏe mạnh; ② Giỏi, cứng: 他是一個能力很強的人 Anh ấy là một người rất giỏi; ③ Khá: 日子過得一天比一天強 Đời sống ngày một khá hơn; ④ Trên, hơn, già, quá: 三分之一強 Già (trên, quá, hơn) một phần ba; ⑤ (văn) Con mọt thóc gạo; ⑥ [Qiáng] (Họ) Cường. Xem 強 [jiàng], [qiăng].


meanings:
① Ép buộc, gò ép: 強要 Ép buộc phải cho; ② Gượng: 強笑 Cười gượng; ③ (văn) Kiên quyết, cực lực, cố sức: 強與之盟 Kiên quyết liên minh với họ (Tả truyện: Chiêu công thập tam niên); 宮之奇之爲人也，懦而不能強諫 Cung Chi Kì là người nhu nhược, không dám cực lực can vua (Tả truyện: Hi công nhị niên). Xem 強 [jiàng], [qiáng].


vietnamese:
cưỡng lực nghiệp cập liệt lực nghiệp <pttđ>


meanings:
(văn) ① Tràn đầy; ② Cây cung cứng mạnh; ③ Dây cung.


meanings:
① Mạnh, cũng như chữ cường 彊. ||② Con mọt thóc gạo. ||③ Tục dùng như chữ cường 強


meanings:
Vốn không việc mà bày ra lắm việc. Vô sự sinh sự. Tiết Thị Dục Tạng chủ trong DTNL q. 3 ghi: »佛 祖 無 上 妙 道、初 非 强 生 節 目、且 非 異 端 捏 怪、又 非 甚 高 難 行 之 事、只 是 你 日 用 常 行、見 成 受 用 底。 – Diệu đạo vô thượng của Phật Tổ, ban đầu chẳng phải cưỡng sinh tiết mục, cũng chẳng phải trò dị đoan, hoang đường, cũng chẳng phải việc cao tột khó làm, chỉ là trong việc thường làm hằng ngày của ngươi sẵn sàng thọ dụng«.


meanings:
① Lấy cho ngay, cái đồ để lấy cung cho ngay. ||② Giúp đỡ. Thường gọi quan Tể-tướng là phụ bật 輔弻 hay nguyên bật 元弻 nghĩa là người giúp đỡ vua vậy. Cũng viết 弼.


meanings:
(văn) ① Cái đồ để chỉnh cung cho ngay; ② Chỉnh cho ngay; ③ Giúp, giúp đỡ: 輔(hay 元弼) Tể tướng, thừa tướng.


meanings:
① Cái đích cung. Sách Mạnh-tử có câu: Nghệ chi giáo nhân sạ tất chí ư cấu 羿之教人射必志於彀 người Nghệ dạy người tập bắn phải để chí vào cái đích cung, vì thế nên cái khuôn mẫu để làm một sự gì cũng gọi là cấu.


meanings:
① Như 夠 [gòu]; ② Cái đích cung: 羿之教人射必志於彀 Hậu Nghệ dạy người ta tập bắn phải để hết tâm trí vào cái đích cung (Mạnh tử). (Ngr) Khuôn mẫu; ③ Kéo mạnh dây cung; ④ Tròng, vòng, cạm bẫy: 入我彀 Sa vào cạm bẫy của ta.


meanings:
① Một thứ như cái vòng. ||② Chỗ đích cung nỏ, cái khấc ở cái cung cái nỏ để dương dây vào đấy.


meanings:
(văn) Cái khấc ở hai đầu cung nỏ để buộc dây.


meanings:
① Như 別 (bộ 刂); ② (văn) Chỗ cong ở hai đầu cây cung.


meanings:
① Cái cung bắn đạn. ||② Viên đạn. ||③ Một âm là đàn. Bắn ra. Vật gì có tính chun lại rồi lại duỗi ra gọi là đàn tính 彈性. ||④ Ðánh, như đàn kiếm 彈劍 đánh gươm, đàn cầm 彈琴 đánh đàn. ||⑤ Gảy lấy đầu móng tay hai ngón mà búng mà gảy. ||⑥ Ðàn hặc, như đàn tham 彈參 hặc kẻ có lỗi.


meanings:
① (văn) Cung bắn đạn; ② Bi, đạn, bóng: 彈丸 Viên đạn, hòn bi; ③ Đạn, bom: 炮彈 Đạn đại bác; 凝固汽油彈 Bom napan; 槍林彈雨 Rừng gươm mưa đạn.


meanings:
① (văn) Bắn ra (bằng cây cung bắn đạn); ② Búng, phủi: 把帽子上的土彈去 Phủi bụi dính trên mũ; ③ Gẩy, đánh (đàn, gươm): 彈琴 Gẩy đàn, đánh đàn; 彈劍 Đánh gươm; 彈棉花 Bật bông; ④ Co dãn, bật: 彈力 Sức nảy, sức bật; ⑤ Phê bình, phê phán, đàn hặc.【彈劾】đàn hặc [tánhé] Vạch tội, tố cáo, đàn hặc (quan lại...): 彈劾總統 Vạch tội tổng thống. Xem 彈 [dàn].


meanings:
6001請參閱 釋量論 [1]梵語 acchaṭā 之意譯。即拇指與食指之指頭強力摩擦，彈出聲音；或以拇指與中指壓覆食指，復以食指向外急彈。於印度，彈指有四義：(一)表示虔敬歡喜，據法華經卷六神力品載，諸佛之謦欬聲與彈指聲普傳至十方，大地皆起六種振動。(二)表示警告，據新譯華嚴經卷七十九載，善財童子至彌勒菩薩之樓閣前，彈指出聲，門即開啟令其入內。(三)表示許諾，據增一阿含經卷二十八載，有二龍王請世尊准許彼等爲優婆塞，世尊彈指允之。(四)時間單位，彈指所需之極短暫時間，稱爲一彈指或一彈指頃。關於一彈指時間之長短，諸說不一，如大智度論卷八十三謂，一彈指有六十念。俱舍論卷十二（大二九‧六二上）：「如壯士一疾彈指頃六十五剎那，如是名爲一剎那量。」現今一般常用語「一彈指」即源自佛教經典。〔菩薩處胎經卷二、觀無量壽經、華嚴經探玄記卷十八、祖庭事苑卷三〕（參閱「一彈指」78、「剎那」3731）


meanings:
① Cái cung cứng. Phàm cái gì có sức mạnh đều gọi là cường. ||② Hơn, như sai cường nhân ý 差彊人意 chút hơn ý người. ||③ Dư sức. Phàm cái gì có thừa đều gọi là cường, như thưởng tứ bách thiên cường 賞賜百千彊 thưởng cho hơn trăm nghìn. ||④ Không chịu theo, cùng nghĩa với chữ 強. ||⑤ Một âm là cưỡng. gắng, miễn cưỡng, như cưỡng nhân sở nan 彊人所難 bắt ép người làm sự khó kham nổi. ||⑥ Lại một âm là cương. Cùng nghĩa với chữ cương 疆.


meanings:
(văn) ① Cây cung mạnh; ② Hơn một chút, hơi hơn: 差彊人意 Chút hơn ý người; 賞賜千百彊 Ban thưởng ngàn trăm hơn (Mộc Lan thi); ③ Như 強 [qiáng].


meanings:
① Khắp, đầy. Như di phùng 彌縫 vá kín cho khỏi khuyết. ||② Trọn, như di nguyệt 彌月 trọn tháng. ||③ Càng, như ngưỡng chi di cao 仰之彌高 ngửa lên trông thấy càng cao. ||④ Xa, di sanh 彌甥 cháu xa.


meanings:
① Đầy, khắp, mù mịt: 彌漫 Tràn đầy; ② Bù đắp (chỗ sai lầm thiếu sót); ③ Càng thêm: 仰之彌高 Ngửa lên thấy càng cao (Luận ngữ); 慾蓋彌彰 Càng nói dối càng lòi mặt gian, giấu đầu lòi đuôi. 【彌…彌…】di... di... [mí...mí...] Càng...càng...: 故操彌約而事彌大 Cho nên nắm giữ việc chính trị càng gọn thì thành tích chính trị càng lớn (Tuân tử); ④ (văn) Trọn: 彌月 Trọn tháng; ⑤ (văn) Xa: 彌甥 Cháu xa; ⑥ [Mí] (Họ) Di.


meanings:
(?-1155) Thiền tăng đời Tống, họ Lí, tự Hối Am, biệt hiệu Thiền Trạng Nguyên, Quang Trạng Nguyên, người xứ Trường Lạc (nay thuộc tỉnh Phúc Kiến) Trung Quốc, nối pháp Thiền sư Đại Huệ Tông Cảo, tông Lâm Tế. Sư trụ chùa Giáo Trung ở Tuyền Châu. Tác phẩm: Hối Am Quang Trạng Nguyên Hoà thượng Ngữ Yếu.


meanings:
指三部有關彌勒菩薩之經典，即︰《觀彌勒上生兜率天經》、《彌勒大成佛經》、《彌勒下生經》三經。<#>在彌勒三經中，《觀彌勒上生兜率天經》系劉宋·沮渠京聲所譯出；《彌勒大成佛經》爲姚秦·鳩摩羅什譯出（另有晋·竺法護之譯本，但已失傳）；《彌勒下生經》爲晋·竺法護所譯，但譯本已佚，此經實爲《增一阿含經》卷四十四之別抄。竺法護譯本之外，有鳩摩羅什譯《彌勒下生成佛經》，及唐·義淨譯《彌勒下生經》之二異本。<#>歷代對于彌勒佛的信仰，可分成二大類。其一系依《彌勒上生兜率天經》所說，而追求死後往生兜率淨土，以親聆彌勒菩薩說法；另一系依《彌勒下生經》所說，致力于累積善根，以等待彌勒菩薩降生、成道，俾在龍華三會之中，蒙受彌勒法益。<#>◎附一︰〈觀彌勒上生兜率天經〉（編譯組）<#>《觀彌勒上生兜率天經》（藏Byaṅ-chub-sems-dpah! byams-pa dgah!-ldan-gnam-duskye-ba blaṇs-bah!i mde），一卷。劉宋·沮渠京聲譯。略稱《彌勒上生經》。又稱《彌勒菩薩般涅槃經》、《觀彌勒上生經》、《觀彌勒經》、《上生經》等。收在《大正藏》第十四册。系宣揚彌勒信仰之經典，爲彌勒六部經中之最晚成立者。<#>本經內容主要在叙述兜率天之莊嚴、揭示彌勒菩薩現在兜率天攝化天衆，弘法利生。幷謂若作兜率天莊嚴觀則可往生彼天，幷隨待彌勒菩薩下生人間，得授菩提之記。行者若欲往生此天，則可行十善，或念彌勒之名，皆可往生云云。<#>本經之主要注疏書有︰《彌勒經游意》一卷（隋·吉藏）、《彌勒上生經宗要》一卷（新羅·元曉）、《觀彌勒上生兜率天經贊》二卷（唐·窺基）、《彌勒上生經述贊》一卷（作者不詳）、《彌勒上生經疏》一卷（唐·憬興）、《彌勒上生經瑞應鈔幷科》三卷（守千）、《彌勒上生經義疏》一卷（日本·善珠）等。<#>◎附二︰〈彌勒大成佛經〉（編譯組）<#>《彌勒大成佛經》，一卷。鳩摩羅什譯。略稱《彌勒成佛經》。收在《大正藏》第十四册。本經系佛在摩伽陀國波沙山過去諸佛常降魔處結夏安居，其時，應舍利弗之請問，佛乃說此經。內容叙述彌勒下生時，此土變成清淨莊嚴之淨刹。時爲蠰佉轉輪聖王之治世，彌勒出生後，出家學道，于龍華樹下成道，三會說法中令二八二億人證得阿羅漢果。後至狼迹山，遇大迦葉，受傳釋尊法衣云云。<#>全經內容與《彌勒下生經》大抵相同。兩經之題材與組織約略相似。不同的是本經含有大乘的色彩。因此可以說本經系由《彌勒下生經》增廣、修改所成。<#>另據《經錄》所載，本經除鳩摩羅什譯本之外，另有法護譯本。然法護所譯，在唐代時已散佚不存。《大正藏》第三十八册所收《彌勒經游意》一卷，系注釋本經之著作。此書一般視爲隋·吉藏所撰，然近人周叔迦認爲應系長幹玄辯所撰。<#>◎附三︰〈彌勒下生經〉（編譯組）<#>《彌勒下生經》（梵Maitreya-vyākara-ṇa ，藏Byams-paluṅ-bstan-pa），一卷。今本此經署爲西晋·竺法護譯。又稱《觀彌勒菩薩下生經》、《彌勒成佛經》、《彌勒當來下生經》，或單稱《下生經》。收在《大正藏》第十四册。<#>本經內容叙述，佛在舍衛國祇樹給孤獨園時，應阿難之問，開示彌勒菩薩降生于閻浮提之原委。謂在蠰佉轉輪聖王出現之世，王以正法治化。其時四大寶藏自然應現，彌勒菩薩將自兜率天降生人間，于龍華樹下成道後，率衆至毗提村見大迦葉，由大迦葉授以釋尊所托之僧伽梨。幷于該地初會說法度九十六億人，二會度九十四億人，三會度九十二億人云云。<#>按，竺法護所譯的《下生經》早已散佚。現存之本經實即僧伽提婆所譯《增一阿含經》卷四十四之別生經，而于唐代被誤爲竺法護譯。又，本經之其他異譯本有姚秦·鳩摩羅什譯《彌勒下生經》（一稱《彌勒受决經》）一卷、唐·義淨譯《彌勒下生經》一卷。各本內容略同，然本經之對告衆爲阿難，其他異譯本則爲舍利弗。<#>本經古來即頗爲流行，梵本現存。此外，另有西藏譯、于闐語本，及以回鶻文字所書寫之土耳其古語經等。其中，西藏本與義淨譯本相符。于闐語本系西元1919年，由琉曼（Ernst Leumann）譯成德文。土耳其古語本之跋語謂其乃自印度語譯成都貨羅語（Tokhri），複由都貨羅語譯成突厥（Turk）語。注書現存有《述贊》一卷（作者不詳）、《疏》一卷（憬興）、《義疏》一卷（善珠）等。<#>［參考資料］　幻生《彌勒信仰及其應化事迹》；《國譯一切經》〈經集部〉(二)解題。<#>


meanings:
three principal scriptures of the Maitreya sect


meanings:
(title) Sutra on the Descent of Maitreya


meanings:
6421請參閱 彌勒下生經 或 彌勒受決經 或 彌勒大成佛經全一卷。彌勒六部經之一。譯於東晉。譯者不詳。收於大正藏第十四冊。與竺法護所譯十七紙之下生經（已佚）、鳩摩羅什譯之下生經為同本異譯。本經之說法中肯，尤以最初及最後之敘述方式異於其他諸經，頗堪注意。經初無「如是我聞」之句，以「舍利弗者，是佛第一弟子」為始，終於「彌勒佛卻後六十億殘六十萬歲當來下」。或謂本經係節錄自他經，故有此型態出現。〔開元釋教錄卷三、貞元新定釋教目錄卷五〕（參閱「彌勒下生經」6419）


meanings:
6421指以彌勒菩薩為信奉對象之宗教信仰。在印度，早期即有此信仰，如增一阿含經卷四十五、賢劫經卷七佛興立品等，皆以彌勒為未來出現之第一佛。阿毘曇八犍度論卷二十七，亦載當來彌勒成佛之事。又據名僧傳抄法盛傳載，佛滅度後四八○年，呵利難陀羅漢上昇兜率天繪彌勒之像，至憂長國（佛國記之陀歷國）東北，造牛頭栴檀彌勒大像。大唐西域求法高僧傳卷下靈運傳載，那爛陀寺供有彌勒像。大唐西域記卷七、卷八亦載，戰主國都城西北之伽藍供奉彌勒像。摩揭陀國佛陀成道之菩提樹東方有精舍，以白銀鑄十餘尺高之彌勒像。　中國關於彌勒信仰之譯經，始自西晉，先後共十餘種譯本，可歸納為「上生」、「下生」、「本願」三系統。玆列舉如下：西晉大安二年（303），竺法護譯之彌勒下生經、彌勒菩薩所問本願經；姚秦弘始四年（402），鳩摩羅什譯之彌勒大成佛經、彌勒下生成佛經；南朝劉宋時，沮渠京聲（?～464）譯之彌勒上生經；東晉時，譯者不詳之彌勒來時經；北魏永平元年至天平二年（508～535），菩提流支譯之彌勒菩薩所問經；唐代大足元年（701），義淨譯之彌勒下生成佛經；唐代景龍二年至開元元年（708～713），菩提流志譯之彌勒菩薩所問經等。由以上諸多譯經，可知彌勒信仰之普及。　彌勒信仰又分為二派，一派為上生信仰，信仰現今於兜率天說法之彌勒菩薩，而欲往生兜率天；另一派為下生信仰，相信彌勒將來下生此世界時，於龍華樹下，三會說法，以救渡眾生，而自己亦能生此世界，於龍華樹下聽受說法而成佛，故有龍華三會之說。上生信仰者，始有道安（314～385），據梁高僧傳卷五道安傳所載，前秦苻堅遣使西域，攜回彌勒結珠像等，道安開席講法時，常羅列尊像。繼有戴顒，據法苑珠林卷十六記載，東晉戴顒依據夢告，造立彌勒像，後安置於會稽龍華寺。又據名僧傳抄載，南朝劉宋元嘉九年（432），法祥建彌勒精舍。此外上生信仰者尚有道矯、僧業、慧嚴、道汪、道法、法盛、曇副、曇斌等。至唐代，玄奘、窺基亦宏揚兜率上生信仰，而成為法相宗之傳統。下生信仰亦甚為普及，據出三藏記集卷十二法苑雜緣原始集目錄序載，劉宋明帝（465～471 在位）撰龍華誓願文，周顒作京師諸邑造彌勒三會記，齊竟陵文宣王作龍華會記。南嶽慧思作立誓願文，敘述彌勒下生之說。唐代則天武后於永昌元年（689）命法朗等偽作大雲經，謂武后係彌勒下生。五代時之布袋和尚（契此），更被傳為彌勒化身。　另據歷代史書所載，藉彌勒下生信仰，而曲解經文，糾眾叛亂者亦不少。隋代大業九年（613），宋子賢自稱彌勒出世，集愚民叛亂，襲擊煬帝鸞駕而被捕。又陝西扶風人向海明亦自稱彌勒出生，號召謀反。唐代開元（713～755）初年，貝州（河北）王懷古自稱新佛（解作彌勒佛），舉事被捕。唐僖宗（873～888 在位）時，彌勒教徒於西蜀地方擴展勢力，組織彌勒會。北宋仁宗（1022～1063 在位）時，貝州之王則率領彌勒教徒叛亂。南宋及元代之白蓮教亦混入彌勒教，假藉彌勒下生之名謀反，迄至明、清時代，尚流行於各地。　由於彌勒信仰之普及，歷來關於彌勒之造像，多不勝數。南齊建武年中，僧護曾發願於剡縣石城山雕鑿千尺彌勒像，然願未果而入寂，後由僧祐於天監十五年（516）完成，世稱三世石佛、剡縣大佛。北魏獻文帝時，鑿造大同雲岡第十三窟彌勒洞，安置十六公尺高之倚像，遷都洛陽後，又造龍門石窟，內有太和、景明、永平等年間所造之大小彌勒佛像數百尊。此外，山東歷城黃石崖、千佛山亦有許多北朝所造彌勒像。中國彌勒之造像形式，甚至透過朝鮮半島影響及於日本。　中國彌勒信仰於南北朝時開始，逐漸盛行；至唐代後，由於阿彌陀經之譯出，發願往生西方淨土者亦多，故彌勒信仰已不如以前盛行。然十九、二十世紀之民間宗教社團猶深受彌勒信仰之影響。又古來韓國、日本之彌勒信仰亦頗為盛行。〔梁高僧傳卷十三、比丘尼傳卷二、廣弘明集卷十六、辯正論卷四、續高僧傳卷十七、卷十九、宋高僧傳卷四、卷二十六、佛祖統紀卷四十、卷四十三、法苑珠林卷二十九、魏書卷九肅宗紀、冊府元龜卷九二一、隋書卷二十三大業九年條、唐書卷一八三、太平廣記卷二八九、續資治通鑑長編卷一六一、三國遺事卷二、日本書紀卷二十〕（參閱「兜率天」4385）


meanings:
（梵 Maitreya，巴 Metteyya，藏 Byams-pa）在未來世降生閻浮提世界，繼釋尊之後將會成佛的菩薩，現住兜率天。又稱一生補處菩薩、補處薩埵、彌勒如來。梵名音譯梅呾麗耶菩薩、梅怛儷藥菩薩、末怛唎耶菩薩、彌帝禮菩薩、彌帝隸菩薩、梅任梨菩薩。意譯慈氏菩薩。經典中，佛陀亦常稱之爲‘阿逸多’（如《彌勒上生經》及《法華經》〈隨喜功德品〉）。<#>彌勒原爲釋迦牟尼佛座下大弟子之一，由于他即將繼釋迦牟尼佛之後，在閻浮提世界成佛，所以習俗相沿，也稱他爲彌勒佛。因爲彌勒菩薩現居兜率天，盡其一生之後，將到人間繼釋迦之後成佛，所以又稱爲‘一生補處菩薩’。<#>據佛典所載，彌勒菩薩現在兜率天的內院弘法，教化天衆。相傳兜率天上有五百億天子，各以天福力，造作宮殿，發願布施彌勒菩薩，莊嚴兜率天宮。因而使兜率天成爲殊勝的國土。<#>依釋迦牟尼佛的開示，衆生如果願意隨從彌勒菩薩受教求法，則可發願往生兜率天。《觀彌勒菩薩上生兜率天經》雲（大正14·420b）︰‘佛告優波離，（中略）未來世中諸衆生等，聞是菩薩大悲名稱，造立形像，香花衣服繒蓋幢幡，禮拜繫念，此人命欲終時，彌勒菩薩放眉間白毫大人相光，與諸天子雨曼陀羅花，來迎此人。此人須臾即得往生。值遇彌勒，頭面禮敬。未舉頭頃，便得聞法。即于無上道得不退轉。于未來世得值恒河沙等諸佛如來。’<#>在經過兜率天之四千歲，亦即人間五十六億七千萬（一說五十七億六千萬）年之後，彌勒菩薩將降生到我們這世界，而在華林園龍華樹下成佛。幷三會度生，轉妙法輪。這三次度衆法會，號稱‘龍華三會’。<#>彌勒菩薩的信仰，是淨土教的一型。此種信仰在印度、中亞、中國、日本、朝鮮等地都曾經流行。我國晋代的道安、唐代的玄奘、現代的太虛，都是彌勒菩薩的信仰者。<#>唐代末年的布袋和尚，慈悲度衆，弘化一生。在示寂時曾遺有一偈雲︰‘彌勒真彌勒，分身千百億，時時示時人，時人自不識。’後世佛徒乃以之爲彌勒菩薩的化身。我國歷代有關彌勒菩薩的圖像，大多是以布袋和尚爲依據而繪製的。<#>◎附一︰印順《成佛之道》第三章（摘錄）<#>頌文︰‘正念彌勒尊，求生彼淨土，法門最希有，近易普及故。見佛時聞法，何憂于退墮？’<#>解說︰（前略）彌勒菩薩，爲釋迦佛法會中，親蒙授記的此土未來佛。現在生于兜率天；兜率天有一特別區，稱爲兜率內院。凡是當來下生成佛的，都先生在那裏；從前釋迦佛，也是這樣的。兜率內院，是一清淨莊嚴的淨土，彌勒菩薩經常在那裏，爲無量大衆說法。過了一個時期，彌勒菩薩要來這南閻浮提成佛；那時我們這個世界，早已轉爲淨土了。在這彌勒的人間淨土中，三會龍華，化度無量衆生。所以如能發願往生兜率淨土，就能見彌勒菩薩；將來又隨佛下生人間，見佛聞法，這當然會向上勝進，還憂什麽墮落呢？釋迦佛慈悲的開示，出于《彌勒下生》、《成佛》，及《彌勒菩薩上生經》等。<#>往生彌勒淨土‘法門’，比起十方世界的其他淨土，真是‘最’爲‘希有’，最爲穩當！這可以從三點去說。<#>(1)‘近’︰彌勒現生兜率天，將來到我們人間來，同一世界，同一欲界，論地點是很近的。不像十方的其他淨土，總是要過多少佛土。論時間，來生生兜率內院，不太長久，就回到人間來。不像往生其他淨土，不知要到何年何月，才能再來娑婆。<#>(2)容‘易’︰兜率淨土與將來的人間淨土，都是欲界散地，所以只要能歸依三寶，清淨持戒，如法布施，再加發願往生，稱念‘南無當來下生彌勒佛’，就能往生兜率淨土。不像往生其他淨土，非要‘一心不亂’不可。一心不亂就是定，這是不太容易的。<#>(3)‘普及’︰往生彌勒淨土，不一定要發菩提心、出離心，就是發增上生心的人天善根，也能隨願往生。在兜率淨土及當來的人間淨土，彌勒尊是普應衆機，說人天法，說二乘法，說菩薩法，人人能稱機得益。在見佛聞法的過程中，向上增進，漸化人天根性爲出世根性，化二乘根性爲大乘根性，同歸佛道。這不像其他淨土，連‘二乘種’姓都‘不’能往‘生’，還能應人天根性嗎？所以彌勒淨土，才是名符其實的三根普被，廣度五姓的法門。<#>有人說︰現在往生彌勒淨土，將來彌勒佛涅槃後，如還沒有了脫生死，那我們要怎麽辦呢（又怕不能見佛聞法而退墮了）！不知釋迦佛慈悲，將我們交與當來下生的彌勒佛。佛佛道同，難道彌勒佛不會開示我們，親近當來佛嗎？有人說︰上面說‘修天不生天’，怎麽又說求生兜率天呢？不生天，主要是不依深定而生長壽天。欲界天，尤其是彌勒菩薩的兜率內院，經常見（未來）佛，聞法、修行，當然不妨往生。有人說︰爲什麽不提倡往生彌陀淨土呢？要知道，阿彌陀佛的極樂淨土，是大乘的不共淨土，一般的聲聞佛教，就不信不知。這要到大乘法中去說，現在是說貫徹始終的五乘共法。有人說︰從前修學彌勒法門的師子覺，發願求生兜率內院，結果生在外院，享受欲樂；往生兜率淨土，怕不大可靠。不知師子覺生在外院的故事，凡宏傳彌勒法門的，真諦、玄奘三藏，以及無著、世親的傳記中，都沒有此種記載，這只是別有用心者的故意傳說而已。<#>總之，學佛的不論何種根性，只要能以歸敬三寶，如法布施，清淨持戒功德，發願回向彌勒淨土，在‘見佛’而時‘時聞法’的修行過程中，保證向上勝進，‘何’必‘憂’慮‘退墮’呢！所以，敬請真誠發願往生，稱念‘南無當來下生彌勒佛’！<#>◎附二︰印順《初期大乘佛教之起源與開展》第八章第二節（摘錄）<#>未來彌勒佛──慈氏時代的國土，如《阿毗達磨大毗婆沙論》卷一七八說（大正27·893c）︰<#>‘于未來世人壽八萬歲時，此贍部洲，其地寬廣，人民熾盛，安隱豐樂。村邑城廓，鶏鳴相接。女人年五百歲，爾乃行嫁。彼時諸人，身雖勝妙，然有三患︰一者，大小便利；二者，寒熱饑渴；三者，貪淫老病。有轉輪王，名曰餉佉，威伏四方，如法化世。（中略）極大海際，地平如掌，無有比（坎？）坑砂礫毒刺。人皆和睦，慈心相向。兵戈不用，以正自守。（中略）時有佛出世，名曰慈氏，（中略）如我今者十號具足。（中略）爲有情宣說正法，開示初善中善後善，文義巧妙，純一圓滿，清白梵行。爲諸人天正開梵行，令廣修學。’<#>《論》文是引《中阿含經》〈說本經〉的。輪王是以正法──五戒、十善的德化來化導人民，使世間過著長壽、繁榮、歡樂、和平的生活。佛教一向推重輪王政治，在這樣的時代，又有佛出世，用出世的正法來化導人間。理想的政治，與完善的宗教幷行，這是現實人間最理想不過的了！釋尊與彌勒佛，同樣是佛而世間的苦樂不同，這是什麽原因呢？《佛本行集經》卷一說（大正3·656b）︰<#>‘時彌勒菩薩，身作轉輪聖王。（中略）見彼（善思）如來，具足三十二大人相、八十種好，及聲聞衆，佛刹莊嚴，壽命歲數（八萬歲），即發道心，自口稱言︰希有世尊！願我當來得作于佛，十號具足，還如今日善思如來！（中略）願我當來爲多衆生作諸利益，施與安樂，憐湣一切天人世間。’<#>‘我（釋尊自稱）于彼（示誨幢）佛國土之中，作轉輪聖王，名曰牢弓，初發道心。（中略）發廣大誓願︰于當來得作佛時，有諸衆生。（中略）無一法行，唯行貪欲嗔恚愚痴，具足十惡。唯造雜業，無一善事。願我于彼世界之中，當得阿耨多羅三藐三菩提！憐湣彼等諸衆生故，說法教化，作多利益，救護衆生，慈悲拔濟，令離諸苦，安置樂中。（中略）諸佛如來有是苦行希有之事，爲諸衆生！’<#>釋尊的生在穢惡時代，是出于悲憫衆生的願力，願意在穢土成佛，救護衆生脫離一切苦︰這是重在‘悲能拔苦’的精神。彌勒是立願生在‘佛刹莊嚴、壽命無數’的世界，重在慈（彌勒，譯爲‘慈’）的‘施與安樂’。至于成佛（智證）度衆生，是沒有不同的，這是法藏部的見解。說一切有部以爲︰‘慈氏菩薩多自饒益，少饒益他；釋迦菩薩多饒益他，少自饒益。’釋尊與彌勒因行的對比，釋尊是更富于大悲爲衆生的精神。所以彌勒的最初發心，比釋迦早了四十餘劫，而成佛却落在釋尊以後。這顯得大悲苦行的菩薩道，勝過了爲‘莊嚴佛刹、壽命無數’而發心修行。這一分別，就是後代集出的《彌勒菩薩所問（會）經》所說︰‘彌勒菩薩于過去世修菩薩行，常樂攝取佛國，莊嚴佛國。我（釋尊）于往昔修菩薩行，常樂攝取衆生，莊嚴衆生’︰開示了信願的淨土菩薩行，悲濟的穢土菩薩行──二大流。彌勒的淨土成佛，本爲政治與宗教，世間正法與出世間正法的同時進行，爲佛弟子所有的未來願望。中國佛教徒，于每年元旦（傳說爲彌勒誕），舉行祝彌勒誕生的法會，雖已忘了原義，但還保有古老的傳統。<#>◎附三︰太虛〈佛說觀彌勒菩薩上生兜率陀天經講要〉（摘錄自《太虛大師全書》）<#>兜率淨土之殊勝<#>兜率淨土，殊勝有三︰<#>(1)十方淨土有願皆得往生，但何方淨土與此界衆生最爲有緣，則未易知。彌勒菩薩一生補處，以當來于此土作佛，教化此土衆生，特現兜率淨土與此界衆生結緣，故應發願往生兜率親近彌勒也。<#>(2)兜率淨土同在娑婆，同在欲界，變化淨土在同處同界，即與此處此界衆生有殊勝緣，最易得度。他方淨土泛攝十方衆生，而此專攝此土欲界衆生也。<#>(3)彌勒淨土是由人上生，故其上生是由人修習福德成辦，即是使人類德業增勝，社會進化，成爲清淨安樂人世；因此可早感彌勒下生成佛，亦即爲創造人間淨土也。<#>◎附四︰〈彌勒信仰〉（摘譯自《世界宗教大事典》）<#>彌勒信仰是佛教的救世主信仰。以未來佛──彌勒菩薩爲信仰對象。原成立于印度，後流行于東南亞、東亞各民族。一般相信彌勒菩薩將在釋尊入滅五十六億七千萬年後，自彌勒淨土（兜率天）下生此娑婆世界，然後在龍華樹下說法三會，濟渡衆生。<#>彌勒信仰的前身之一，是印度教的救濟者──卡爾基。依印度教所說，卡爾基將在未來人壽二十三歲時，出現世間救濟人類。又，或謂彌勒是阿逸多婆羅門的弟子。本來阿逸多與彌勒不被視爲同一人，但後來却被視爲同一人。佛典‘彌勒三部經’（即《彌勒下生經》、《彌勒大成佛經》、《彌勒上生經》）是彌勒信仰的教理中心。彌勒下生之地，是名爲‘翅頭末’的都市，該地被描述成一極爲優美的理想地方。因此，彌勒信仰含有理想國的性質。<#>中國的彌勒信仰，事實上是與民衆對政府的抗爭運動相結合而發展的。中國民衆深信彌勒下生時，人間得以實現理想政治。因此，當自然灾害或暴政促使民衆生活陷于窮困時，便有人利用此一信仰，以彌勒之名，將民衆組織起來對統治者進行政治對抗。所以爲政者都視此爲邪教、叛亂而加以禁抑。<#>北魏時代（386～534）大乘教徒之亂，是宗教抗爭事件之發軔，而以彌勒之名爲亂的事件，則始于隋·大業九年（613）河北的宋子賢。自稱‘彌勒出世’的宋子賢，擅長幻術，曾于夜間利用光使佛的形像顯現在樓上，幷預先在紙上畫好蛇或其他動物，再于民衆照鏡時使該動物形像映現在鏡中，作爲民衆罪業的證據，以獲得民衆的歸依。但此人在舉兵之前，即事發被殺。同年陜西扶風的沙門向海明，以得一吉夢蠱惑人心，自稱皇帝，新立年號。然後來也被鎮壓。<#>此外，雖然幷無實際叛亂行動，但却利用彌勒信仰及讖緯說而取得政權的，當推則天武後。武則天以薛懷義等人僞撰的《大雲經》中有‘則天是彌勒佛下生、閻浮提之主’之語，而即位爲帝。唐玄宗時，貝州（河北省）王懷古也以‘新佛’下生，妖言惑衆。唐末時，四川也有人成立秘密教團‘彌勒會’。<#>五代時，布袋和尚被視爲彌勒化身，民間不斷地描繪其圖像，至今遂以布袋形像當作彌勒佛像。北宋仁宗（1023～1063）時，貝州發生王則之亂。他鼓動彌勒會教徒叛變，自稱東平郡主，立國號爲安陽，年號得聖，然在六十多天之後即被平定。該案之連坐衆犯中也有官員，由此可見當時彌勒教滲透之深。南宋時白蓮宗成立，後與彌勒教合幷，稱爲白蓮教，繼續存在于元末紅巾之亂，以及明清時代的民衆叛亂中。<#>除了中國之外，朝鮮半島也有同樣的事例，尤其是十九世紀末葉的社會動蕩不安期間，彌勒下生的信仰更加興盛，因而形成新宗教運動之樞紐。又，新羅的‘花郎’也受到彌勒信仰的影響。<#>日本的彌勒信仰，是經由中國、朝鮮半島而于西元六世紀傳入。最初雖深受百濟彌勒信仰的影響，但不久即成爲民俗信仰。從彌勒信仰的一般性發展看來，首先成立的是‘下生’信仰，其次才發展成‘上生’信仰。可是，在日本佛教史上，接受彌勒信仰的貴族社會，是以上生信仰爲發端的。這可能是因爲下生信仰中對未來的期望，與貴族個人性的信仰不相容的緣故吧！<#>真言宗空海所提倡的彌勒信仰是彌勒下生的另一類型。他主張以高野山爲未來的彌勒淨土，衆生可在當地入定，以待彌勒出世。真言宗因與民間信仰接觸，乃使彌勒信仰廣傳日本各地。特別是十五至十六世紀，東日本鹿島地方的彌勒下生信仰極爲興盛。在這種背景下，一般人相信‘彌勒之舟’將從太平洋彼岸來到鹿島地方。江戶時代‘富士講’的教祖身祿，是一位以實現‘彌勒世界’爲目標的修行者，也是近代大本教等新宗教運動的嚆矢。<#>［參考資料］　《觀彌勒上生兜率天經》；《彌勒大成佛經》；《雜寶藏經》卷三；《大智度論》卷一、卷四、卷九、卷二十九、卷三十一；《彌勒經游意》；《佛祖統紀》卷四十；幻生《彌勒信仰及其應化史迹》；《彌勒淨土與菩薩行研究》（《現代佛教學術叢刊》{69}）。<#>


meanings:
6423彌勒，梵名 Maitreya，巴利名 Metteyya。又稱梅呾麗耶菩薩、末怛唎耶菩薩、迷底屨菩薩、彌帝禮菩薩。意譯作慈氏。依彌勒上生經、彌勒下生經所載，彌勒出生於婆羅門家庭，後為佛弟子，先佛入滅，以菩薩身為天人說法，住於兜率天。據傳此菩薩欲成熟諸眾生，由初發心即不食肉，以此因緣而名為慈氏。大日經疏卷一，謂慈氏菩薩係以佛四無量中之慈為首，此慈從如來種姓中生，能令一切世間不斷佛種，故稱為慈氏。　釋尊曾預言授記，當其壽四千歲（約人間五十七億六千萬年）盡時，將下生此世，於龍華樹下成佛，分三會說法。以其代釋迦佛說教之意，稱作一生補處菩薩、補處菩薩、補處薩埵；至彼時已得佛格，故亦稱彌勒佛、彌勒如來。據此而有二種造像。　據法華經卷六隨喜功德品、平等覺經卷四等所說，彌勒與佛陀之另一弟子阿逸多為同一人；然據中阿含卷十三說本經、出曜經卷六及大毘婆沙論卷一七八等所說，則以彌勒與阿逸多為不同之二人。　在密教中，彌勒菩薩為胎藏界曼荼羅中臺九尊之一，位居大日如來東北方；於金剛界曼荼羅則為賢劫十六尊之一。關於其形像有種種異說，如八大菩薩曼荼羅經及大孔雀明王畫像壇場儀軌載，身呈金色，左手持軍持，右手掌向外上揚，作施無畏之勢。三昧耶形為瓶或塔，密號迅疾金剛。　中國一般寺廟供奉之笑口常開胖彌勒像為五代時之契此和尚，因傳說為彌勒化身，故後人塑像供奉之。而往生兜率天之信仰，自古與阿彌陀信仰同為佛教徒所重。此外，彌勒菩薩之本生譚詳見於一切智光明仙人慈心因緣不食肉經，收於大正藏第三冊。〔雜阿含經卷四十三、長阿含卷六轉輪聖王修行經、雜譬喻經、賢愚經卷十二波婆梨品、舊華嚴經卷六十、慈氏菩薩修愈誐念誦法卷上入法界五大觀門品、大智度論卷二十九、維摩經略疏卷五、俱舍論光記卷十八、大唐西域記卷四、卷五、開元釋教錄卷十八〕（參閱「阿逸多」3664、「彌勒信仰」6422）


vietnamese:
di lặc bồ tát sở vấn bản nguyện kinh <cm>

meanings:
(title) Mi-le p'u-sa so-wen pen-yüan ching


vietnamese:
di lặc bồ tát sở vấn bản nguyện kinh <bktt>


vietnamese:
di lặc bồ tát sở vấn bản nguyện kinh <đpb>


meanings:
(title) Treatise on the Sutra of the Questions Asked by Maitreya


meanings:
(title) Verses on Bodhisattva Maitreya's Vow


meanings:
6424[1]　【彌勒菩薩般涅槃經→】請參閱 彌勒上生經 請參閱 彌勒下生經 請參閱 彌勒受決經 彌勒，梵名 Maitreya。意譯作慈氏。佛陀入滅後九百年頃之印度人，為瑜伽大乘之始祖。於現存漢譯藏經中，造立者註名為彌勒菩薩者，有瑜伽師地論、大乘莊嚴經論頌、辯中邊論頌、金剛般若波羅蜜經論等；於西藏大藏經中，除上述諸論外，尚有現觀莊嚴論、法法性分別論、大乘究竟要義論。　相傳彌勒為無著之師，創倡瑜伽唯識之教理，後傳授予無著。另據婆藪槃豆法師傳所載，無著嘗上兜率天，向彌勒菩薩諮問大乘空觀之理，而因其師亦名彌勒，後世遂將之視同為當來成佛之彌勒。然究竟彌勒是否為歷史上實在之人物，至今未有定論。至於上記所舉為彌勒之著作者，實際上或為無著綜合諸先賢之學說，而假託為彌勒所作者。　俄國佛教學者歐帕米勒（E. Obermiller）認為，傳說龍樹因文殊菩薩啟發而著諸論，無著則蒙兜率天彌勒之神力而作諸論。日本學者山口益承此說，將彌勒所作之中邊分別論、大乘莊嚴經論、法法性分別論等之註釋者、論說者，均視為無著一人，而認為彌勒僅為靈感之啟發者，乃一生補處之將來佛。學者拉莫特（E. Lamotte）同意此說，並補充說明之，認為成立時期稍遲的大乘經典每每具有藉託聖言以為權威之傾向，故懷疑彌勒之歷史實在性。　日本學者宇井伯壽則反對此派說法，主張彌勒論師為真實歷史人物，既創倡瑜伽大乘之教，且造立上舉諸論，而由無著筆錄之。〔瑜伽師地論後序、出三藏記集卷十二薩婆多部目錄序、印度哲學研究卷一（宇井伯壽）、中邊分別論釋疏序論（山口益）、E. Obermiller: The Sublime Science of the Great Vehicle to Salvation〕


vietnamese:
di lặc thích ca thành phật tiền hậu <đpb>


meanings:
6416請參閱 彌沙塞部五分律 或 五分律 [1]請參閱 五分律 [1]請參閱 彌沙塞部五分律 或 五分律梵名 Mleccha。指邊地之卑賤種族。又作彌離車、篾隸車、蜜列車、宜例車、畢嘌蹉。意譯邊地、邊夷無所知者、卑賤、下賤種、垢濁種、惡中惡、奴中奴。梵語原意為言語不分明者，如我國所謂南蠻鴃舌之人；引申指頑愚卑賤、憎惡佛法之種族，相傳該族居於印度西方或北方。如大毘婆沙論卷一二一及卷一八三謂，此族居於印度西方。大唐大慈恩寺三藏法師傳卷二謂，此族在北印度濫波國以北。〔十誦律卷二十六、瑜伽師地論卷二十、瑜伽論記卷六上、續高僧傅卷四、慧琳音義卷二〕


meanings:
（梵 Mīmāṃsā、Mīmāṃsaka，藏 Dpod-pa-pa）古代印度六派哲學之一。即重祭祀，主張‘聲是常住’的學派，故又稱‘聲論學派’。此外，又有︰彌[牟*含]娑學派、彌息伽學派、弭曼差學派等名。按，‘彌曼差’（Mīmāṃsā）之語義，即‘論究’之意。此派以論究、探討《吠陀》爲主要目標，故有此名。<#>在印度，論究《吠陀》之所說者，共有二派，一派以《吠陀》的〈智品〉（Jñānakāṇ-ḍa，即《奧義書》）爲論究對象，稱爲吠檀多學派（Vedānta），又稱智彌曼差（Jñāna-mīmāṃsā）、後彌曼差（Uttara-mīmāṃsā）。另一派系以《吠陀》的〈行祭品〉（Kar-makāṇḍa）爲對象，即此處所說之彌曼差學派（二派雖皆可稱爲彌曼差，但此派特以彌曼差爲名），又稱業彌曼差（Karma-mīmāṃsā）、前彌曼差（Pūrva-mīmāṃsā）。二派互有密切關係，皆以《吠陀》爲天啓，幷視之爲神聖。<#>此學派之開祖爲闍彌尼（Jaimini；西元前二世紀左右），相傳嘗作《彌曼差經》（Mīmāṃsā-sūtra），此經即爲該派的根本聖典。此派系以《吠陀》聖典中的法（指宗教性、道德性的義務）爲其研究對象，因此《吠陀》之教令爲該派之最高規範。行者若能考究、實踐此法，則在未來可以上生天界（abhyudaya），享受快樂，此即該派所謂的解脫。又，此派僅承認作爲供儀對象的神，而不承認最高神的存在。幷主張《吠陀》爲常住，是絕對存在，且爲最高權威，是神聖而全無誤謬者。此外，又認爲音、語、概念及其間的關係，是客觀實在、先天性的、常住的。故此派主張聲常住論。在言語哲學方面，此派之主張，對于印度文法書諸派有很大的影響。<#>六世紀時，沙巴羅斯波明（Śabarasvā-min）著《彌曼差經》的注釋，駁斥佛教的無我說，爲後代奠定發展的基礎。此注疏系《彌曼差經》注中現存最古且最有權威者。其後，由于在解釋沙巴羅斯波明之注釋時，看法不同，鳩摩利羅（Kumārila）與普拉巴伽羅（Prabhākara）二人乃相互對立，此派遂分裂成巴達（Bhāṭṭa）與古魯（Guru）二派。七、八世紀後，彌曼差派又與吠檀多派漸告乖離，乃至互相對峙。而在彌曼差之二分派中，僅有鳩摩利羅一派活躍至今。<#>◎附一︰〈彌曼差經〉（摘譯自《佛典解題事典》）<#>《彌曼差經》（Mīmāṃsā-sūtra）是彌曼差學派的根本經典。闍彌尼（Jaimini）所著。西元一百年左右編輯成書。有十二部六十章二七四二經九一五論題（adhīkaraṇa）。目的在研究幷統一解釋吠陀聖典中有關祭儀的部分。<#>書中〈法的研究〉這一部分所說的，可視爲本書的主題。所謂‘法’，是指《吠陀》中所說的、雅利安人應行的義務。具體說來，是指祭儀的實行。因此，在〈法的研究〉中，首先論述與《吠陀》的絕對性有關的‘法的實行’，其次述及祭儀舉行之時所將面臨的種種問題。<#>此中所說的《吠陀》的絕對性，是有關‘聲’是常住或無常的論議，是第一部的主題，也是古來屢被提出當作本經最具哲學意味的論題。本經認爲，《吠陀》不是人所創作，而是永遠的實在。也就是說︰構成《吠陀》的語言，是作爲音聲與意義之媒介體而常住的‘體’。此外，又從形式上將此聖典分爲〈Mantra〉與〈Brāhmaṇa〉；又因其內容而區分爲四項，即︰儀軌、神歌、名稱、釋義等。此四項中，神歌除外的三項，是〈Brāhmaṇa〉的內容。<#>其次是與祭儀舉行時有關的種種規定。這一部分占全書的大半部。祭儀由神、供物、投捧等三部分構成。‘投捧’是祭儀的核心；‘神’是爲了使祭儀成立而邀請來的，以因陀羅、阿耆尼、瓦盧那等三神爲主；‘供物’是精製酥油、酥粥、蘇摩。祭主必須是家長。祭官方面，包括有召請神明的勸請官、贊美神德的歌咏官、行祭的行祭官以及監督這些祭官的監督官。祭儀方面有︰不可間斷的日常之祭（Nitya-karma）、祭主爲特定目的而舉行的任意之祭（Kāmya-karma）以及爲消滅罪業而行的贖罪之祭（Naimittika-karma）。在進行這些祭儀時，依其所行之祭，行祭者可獲得所謂的新得力（apūrva），依憑這種力量而得未來生天的果報。<#>◎附二︰黃心川〈彌曼差派的哲學〉（摘錄自《印度哲學史》第十三章）<#>名義、史料<#>彌曼差派是婆羅門教正統哲學派別之一。彌曼差（Mīmāṃsā）一字是由梵文man（思維）的語根所派生，有著「思維審議’、‘審察考究’等意思。我國舊時音譯爲‘彌息伽’或‘彌[牟*舍]娑’，彌曼差的奉行者或學者稱爲‘彌曼息伽’（Mīmāṃosaka）。例如清辨在《般若燈論》中釋︰‘彌息伽外道所計，聲論是常。’彌曼差的學說也稱爲‘聲常住論’（‘語言不滅論’，Śabda-Nityatā-Vādin），這概括說明了彌曼差的本體論問題，但往往與古代印度文法學派相混淆，易滋誤解。<#>彌曼差系指對吠陀祭祀、禮儀的方法及其意義的‘審察考究’。彌曼差派原先是統一的學派，後來逐漸發展成爲彌曼差派及吠檀多派，前者著重考察研究吠陀所屬的祭祀、儀禮等固有部分（〈業品〉，Karma-kāṇḍa），即吠陀本集、梵書等，因此被稱爲前彌曼差派（Pūrva-Mīmāṃsā）或祭祀彌曼差派（業彌曼差，Karma-Mīmāṃsa）；後者考察吠陀所屬最後的哲學部分（〈智品〉，Jñāna-kāṇḍa），即奧義書等，因之被稱爲後彌曼差（Uttara-Mīmāṃsā）或者知識彌曼差（智彌曼差，Jñāna-Mīmāṃsā），由于吠檀多派著重探討最高本體‘梵’的問題，因之也稱爲梵彌曼差。我們現在所說的彌曼差通常指的是前彌曼差派，但是這種劃分在古代幷不很清楚，一個彌曼差的學者常常既從事吠陀祭式的研究，也從事吠檀多哲學的探討。（中略）<#>《彌曼差經》內容十分蕪雜，分不清那些是闍彌尼本人和所引別人的，或者後人附加的。摩陀婆（十四世紀）列舉爲十二篇六十章，共九一五經，現代學者基斯計算爲十二篇六章，共二六五二經或二七四二經，共分爲九一五個題目。現據摩陀婆所列的十二個篇目，簡介如下︰<#>第一篇　認識論︰論述認識的來源基于對法（祭祀、人的道德職責）的遵行，這是講哲學的部分。<#>第二篇　祭儀的形式︰論述各種祭儀的主要和次要形式，進一步闡述上篇所論認識的來源或方法，幷駁斥其它教派對這一問題的觀點。<#>第三篇　天啓經典︰論述吠陀的特質，討論天啓經典與傳承經典發生矛盾時應如何處理。<#>第四篇　儀式之間的相互影響，論述主祭與副祭的關係。<#>第五篇　天啓經典的順序︰論述吠陀贊歌的順序以及與此相應的各種儀式的順序。<#>第六篇　行祭的條件︰闡述祭祀者、祭官的資格與義務，供物的內容和分類。<#>第七篇　祭儀互相引用的方法︰如吠陀沒有明文規定時，可采用其它祭式，列舉其它祭式的名稱和特徵。<#>第八篇　引用的根據。<#>第九篇　引用贊歌的方法︰闡述在祭儀中如何應用祭詞和贊歌。<#>第十篇　祭式的廢止︰論述在某種場合時祭式應廢弃，在某種場合時應舉行。<#>第十一篇　祭儀根本原理的說明。<#>第十二篇　特殊的祭祀行法︰闡述爲了達到特定的目的而行祭的儀式。<#>《彌曼差經》認爲祭祀包括五個方面︰(1)儀規︰論述儀式的規定；(2)祭文︰分爲贊歌、歌咏、祭詞；(3)祭名；(4)禁制︰說明祭祀應禁忌的事項；(5)釋義︰說明祭祀的由來及其效果。（中略）<#>社會倫理思想<#>前彌曼差正確地應該稱爲‘法彌曼差’（Dharma Mīmaṃsā）。法是吠陀指示人生目的的象徵。它强調人對自己、家庭和社會等的道德義務。因之，彌曼差的理論和實踐與印度教的教法有著密切的關係。印度早期的法經和法論很多援引彌曼差的原理作爲他們制訂和解釋的依據。例如在著名的法學家密陀底希（Midhātihi；約九世紀人）對《摩奴法典》的注釋中可以明顯地看出彌曼差的影響。<#>早期彌曼差的修行解脫觀具有積極入世的態度。闍彌尼認爲人生唯一的目的（purusār-tha）是快樂，祭祀是爲了‘有益于福利’。山隱師也持同樣的主張。他解釋快樂是‘獲得財富和福利（繁榮）’。具體地說，婆羅門獲得布施，主持祭祀，施行教化；刹帝利獲得權力，管理國家等；吠舍獲得農業豐收、牲畜興旺和商業繁榮。雖然，在《彌曼差經》和《山隱師注》中也可找到升天（svarga）的說教，但闍彌尼認爲，人的行爲結果在現世絕不可能的情况下才可進入彼世或天堂，山隱師在注釋中說，吠陀曾經宣布通過祭祀可以升入天堂，但是聖典所說的天堂只是指‘人所欲望的天堂’，這種天堂只不過是一種‘快樂的形式（形態）’，乓派的著名論師夏利伽主進一步認爲，在這種狀態中‘已經斷滅了痛苦的感受而且是一切人們共同具有的欲求’。總之，早期彌曼差所主張的法（人生的目的和道德職責）是引導人們獲得現世的快樂（欲，kāma）和利益（利，artha），在他們看來，天堂不是屬于彼岸世界的，而是屬于此岸世界。這種道德倫理思想與他們本體論和認識論的唯物主義和無神論傾向是一致的。<#>後期彌曼差派在其它派別的影響下，與業報輪回的思想完全結合起來，開始接受最後解脫（apavarg）的思想，跋多派和師尊派的追隨者們雖然對解脫的解釋在一些細尾末節方面有所不同，但他們都認爲解脫是靈魂擺脫業的桎梏後所呈現的一種歡樂或意識狀態，逐漸拋弃了早期彌曼差的積極入世思想，在彌曼差與吠檀多結合以後，彌曼差的解脫觀也就被吠檀多的親證梵我所代替了。<#>彌曼差派嚴格遵行吠陀經典中各種祭祀的繁瑣規定，實行印度教徒生活歷程的四行期制度，在四行期中特別重視家住期的行事。在種姓問題上無論早期的彌曼差和後期的彌曼差都對一生族的首陀羅采取十分歧視的態度。法典規定他們不准誦讀吠陀經典和參與各種祭祀儀式，不准在不同種姓之間通婚和交往。在婦女問題上，彌曼差各派之間有著兩種不同甚至對立的看法︰一派認爲按照吠陀的規定，婦女不許擁有財産，婦女是被買者（對丈夫來說）和被賣者（對父親來說），因此沒有參加祭祀儀式的資格，也不能享有祭祀的後果；另一派認爲，婦女可以通過自己的努力（紡織、烹調、製作工藝品等）創造和獲得財富，另外，她們也有‘進入天堂的欲望’，因此應該與男人一樣享有參與祭祀和獲得果報的權利。早期彌曼差如闍彌尼、山隱師等人主張後一說。印度進入封建社會以後，婦女在社會經濟生活中逐漸依附于男子，失去了獨立的地位，因此，後期彌曼差派在維護宗教的旗幟下，輕視婦女，把婦女和首陀羅一樣看待，這種情况迄印度獨立後才有所好轉。<#>［參考資料］　《般若燈論釋》卷十三；《成唯識論》卷一；《大乘法苑義林章》卷一（本）；《金剛針論》；黃懺華《印度哲學史綱》；金倉圓照《インド哲學史》；宇井伯壽《印度哲學研究》第一、《印度哲學史》；A. B. Keith 《The Karma-Mīmāṃsā》；Editedby Sarvepalli Radhakrishnan and Charles A. Moore《A Source Book in Indian Philosophy》。<#>


meanings:
6425彌曼差，梵名 Mīmāṃsā，考察研究之義。印度六派哲學之一。即重視祭祀，主張聲常住之聲顯論師。又作彌曼蹉學派、彌脒娑學派、彌息伽學派、弭曼差學派。　蓋於印度，考究古代婆羅門經典吠陀之所說，分為二派。一為根據梵書前半之儀軌、釋義，以實行祭祀為重心，兼論究會通其疑義異說，即以吠陀行祭品為研究對象者；另一派則根據梵書後半之奧義書，主要以考察「梵」為目的，即以吠陀智品為研究對象者。此二派皆稱彌曼差學派，又前者特稱彌曼差學派、業彌曼差學派（梵 Karma -mīmāṃsā）、前彌曼差學派（梵 Pūrva-mīmāṃsā），後者稱為吠檀多學派（梵 Vedānta）、智彌曼差學派（梵 Jñāna-mīmāṃsā）、後彌曼差學派（梵 Uttara-mīmāṃsā）。兩派關係密切，皆視吠陀天啟（梵 śruti）為最高權威，足以代表正統婆羅門之思想。　今所謂彌曼差學派，即指前者，即於西元前二、三世紀頃（一說四、五世紀），耄米尼（梵 Jaimini）研究吠陀之祭事，取捨諸種不同學說而組織成之新學派。經論中所稱之「聲顯論」、「從緣顯了宗」即指此派。主張吠陀之聲為絕對常住，且以吠陀所說之祭祀為法（梵 dharma）為其主旨。西元二世紀頃（一說五、六世紀），該派聖典編纂完成，計十二章六十節二七四二句。相傳為開祖耆米尼所作，稱為前彌曼差經或彌曼差經。五、六世紀頃，彌曼差經與吠檀多經之註釋陸續問世，蓋此時代，該派與吠檀多派相通，互補其義之不足，以顯揚正統婆羅門之思想。　及至六世紀，薩跋羅斯馬米（梵 Śabarasvāmin）出世，為排斥佛教之「無我」說，註釋彌曼差經，即所謂薩跋羅註（梵 Śabara-bhāṣya），為現存彌曼差經最早且最具權威之作。七世紀時，鳩摩利羅（梵 Kumārila，童中尊）、婆羅拔伽羅（梵 Prabhākara）等相繼而出，更註薩跋羅註，且採因明、量論等他派學說，以敷演該派學說，共唱諸多新義。　鳩摩利羅極力排擊佛教，鼓吹婆羅門思想，其門流稱巴達派（梵 Bhāṭṭa）。婆羅拔伽羅一派即稱古魯派（梵 Guru），繁榮於一時，後漸次式微，派祖之註書遂告散佚。此後彌曼差派與吠檀多派乖離，甚至兩派互相對峙。而鳩摩利羅一派至後代仍甚為活躍，十四世紀頃，複註派祖之評註者相繼出現，亦製有種種註釋，迄至於今。〔成唯識論卷一、金剛針論、成唯識論述記卷一末，大乘法苑義林章卷一本〕（參閱「聲論」6500）


meanings:
6425梵名 Mīmāṃsā-sūtra。為印度六派哲學彌曼差學派（梵 Mīmāṃsā）之根本聖典。傳為耆米尼（梵 Jaimini）著於西元前二、三世紀間，至二世紀頃，復由後人編纂成十二章六十節二七四二句，分為九一五論題，為六派哲學中分量最大之聖典。主要論述吠陀聖典中之教法（梵 dharma）、教令（梵 codanā）等，而與雅利安人日常生活密不可分，蓋彼等之日常言行舉措等皆受此類具有權威性之祭儀所規範。　自形式、性質而言，本經可分為神歌（梵 Mantra）與梵書（梵 Brāhmaṇa）兩類；自內容而言，則可分成五類，即：(一)儀規（梵 vidhi），敘述祭式之規定，篇幅占本典之大部分，包括行祭時之神（因陀羅、阿耆尼等）、供物（酥油、酥粥等）、祭主（家長）、祭事之次第順序、祭官等之細則。(二)神歌，即讚歌、歌詠、祭詞等三種吠陀本集。(三)名稱（梵 nāmadheya），如火祭、新滿月祭等各種吠陀典籍中之祭典名稱。(五)禁制（梵 niṣedha），說明祭式中應禁制之事項。(六)釋義（梵 arthavāda），解說祭式之由來及其功德。　上述皆為關於祭事之各種記載，其知識來源均屬天啟性質（聖教量），而並非人生或思想之主要問題，故在哲學價值而言，並無特殊之意義。然全經之中，除去祭式部分，所餘對於吠陀絕對性之探討，則為印度哲學自古以來重要論題之一，亦即聲音（梵 śabda）常住或無常之議論。本經主張聲音為宇宙實在之存在，一切構成祈禱之語言具有絕對之神祕力量，此即「聲常住論」，此一論點亦與尼夜耶學派（梵 Nyāyika）、勝論學派（梵 Vaiśeṣika）、佛教等教派有所關連。彌曼差派又基於「聲常住說」展開五階段之研究法，即研究對象、疑點、反對論、反駁定說、餘論，從而確立知識探求之基礎。就此點而言，於印度哲學中甚具思想史之意義。本經最重要之註釋書為薩跋羅斯馬米（梵 Śabarasvāmin）所作之薩跋羅註（梵 Śabara-bhāṣya）。〔印度哲學研究卷一（宇井伯壽）、彌曼蹉學派が顯示する Dharma の意義（木村日紀）」〕


meanings:
（梵 Mithilā，巴 Mithilā）中印度的古城。系跋耆族（Vṛji）之毗提呵國（Videha）的首都。又作彌提羅城、彌地羅城、彌體羅城、彌絺羅城、彌薩羅城、彌替羅城、彌夷城、無夷城。意譯量城、分侄城、金帶城。關于其位置，英國考古學家康寧罕（A. Cunningham）認爲，此地即《大唐西域記》卷七所說跋只國的大都城占戍拿，相當于現今的Janakpur。<#>據《方廣大莊嚴經》卷一〈勝族品〉所述，彌梯羅城莊嚴綺麗，王名善友（Sumitra），威伏諸王，象馬四兵皆悉具足，珍寶無量。《中阿含經》卷十四〈大天 林經》有載，佛嘗在此地大天林說大天王本生。《彌勒下生經》謂此國有四大藏之一的《般綢大藏》（Paṅḍuka）。<#>此地之最盛期，系在初期奧義書時代的Janaka王在位期間，哲人耶基那瓦爾卡（Yā-□jñavalkya；西元前八世紀）活躍于此時期。十三世紀時，甘格霞（Gaṅgeśa）在此首創新尼夜耶學派。自十四世紀半至十六世紀初期，此地爲婆羅門種王朝所統治。<#>［參考資料］　《長阿含》卷五〈典尊經〉；《中阿含經》卷四十一；《大堅固婆羅門緣起經》卷下；《翻梵語》卷八；A. Cunningham《Ancient Geographyof India》。<#>


meanings:
6426彌梯羅，梵名 Mithilā，巴利名同。又作彌薩羅城、彌絺羅城、弭癡囉城、彌夷城、無夷城。意譯作量城、分侄城、金帶城。中印度之古城。為毘提訶（梵 Videha）之首都，屬跋耆族（梵 Vṛji）。佛陀嘗於此地大天㮈林中說大天王本生。彌勒下生經載，此國有般綢大藏（梵 Pāṇḍuka），乃四大藏之一。自十四世紀中葉至十六世紀中葉，此地由婆羅門種王朝統治，初期有婆羅門大學，學事隆盛。關於此城之位置，據英國考古學家康林罕考證，在今 Janakpur 地方。　毘提訶又稱尾提訶、鞞陀提，與南方離車族為跋祇族中最強之種族。有部毘奈耶藥事卷十五載，佛過去世為尾提訶王時，心常行慈悲。長阿含卷二遊行經載，相傳阿闍世王伐此族不果，仍築華氏城以備戰。又阿闍世王之生母出於此族，故稱韋提希（巴Vedehī）。　此外，翻梵語卷九林名第六十一列出彌薩羅林一項，謂中阿含所述之彌薩羅，應作彌伽薩羅，意即雲杉。〔中阿含卷十四大天㮈林經、方廣大莊嚴經卷一勝族品、六度集經卷八、佛母大孔雀明王經卷中、A. Cunningham: Ancient Geography of India〕


meanings:
6427<一>位於印度王舍城北方。為阿羅羅迦羅摩仙人居住之所在。[1]　<二>七金山之一。又稱尼民陀羅山、持地山。此世界以須彌山為中心，周圍有七金山，最外圍之山即彌樓山。七金山之外圍更有鐵圍山，與須彌山合為九山；九山之間復有八海，此稱九山八海。法華玄義卷二上（大三三‧六九三上）：「又經但以父母所生眼即肉眼，徹見內外彌樓山即天眼，洞見諸色而無染著即慧眼。」　然據吉藏之法華經義疏卷十一、慧琳音義卷十五等所說，彌樓山即須彌山。須彌山之梵名為 Sumeru，略作 Meru，音譯彌樓山、彌盧山。


vietnamese:
di sa tắc bộ hoà hề ngũ phần luật <bktt>


meanings:
6428彌蘭陀，梵名 Milinda，巴利名同。意譯作慈王。又稱畢鄰陀王、旻鄰陀王、彌蘭王。係指紀元前二世紀後半葉希臘人大夏王彌蘭多羅斯（Menandros）。該王曾統治阿富汗之喀布爾地方，並入侵印度，一時勢力及於西北印度五河一帶，使印度深受希臘文化之影響。據巴利文「彌蘭王問經」載，王與比丘那先（巴 Nāgasena）討論教義，終歸依佛教。　漢譯之那先比丘經（彌蘭王問經之異譯）卷上所述王之事蹟，與彌蘭王問經所載大同小異。謂王少時即聰明過人，博學異道，後經人進言，欲求高僧。沙門野惒羅受推薦與王對論，而為王駁倒。沙門那先復受推薦論法，終令王敬服。又雜寶藏經卷九稱王之名為難陀，俱舍論卷三十則稱畢鄰陀王。　王曾鑄貨幣，流通極廣，幣上繪輪寶，並刻隨法者（梵 Dharmikasa）之字，由此知王對佛教之關心。〔阿毘達磨俱舍釋論卷二十二、海案內記（Periphus of the Erythreean Sea）、Rhys Davids: The Milinda Questions, 1930、インド的思惟（中村元）〕


meanings:
(person) Mikkaka, or Miccaka, or Micchaka


meanings:
① Dương nỏ, binh túc vệ nhà Ðường gọi là khoắc kị 彍騎


meanings:
(văn) Giương hết dây cung: 十賊彍弓，百吏不敢前 Mười tên giặc giương cung, một trăm kẻ lại không dám tiến bước (Hán thư).


meanings:
① Cong, ngoằn ngoèo: 彎路 Đường cong; ② Chỗ ngoặt, chỗ cong, quanh co: 這根竹竿有個彎兒 Cây sào này có chỗ cong; 轉彎抹角 Úp mở quanh co, nói quanh nói co; ③ Cúi, cong, còng: 彎着腰 Cúi lưng, còng lưng.


meanings:
① Lời thoán, trong kinh Dịch mỗi quẻ có một đoạn bàn gộp nghĩa cả toàn thể một quẻ gọi là lời thoán.


meanings:
Lời thoán (trong Kinh Dịch, bàn chung ý nghĩa khái quát của một quẻ).


meanings:
① Cái chổi. ||② Sao chổi, ngôi sao có cái tua dài như cái chổi gọi là tuệ tinh 彗星. ||③ Quét.


meanings:
① Loài, xếp từng loại với nhau gọi là vị tập 彙集. Ta quen đọc là vựng. ||② Cùng nghĩa với chữ vị 蝟.


meanings:
(văn) ① Xếp những thứ cùng loại lại với nhau: 彙集 Tập hợp các thứ cùng loại, sưu tập; ② Con nhím (dùng như 猬, bộ 犭, và 蝟, bộ 虫). Xem 匯 [huì] (bộ 匚).


meanings:
5443位於察哈爾多倫諾爾（Dolon nor）之北端。又稱爲東廟、黃寺。據大清一統志卷四○九之二載，康熙三十年（1691），喀爾喀諸部爲噶爾丹所破，來降清朝，聖祖於巡察蒙古之際，遂集喀爾喀七部、四十八旗於此地，賜宴引見，遂應各旗之請，建立此寺，寺名並寓四十八旗朝宗之意。此寺創建以來，第十四世章嘉呼圖克圖阿噶旺羅布桑卻拉丹（藏 Ṅagdbaṅ blo-bzaṅ chos-ldan）應請住持，乃於內外蒙宏揚黃教，其後之十六世、十七世、十九世章嘉呼圖克圖均同時住持本寺與善因寺。原寺於嘉慶元年（1796）燒燬，現存建築物爲後世再建者。寺領以圍牆環繞，內有眾多佛倉及若干官倉，其中以章嘉呼圖克圖倉最爲壯觀，除安置諸佛、菩薩像外，並藏有佛畫八十幅。〔內蒙黃教調查記（天純）、蒙藏佛教史（妙舟）、滿蒙の喇嘛教美術解說（逸見梅榮、仲野半四郎）〕


meanings:
① Chén uống rượu (đời xưa); ② (cũ) Thường: 彝器 Đồ thường dùng (trong tôn miếu); 彝倫 Luân thường; 彝憲 Phép thường; ③ [Yí] (Dân tộc) Di.


meanings:
① Thường, các đồ thường dùng ở trong tôn miếu gọi là di khí 彞器. ||② Cái chén uống rượu. ||③ Phép.


meanings:
① Lông dài. ||② Một âm là tiệm. Tiệm thả 彡姐 tên họ, giống rợ Khương.


meanings:
① Hình thể. ||② Hình dáng. ||③ Hình dong, tưởng tượng ra rồi vẽ cho hệt hình trạng người hay vật nào mà mình đã biết ra gọi là hình. ||④ So sánh, như tương hình kiến chuyết 相形見絀 cùng so thấy vụng. ||⑤ Hiện ra, như hữu ư trung hình ư ngoại 有於中形於外 có ở trong hiện ra ngoài. ||⑥ Hình thế đất.


meanings:
① Hình, hình thể, hình dáng: 三角形 Hình tam giác; ② Hình dung, hình: 形影不離 Như hình với bóng; ③ Hình thế đất: 地形 Địa hình; ④ Biểu lộ, hiện ra, tỏ ra: 有於中形於外 Có ở trong hiện ra ngoài; 喜形于色 Niềm vui lộ rõ trên nét mặt; ⑤ So sánh: 相形之下 So sánh với nhau; 相形見拙 Cùng so thấy vụng.


meanings:
Tức chỉ thân thể. Lại, tâm tính chúng ta ẩn núp trong thân thể, cho nên trong sách nhà Phật phần nhiều dùng từ »Bí tại hình sơn« để chỉ tâm tính chúng ta. Tắc 92, Thung Dung lục (Đại 48, 286 hạ) ghi: »雲 門大 師 云: 夫 天 地 之 內、 宇 宙 之 間、 中 有 一 寶、 祕 在 形 山。 – Đại sư Vân Môn nói: Trong trời đất, vũ trụ, có một vật báu ẩn náu tại thân thể«.


meanings:
form, shape, outward manifest appearance


meanings:
3788<一>梵語 saṃsthāna-rūpa。有形之色。「顯色」之對稱。指色法中，質礙粗著，因觸而覺知其長短大小凹凸等者。計有八種：(一)長（梵 dīrgha），一面多生。(二)短（梵 hrasva），一面少生。(三)方（梵 caturaśra），四面齊等。(四)圓（梵 vṛtta），周遍一切處而生。(五)高（梵 unnata），中間凸出。(六)下（梵 avanata），中間拗凹。(七)正（梵 śāta），表面齊平。(八)不正（梵 viśāta），表面參差。說一切有部以此等諸色極微各別，各有別體；唯識大乘則以爲非實色。〔俱舍論卷一、瑜伽師地論卷一、大毘婆沙論卷十三、卷七十五、俱舍論光記卷一、成唯識論述記卷二本〕 <二>形體與色相。即指人畜等之顏色形貌。〔法華經卷二信解品、無量壽經卷上、分別善惡報應經卷下〕


meanings:
(văn) ① Màu sắc đẹp đẽ; ② Xanh đỏ lẫn lộn.


meanings:
① Ðỏ, sơn đỏ. Như đồng cung 彤弓 cung đỏ. ||② Ðồng quản 彤管 quản bút đỏ. Quản bút dùng chép sử các đàn bà giỏi, dùng quản đỏ để tỏ cái tấm lòng son vậy, vì thế cho nên mới dùng làm lời khen các đàn bà giỏi.


meanings:
(văn) ① Màu đỏ: 彤弓 Cung đỏ; 彤管 Quản bút đỏ; 彤雲 Ráng hồng; ② [Tóng] (Họ) Đồng.


meanings:
(văn) Người học giỏi (có đức có tài), học giả uyên bác.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại. Sư thờ Thiền sư Lạc Phố Nguyên An. Khi Nguyên An tịch, chúng thỉnh sư kế tiếp trụ trì. Sau sư dời đến núi Điểu Nha, Kỳ Châu (nay là huyện Kỳ Xuân, tỉnh Hồ Bắc), sư truyền pháp cho ngài Đại An Hưng Cổ rồi thị tịch.


meanings:
① Có văn vẻ. ||② Úc úc 彧彧 tốt tươi.


meanings:
(văn) ① Có văn vẻ, văn hay chữ tốt; ② 【彧彧】úc úc [yùyù] (văn) Tốt tươi.


meanings:
① Tia sáng. ||② Rực rỡ. Phàm cạnh tranh chơi đùa đều lấy sự được thua làm vinh nhục, nên ai giật giải đuợc hơn gọi là đắc thải 得彩. Cũng vì thế mà cái vé sổ số cũng gọi là thải phiếu 彩票. Ta quen đọc là thái.


meanings:
① Màu sắc: 五彩 Năm màu, ngũ sắc; ② Lụa màu, hoa (tết bằng lụa màu): 張燈結彩 Treo đèn tết hoa; ③ (Bị) thương: 他挂彩了 Anh ấy bị thương; ④ Hay: 喝彩 Khen hay, hoan hô; ⑤ (cũ) Tiền được cuộc, giải trúng: 得彩 Trúng xổ số; ⑥ (văn) Tia sáng; ⑦ (văn) Rực rỡ.


meanings:
(văn) ① Vằn con hổ. (Ngr) Văn vẻ; ② Con hổ con. (Ngr) To lớn, khỏe mạnh, vạm vỡ: 彪形大漢 Người vạm vỡ.


meanings:
① Chạm trổ. ||② Tàn rạc, như nhiên hậu tri tùng bách chi hậu điêu dã 然後知松栢之後彫也 vậy sau biết cây thông cây bách chưng rạc sau vậy.


meanings:
① Khắc, chạm trổ: 石雕 Khắc đá, trổ đá; 浮雕 Chạm nổi; ② (văn) Tàn tạ, héo úa: 歲寒然後知松柏之後彫也 Thời tiết lạnh mới biết cây tùng cây bách héo úa sau những loại cây khác vậy (Luận ngữ).


meanings:
① Có văn hoá có mộc mạc hoàn toàn hợp cách gọi là bân hay bân bân 彬彬 hoàn hảo.


meanings:
Có văn vẻ, có văn hoá. 【彬彬】bân bân [binbin] Phong nhã, lịch sự, hoàn mĩ, rỡ ràng: 文質彬彬 Dáng vẻ và tính tình đều hoàn mĩ cả.


meanings:
① Họ Bành, tên đất. ||② Một âm là bang. Như bang bang 彭彭 lúc nhúc, chen chúc. ||③ Lực lưỡng, tả cái dáng mạnh thịnh. ||④ Lại một âm là bàng. Như bàng hanh 彭亨 ràn rụa, đầy rẫy.


meanings:
(văn) ① To lớn; ② Sự sống lâu; ③ Tràn ngập; ④ [Péng] (Họ) Bành; ⑤ [Péng] Đất Bành (nay thuộc huyện Bành Sơn, tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc); ⑥ [Péng] Sông Bành (ở huyện Phòng, tỉnh Hồ Bắc, và ở huyện Lỗ Sơn, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc).


meanings:
① Phiêu phiêu 彯彯 Lòng thòng, tả cái dáng dây dài lòng thòng. Cái dải cờ gọi là phiêu đái 彯帶.


meanings:
(văn) ① Nhanh nhẹn; ② 【彯彯】phiêu phiêu [piaopiao] (văn) Lòng thòng.


meanings:
① Rực rỡ, lấy văn chương thêu dệt cho rực rỡ thêm gọi là chương. ||② Rõ rệt.


meanings:
① Rõ rệt, rực rỡ: 昭彰 Rõ ràng; ② Lộ, hở: 慾蓋彌彰 Càng giấu càng hở, che càng thêm lộ; ③ [Zhang] (Họ) Chương.


meanings:
(title) Clarification of What Should be Known


meanings:
① Bóng, cái gì có hình tất có bóng, nên sự gì có quan thiệp đến gọi là ảnh hưởng 影響. ||② Tấm ảnh.


meanings:
① (Bức, tấm) ảnh: 合影 Ảnh chụp chung; ② Điện ảnh, chiếu bóng (nói tắt): 影院 Rạp chiếu bóng; 影評 Bình luận điện ảnh; ③ Bóng: 樹影 Bóng cây.


vietnamese:
ảnh tượng tự tại thị hiện dĩ sinh <pttđ>


meanings:
Một loài thú thời xưa giống như rồng nhưng không có sừng.


meanings:
① Bước ngắn. Bước chân trái gọi là sách 彳, bước chân phải gọi là xúc 亍, hợp 彳 với 亍 lại thành ra chữ hành 行.


meanings:
① Bước ngắn; ② Bước chân trái. 【彳亍】xích xúc [chìchù] (văn) Đi tản bộ, đủng đa đủng đỉnh: 晚餐後她獨自在河邊彳亍 Sau bữa cơm chiều này đi tản bộ một mình bên bờ sông; ③ Kí hiệu chú âm của chữ Hán, tương đương với âm ch.


meanings:
① Bàng hoàng 彷徨 bàng hoàng, ý không yên định. ||② Bàng dương 彷徉 quanh co. ||③ Một âm là phảng. Phảng phất 彷佛 thấy không được rõ ràng.


meanings:
【彷徨】bàng hoàng [pánghuáng] Do dự, lưỡng lự, dùng dằng, ngập ngừng, bàng hoàng, băn khoăn: 彷徨歧途 Băn khoăn (ngập ngừng) trước ngã ba đường.


meanings:
① Ði thú ngoài biên thùy. Ði thú xa gọi là viễn dịch 遠役. ||② Việc quân cũng gọi là dịch. Như Tả truyện chép Thành-bộc chi dịch 城濮之役 việc đánh nhau ở Thành-bộc. ||③ Sai khiến, kẻ hầu gọi là tư dịch 廝役. ||④ Hàng lối.


meanings:
① (văn) Đi thú ngoài biên ải: 遠役 Đi thú xa; 君子于役 Chàng đang làm lính thú (Thi Kinh); ② Phục dịch: 兵役制 Chế độ quân dịch; ③ Sai khiến: 仆役Tôi tớ; 廝役 Người hầu; ④ Chiến dịch, trận đánh: 城𣾴之役 Việc đánh nhau ở Thành Bộc (Tả truyện); ⑤ (văn) Hàng lối.


meanings:
① Bên kia. Là tiếng trái lại với chữ thử. Như bất phân bỉ thử 不分彼此 chẳng phân biệt được đấy với đây. ||② Kẻ khác, kẻ kia. ||③ Lời nói coi xa không thiết gì.


meanings:
① Kia, nọ, đó, đấy, cái kia, bên kia: 彼岸 Bờ bên kia; 彼時 Lúc đó, hồi đó, dạo nọ; 顧此失彼 Lo cái này mất cái kia; 由此及彼 Từ cái này tới cái kia; 彼仁義何其多憂也？ Bọn nói chuyện nhân nghĩa kia sao mà nhiều lo vậy? (Trang tử); ② Nó, kẻ kia, kẻ khác, người khác, người ấy, ông ấy: 知己知彼 Biết người biết ta; 彼，丈夫也，我，丈夫也，吾何畏彼哉？ Ông ấy là trượng phu, ta cũng là trượng phu, ta sợ gì ông ấy (Mạnh tử).


meanings:
（梵 Purāṇa）古印度神話傳說的總集；爲印度教聖典之一。譯爲古事記或音譯爲富蘭那。目前傳于世的往世書，可分爲Maha^pura^ṇa、Upapura^ṇa等兩大類，每一類各有十八部，即︰<#>(1)Maha^pura^ṇa︰Brahma、Padma、Vis!ṇu、Va^yu、Bha^gavata、Na^rada、Ma^rkaṇ-□ḍeya、Agni、Bhavis!ya、Brahmavaivarta、Liṇga、Vara^ha、Skanda、Va^mana、Kūr-ma、Matsya、Garuḍa、Brahmaṇḍa。<#>(2)Upapura^ṇa︰Sanatkuma^ra、Na^rasim!ha、Aṇḍa、Dūrva^sasa、Na^rada、Ka^pila、Ma^nava、Us/anasa、Brahma^ṇḍa、Varuṇa、Ka^lika、Mahis/a、Sa^mba、Saura、Pa^ras/ara、Mari^ca、Bha^rgava、Kauma^ra。<#>在婆羅門教古文獻及法典中，‘Pura^ṇa’與‘Ithiha^sa’都被稱爲第五吠陀。較早的往世書的作者，被認爲即《摩呵婆羅多》的作者廣博仙人（Vya^sa）。但是，現存的往世書，其出處相當蕪雜，內容也有被穿插、竄改的痕迹，形成的年代大約在西元四世紀到十四世紀。<#>根據《Amrakos/a》所載，往世書有五種主題，即宇宙起源、輪回再造、神仙的系譜、Upapura^ṇa中的往世書，而在Maha^-pura^ṇa中的往世書系以祭典、習俗爲其主要內容，此外，還包括了神殿、神像的建立，社會階級、聖地以及哲學思想、醫學、文法、詩學、音樂等內容。因此，就某種意義而言，它們似乎是一種百科全書。<#>早期的往世書是由吟游詩人Sūta Loma-hars!aṇa所傳述，其後，透過寺廟神職人員的傳介，乃被視爲《吠陀》的補遺，用來教育沒有資格學習《吠陀》的婦女以及首陀羅。這些往世書的叙述非常不統一，表現的手法也分外誇張，但是，在瞭解印度教哲學、宗教的發展以及民俗學上，它提供了甚爲珍貴的資料。<#>◎附一︰金克木《梵語文學史》第三編第二章第二節（摘錄）<#>往世書中的大神<#>往世書是像大史詩一樣長期積累的作品，成書時代大概是從西元前不久到西元後約一千年左右的期間以內。現在的往世書有十八部，另有小往世書十八部。對人民思想有重大影響的一些神話保存在幾部最流行的往世書裏。<#>這十八部往世書的書名是︰(1)《梵天往世書》，(2)《蓮花往世書》，(3)《毗濕奴往世書》，(4)《濕婆往世書》（一名《風神往世書》），(5)《薄伽梵往世書》，(6)《那羅陀往世書》，(7)《摩根德耶往世書》，(8)《火神往世書》，(9)《未來往世書》，(10)《梵轉往世書》，(11)《林伽往世書》，(12)《野猪往世書》，(13)《室建陀往世書》，(14)《侏儒往世書》，(15)《龜往世書》，(16)《魚往世書》，(17)《大鵬往世書》，(18) 《梵卵往世書》。各書成書有早有晚，很難確定年代。<#>往世書既是所謂‘歷史傳說’，在印度傳統中它被認爲就是歷史。其中包括了關于開天闢地宇宙起源的神話，還有帝王的世系和各朝代的記述。這些類似歷史的成分常出以預言形式，事實與幻想交織在一起。有的更夾雜著許多其他材料，如政治、法律、醫學，甚至詩律、修詞學、文法（《火神往世書》），帶有百科全書的性質。書中有許多頌神詩歌常被摘出作爲經咒或禱詞。這些書似乎經過初步的統一編訂，各書都照上述次序列舉十八部往世書；但內容又沒有經過一致的加工，顯得雜亂無章。直到今天，這些重要文獻還沒有全部校刊，更未曾得到科學的整理和分析。<#>往世書的形式是模仿《摩呵婆羅多》的。作者也被說是大史詩的作者，即毗耶娑（廣博仙人）。它的主體是詩，而有部分散文；全書采取對話格式，分段標明某某人說；詩的格律與史詩基本相同。篇幅大小不一，最長的竟達到大史詩的一半左右（《蓮花往世書》、《室建陀往世書》）。作爲詩歌來說，這些書的成就一般是不高的。作者的目的是用當時的觀點紀錄他們所謂歷史，以宣傳本階級對于當前時代的觀點。由于長期修訂、互相模仿和改作，裏面有很多混亂、重複和矛盾。只有幾部顯出了有條理的整理安排。總起來說，往世書的內容有過很大的歷史作用和影響；但是分別來說，各書又彼此不同，大多數似乎幷不曾成爲流行的讀物，許多久已爲一般人遺忘，只有幾部書長期爲人傳誦，內容幾乎家喻戶曉。至于所謂小往世書，則産生既晚，也沒有什麽重要地位。<#>綜合看來，往世書裏貫串著循環論的歷史觀點，著重的不是真實的朝代而是作者心目中的所謂‘時代（由伽）’，充滿了以今爲古和藉古諷今的對過往時代的眷戀。它們一致認爲從開天闢地以來，歷史共經過四個時代，當前是第四個，也是最壞的時代，以後世界必然毀滅，然後一切還原，又回到最好的第一個時代去。<#>◎附二︰金克木《梵語文學史》第三編第二章第三節（摘錄）<#>往世書類型的文獻<#>（主要的往世書）實際上是西元後幾百年間發展起來的大批宗教文獻的一部分。（個別的往世書成書時期可能在西元以前，但大多數是出于西元以後，而十八部小往世書則是很晚的産物。）有許多與往世書同類型的文獻，大概也是産生于往世書大量出現的時期。我們可以把它們大致分爲兩類︰一是宗教或哲學爲主的，一是文學性質較强的。<#>第一類中包括一些附屬于往世書的‘頌神詩’，崇拜羅摩和藉史詩故事宣傳唯心主義哲學的詩體著作。我們以後介紹非文學的文獻時再加論述。有一部改寫《摩呵婆羅多》的史詩體的作品稱爲《闍彌尼的婆羅多》；其中的〈馬祭篇〉，仿佛是補充原詩的〈馬祭篇〉，裏面有許多故事都是大史詩中不見的，而全詩則充滿崇拜毗濕奴和黑天的言詞。這一類作品似乎是史詩和往世書的續編或改編，實際都是獨立的新作，著作時間也較晚。此外，還有現代幾個教派的經典，大體上可以分爲拜遍入天的，拜大自在天的，拜大自在天的妻子的化身的三類。這許多書多半還沒有經過整理。值得注意的是，這些宗教的和神秘主義的經典的語言雖是梵語，却不是正確的文言，寫的人的文化教養不高。這三個教派是包括社會下層人民的。<#>和這些教派文獻類似的，有一大批佛教文獻。其中有的發現了原文，也是用半文半白的，或則不正確的梵語寫的。許多隻保存在漢譯和藏譯裏面。五世紀起屢次譯成漢語又已發現原文的《妙法蓮華經》、《阿彌陀經》和《金光明經》（有梵語及回鶻語殘卷在新疆發現）可爲例子。這一類的大乘佛教經典都帶有往世書類型文體的特點。《妙法蓮華經》歌頌佛、菩薩的威力以及虔誠信仰的重要。《阿彌陀經》宣傳阿彌陀佛的極樂世界。這兩部都曾經在我國社會上長期廣泛流行。《金光明經》也飽含神秘主義的頌贊。<#>第二類中首先是《呵利世系》。這名爲大史詩的附錄，實際是長達一萬六千多頌的往世書類型的詩體著作。呵利就是遍入天，也就是黑天。這書分爲三部分。第一部分是黑天所屬家族的王朝世系，包括很多大史詩已有的傳說。第二部分是黑天傳記，故事內容跟《薄伽梵往世書》第十篇相仿。第三部分名爲關于未來的預言，其實只一部分是在未來的名下描寫當代的灾難，其餘是神話、傳說的雜集。<#>佛教文獻中屬于往世書類型而較有文學意味的是關于佛陀生平的誇張的傳說。在巴利語文獻中已經有了神化了的佛的傳記。更誇張的描寫却在另一些經典裏。其中有兩部的原文已經校印出來，都是篇幅巨大的，幷且自名爲往世書。一部有兩種漢譯相當，即晋朝（三世紀）譯的《普曜經》和唐朝（七世紀）譯的《方廣大莊嚴經》，原文名爲《神通游戲》。另一部原名是《大事》，大體上是隋朝（六世紀）漢譯的《佛本行集經》一類。漢譯末尾說各派都有此書，一派的同一書名爲《大事》。<#>在這類佛的傳記中，佛陀已經從原先的釋迦牟尼（釋迦族的聖人）升格爲宇宙大神了。他已經不僅有了轉輪王（皇帝）的身體特徵，而且有了統禦世界的地位。出生、出家等等都不過是神的幻化作用而已。（中略）<#>這一類描述佛的神奇事迹的著作（有的包括佛的門徒的事迹及其他故事），在漢譯中有各種本子，繁簡不一。它們的共同特點是都以宗教信仰的宣傳爲主要內容，沒有多少教理。形式多半是散文爲主，夾雜一些詩。往往堆砌了許多半是當時知識，半是幻想凑數的材料排比。有的列舉王族世系，和往世書一樣。（中略）這些佛傳對佛的出家，以及成道時降魔的情景著重描寫，表明這在當時已經成爲宣傳的重要內容，因而也帶有文學創作的性質。這些書的出現，證明那些佛教徒作者不再是早期的沿門乞食的沙門，而是有貴族富豪撥財産供應的上層人物了。書的內容喪失了民間文學的氣息，而帶有古典文學的華麗色彩。例如《佛本行集經》篇幅很長（漢譯有六十卷），內容很雜，提到的許多典故多見于《摩呵婆羅多》中，人物和生活都不是出于平民，可見作者熟悉文獻而不熟悉或不關心民間生活。（中略）<#>作爲文學作品，這些往世書類型的著作沒有很大價值，只是表現了文學的歷史發展過程中的一個方面。它們對于瞭解印度宗教和哲學思想的發展有重要意義，但都和往世書一樣不能算做文學作品。不過，這一類型的書中有奇特的幻想和豐富的譬喻，連篇排比，詩文錯雜，在從史詩到古典文學的文體、風格、技巧的發展中，它們仍有不可忽視的地位。<#>［參考資料］　真田有美《ブラ一ナの成立と內容についと》；中野義照《ブラ一ナ概說》；E. Sieg《Die Sagenstoffe des R!gveda und indischeItihasatradition》；F. E. Pargiter《 Ancient IndianHistorical Tradition》；W. Kirfel《Das Pura^ṇaPan~calaks!aṇa》、《Das Pura^ṇa vom Weltgeba|ude》；A. D. Pusalker《Studies in Epics and Pura^ṇas ofIndia》；R. C. Hazra《Studies in the Pura^ṇic Recordson Hindu Rites and Customs》、《Studies in the Up-apura^ṇa I ＆ Ⅱ》。<#>


meanings:
3198梵名 Purāṇa。又作富蘭那聖典、古事記。係古代印度神話傳說之總集。乃印度教主要經典之一，約於西元前一世紀至十世紀間完成。相傳爲廣博（梵 Vyāsa，音譯毘耶娑）所作，然實爲長期積累之作品。現存大往世書（梵 Mahāpurāṇa）十八部，分別爲各教派所依據之經典，即：梵天往世書（梵 Brahmapurāṇa）、蓮花往世書（梵 Padmapurāṇa）、毘濕奴往世書（梵 Viṣṇupurāṇa）、風神往世書（梵 Vāyupurāṇa，又作溼婆往世書）、薄伽梵往世書（梵 Bhāgavatapurāṇa）、那羅陀往世書（梵 Nāradapurāṇa）、摩根德耶往世書（梵 Mārkaṇḍeyapurāṇa）、火神往世書（梵 Agnipurāṇa）、未來往世書（梵 Bhaviṣyapurāṇa）、梵轉往世書（梵 Brahmavaivartapurāṇa）、林伽往世書（梵 Liṅgapurāṇa）、野豬往世書（梵 Varāhapurāṇa）、室建陀往世書（梵 Skandapurāṇa）、侏儒往世書（梵 Vāmanapurāṇa）、龜往世書（梵 Kūrmapurāṇa）、魚往世書（梵 Matsyapurāṇa）、大鵬往世書（梵 Garuḍapurāṇa）、梵卵往世書（梵 Brahmāṇḍapurāṇa）。另有續往世書（梵 Upapurāṇa）：卵往世書（梵 Aṇḍapurāṇa）、卡毘拉往世書（梵 Kāpilapurāṇa）、時往世書（梵 Kālikapurāṇa）等十八部。（參閱「富蘭那」4930）


vietnamese:
vãng ngũ thiên trúc quốc truyện <tqbkttpgt>


meanings:
3098謂命終時生於他方世界。通常又以「往生」爲「死」之代用詞。往生一詞，就廣義而言，通指受生三界六道及諸佛淨土，然至彌陀淨土之說盛行後，主要指受生極樂世界。一般分爲極樂往生、十方往生、兜率天往生等；而願意往生，即稱願生。　(一)極樂往生，乃基於無量壽經、觀無量壽經、阿彌陀經之說。謂離開娑婆世界，往西方阿彌陀佛之極樂淨土，化生於彼土蓮花中。淨土宗之目的在往生極樂淨土，淨土，即指離開迷界後，所往生無生滅變化之世界。據往生論註卷下載，受生極樂與受生三界之「相」不同，故謂往生即無生之生。又往生之法有多種，如；(1)念佛往生，以念佛名號而往生。(2)諸行往生，又稱萬行往生。修習念佛以外之諸善行而得往生。(3)助念往生，以念佛及修諸善行而得往生。(4)聞名往生，聞佛名號而生信，得以往生。唐代善導之淨土法門即以念佛往生爲主，且以「指方立相」爲旨，謂命終後確實往生西方淨土又善導之弟子懷感，於所著之釋淨土群疑論卷二謂，依第一義諦言，往生係無生之意；依世諦言，即捨此往彼之意。惟天台宗、禪宗等，以唯心彌陀、己心淨土之說，批駁捨此往彼說。　(二)十方往生，係根據十方隨願往生經之說法。謂往生於阿彌陀佛淨土以外之其他淨土。　(三)兜率天往生，又作兜率往生，係基於彌勒上生經、彌勒下生經之說法。謂彌勒菩薩現居於兜率內院，至五十六億七千萬年後，將降生於娑婆世界，救度眾生。修此法門者往生兜率天，將來與彌勒菩薩同來娑婆世界。法相宗之行者多修此法門。　(四)其他之往生信仰，如：信奉藥師如來者，得往生淨琉璃世界；信奉觀音菩薩者，得生補陀落迦；信奉釋迦牟尼佛者，得生靈鷲山、無勝莊嚴國；信奉華嚴經者，往生華藏界等。然此類信仰極少見，故未形成思潮。　上記之極樂往生、兜率往生等二種思想，爲印度、中國、日本等地往生思想之兩大主流。極樂往生之思想，於三論宗、天台宗、華嚴宗、禪宗等，爲自力成道之方法。於淨土宗，則依教主彌陀之救度爲成佛之道，而稱他力信仰。兜率往生之思想爲法相宗所喜好，視之爲修道之方便法門。十方往生之思想，見於唐代道綽之安樂集、智顗之淨土十疑論等書，惟願生之事蹟甚少。此外，善導之轉經行道願往生淨土法事讚卷上，有：難思議往生樂、雙林樹下往生樂、難思往生樂等說。〔法華經卷六藥草喻品〕


vietnamese:
vãng sinh tịnh độ sám nguyện nghi <bktt>


vietnamese:
vãng sinh tịnh độ sám nguyện nghi <pqđtđ>


vietnamese:
vãng sinh tịnh độ thị mật ý thuyết <pttđ>


meanings:
(title) Treatise on Rebirth in the Pure Land


vietnamese:
vãng sinh tây phương tịnh độ thuỵ ứng san truyện <bktt>


meanings:
① Ði. ||② Kẻ trên đem binh đánh kẻ dưới có tội gọi là chinh. ||③ Lấy thuế. Như chinh phú 征賦 lấy thuế.


meanings:
① Đi xa: 征帆 Thuyền đi xa; ② Đánh dẹp, chinh: 出征 Xuất chinh, đi đánh trận; 南征北戰 Đánh nam dẹp bắc; ③ Thu, trưng thu, đánh (thuế): 征糧 Trưng thu lương thực; 征稅（征賦） Đánh thuế, thu thuế. Xem 徵 [zheng], [zhê].


vietnamese:
trừng, trưng, chuỷ [chéng, zheng, zhǐ] <tvc>


meanings:
(văn) ① Sang, đến: 自東徂西 Từ đông sang tây; ② Đi, đã qua: 歲月其徂 Ngày tháng đã qua; ③ Bắt đầu; ④ Chết mất. Như 殂 [cú].


meanings:
Đối đãi, đối nhau. Tiết »Nghệ Ngôn« trong NHQL q. 29 ghi: »悟 之 一 字、 待 迷 得 名。 今 人 將 悟 字 都 錯 認 了、 將 謂 有 道 理 可 知、 則 知 道 理 者 是 謂 妄 識、 所 知 道 理 是 謂 妄 境 矣、 非 迷 而 何？ – Một chữ ngộ là đối lại chữ mê mà có tên. Người thời nay đều lầm nhận chữ ngộ này, tưởng rằng có đạo lí khả tri mới gọi là ngộ. Không biết rằng đã có đạo lí khả tri thì cái biết đạo lí là vọng thức, đạo lí bị biết là vọng cảnh, không phải mê lầm là gì?«.


meanings:
(khn) Ở, ở lại, ở chơi: 你待一會兒再走 Anh ở chơi tí nữa hãy về; 他在西貢待了五天 Anh ấy ở lại Sài Gòn năm hôm. Cv. 呆. Xem 待 [dài].


meanings:
① Đối đãi, đối xử, cư xử: 他待我很好 Anh ấy đối xử với tôi tốt lắm; 寬待 Đối đãi khoan hồng; 吾待蜀不薄 Ta đối đãi nước Thục không bạc bẽo (Tam quốc chí); ② Thết, đãi, khoản đãi, chiêu đãi: 待客 Thết khách, đãi khách, mời khách; ③ Chờ đợi: 尚待解決 Còn đang chờ giải quyết; 迫不及待 Cần gấp lắm không thể chờ đợi được nữa. (Ngr) Đợi mỏi mắt; ④ Cần, cần phải: 自不待言 Tất nhiên không cần phải nói; ⑤ Muốn, định: 待說不說 Định nói lại thôi; 待要出門，有人來了 Vừa muốn ra đi, lại có người đến; ⑥ (văn) Phòng bị: 今城郭不完，兵甲不備，不可以待不虞 Nay thành quách không kiên cố, vũ khí không hoàn bị, thì không thể phòng bị những việc xảy ra bất ngờ (Hàn Phi tử); ⑦ (văn) Dựa vào: 國待農戰而安 Nước nhờ vào chính sách nông chiến mà được an toàn (Thương Quân thư). Xem 待 [dai].


meanings:
Thiền đợi ngộ. Lời phê phán của tông Tào Động Nhật Bản đối với pháp môn tham thiền của tông Lâm Tế. Bởi tông Lâm Tế rất thạnh hành vào cuối đời Tống. Thiền pháp của họ lấy sự chứng đắc làm mục đích để tu, cũng tức là xem việc toạ thiền là phương pháp khai ngộ. Từ ngữ này hàm ý chê bai. Vĩnh Bình quảng lục q. 8 ghi: »諸 宗 坐 禪 待 悟 爲 則。 譬 如 假 船 筏 而 渡 大 海、 將 謂 渡 海 而 可 拋 船 矣！ 吾 佛 祖 坐 禪 不 然、 是 乃 佛 行 也。 – Các Tông phái toạ thiền lấy sự trông chờ chứng đắc làm quy tắc. Ví như nhờ thuyền bè để qua biển lớn, tưởng rằng qua biển rồi có thể vứt bỏ thuyền đi! Toạ thiền của Phật Tổ ta chẳng như thế mà nói toạ thiền ấy là làm Phật!«.


meanings:
① Mắng bảo hay phạt một kẻ cho mọi người biết gọi là tuẫn. ||② Thuận theo. Ðem thân theo với vật gọi là tuẫn. Như tham phu tuẫn tài 貪夫徇財 kẻ tham phu chết theo của. Liệt sĩ tuẫn danh 烈士徇名 kẻ liệt sĩ chết theo danh, v.v. ||③ Một âm là tuấn. Chống lại. ||④ Lại một âm là tuân. Tuân thông 徇通 chu chí.


meanings:
(văn) Tuân theo, thuận theo, y theo: 國人弗徇 Người trong nước không thuận theo ông ta (Tả truyện). Xem 徇 [xùn].


meanings:
(văn) ① Đi tuần; ② (Đánh mõ) rao cho mọi người biết (về tội lỗi của ai); ③ Chết theo. Như 殉 [xùn] nghĩa ①: 貪夫徇財 Kẻ tham chết theo của cải (Sử kí). Xem 徇 [xún].


meanings:
① Bướng. ||② Ác. Như hung ngận 凶很 tàn ác. ||③ Tham Như tâm ngận 心很 lòng tham. ||④ Rất, lắm. Như ngận hảo 很好 tốt lắm. ||⑤ Tranh kiện.


meanings:
① Rất, lắm, quá, hết sức: 很好 Rất tốt, tốt lắm; 好得很 Tốt quá, tốt hết sức; 很喜歡 Rất thích; 很歡迎 Hết sức hoan nghênh; ② (văn) Ác: 凶很 Tàn ác; ③ (văn) Bướng bỉnh; ④ (văn) Tham lam: 心很 Lòng tham; ⑤ (văn) Tranh cãi, cãi nhau.


meanings:
① Đi lang thang: 彷徉 Đi quanh co; 他常在林間徜徉 Anh ấy thường đi lang thang trong rừng; ② Do dự, trù trừ.


meanings:
① Bồi hồi 徘徊 quanh co không tiến được.


meanings:
（梵 vinaya，巴 vinaya，藏 ḥdul-ba）指佛所制定有關比丘、比丘尼應遵守的禁戒。音譯毗奈耶、毗那耶、毗尼耶、鼻奈耶、鞞泥迦、毗尼、毗泥、比尼；意譯爲調伏、滅、離行、化度、善治、志真。<#>關于毗奈耶翻爲律之緣由，《四分律含注戒本疏》卷一（上）雲（卍續62·343下）︰‘古譯毗尼皆稱爲滅，以七毗尼用殄四諍。今以何義翻之爲律？律者法也，從教爲名。斷割重輕、開遮、持犯非法不定，故正翻之。’又，《玄應音義》卷十四雲︰‘案爾雅︰律，法也，謂法則也。又雲律，詮也，法律所以詮量輕重也。又雲律，常也，言可常行也。釋名雲律者縲也，縲囚人心使不得放肆。’此謂毗奈耶爲詮量輕重，斷割開遮、持犯的法軌，譯‘毗奈耶’爲律，即循此義。此外，戒與律二者不同，前者乃出家在家男女所受持德目之通稱，後者則僅限于出家者的制條。如《有部毗奈耶》卷九雲（大正23·672c）︰‘問曰︰在家俗侶頗得聞不？報言︰得聞二藏，謂論及經。毗奈耶教是出家軌式，俗不合聞。’<#>在漢譯藏經中，屬律部的典籍有《四分律》六十卷、《彌沙塞五分律》三十卷、《十誦律》六十一卷、《摩呵僧祇律》四十卷、《善見律毗婆沙》十八卷、《有部毗奈耶》五十卷、《有部苾芻尼毗奈耶》二十卷等。其中，前四者與未傳來的《迦葉遺部律》合稱五部律。爾後大乘菩薩戒起，乃稱闡述大乘菩薩戒相的《菩薩地持經方便處戒品》、《梵網經》卷下等爲大乘律，而上述《四分律》等則爲聲聞所持的小乘律。<#>◎附︰印順《初期大乘佛教之起源與開展》第四章第一節（摘錄）<#>說到攝僧的制度，內容不一，而主要是團體的制度。<#>(1)有些出家修行者，有不道德的行爲，或追求過分的經濟生活，這不但障礙個人的法的修證，也障礙了僧伽的和合清淨，所以制立學處（śikṣāpada，舊譯爲戒）。一條一條的學處，集成波羅提木叉（prātimokṣa），是出家者所應該守護不犯的。<#>(2)爲了佛法的推行于人間，成立受‘具足法’（upasaṃpanna-dharma）、‘布薩法’（poṣadha-dh.）、‘安居法’（varṣika-dh.）、‘自恣法’（pravaraṇa-dh.）、‘迦絺那衣法’（kaṭhina-dh.）等，僧伽特有的制度。<#>(3)寺院成立了，出家的多了，就有種種僧事，僧伽諍事的處理法。<#>(4)同屬于佛法的出家者，要求行爲（儀法）方面的合式與統一，如行、住、坐、臥，穿衣、行路、乞食，受用飲食等規制。這一切，由于出家僧伽的日漸廣大，越來越多，也越增加其重要性。這些法制，稱之爲‘律’，達到與‘法’對舉幷立的地位。梵語vinaya，音譯爲毗尼或毗奈耶，譯義爲‘律’或‘調伏’。經中常見到法與律對舉，如‘法律’；‘法毗奈耶’；‘是法是毗尼，非法非毗尼’等。（中略）<#>法與律的分化，起于釋尊在世的時代。分化而對舉的法與律，明顯的有著不同的特性︰法是教說的，律是制立的；法重于個人的修證，律重于大衆的和樂清淨；法重于內心的德行，律重于身語的軌範；法是自律的、德化的，律是他律的、法治的。從修行解脫來說，律是不必要的；如釋尊的修證，只是法而已。然從佛法的久住人間來說，律是有其特殊的必要性。《僧祇律》、《銅鍱律》、《五分律》、《四分律》等，都有同樣的傳說。<#>［參考資料］　《五分律》卷三十五；《善見律毗婆沙》卷一；《分別功德論》卷一；《清淨毗尼方廣經》；《毗尼母經》卷一、卷七；《文殊師利淨律經》〈解律品〉。<#>


meanings:
3789梵語 vinaya。音譯爲毘奈耶、毘那耶、鼻奈耶。又作毘尼、比尼。含有調伏、滅、離行、善治等義。乃制伏滅除諸多過惡之意。此乃佛陀所制定，而爲比丘、比丘尼所須遵守的有關生活規範之禁戒。即於修道生活中，針對實際、具體上之需要而定之規範，此謂隨犯隨制（隨緣制戒）。佛弟子之出家眾如犯惡行，佛陀則必教誡：今後同樣之行爲不可再犯，如再犯，則處罰。後乃成爲僧伽之規定，故律必附有處罰之規定。律乃爲應出家眾而制定者，是被動者，故與戒應有所區別，然後世常將其混同使用。　律爲三藏之一，稱爲律藏，或調伏藏、毘尼藏，係記錄教團規定之典籍。律藏有南傳之律藏（巴 Vinaya-piṭaka）及漢譯之四分律、五分律、十誦律、摩訶僧祇律，並西藏譯之律藏等，均由諸部派所傳承，然重心大體上相同，部分略異，而禁戒之條數，多少亦有增減。其中，法藏部之四分律、有部之十誦律、化地部之五分律、飲光部之律（亦稱解脫律，未傳，戒本爲解脫戒經）、大眾部之摩訶僧祇律等五部，稱爲五部律。此係小乘二十部中，最具代表性之五部派。　律藏之內容，通常分爲二部：(一)波羅提木叉，即教團之罰則。乃比丘、比丘尼應守之禁止條文，以及禁止之由來因緣，並對犯者所犯罪之輕重之詳解。(二)犍度，係有關教團之儀式、作法及僧眾之生活禮儀、起居動作等，具體詳解諸種規範。此外，巴利律更於後世附加附隨事項（波利婆羅，即後編），故共有三部。如此詳細說明之律，稱爲廣律；對此，記載第(一)部分之禁條，則稱戒本（波羅提木叉）。波羅提木叉，梵語 prātimokṣa 之音譯，又作波羅提目叉、鉢喇底木叉，意譯爲從解脫、隨順解脫、別別解脫、別解脫、處處解脫、保解脫、最勝或無等學。由於持戒可防止身口之過非，漸次解脫諸煩惱之束縳，故教團制定僧眾生活之規制，即屬於此等戒條。其每一條目，即是律之學處（梵 śikṣā-pada），乃學習根據之意。此外，列舉禁戒條目之數者，則有波羅夷、僧殘等類別，此即指戒本，故又稱波羅提木叉。　律藏中所說戒條之數目，四分律列有比丘二百五十戒，比丘尼三百四十八戒。此種比丘戒（僧戒）、比丘尼戒（尼戒），稱爲具足戒。又波羅提木叉依罪之輕重，有諸多類別，表解於後。　(一)波羅夷：梵語 pārājika。又作波羅闍已迦、波羅市迦。含有他勝、他勝處、極惡、惡、重、重禁、極重感墮、墮不如意處、斷頭、無餘、棄等義。又稱根本罪、邊罪。此係最重之罪，犯此罪者，如人之斷頭，必喪失比丘、比丘尼之資格，而被教團舉逐出，稱爲破門。故犯此罪者，又稱斷頭者、佛法死人。在比丘，有婬、盜、殺、妄等四波羅夷，亦稱四重禁戒。即：(1)非梵行，又作不淨行、大婬，即遂行情欲。(2)不與取，又作大盜。即懷抱盜心，盜五錢（梵 māṣa）以上。(3)殺斷人命，又作大殺。即親手殺，或令他人殺，或自殺非命，爲殺生中之大罪，異於殺畜生之單墮罪（小殺）。(4)上人法，又作妄說過人法、大妄語，略稱妄語。乃實際未證得卻妄言已證得宗教體驗（超人間之境界）。以下四者則爲有關比丘尼之戒法，即：(5)摩觸罪，比丘尼以愛欲心而觸摩男子腋以下，膝以上者。(6)八事成重，又作八事。以愛欲心，任由男子握手等犯八事者。(7)覆比丘尼重罪，又作覆藏。即知其他比丘尼犯波羅夷罪而爲之隱藏者。(8)隨順被舉比丘違尼僧三諫，又作隨舉。即追隨受僧眾彈劾之比丘，經其他比丘尼三度勸說亦不接受者。以上合稱爲八波羅夷，又作八棄戒。在大乘戒另有十、八、六、四等諸種波羅夷之說。　(二)僧殘：梵語 sa卩ghāvaśeṣa。音譯爲僧伽婆尸沙、僧伽胝施沙。意即眾餘、眾決斷、僧初殘。此罪次於波羅夷，被列入重罪。犯此罪者，即被處罰別住之刑，並依教團作法，受六夜摩那埵（梵 mānāpya，巴 mānatta，即悅眾意、意喜之意）之滅罪法，洗淨殘餘之罪垢，始可恢復僧尼之資格，故稱僧殘。六夜摩那埵，即六夜間被褫奪種種權利，另外住宿之意，與所謂禁足同義。如再掩飾其罪垢不肯坦白，即加罰相當日數之波利婆沙（梵 parivāsa，意即重別住），後再受六夜摩那埵。僧殘罪在教團屬於重罪，故其作法甚爲嚴肅莊重。初被告被傳至眾僧之前受警誡，令其自覺後，告訴其所犯之罪名與事實，如能坦白吐露並悔過，則僅處以六夜摩那埵。教團對於摩那埵之被告，必依一白三羯磨之作法，三度提出動議，徵詢眾僧之同意。六夜摩那埵結束後，被告須在比丘二十人以上（比丘尼則須有比丘、比丘尼各二十人以上）之大眾前告白懺悔，教團亦依法作完儀式，令其復位。僧殘罪在比丘有故意失精等十三種，比丘尼有婚姻媒妁等十七種，其中七種係僧尼共通者。　(三)不定：梵語 aniyata。僅限比丘所犯之罪有二種，稱爲二不定。(1)於極度隱蔽之處，(2)或於雖非最隱蔽，然亦屬眾人所不易注意之場所，與婦人單獨對座、交談等，若由優婆夷目擊而報告之，則可視其情形定波羅夷、僧殘、單墮之罪；屬未定之罪者。　(四)捨墮：梵語 naiḥsargika-prāyaścittika。音譯爲尼薩耆波逸提、尼薩耆波夜提、泥薩衹波逸底迦。略稱尼薩耆。意即盡捨提、棄墮。乃波逸提之一種，係沒收、懺悔之輕罪。即超過應有衣鉢之數量，或以不法行爲所得之物，歸還物主或由僧伽沒收（捨之意），該比丘且須於四人以上之僧前懺悔。犯此罪者，若不懺悔，則死後必墮三惡道（墮之意）。比丘、比丘尼各有三十捨墮；其中，僅有第十八捨墮爲比丘及比丘尼共通者。　(五)單墮：梵語 śuddha-prāyaścittika。乃波逸提之一。又稱單提。輕罪之一，指對別人懺悔，即可得清淨之罪。亦即犯說謊（小妄語）及殺畜生等罪，於布薩僧中懺悔者，即可得清淨。比丘有九十單墮，比丘尼則有一百七十八單墮；其中有六十九項係共通者。　(六)波羅提提舍尼：梵語 pratideśanīya。又作波胝提舍尼、鉢喇底提舍那、波羅提舍尼，略稱提舍尼。意即對他說、向彼悔、各對應說。亦作悔過法、可呵法。係對一人告白懺悔之輕罪。乃有關食事不相應之問題。比丘有四提舍尼，比丘尼有八提舍尼；二者無共通者。　(七)眾學：即學習許多規定戒則。全稱眾多學法（梵 saṃbahulāḥ śaikṣa-dharmāḥ）。又稱眾學戒法、眾學法。此外，又稱式叉迦羅尼（梵 śikṣā-karaṇīya）、尸沙迦羅尼、尸叉罽賴尼、尸叉吉利。含有應當學、應學作、守戒等義。乃有關食事、服裝、說法及其他禮儀細則之規定，若違犯之，則犯突吉羅之輕罪。故意犯此罪者，須向上座比丘懺悔（對首法懺悔）；非故意犯此罪者，於自己內心懺悔（心念法懺悔）。此戒共有百眾學，比丘與比丘尼之內容稍異。　(八)滅諍：梵語 adhikaraṇa-śamatha。爲止諍之意。係鎮制教團內起紛諍之方法規定，共有七滅諍。以此法亦無法鎮制紛諍者，上座則犯突吉羅之罪。　(九)偷蘭遮：梵語 sthūlātyaya，巴利語 thullaccaya 之音譯。又作偷蘭遮耶、偷羅遮、土羅遮、窣吐羅底也。意即大罪、重罪、粗罪、粗惡、粗過。欲犯波羅夷、僧殘之未遂罪或預備罪之意，一般乃爲五篇所不攝之罪過，係指除突吉羅輕罪以外之一切重罪。未遂罪亦稱從生偷蘭（方便偷蘭）；完遂偷蘭遮罪者，則謂自性偷蘭（獨頭偷蘭、根本偷蘭）。此外，另有次於僧殘重罪之偷蘭遮，以及次於提舍尼輕罪之偷蘭遮等兩種。犯此罪者，在結界內必向一切僧眾，或四人，或僅一人懺悔。　(十)突吉羅：梵語 duṣkṛta 之音譯。又作突膝吉栗多、突瑟幾理多。意譯惡作。又作小過、輕垢、失意、越毘尼、應當學。屬輕罪之一。狹義指屬於身體（即身業）之罪（惡作）；而屬於言語（口業）之罪，則稱惡說。廣義言之，則包含惡作、惡說。亦即所犯輕罪之總稱。具體而言，百眾學與七滅諍罪，或加二不定罪；或違反百眾學與五篇中前四篇之未遂罪，及犍度品所規定者，均稱突吉羅。故意犯罪者，則須於一人比丘前懺悔；非故意者，可於自心內懺悔。在大乘戒中，除殺生等重禁（波羅夷）外之諸罪，均稱突吉羅（輕垢罪）。　上述乃律所規定破壞生活規條者之治罪法，計有訶責、擯出、依止、遮不至白衣家、不見舉（不見擯）、不懺舉（不作擯）、惡見不捨擯（惡邪不除擯）等七種擯罪。若再加惡馬、默擯（梵檀），則爲九種治罪法。　此外，具足廣律條件之律藏，除於前編詳說上述之五篇七聚之戒條目外，於後編則敘述有關受戒及布薩、安居、教團等之儀式行事，並規定僧尼之衣、食、住等生活禮儀，及有關起居之規定。此係將諸種行持法分類聚集而論，爲犍度品之內容。犍度，梵語 skandhaka，巴利語 khandhaka 之音譯。又作蹇陀、建圖、建陀、塞建陀、沙犍圖。爲蘊、聚之義。亦即聚集同類法之意。四分律卷三十一以下，即舉有二十種犍度，稱爲二十犍度。即：(一)受戒犍度，又作受具足戒法、大犍度，乃進入出家教團之作法。(二)說戒犍度，又作布薩法、布薩犍度。(三)安居犍度。(四)自恣犍度。(五)皮革犍度，乃有關革製之用具。(六)衣犍度。(七)藥犍度，即醫藥法。(八)迦絺那衣犍度。(九)拘睒彌犍度，又作俱舍彌法。詳說比丘等相和同住，或諍或分裂等情形規定。(十)瞻波犍度，意爲羯磨，即說作法之不正。(十一)呵責犍度，又作羯磨犍度、般荼盧伽法。乃針對好鬥爭、聚惡黨之方法。(十二)人犍度，又作僧殘悔法、別住法、別住犍度，爲犯僧殘罪者之治罪法。(十三)覆藏犍度，又作聚集犍度，乃隱藏犯罪之治罪法。(十四)遮犍度，又作遮布薩法，即犯罪之比丘不可參加布薩。(十五)破僧犍度，又作調達事，乃提婆達多之反逆事件之處置方法。(十六)滅諍犍度，又作諍事法，鎮制紛諍方法之七滅諍說。(十七)比丘尼犍度，有關女眾出家受戒等之說。(十八)法犍度，又作威儀法，即諸種禮儀作法。(十九)房舍犍度，又作臥具法，有關房舍臥具等事。(廿)雜犍度，即道具及諸雜事。　蓋戒本係說明戒律之隨相，犍度則捨惡行善，表意欲思願，係明示戒律之受體與隨行。此外，戒本僅消極之禁止條文，故稱爲止持戒；而犍度乃積極之行爲，故稱爲作持戒。　又依各地風俗、習慣、氣候、風土等差異，而增刪適宜之戒律規定，稱爲隨方毘尼。小乘律藏及其所述之規定，稱爲小乘律；而梵網經等大乘律典，及其所述之規定，稱爲大乘律（菩薩毘尼、菩薩律藏）。違犯律者，則稱越毘尼罪，略稱爲越罪。至於通達律，且能記誦不忘者，或能讀誦者，則稱爲持律、持律者、持比尼、知律、律師，此係「持經」一詞之對稱。「持律者」一語，凡律師以外持律之人均屬之，而律師爲僧綱稱號之一。根據律藏，以實踐爲主之教派，即稱律宗。我國根據四分律，而以南山律宗最負盛名。此宗派亦傳至日本。日本除獨立之律宗外，尚有屬於各宗派之天台律（圓頓戒）、真言律、淨土律、法華律（日蓮律）等。（參閱「戒」2896）


meanings:
① Luật lữ, cái đồ ngày xưa dùng để xét tiếng tăm. ||② Luật phép, như quân luật 軍律 phép quân, hình luật 形律 luật hình, vì thế nên lấy phép mà buộc tội cũng gọi là luật, như luật dĩ pháp lệnh mỗ điều 律以法令某條 lấy điều luật mỗ mà buộc tội. ||③ Nhất luật, đều cả như một, cũng như pháp luật thẩy đều như nhau cả. ||④ Cách thức nhất định dể làm thơ gọi là thi luật 詩律.


meanings:
① Luật (pháp), quy luật: 法律 Pháp luật; 定律 Định luật; 紀律 Kỉ luật; ② Luật (thơ). 【律詩】luật thi [lđçshi] Thơ luật; ③ Cái luật (dụng cụ dùng để thẩm âm thời xưa); ④ Kiềm chế: 律己甚嚴 Nghiêm ngặt kiềm chế mình; ⑤ [Lđç] (Họ) Luật.


meanings:
control, restrain, suppress, prevent, ward off, resist


vietnamese:
luật nghi bất luật nghi vô biểu đắc xả phần vị <pttđ>


meanings:
（2）日本南都六宗之一。以戒律爲根本思想的宗派。此宗依據《四分律》，主張受持菩薩三聚淨戒爲成佛之要義。日本·天平勝寶五年（753），唐代道宣三傳弟子鑒真抵達日本，傳四分律宗。翌年于奈良東大寺佛殿前設戒壇，爲天皇、上皇等四百四十余人受菩薩戒，靈福、賢憬等八十人亦重新受戒，又于天平寶字三年（759）創建唐招提寺，築戒壇。天平寶字五年，下野藥師寺、築紫觀世音寺亦設戒壇。由是律法大興，以鑒真爲日本律宗之祖。<#>鑒真的弟子有法進、法載、如寶等三十餘人，以唐招提寺等處爲中心以弘宣律宗。平安中期以後漸衰。鐮倉時代，俊■（1166～1227）、曇照（1187～1259）入宋，傳南山律之正統，後回日本于京都復興北京（京都）律。中川實範（1144歿）則爲南京（奈良）律的復興者。其後弘宣者有覺盛、睿尊等人。睿尊兼修密教，爲真言律宗之祖，開西大寺流，教勢頗盛。及明治年間（1868～1912），真言律宗以西大寺爲本山而獨立。<#>◎附一︰村上專精著·楊曾文譯《日本佛教史綱》第一期第十一章（摘錄）<#>日本律宗的教義就是四分律。《四分律》六十一卷是本宗所依據的原書。因爲四分律本來是小乘戒而非大乘戒，所以律宗對于四分律屬于小乘還是屬于大乘，還存在著不同看法。然而認爲南山宗是應用大乘的教理解釋小乘律的。按照道宣律師的意思，僧的儀式儘管是大乘的，但也不能不依據小乘的戒律。《四分律》的戒法原來是屬于小乘的，但如果以大乘的理想受戒，就可成爲大乘戒。所以戒的大小完全是根據受戒者的理想如何而定。道宣律師以大乘的教理解釋《四分律》，使小乘戒成爲大乘戒，爲此，他在判釋教相時，指出大的分爲‘化’、‘制’二教，而小的可區別爲‘三觀’、‘三宗’。其意如下。<#>    ┌性空觀<#>化教┼相空觀<#>    └唯識觀<#>    ┌實法宗<#>制教┼假名宗<#>    └圓教宗<#>現在在叙述判釋教相的要點時，佛教大體有兩類︰一是精神方面的，即轉化無明妄想，開發真正的智慧；一是儀式方面的，即制止不良行爲，修持善良行爲。前者是‘化教’，在經、論裏記載，後者是‘制教’，在律藏裏表示之。而化教、制教都有三個階段，皆由淺至深，淺雖不及深，但深必兼淺。因爲大乘見于圓教的深旨，所以小乘戒也全用大乘的戒律，而大乘佛教徒一般也接受小乘的戒法，這樣它就成爲修練戒定慧三學所不可少的部分。因此，四分律的小乘戒成了大小乘的共同戒律。<#>律宗的真意在此，所以作爲律宗的教義按法制要接受五戒、八戒、六法、十戒、二五０戒，佛教徒等級的高低是根據受戒的多少、前後來定。就是說，男子受五戒或六法者，稱爲‘優婆塞’（信士），女子受五戒或六法者，稱爲‘優婆夷’（信女）（以上屬‘在家’）；童女受六法，稱爲‘式叉摩那’（正學女），女子受十戒名爲‘沙彌尼’（勤策女）；男子受十戒名爲‘沙彌’（勤策男），女子受具足戒稱爲‘比丘尼’（乞士女），男子受二五０戒稱爲‘比丘’（乞士）（以上屬‘出家’）。稱之爲‘佛弟子七衆’。這樣，雖然是小乘的戒法，但是却以大乘的教理來解釋，大乘教徒，也同樣要受這些戒。此即鑒真和尚傳來的律宗。此後，與傳教大師在睿山所興的大乘戒發生了衝突。但是，這個律宗到了鐮倉時代，也發生了一些變化。<#>◎附二︰村上專精著·楊曾文譯《日本佛教史綱》第三期第五章（摘錄）<#>在奈良朝興起的鑒真和尚的四分律宗，到平安時代已逐漸萎靡不振，到中世以後，其法脉即將斷絕。這雖然由當時僧界頽廢的風氣所造成，但傳教大師興起大乘戒不是沒發生影響。然而到了鐮倉初期，大悲和興正二菩薩重新振興東大寺和招提寺的兩個戒壇，正法國師和淨業律師又入宋傳戒，回來後在北京（平安，即京都）開創泉涌寺和戒光寺。又從《四分律》興隆以後，歷史上才出現所謂‘南京（奈良）律’和‘北京律’的名稱。所謂南京律，就是重新振興的鑒真和尚所傳的《四分律》；北京律，則是在鑒真和尚以後再次傳入的四分律宗。<#>北京泉涌寺的俊■，號‘不可弃’，仁安元年（1266）生于肥後，是一個有天才的人。最初學天臺宗和密教，後覺悟到戒定慧三學之本專在毗尼（戒律）這一門，于是求學于南北兩京，研究大小戒律，回到家鄉在筒岳創建正法寺，大張法筵。接著，他又想到宋朝去解决戒規的疑問，在正治元年（1199）四月到達中國，留學十二年，從了宏學南山律，又學密禪和天臺宗，建曆元年（1211）二月回國。他先後得到高倉、後鳥羽、順德諸天皇的皈依，北條泰時也敬服他的學德。建保六年（1218），他被中原信房邀到京都東部的仙游寺。仙游寺是齊衡年間（854～857）由藤原緒嗣建立的。俊■上奏朝廷重修此寺。嘉祿二年（1226）竣工，改匾額爲泉涌，他在此大力傳授教義。時稱‘天臺律宗的中興’。（中略）<#>戒光寺之祖曇照律師名淨業，山城人。他在園城寺學顯密二教，後游學南都，建保二年（1214）入宋學律，留學十四年，安貞二年（1228）回國，興建戒光寺。此後，戒光寺和泉涌寺相對幷立，成爲學律者聚集之所。天福初年他把戒光寺托付給他的高徒淨因，再次入宋，留住八年，于仁治二年（1241）回國，在築紫建立西林寺，又在京都東部開創東林寺。正元元年（1259）圓寂，年七十三歲。<#>南京律宗是在大興正法國師傳授北京律後二十五年，由大悲、興正等人所振興的。在此之前，南都的實範在興福寺修法相宗，後來他到諸山學天臺、真言等宗，蔔居中川的勝地創立成身院，盛張法筵講法。此即‘中川上人’。實范深感律宗的頽廢，從招提寺剩下的一位寺僧那裏得到四分律戒本的傳授，他幷且自己研究大小乘戒律，還大肆集合有志者共同研究。這是律宗重振的起源。實范以後，經過藏俊、覺憲而到貞慶，貞慶之後有戒如、覺心、乘心。戒如的門弟最多，大悲和興正二菩薩以及有嚴、圓晴四人，被稱爲戒如門中四杰。後來，四人聯合在東大寺舉行自誓受戒儀式，不久興起了四羯磨的別受法。這是律宗重振的開始。此後，大悲、興正之下徒弟有幾萬，律匠有幾百，使數百年瀕于湮滅的鑒真和尚的律風，重新振興。大悲以招提寺作爲傳戒和弘布律宗的道場，而興正則以西大寺爲道場。大悲的徒弟圓照興起了東大寺的戒壇院，而大悲的法孫密嚴則再興了下野藥師寺。<#>［參考資料］　《八宗綱要》卷上；《律苑僧寶傳》卷四～卷十五；善之助《日本佛教史》；齋藤昭俊（等）編《日本佛教宗派事典》。<#>


meanings:
3794依五部律中之四分律以弘通戒律之大乘宗派。爲我國十三宗之一，日本八宗之一。其宗旨係奉持四分律之淨戒，而以一乘圓頓之妙理爲旨歸。　佛陀入滅後，弟子優婆離尊者結集律法，分八十次誦出，是即八十誦律，其後將之傳於五大尊者。其中，優婆毱多復有五弟子，各就其根性於八十誦律中採集相近者各成一部，此即五部律。五部律中之曇無德部以隨說隨止而爲一分，前後四度說竟，故稱四分律。一般所說之律宗，即指弘傳四分律之四分律宗，以曇無德爲開祖，由唐代道宣（596～667）集其大成。除四分律外，傳入我國者尚有薩婆多部之十誦律、大眾部之摩訶僧祇律、彌沙塞部之五分律，迦葉遺部則僅傳戒本，廣律則始終未譯就。蓋佛教傳入我國後，初譯皆小乘經典，至鳩摩羅什始漸出大乘經論，並於姚秦弘始六年（404）與弗若多羅三藏共譯薩婆多部之十誦律，事半未就；得曇摩流支及卑摩羅叉續成之，共六十一卷，爲我國有廣律之始。弘始十二年（410），佛陀耶舍、竺佛念等又將曇無德部之四分律分五次譯出，共六十卷。至東晉安帝義熙十四年（418），由佛陀跋陀羅與法顯共譯摩訶僧祇律，得四十卷。劉宋景平元年（423），罽賓佛陀什和智勝共譯彌沙塞部之五分律，亦成三十卷。由之，五部律中，於劉宋前傳來我國者即有三部。當時諸律雖均在我國弘揚，然光大而昌行於後代者，則唯四分律。　魏文帝黃初三年（222），曇摩迦羅（梵 Dharmakāla）至洛陽，以我國僧眾僅剃除鬚髮、身著縵衣，而無律法之行持，乃誓弘律法，至魏少帝嘉平二年（250），方譯出僧祇戒本一卷，敦請十位梵僧立羯磨法，首開以十大僧傳戒本之先例，此即我國傳授戒法之始。元魏孝文帝（471～499）時，有法聰者，原習僧祇律，其後精研四分律，並極力弘揚，然僅限於口授，而未有文字著作等之流傳。至道覆律師方才造疏釋文，唯亦不過以問答方式以資抉擇而已。慧光律師以後始有章疏，而開啟四分律藏疏釋之風。其時，以慧光略疏四卷、智首大疏二十卷、法礪中疏十卷，號稱三要疏，三要疏爲時人所習用，因之四分律宗之歷祖相承亦於焉產生，計有九祖：(一)法正尊者，即四分律主。(二)法時尊者，爲我國四分律宗之初祖。(三)法聰尊者，爲四分律第二祖。(四)道覆律師，作疏問答立義。(五)慧光律師，作四分章疏。(六)道雲律師。(七)道照律師。(八)智首律師，作廣疏二十卷。(九)道宣律師，作四分律行事鈔。　自第六祖道雲起，開始分出流派，其門下有洪遵、道洪。洪遵傳洪淵，洪淵傳法礪（569～635）。法礪居於相州，著四分律疏十卷，其系統稱「相部宗」。法礪再傳道成，道成傳滿意與懷素。滿意居西塔，弘揚法礪之「相部律」；懷素居東塔，弘揚「東塔律」。又第七祖道照傳智首，智首傳道宣，道宣久居終南山，而蔚成南山律宗。道宣雖爲第九祖，然後來律宗興盛流衍，道宣遂被尊爲南山律宗第一祖。道宣精通戒儀，博通法華、涅槃、楞伽、勝鬘等諸經之旨，著述極多，而以行事鈔、戒疏、業疏、拾毘尼義鈔、比丘尼鈔等，被後世尊爲南山律宗五大部，四分律亦由之而大成，而與相部律、東塔律成鼎足之勢。又與道宣同門之道世著有「四分毘尼討要」一書，奉持其學說之人，稱爲「要家」；對此，奉持道宣四分律行事鈔之人，則稱爲「鈔家」。　懷素曾撰四分律開宗記，以破法礪之十六大義。法礪所著之四分律疏稱爲「舊疏」，對此，懷素之開宗記則稱爲「新疏」。滿意之門人定賓亦作破迷執記一卷，以反駁懷素之說。滿意又授法大亮，大亮傳曇一。曇一宣講四分律凡三十五遍，兼弘相部律及南山律，復於道宣之行事鈔，撰作發正記，以闡揚其義理，使南山律宗大顯於後世，荊溪湛然、清涼澄觀皆曾從其門習律。我國初傳律法，係四律雜弘，無一中心準則，至道宣繼承智首之系統，專弘四分律，樹立佛徒之生活規範，四分律乃成我國律法之中心。而道宣所著之行事鈔，後人爲之作註解者竟達一百餘家之多。　於唐代時，律宗三家論諍不絕，其教義根本相異處在「戒體」。戒體者，受戒法時受者所發得，而領納於心中之法體。四分律宗本依成實論，故以戒體爲非色非心之不相應行法，法礪之相部宗依此說，提倡「非色非心法戒體論」；懷素之東塔宗以戒體爲無表色，依俱舍論等而提倡「色法戒體論」；道宣之南山宗係依準成實論而立，故亦提倡「非色非心法戒體論」，唯道宣以唯識宗義解釋四分，主張四分律本位雖係小乘，然與薩婆多律等不同，分通大乘，前二宗則皆主張四分律唯是小乘。相部、東塔二宗於唐後即日漸衰微，此後，所謂律宗實即指南山律宗。　道宣弟子甚多，有周、大慈、文綱、名恪、秀、靈𡼢、融濟及新羅之智仁等數十百人。文綱有弘景、崇業、道岸等弟子。弘景門人有一行、鑑真，鑑真嘗習南山鈔於融濟，習智首疏於義威、智全，開元年間（713～741），日僧榮叡、普照等來華，請鑑真東渡，歷十一年始達日本，弘傳律法，被尊爲日本律宗之祖。道宣門下眾多弟子中，以周律師（或謂秀律師）爲南山律第二祖，其後相承之諸祖爲道恆、省躬、惠正、法寶、元表、守言、元解、法榮、處恆、擇悟、允堪、擇其、元照、智交、准一、法政、法久、如蓮、行居、真照等。歷代諸祖皆致力造立章疏，廣爲傳布。其中第十三祖台州允堪律師（1005～1061）曾就道宣之十部著作撰著會正記等之記解，世稱「十部記主」；第十五祖杭州元照律師（1048～1116）參究天台、淨土之學，作三大律部之記解，而成爲一代律學名著，即資持記、行宗記、濟緣記等。　唐末五代，教難與兵火不斷，律宗與其他諸宗頓衰。至宋代，允堪與元照之記解先後流傳宇內，律宗復興。然允堪之「會正記」與元照之「資持記」均爲道宣四分律行事鈔之記解，而兩書所作之解釋往往各異，遂使南山宗分裂成會正、資持二宗。元、明兩代，律宗之傳承雖未中斷，然以典籍散佚之故，復見衰頹之象。明末清初，金陵（南京）古心律師登五臺山，感得文殊於雲端授戒，返歸金陵靈谷寺後即開戒說法，重興律宗，其法嗣三昧律師寂光於金陵東南之寶華山開闢道場，主持戒席先後達百餘壇，是爲寶華山第一代，弟子以香雪、見月爲著。見月承嗣寶華山之法席，香雪至常州天寧寺，均大弘律宗。其後見月傳定菴、定菴傳松隱，松隱傳閔緣，閔緣傳珍輝，珍輝傳文海，文海傳理筠，相繼領導寶華山之一派。清世宗雍正十三年（1735），文海奉詔入京（北京），住持大法源寺，旋即奉命開三壇大戒，時四方之乞戒者達一千八百餘人。至太平天國之亂起，寶華山首當其衝，破壞甚鉅，亂後重建，每年戒壇仍常開，然南山一脈曾一度失其三大部。至清末，由徐蔚如從日本請歸，重刊於天津刻經處，但錯誤特多，弘一大師乃發誓願，以畢生精力研究戒法，護持南山律宗，徧考中外律叢，校正三大部及其他律藏，使南山律又大放厥光。　於韓國，研習律學、奉持律法之風氣亦甚早，唐貞觀十一年（637）慈藏來華，止於終南山雲際寺，數年後歸國，即於通度寺興築戒壇，大建律法。另據唐代法寶律師之批文所載，道宣曾撰拾毘尼義鈔一文，其稿初成，即爲一新羅僧所竊，凡有二百餘年中土不見此文，直至會昌五年（845）始自新羅國得之。又於李穡所撰通度寺釋迦如來舍利記一文中有「南山宗通度寺」之語。此外，於道宣眾多門人中，智仁即爲新羅國人。據上述記載，足見律宗於唐代即已傳入朝鮮，然至高麗太祖十八年（935）始於開城興建開國寺，以爲南山宗之本寺。宋神宗元豐八年（1085），高麗文宗之王子義天來華，從元照習律，歸國後數度開講行事鈔。至高麗朝末年，律宗之流傳皆爲單獨一宗之行，至朝鮮太宗七年（1407），南山與總持（真言）二宗合稱爲總南宗，世宗六年（1424）時又廢諸宗之別，僅餘禪教二宗，而將總南宗攝於禪宗，其後律學乃漸次衰微。憲宗在位年間（1835～1849），律僧大隱朗旿被世人譽爲「道宣再來」，與弟子草衣共爲朝鮮最後之律學名師。　日本之律宗，主要傳自我國南山宗之鑑真和尚（688～763）。鑑真於唐玄宗天寶十三年（754）至日本弘法，在東大寺創設戒壇院，傳授戒法。自唐招提寺設戒律研究道場以來，日本律宗即漸興起；關東藥師寺、筑紫觀音寺等，亦相繼設置戒壇，日本之僧尼多在以上三寺受具足戒。然未幾，律宗之流傳，由突然勃興之勢，頓轉衰微，乃至徒有其名。其後，律宗興盛之階段爲：(一)鎌倉時代，俊艿依北京（今之京都）律，覺盛、叡尊等依南都（今之奈良）律，致力於復興律宗之活動。(二)江戶時代，有真言律宗、天台安樂律、淨土律等宗之弘揚，使戒律再興。(三)明治時代，因受西化運動之影響，而有廢佛毀釋之舉，雲照等乃力倡復興戒律。時至今日，有以唐招提寺爲本山之律宗，及以西大寺爲本山之律宗等派別。　律宗所依用之經典，不若其他各宗之採用經藏或論藏，而以戒律典籍爲主要依據，如四分律、梵網經等，此外亦依準南山律師撰錄所載之大小經律論，如法華經、瑜伽師地論、成實論等，以爲立教之大旨。其旨歸所趨，乃在於「一乘圓頓」，而致力闡揚「大小相融」、「三學相即」等圓極之妙理。　本宗之戒律理論可大別爲戒法、戒體、戒行、戒相四科：(一)戒法，指佛陀所制之教法，即律藏之內容。(二)戒體，指由戒所得的防非止惡之體性，即受戒發誓時，受者內心所生防非止惡之力量。(四)戒相，指隨順戒體而如法發動身口意三業之行爲。(五)戒相，指持戒之妙德表現於外而可爲持戒軌範者。戒乃一切善法之大本，同時亦爲了悟宇宙真理之妙行；戒行爲真理之具體表現，行戒則爲最確實無謬之修道方法。佛教各宗派雖皆有修持法門，然以律儀之繁文發展與各種教團之遞嬗，本爲教徒所須共守之律則即演成一專門教儀知識，獨立成一專門宗派。四分律之弘揚本不始於道宣，而道宣於四分律之流布實有其功，除上文所述者，道宣復創立化制二教。化教者，即經論所詮之定慧二門，如四阿含等之一切大小權實之教，皆屬逗機益物之教法；制教者，即律教所詮之戒學法門，係如來爲防止弟子之過患所設之教法。道宣復融通大小二乘，以大乘之義解釋小乘律典，成立佛陀教義之整體觀；此外又綜結諸戒爲法、體、行、相等四科。　道宣之著作除五大部外，另有戒本羯磨註解及小部律章、諸文部帖等，皆爲律學之重要典籍。其大綱不出止作二持，略表如左。　道宣之本意，即以止作二持別攝律學，而廣攝一切佛法。蓋止持者，指五篇七聚之止惡門，即僧尼二部之戒本；作持者，指持戒、說戒等之修善門，即二十犍度所揭示者。兩者總攝佛陀所說之一切諸戒。於止持門中，僧之二百五十戒與尼之三百四十八戒，並稱爲二具足戒。二具足戒各含廣、中、略等三重之意義，就比丘戒而言，廣則無量，中則指三千威儀、六萬細行，略則指二百五十戒。就比丘尼戒而言，廣亦無量，中則指八萬威儀、十二萬細行，略則指三百四十八戒。比丘、比丘尼受具足戒時，並得如是無量無邊等戒，故稱具足戒。其餘五戒、八戒、十戒、六法等亦一一攝於具足戒。要之，以漸誘機根爲傳授戒儀之方便，故分爲五種受戒之別，即比丘、比丘尼受具足戒，式叉摩那受六法戒，沙彌、沙彌尼受十戒，優婆塞、優婆夷受五戒，八戒則爲在家眾所授之暫時出家戒。　又律宗之戒學概屬大乘之義，其種類可分通戒、別戒二類。通戒即攝律儀戒（斷諸惡）、攝善法戒（修諸善）、攝眾生戒（慈悲喜捨，利益一切眾生）等三聚淨戒；別戒爲三千威儀乃至五百大戒等戒，別戒中每一戒，乃至一切諸行，均具足三聚淨戒。三聚淨戒攝盡萬行，總括眾德，定慧二學亦攝在其中而互相融即，此即律宗大乘一實圓頓之妙義。〔四分律刪繁補闕行事鈔卷中之一、四分律刪補隨機羯磨疏卷三、律宗瓊鑑章卷六、傳律圖源解集卷上、釋氏稽古略卷三、百丈清規證義記卷七下南山律宗條、宋高僧傳卷十四至卷十六、佛祖統紀卷二十九、卷五十三、律苑僧寶傳卷四至卷十五、朝鮮佛教通史中編、下編、李朝佛教、我宗に於ける南山律宗（奧平法海，宗教界第七之十二）〕（參閱「四分律」1665、「戒」2896、「東塔宗」3306、「南山宗」3736、「相部宗」3908、「道宣」5636、「鑑真」6907）


meanings:
（梵 vinaya-dhara，巴 vinaya-dhara，藏 ḥdul ba ḥdsin-pa）指通達戒律者。又作持律者、律者，爲經師、論師、法師、禪師之對稱。《大般涅槃經》卷三〈金剛身品〉雲（大正12·624b）︰<#>‘是菩薩衆本性清淨，能調如上二部之衆，悉令安住清淨衆中，是名護法無上大師善持律者。爲欲調伏利衆生故，知諸戒相若輕若重。非是律者則不證知，若是律者，則便證知。（中略）如是能知佛法所作，善能解說，是名律師。’<#>又，《寶雲經》卷五舉律師十法，其文雲（大正16·233c）︰<#>‘善解毗尼所起因緣，善解毗尼甚深之處，善解毗尼微細事，善解毗尼此事得彼事不得，善解毗尼性重戒，善解毗尼制重戒，善解毗尼制起因緣，善解聲聞毗尼，善解辟支佛毗尼，善解菩薩毗尼。善男子，具此十事，是名爲菩薩善持律師。’<#>我國佛教史上之著名律師，古代有道宣、法礪、懷素、允堪、元照等人；清代有古心、讀體等人；近代則以弘一最爲知名。<#>此外，在日本，律師亦爲僧綱之一，與僧正、僧都合稱三綱；至弘安八年（1285），律師被准爲‘五位殿上人’，此制至明治維新後始被廢除。在歷史上，日本之著名律師有鑒真、法進、俊■、曇照、中川實範、睿尊等人。<#>［參考資料］　《十誦律》卷四；《有部毗奈耶》卷十三；《四分律》卷三；《善見律毗婆沙》卷二、卷六、卷十六；《高僧法顯傳》；《釋氏要覽》卷上。<#>


meanings:
Thái Ung Nguyệt sai người đốn trúc làm ống sáo và gọi đó là luật; xong đặt ống sáo này vào trong nhà kín. Dùng cái mạng mỏng trong ruột của cây lau làm thành bột rồi đem nó để trên miệng của ống sáo; gió xuân thổi đến làm bay chất bột kia vào trong ruột ống sáo phát sinh ra dương khí. Thiền tông mượn từ này để chỉ cho trong cái chết có cái sống, giống như thuật ngữ Tuyệt Hậu Tái Tô. Tắc 72, Thung Dung lục (Đại 48, 272 hạ) ghi: »凍 眠 雪 屋 歲 摧 穨、 窈 窕 蘿 門 夜 不 開、 寒 槁 園 林 看 變 態、 春 風 吹 起 律 筒 灰。 – Cuối năm nằm co nhà tuyết lạnh. Dù ai lay cửa cứ nằm thôi. Vườn rừng ảm đạm cây khô héo, gió xuân thổi đến lại đâm chồi«.


meanings:
3801西藏名 Ḥdul-bamdo-rtsa-baḥi rnam-bśad ñi-maḥi ḥod-zerlegs-bśad luṅ-girgya-mtsho shes-bya-ba。又作太陽的光明善釋阿含之海。慧賢（藏 Śes-rab bzaṅ-po）著。本書爲西藏律經之根本要典，係小乘有部派德光（藏 Yon-tan ḥod，六世紀頃）所著之律經（藏 Ḥdul-baḥi mdo）之註釋書。本書爲研究西藏、蒙古佛教戒律之重要典籍。


meanings:
① Sau, nói về địa vị trước sau thì dùng chữ tiền hậu 前後, nói về thì giờ trước sau thì dùng tiên hậu 先後. ||② Con nối. Như bất hiếu hữu tam vô hậu vi đại 不孝有三無後為大 bất hiếu có ba, không con nối là tội lớn nhất. ||③ Lời nói đưa đẩy. Như nhiên hậu 然後 vậy sau, rồi sau. ||④ Một âm là hấu. Ði sau, chịu ở sau. Trước cái kia mà sau đến cái này cũng gọi là hấu.


meanings:
① Sau, đằng sau: 屋後 Sau nhà; ② Con cháu, con nối dòng, đời sau: 無後 Không có con cháu nối dõi; ③ (văn) Đi sau, theo sau (dùng như động từ); ④ [Hòu] (Họ) Hậu.


vietnamese:
hậu tam tĩnh lự vô nhãn đẳng thức <pttđ>


vietnamese:
hậu đắc trí thị thế gian xuất thế gian <pttđ>


meanings:
pure worldly knowledge obtained after (non-discriminative knowledge)


vietnamese:
hậu đắc vô phân biệt trí thắng lợi <pttđ>


vietnamese:
hậu đắc vô phân biệt trí hữu ngũ chủng <pttđ>


meanings:
subsequently attained purified conventional wisdom


meanings:
(term) subsequently attained worldly wisdom


vietnamese:
hậu hữu nha đương đắc sinh cập bất đắc sinh <pttđ>


meanings:
Cái giá để rửa mặt ở phía sau tăng đường trong tự viện. Tông Môn Võ Khố ghi: »晨 興 後 架。 秖 取 小 杓 湯 洗 面。 復 用 濯 足。 – Sáng sớm thức dậy, tại hậu giá chỉ được lấy một ít nước nóng rửa mặt, lại dùng rửa chân«.


meanings:
Lời xưng hô của Thiền gia đối với những kẻ hậu học vãn bối. Pháp Diễn ngữ lục q. 5 ghi: »諸 人 且 作 麼 生 會。 白 蓮 （系 法 演 禪 師 之 法 號） 今 日 曲 順 後 機。 不 惜 眉 毛。 亦 爲 頌 出。 有 中 有。 無 中 無。 細 中 細。 粗 中 粗。 – Các ông làm sao hiểu đây? Bạch Liên (là pháp hiệu của thiền sư Pháp Diễn) hôm nay chìu theo kẻ hậu cơ không tiếc lông mày, cũng làm bài tụng: hữu trong hữu, vô trong vô, tế trong tế, thô trong thô«.


vietnamese:
hậu sinh bồ tát hiện thụ thai sinh <pttđ>


meanings:
Đời sau, vị lai. Uyển Lăng lục ghi: »前 際 無 去、 今 際 無 住、 後 際 無 來。 – Quá khứ không đi, hiện tại không dừng, vị lai không đến«.


vietnamese:
hậu tế câu hành bất phóng dật hành <pttđ>


meanings:
① Ði thong thả. ||② Chầm chậm từ từ. Như thanh phong từ lai 清風徐來 gió thanh từ từ lại. ||③ Tên đất.


meanings:
① Đi thong thả; ② Từ từ, chầm chậm, thư thả: 清風徐來 Gió mát từ từ thổi lại; ③ [Xú] (Họ) Từ.


meanings:
Từ Lục vác tấm bảng, dụ cho người có tầm nhìn phiến diện. Từ Lục: Khẩu ngữ đời Đường Tống, chỉ chung cho họ tên người như nay gọi Trương Tam, lí Tứ. Bài thơ »Tán Đại Huệ Hoà thượng« trong Mật Am ngữ lục ghi: »戵 瞎 頂 門 三 隻 眼。 是 非 佛 法 一 齊 剗。 竹 篦 頭 上 放 無 端。 正 是 徐 六 擔 片 板。 – Chọc mù con mắt thứ ba trên vầng trán, Phật pháp thị phi đồng loạt trừ. Trên đầu trúc bề giả ngu ngơ, chính là Từ Lục vác bảng rồi«.


meanings:
① Lối tắt. ||② Thẳng. Như trực tình kính hành 直情徑行 tình thẳng thẳng bước. ||③ Ðo xem hình tròn lớn bé bao nhiêu gọi là kính. Ðường thẳng gọi là trực kính 直徑, một nửa gọi là bán kính 半徑. ||④ Ði. ||⑤ Bèn, cùng nghĩa với chữ kính 竟.


meanings:
① Đường mòn, đường nhỏ, đường tắt, lối tắt: 山徑 Đường mòn trên núi; ② Đường, lối, cách: 捷徑 Đường tắt; ③ Thẳng, trực tiếp: 直情徑行 Tình thẳng thẳng bước; 徑回廣東 Về thẳng Quảng Đông; 徑自答復 Trực tiếp trả lời. 【徑直】kính trực [jìngzhí] a. Thẳng: 這趟客機徑直飛往河内 Chuyến máy bay này sẽ bay thẳng tới Hà Nội; b. Thẳng thắn, thẳng: 我徑直跟你說吧 Tôi nói thẳng với anh; ④ (toán) Đường kính (nói tắt): 半徑 Bán kính; ⑤ (văn) Đi; ⑥ Bèn (dùng như 竟 bộ 立).


meanings:
Núi thuộc tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc, nằm cách thành phố Dư Hàng khoảng 29km về phía tây bắc. Cao chừng 960 mét, chu vi độ 29km, nhân có đường tắt thông qua núi Thiên Mục nên có tên như thế. Bốn mặt có các ngọn núi: Lăng Tiêu, Ngự Thọ, Thiên Hiển, Đôi Châu cao vút như những ngón tay chỉ thẳng lên trời. Dưới chân núi có Hưng Thánh Vạn Thọ Thiền Tự, là ngôi chùa lớn của tông Lâm Tế. Đầu niên hiệu Thiên Bảo (742) đời Đường, có Thiền sư Đạo Khâm thuộc tông Ngưu Đầu vào núi này cất am để ở, khiến người học bốn phương tụ hội. Niên hiệu Đại Lịch thứ 4 (769), vua Đại Tông kính mộ tính tình của sư nên ban cho hiệu »Quốc Nhất Thiền sư«, xuống chiếu cho dựng chùa Kính Sơn trên nền am của sư. Về sau các vị Giám Tông, Hồng Yên đều trụ ở đây. Đến đời Tống, các bậc cao tăng như: Viên Ngộ Khắc Cần, Duy Lâm, Liễu Nhất cũng ở núi này. Niên hiệu Thiệu Hưng thứ 7 (1137), thiền sư Đại Huệ trụ chùa Kính Sơn, số đệ tử vân tập hơn 1.700 vị. Sau đó, có các vị cao tăng tông Lâm Tế như: Vô Chuẩn Sư Phạm, Hư Đường Trí Ngu cũng ở đây, có thể bảo rằng trải qua bao đời núi này đều có các vị danh tăng đến ở, đứng đầu các tùng lâm trong nước.


meanings:
Chí, 14 quyển, do Tống Khuê Quang soạn vào đời Minh, được xếp vào Trung Quốc Phật Tự Sử Chí Vựng San tập 1. Kính Sơn nằm ở mé đông bắc núi Thiên Mục, do có con đường tắt qua núi Thiên Mục nên mới gọi là Kính Sơn. Vào niên hiệu Thiên Bảo thứ 1 (742) đời Đường, Thiền sư Quốc Nhất ngụ ở núi này. Về sau do các bậc cao tăng quản lí nơi đây trải qua các triều đại Tống, Nguyên, Minh nên chùa chiền được dựng lên rất nhiều, có hơn 10 ngôi nổi tiếng hơn cả: Tiếp Đãi Tự, Đại An Thiền Tự, Vạn Thọ Thiền Tự, Kính Sơn Tự, An Lạc Tự, Pháp Hoa Tự, Vạn Thọ Chính Tục Tự, Quảng Hoá Thiền Tự, Thuận Khánh Thiền Tự, Diệu Tế Thiền Tự. Vào khoảng niên hiệu Thiên Khải (1621-1627) đời Minh, Tống Khuê Quang biên Kính Sơn Chí, chia làm 18 loại: Liệt Tổ, Pháp lữ, Chế sắc, Tự văn, Tháp minh, Bi kí, Du kí, Thư khải, Kệ vịnh, Danh thập, Ngoại hộ, Điện vũ, Tịnh thất, Danh thắng, Hạ viện, Cổ tích, Tự sản, Kỉ sự. Sách này được biên tập mạch lạc rõ ràng, sưu tập đầy đủ những di tích lịch sử của Phật giáo kể từ niên hiệu Thiên Khải đời Minh trở về trước, có bản ấn hành vào đời Minh.


vietnamese:
kính sơn hư đường trí ngu thiền sư <đpb>


meanings:
Sách, 5 quyển, do Sơn Phong Chân Tại biên tập vào đời Thanh, Thạch Nguyên Cơ Vân tục biên, được xếp vào Tục Tạng kinh tập 117, trang 902. Sách này là tập truyện chung về đạo mạch truyền thống của Thiền sư Vô Chuẩn Sư Phạm thuộc tông Lâm Tế. Từ Vô Chuẩn Sư Phạm và Đoạn Kiệu Diệu Luân đệ tử nối pháp đời thứ nhất của sư ở chùa Tịnh Từ Kính Sơn đến đời thứ 17, tổng cộng gồm 238 vị, thuật lại hành trạng và ngữ yếu của họ. Sau khi Chân Tại thị tịch, đệ tử của sư là Cơ Vân tiếp tục biên tập thành sách. Sách này được ấn hành vào niên hiệu Khang Hi thứ 21 (1682).


meanings:
Chỗ thẳng tắt quan trọng. Chỉ cho tâm tính.


meanings:
Pháp môn Thiền tông, đề xướng chỉ thẳng tâm người, ngộ nhập thẳng tắt, nên có tên gọi này. Kính = Trực (thẳng tắt). Thần Hội truyện trong TCTT q. 8 ghi: »梁 武 帝 問 以 有 爲 之 事、 達 摩 貴 傳 徑 門 心 要、 機 教 相 乖、 若 水 投 石。 – Lương Võ Đế đem việc hữu vi để hỏi, Tổ Đạt-ma muốn truyền pháp môn chỉ thẳng tâm yếu, lời dạy không hợp như nước đổ đầu vịt«.


meanings:
① Ði bộ. Lính bộ binh cũng gọi là đồ. Như công đồ tam vạn 公徒三萬 bộ binh nhà vua tam vạn. Xe của vua đi cũng gọi là đồ. như đồ ngự bất kinh 徒御不驚 Xe vua chẳng sợ. ||② Lũ. Như thực phồn hữu đồ 實繁有徒 thực có lũ đông. Ðời xưa có quan tư đồ 司徒 chủ về việc coi các dân chúng. ||③ Học trò. Như phi ngô đồ dã 非吾徒也 không phải là học trò của ta vậy. Tục gọi học trò là đồ đệ 徒弟, đồng đảng là đồ đảng 徒黨 đều do nghĩa ấy. ||④ Không, đồ thủ 徒手 tay không. ||⑤ Những. Như đồ thiện bất túc dĩ vi chính 徒善不足以為政 những thiện không đủ làm chính trị. Lại là tiếng trợ ngữ. Như đồ tự khổ nhĩ 徒自苦耳 những chỉ tự làm khổ thôi vậy. ||⑥ Tội đồ. Ngày xưa hễ kẻ nào có tội bắt làm tôi tớ hầu các nha ở ngay tỉnh kẻ ấy gọi là tội đồ. Bây giờ định ra tội đồ có kí và tội đồ không có kí, đều là tội phạt giam và bắt làm khổ vậy.


meanings:
① Đi bộ; ② Không, không có gì: 徒手 Tay không; 徒坐 Ngồi không. (Ngr) Vô ích: 徒勞往返 Mất công đi lại; 今空守孤城，徒費財役 Nay giữ không ngôi thành trơ trọi, chỉ phí tiền của và công sức vô ích (Tư trị thông giám); ③ Chỉ có: 徒托空言 Chỉ nói suông thôi; 徒善不足以爲政 Chỉ có thiện thôi thì không đủ để làm việc chính trị (Luận ngữ); ④ (văn) Lại (biểu thị sự trái nghịch): 吾以夫子爲無所不知，夫子徒有所不知 Tôi cho rằng phu tử việc gì cũng biết, nhưng phu tử lại có cái không biết (Tuân tử); 今徒不然 Nay lại không phải thế (Trang tử); ⑤ Học trò, người học việc: 尊師愛徒 Trọng thầy mến trò; 學徒工 Thợ học nghề; ⑥ Tín đồ: 教徒 Tín đồ; ⑦ Bọn, lũ, những kẻ (chỉ người xấu): 匪徒 Lũ giặc; 不法之徒 Kẻ phạm pháp; 囚徒 Bọn tù, tù phạm; ⑧ Tội đồ (tội bị đưa đi đày); ⑨ (văn) Lính bộ binh.


meanings:
4547梵語 prāpti。為俱舍七十五法之一，唯識百法之一。一切法造作成就而不失，稱為得；反之，一切法不能成就，稱為非得。得、非得有表裏之關係，得僅與攝於有情自身中之有為法（即「自相續」之有情法），及擇滅、非擇滅兩種無為法有關，與「他相續」、「虛空」無關。就「自相續」而言，若與之呈現積極關係，即令之（法）合、令之持，稱為得；若與之呈現消極關係，即令之離、令之失，則稱為非得。得有「獲」（梵 pratilambha）與「成就」（梵 samanvāgama），非得有「不獲」與「不成就」等之別。獲，即指未得或已失而今得；得，則是「未來生相位」將入「現在位」作用之別名；成就，即指得而至今相續不失；得，則是入現在位之際的別名。以此類推，不獲與不成就亦具同義。　凡有為法之得可分三種，即：(一)法前得，又作前生得，即在法之前而起之得，譬如牛拉車，故又稱牛王引前得。(二)法後得，又作隨後得，即在法之後而起之得，譬如小牛跟隨在母牛後，故又稱犢子隨後得。(三)法俱得，又作俱生得，即得、法兩者俱起之得，譬如形與影相隨不離，故又稱如影隨形得。　又擇滅、非擇滅等無為法，乃非前、後、俱得，即所得之法與時間無關，為非前、非後、非俱，而與上記有為法之三種得合為四種得。此外，使有為法之得能獲得成就，稱為得得，亦即由得中復得之意。得得又稱小得、隨得；與之相對者，得稱為大得。　另據成唯識論卷一載，得係一種假有之存在，可分三種成就，即：(一)種子成就，即一切見惑、修惑之煩惱、任運而起之諸無記法，及生得善等所有之種子，其未被損害者。(二)自在成就，即由加行所生之善法，及工巧處、變化心、威儀路無記等之部分加行力所成者。(三)現行成就，即善、不善、無記等三種法之現行者。〔俱舍論卷四、卷二十一、入阿毘達磨論卷下、大毘婆沙論卷一五七、卷一五八、卷一五九、品類足論卷一辯五事品〕（參閱「成就」2928、「非得」3711）


meanings:
瑜伽五十六卷一頁云：問：依何分位、建立得？此復幾種？答：依因、自在、現行、分位，建立得。此復三種。謂種子成就，自在成就，現行成就。二解 顯揚一卷十四頁云：得者：此復三種。一、諸行種子所攝相續差別性，二、自在生起相續差別性，三、自相生起相續差別性。三解 雑集論二卷一頁云：得者：謂於善不善無記法，若增若減；假立獲、得、成就。善不善無記法者：顯依處。若增若減者：顯自體。何以故？由有增故，說名成就上品信等。由有減故，說名成就下品信等。假立獲得成就者：顯假立。如是於餘，隨其所應建立當知。四解 五蘊論六頁云：云何為得？謂若獲、若成就。此復三種？謂若種子，若自在，若現前。如其所應。五解 廣五蘊論十三頁云：云何得？謂若獲，若成就。此復三種。謂種子成就，自在成就，現起成就。如其所應。六解 大毗婆沙論一百五十七卷十七頁云：此中得言、欲何所顯？謂獲、成就。云何知然？如施設論說：得、云何？謂獲、成就。爾、云何？謂得、成就。成就、云何？謂獲、得。得、獲、成就、聲雖有別；而義無異。如彼卷一頁至十頁廣說。七解 此八世法之一。集異門論十八卷八頁云：云何名得？答：若於可愛色聲香味觸，衣服飲食臥具病緣醫藥資生什物，諸得、別得、已得、當得；是名為得。八解 品類足論一卷七頁云：云得云何？謂得諸法。


meanings:
① Ðược. Phàm sự gì cầu mà được gọi là đắc. Nghĩ ngợi mãi mà hiểu thấu được gọi là tâm đắc 心得. ||② Trúng. Như đắc kế 得計 mưu được trúng, được như ý mình mưu tính. Sự lợi hại gọi là đắc thất 得失. ||③ Tham, như lão giả giới chi tại đắc 老者戒之在得 người già phải răn ở sự tham. ||④ Tự đắc. Như dương dương tự đắc 揚揚自得 nhơn nhơn tự đắc. ||⑤ Hợp, cùng người hợp tính gọi là tương đắc 相得.


meanings:
① Được, bị. Tiết »Thính tùng phong bố đại« trong Như Tịnh ngữ lục q. hạ ghi: »松 風 鳴、 側 耳 聽。 捫 腹 而 笑、 賊 精 賊 精。咦！ 千 古 萬 古 得 人 憎。 – Gió tùng reo, hãy lắng nghe. Ôm bụng mà cười, khôn ghê, khôn ghê! Ối! Ngàn đời muôn đời bị người ghét«. ② Đặt ở trước từ ngữ chỉ thời gian, biểu thị thời gian đã trải qua. Tiết »Bồ-đề-đạt-ma Hoà thượng« trong Tổ Đường tập q. 2 ghi: »自 魏 丙 辰 之 歲 遷 化、 迄 今 壬 子 歲、 得 四 百 一 十 三 年 矣。 – Từ năm Bính thìn đời Nguỵ, Tổ thị tịch đến nay là năm Nhâm tý đã được 413 năm«. ③ Biểu thị ngữ khí nghi vấn, tương đương với chẩm (= sao?). Tiết Trường Sinh Hạo Nhiên Thiền sư trong NĐHN q. 7 ghi: »師 以 手 拿 頭 曰： 這 師 僧 得 恁 麼 發 人 業？ – Sư lấy tay ôm đầu, nói: Ông tăng này làm sao mà người ta phiền não như thế?«. ④ Lại, vậy mà. Tông Môn Võ Khố ghi: »寂 壽 道 人 乃 問 佛 果 云： 此 外 有 何 方 便、 令 某 甲 會 去？ 果 云： 有 箇 方 便、 不 是 心、 不 是 佛、 不 是 物？ 壽 於 此 有 省、 乃 云： 元 來 得 恁 麼 近。 – Tịch Thọ đạo nhân liền hỏi Phật Quả rằng: Ngoài cái này ra, còn có phương tiện nào khác khiến tôi hội được chăng? Quả đáp: Có phương tiện là chẳng phải tâm, chẳng phải Phật, chẳng phải vật? Thọ ngay nơi lời này có tỉnh, liền nói: Té ra lại gần như thế!«.


meanings:
① Được, hưởng, được hưởng: 得失 Được và mất; 求不得 Cầu mà không được; 取得信任 Được lòng tin; 多勞多得 Làm nhiều (được) hưởng nhiều; ② Là, thành: 二五得十 Hai 5 là 10; ③ Rất hợp, hay, trúng: 這話倒說得 Câu nói đó hay đấy; 得計 Trúng kế; 相得 Hợp tính nhau; ④ (văn) Đắc: 揚揚自得 Dương dương tự đắc; ⑤ (khn) Xong, được rồi: 飯得 了 Cơm thổi xong rồi; ⑥ (khn) Ừ, được: 得，就這麼辦 Ừ (được), cứ thế mà làm; ⑦ (khn) Thôi xong: 得，把碗打了 Thôi xong, thế là vỡ cái bát; ⑧ Thôi: 得，夠了 Thôi, đủ rồi!; ⑨ Được (cho phép): 這筆錢非經批准不得動用 Khoản tiền này chưa chuẩn y thì không được dùng đến; ⑩【得微】đắc vi [dé wei] (văn) Như 得無; ⑪【得無】 đắc vô [déwú] (văn) Lẽ nào chẳng, chẳng phải... ư?: 今民生長于齊而不盜，入楚則盜，得無楚之水土使民善盜耶？ Nay dân sinh trưởng ở Tề thì không trộm cắp, vào Sở thì sinh ra trộm cắp, lẽ nào chẳng phải là thuỷ thổ ở Sở khiến cho dân quen trộm cắp ư? (Án tử Xuân thu). Cg. 無毌; ⑫【得以】 đắc dĩ [déyê] Có thể: 讓群衆的意見得以充分發表出來 Để cho quần chúng có thể phát biểu đầy đủ ý kiến. Xem 得 [de], [dâi].


meanings:
① Được (khi đi sau động từ): 沖得出去 Xông ra được; 只要決心學，一定學得會 Chỉ cần quyết tâm học thì nhất định sẽ học hiểu được; 她去得，我爲什麼去不得 Cô ta đi được, sao tôi không đi được?; ② Nổi, được (khi dùng trong động từ và bổ ngữ, tỏ rõ có thể kham được, làm được): 我拿得動 Tôi xách nổi; 受得了 Chịu được, chịu nổi; ③ Cho, đến, đến nỗi (khi đứng sau động từ hoặc tính từ để nối liền bổ ngữ, tỏ rõ kết quả hay mức độ): 我們的工作忙得很 Công việc của chúng tôi rất bận rộn (bận rộn ghê lắm); 打得落花流水 Bị đánh cho tơi bời; 冷得打哆嗦 Rét (đến nỗi) run cầm cập. Xem 得 [dé], [dâi].


meanings:
(khn) ① Phải, cần phải: 下次你得小心點 Lần sau anh phải cẩn thận nhé!; 得五個人才能抬起來 Cần phải có 5 người mới khiêng nổi; ② Sẽ bị: 快下雨了，要不快走就得挨淋 Sắp mưa rồi, không về nhanh thì sẽ bị ướt đấy!; ③ (đph) Dễ chịu, thoải mái, thú: 療養所的生活怪得 Đời sống trong nhà điều dưỡng dễ chịu quá!; 挺得 Thú quá, khoái quá. Xem 得 [dé], [de].


vietnamese:
đắc nhất thiết phật bình đẳng tâm tính <pttđ>


vietnamese:
đắc nhất thiết như lai trí ấn như lai <pqđtđ>


vietnamese:
đắc nhất thiết hữu tình bình đẳng tâm tính <pttđ>


vietnamese:
đắc nhất thiết bí mật pháp tính vô hí luận như lai <pqđtđ>


vietnamese:
đắc nhất thiết bồ tát bình đẳng tâm tính <pttđ>


meanings:
Tuy đã sở hữu được một vật, nhưng chưa cho thế là đủ, trong lòng còn mong cầu một vật khác nữa. Thiền tông mượn từ này làm thuật ngữ để chỉ cho hạng người phàm phu tham lam mê tình không chán.


vietnamese:
đắc thế gian biên tế phương tiện cập đắc thế gian biên tế <pttđ>


meanings:
Chỉ cho cảnh giới của người ngộ. Vì người đã ngộ có cái nhìn khác hẳn người thường, nên người thường dễ sinh lòng chán ghét họ.


vietnamese:
đắc phật vô nhị trụ thắng bỉ ngạn <pttđ>


meanings:
Lời nói then chốt để lãnh ngộ thiền pháp. Đây là lời nói siêu việt ngôn ngữ, nhà thiền cho rằng đây là lời nói không có cách gì để biểu đạt. Tiết Bách Linh Hoà thượng trong NĐHN q. 3 ghi: »一 日 與 龐 居 士 路 次 相 逢。 問 曰： 南 嶽 得 力 句、 遇 曾 舉 向 人 也 無？ 士 曰： 曾 舉 來。 師 曰： 舉 向 甚 麼 人？ 士 以 手 自 指 曰： 龐 公。 師 曰： 直 是 妙 德、 空 生 也 讚 歎 不 及。 士 卻 問： 阿 師 得 力 句、 是 誰 得 知？ 師 戴 笠 子 便 行。 士 曰： 善 爲 道 路！ 師 更 不 回 首。– Một hôm sư gặp Bàng cư sĩ trên đường. Sư hỏi: Câu đắc lực của Nam Nhạc ông đã từng nêu ra cho người chưa? Cư sĩ đáp: Đã từng. Sư hỏi: Nêu ra cho người nào? Cư sĩ tự chỉ vào mình nói: Tôi đây. Sư nói: Đúng là Diệu Đức, Không Sinh cũng phải khen ngợi! Cư sĩ hỏi lại: Câu đắc lực của Thầy kẻ nào được biết? Sư đội nón lá bỏ đi. Cư sĩ nói: Đi đường bảo trọng nhé! Sư cũng không nhìn lại«.


meanings:
(1096-1169) Còn gọi: Đức Thăng. Thiền tăng đời Nam Tống, họ Hà, hiệu Ngoan Am, người xứ Hán Châu (nay là huyện Quảng Hán, tỉnh Tứ Xuyên) Trung Quốc. Sư xuất gia đắc giới ở ấp nhà. Ban đầu tu tập theo Thanh Văn, lâu ngày sinh chán nản liền đến yết kiến Thiền sư Văn-thù Tâm Đạo, nhưng không khế hợp. Về sau, sư đến chùa Dũng Tuyền ở Cổ Sơn thuộc đất Mân để tham vấn Trúc Am Sĩ Khuê, được ngài chấp nhận cho nối pháp, thuộc tông Lâm Tế. Khoảng niên hiệu Thiệu Hưng thứ 25 (1155), sư nhậm chức trụ trì Thiền viện Chân Như trên núi Vân Cư. Hơn 10 năm nhậm chức, sư chỉ dùng vô vi mà an chúng, nghiêm khắc với bản thân, giữ vững thành quả của các vị Trụ trì trước như: Viên Ngộ Khắc Cần, Đại Huệ Tông Cảo… Số chúng thường trụ lên đến một, hai ngàn người, chẳng kém các đại đạo tràng ở phương nam.


meanings:
Được ngồi mặc áo. Thiền tông dùng từ này để chỉ cho việc tu hành một cách chân thật. Khai thị thiền nhân Chính Văn trong Thiên Mục Minh Bản Thiền sư tạp lục (Vạn Tục 122, 375 thượng) ghi: »本 色 出 家 兒、 須 得 坐 披 衣 乃 可 受 人 天 供 養。 – Bản phận của người xuất gia là phải chân thật tu hành mới đáng thọ nhận trời người cúng dường«.


meanings:
Possessing Great Strength--the name of bodhisattva


meanings:
4552<一>蒙受教化，渡越生死之海，而達於涅槃之彼岸。引申為剃髮出家；以出家入道為到達彼岸最初階梯之故。印度原有不滿十二歲未得父母允許，或諸種疾病者不得出家之限制。摩訶僧祇律卷二十三、二十四更列舉壞比丘尼淨行、賊盜住、越濟人、五逆、六種不男、太小、太老、截手、截腳、截鼻、盲、聾、瘂、躄、鞭瘢、印瘢、拔筋、剋筋、曲脊、王臣、負債、病、外道、兒，奴、身不具、陋色等各種不得出家之規定。　我國古來出家原無限制，其後因僧數遽增，又庶民常藉出家來逃避徵課，乃設僧籍以登錄之，正式得度者授予度牒，而嚴禁私度。佛祖統紀卷五十一載，梁末帝時（913～923 在位）敕令天下僧尼入京比試經業。大慈恩寺三藏法師傳卷一亦載隋、唐、宋、元、明代，皆曾行試經度僧。然亦有於一時度多數量之僧或依進納「香水錢」而特下附度牒。又隋煬帝時（604～616 在位）詔七日間度千僧，後世稱「特恩度牒」。又唐肅宗至德年間（756～758）依宰相裴冕之奏請，賣度牒，稱之為「進納度僧」。得度有一定規則、儀式，稱得度式。宋元時代禪林沙彌得度之儀式，據敕修百丈清規卷下大眾章載，行者選定受度牒之日，屆時設置供物，禮請三師，入僧堂剃髮，著袈裟，受三歸五戒、沙彌十戒，出堂後，拜詣方丈，最後巡寮禮謝。　日本亦甚早即有試經得度之制，平安朝時代更定年分度者之制，每年各宗總計十二人，且有年齡等之規定。〔四分律卷三十二、四分律刪繁補闕行事鈔卷下四、佛祖統紀卷四十五、釋氏稽古略卷三、續日本紀卷七〕（參閱「出家」1558、「度牒」3779、「試經」5607）　<二>又作得道。得無漏聖道或菩薩之無生法忍、無上菩提。（參閱「得道」4555）


meanings:
(1002-1072) Thiền tăng đời Tống, họ Ngô, người Hoá Châu, Quảng Đông, Trung Quốc. Sư nối Pháp thiền sư Văn Tụ, làm truyền nhân tông Vân Môn đời thứ 5, trụ trì chùa Chính Giác, núi Đông Bình, Thiều Châu.


meanings:
Riêng, chuyên, đặc biệt. Bích Nham lục q. 1 ghi: »達 磨 遙 觀 此 土 有 大 乘 根 器。 遂 泛 海 得 得 而 來。 單 傳 心 印。 開 示 迷 塗。 – Tổ Đạt-ma từ xa xem thấy cõi này có căn khí đại thừa nên đặc biệt vượt biển mà đến, riêng truyền tâm ấn, khai thị những kẻ mê muội«.


meanings:
Lãnh ngộ thiền chỉ. Tiết Thiên Hoàng Đạo Ngộ Thiền sư trong NĐHN q. 7 ghi: »師 從 此 頓 悟。 罄 殫 前 二 哲 匠 （指 馬 祖 石 頭 二 位 禪 師） 言 下 有 所 得 心。 – Sư từ đây đốn ngộ, hết lòng hầu hạ Mã Tổ, Thạch Đầu, ngay nơi lời nói sư lãnh ngộ được thiền chỉ«.


meanings:
Đồ nhút nhát. Đây là lời trách mắng những vị tăng tu hành thiếu kém khí phách. Tắc 80, Thung Dung lục (Đại 48, 278 trung) ghi: »牙 云： 打 即 任 打、 要 且 無 祖 師 意。 （得 恁 軟 頑！） – Long Nha nói: Đánh thì cứ đánh, nhưng vẫn không có ý Tổ sư. (Đồ nhút nhát!)«.


meanings:
Lãnh ngộ thiền ý. Tiết Nham Đầu Hoà thượng trong TĐT q. 7 ghi: »若 是 得 意 底 人、 自 解 作 活 計、 舉 措 悉 皆 索 索 底、 時 常 恬 恬 底。 – Nếu là người lãnh ngộ thiền ý thì tự biết vận dụng thực tế thiền pháp. Mỗi hành động đều nhanh nhẹn dứt khoát, lúc nào cũng điềm tĩnh«.


meanings:
4550即得戒與捨戒之並稱。又作發戒失戒。發得律儀、不律儀及非律儀非不律儀三種之無表色，稱為得戒；反之，捨失所得之戒體則稱為捨戒。無表色，指於身中相續恆轉，有招致樂果及防非止惡，或招致苦果及防善止善之功能的無見無對之色法。　律儀之無表色有三種，即：(一)靜慮律儀，即定共戒，乃得有漏之四根本及四近分靜慮地之心時所得之無表色，屬於色界之戒。(二)無漏律儀，即道共戒，乃得無漏根本近分靜慮地之心時所得之無表色。(三)別解脫律儀，即所謂七眾所持之戒，乃依他人教導之力而得之無表色，屬欲界之戒。又依他人教導者有從僧伽得及從補特伽羅得二種，從僧伽而得者有比丘、比丘尼及正學律儀；從補特伽羅而得者為其餘之五種戒，即勤策、勤策女、近事、近事女，近住等五種律儀。又比丘、比丘尼之得具足戒又分自然得、見諦得、善來得、信佛得、問答得、敬重得、遣使得、邊五得、十眾得、三歸得等十種得戒之緣；對此，四分律、摩訶僧祇律、五分律、毘尼母論等諸典所說各不相同，大乘法苑義林章卷三末一一詳載之。　不律儀，即非律儀之惡戒，得此無表色之原因有二：(一)生於以殺生等為業之家，依初所現行殺等之加行而得。(二)雖非生於不律儀之家，初起意願從事殺等之業以為活命時，即得此無表色之惡戒。　非律儀非不律儀，即處中之善戒惡戒，得此無表色有三因：(一)依因而得，即初施園林而種下諸福田時所得。(二)依受而得，例如自誓未禮佛不先食、常於六齋日施食等。(三)依重行而得，即由殷重之「作意」而行惡行善所發得之無表色。作意，係指內心警覺之精神作用。　捨戒者，亦分律儀、不律儀、非律儀非不律儀三種，且其捨戒之緣，依諸部及大乘之說亦各不相同。據俱舍論卷十五載，三種律儀的捨戒之緣分別為：(一)靜慮律儀依二緣而捨：(1)易地，即由下地生於上地或由上地來生下地時。(2)退失，即由已獲勝定之功德而退失時。(二)無漏律儀依三緣而捨：(1)得果之時，捨先前之向道及果道，故亦捨先前之律義。(2)於練根之位，得利道而捨鈍道，故亦捨諸律儀。(3)以退失果道、勝果道之故。(三)於八種別解脫律儀中，除近住律儀外，比丘、比丘尼等七種律儀皆依四緣而捨，即：(1)以意樂之故。(2)以命終之故。(3)以生為二形之故，即兼具男女二根者。(4)以斷善根之故。近住律儀則有五種捨戒之緣，即於前述之因緣，另加「夜盡」而為五緣。　不律儀之惡戒，依三緣而捨戒，即命終、得戒、生為二形。非律儀非不律儀之處中戒，依受心斷壞（棄前所受）、勢力斷壞（淨信或煩惱之勢力）、作業斷壞（不復作）、事物斷壞（如捨施之事物）、壽命斷壞（所依止轉易）、善根斷壞等六緣而捨其戒。　除上記各類之捨戒外，瑜伽師地論特別論述大乘菩薩之捨戒。瑜伽師地論卷四十舉出二種捨戒之緣：(一)退菩提心，(二)犯重捨。並謂大乘菩薩若起此二緣，轉受餘生，忘失本念，如是則他日雖有機會重受菩薩戒，然已非新受，亦非新得。此外，同論卷七十五另又舉出大乘菩薩四種捨戒之緣。大抵而言，瑜伽師地論認為菩薩戒之捨戒因緣，若非由於退失菩提心或犯上品之重罪而捨戒，即可盡未來際永不退失；此係異於聲聞律儀戒之由於命終而捨戒。然若據菩薩瓔珞本業經卷下大眾受學品之說，則謂菩薩一旦受十無盡戒（即圓頓妙戒）即可永不退失。對瑜伽論與瓔珞經兩說之出入，唐代之新羅學僧義寂於梵網經菩薩戒本疏卷上加以闡論，以「種子之薰習功能」之說會通此一經一論之說法。〔四分律卷五十七、十誦律卷一、卷五十六、五分律卷一、大毘婆沙論卷一二○、俱舍論卷十四、卷十五、大乘義章卷十〕（參閱「戒」2896、「無表色」5097）


meanings:
Đạt được thiền pháp. Bích Nham lục q. 1 ghi: »時 韶 國 師 久 依 疏 山。 自 謂 得 旨。 乃 集 疏 山 平 生 文 字 頂 相。 領 眾 行 腳。 至 法 眼 會 下。 – Quốc sư Đức Thiều từ lâu nương Sơ Sơn, tự bảo đạt được thiền pháp, liền thu thập các văn tự, đảnh tướng của Sơ Sơn lúc còn sinh thời, rồi lãnh chúng hành cước đến đạo tràng của Pháp Nhãn«.


vietnamese:
đắc hữu tứ chủng sở đắc pháp tắc hữu lục chủng <pttđ>


meanings:
4553（Tegh Bahadur, 1621～1675）印度錫克教第九代祖師。原名蒂格馬爾（Tyag Mal），因於反對蒙兀兒王朝之戰鬥中屢建奇功，而得「得格巴哈都爾」（意為勇敢之劍）之稱號，後蒙兀兒王朝皇帝奧朗則布收買該教之上層人物，在戰鬥中遭慘敗並被俘殺，祖師一職由其子哥賓德辛格（Govind Singh）繼承。


vietnamese:
đắc tịnh tín giả tứ chủng chính hạnh <pttđ>


meanings:
Khế hợp thiền pháp. Tiết Huyền Sa Sư Bị trong NĐHN q. 7 ghi: »又: 只 如 金 剛 体 還 有 凡 夫 諸 佛 麼？ 有 汝 心 行 麼？ 不 可 道 無 便 得 當 去 也。 – Lại nói: Thế thì thể tính kim cang có phàm phu, có chư Phật không? Có tâm hành của ông không? Có thể nói không gì mà chẳng khế hợp với thiền pháp«.


vietnamese:
đắc duyên tổng pháp xa ma tha tì bát xá na <pttđ>


vietnamese:
đắc tự tính thanh tịnh pháp tính như lai <pqđtđ>


vietnamese:
đắc đạo thê tranh tích trượng kinh <đpb>


vietnamese:
đắc đạo thê tranh tích trượng kinh <pqđtđ>


meanings:
① Bồi hồi 徘徊 quanh co không tiến lên được.


meanings:
【徘徊】bồi hồi [páihuái] Dùng dằng, chần chừ, lưỡng lự, đi đi lại lại: 徘徊往返 Dùng dằng nửa ở nửa về.


meanings:
Thiên, dời, dọn, chuyển, di chuyển: 遷徙 Dời đi nơi khác, di chuyển, di cư.


meanings:
① Thảng dương 徜佯 đùa giỡn, chơi nhởn.


meanings:
【徜徉】thảng dương [chángyáng] (văn) Đi thơ thẩn, đi lang thang, nhởn nhơ.


meanings:
① Theo. Như tòng nhất nhi chung 從一而終 theo một bề đến chết. ||② Từ đâu ra. Như tòng hà thuyết khởi 從何說 起 từ đâu mà nói lên? ||③ Nghe theo. Như tòng gián như lưu 從諫如流 nghe lời can như nước chảy. ||④ Tới, đặt mình vào đấy gọi là tòng. Như tòng chánh 從政 làm việc chánh trị. ||⑤ Một âm là tụng. Theo hầu. Như thị tụng 視從 theo hầu, bộc tụng 僕從 kẻ hầu. ||⑥ Thứ. Bực kém hàng chí thân gọi là tụng. Như chú bác gọi là tụng phụ 從父, cháu đối với chú bác gọi là tụng tử 從子, anh em cùng một ông bà gọi là tụng huynh đệ 從兄弟, anh em chú bác hai đời gọi là tái tụng 再從, ba đời gọi là tam tụng 三從. ||⑦ Về hình luật có thủ phạm 首犯, tụng phạm 從犯. Kẻ chủ mưu gọi là thủ phạm, kẻ a dua gọi là tụng phạm. ||⑧ Về quan chế cũng chia ra chánh với tụng, chức tụng cũng như chức phó. ||⑨ Lại một âm là thung. Như thung dong 從容 thong thả dẽ dàng. ||⑩ Lại một âm nữa là túng. Cũng như chữ túng 縱. ||⑪ Lại một âm là tung. Cùng nghĩa với chữ tung 縱. Ðông tây gọi là hành 衡, nam bắc gọi là tung 從.


meanings:
Mặc cho, mặc kệ. Pháp Diễn ngữ lục q. trung ghi: »灰 頭 土 面 從 他 笑。 贏 得 白 雲 堆 裏 閑。 – Đầu mặt dính tro đất mặc cho người khác cười, chỉ ở đồi Bạch Vân là rảnh rỗi«. Tông Môn Võ Khố ghi: »已 後 從 他 眼 自 開、 棒 了 罰 錢 趁 出 院。 – Về sau mặc kệ người khác miễn là mắt mình sáng, ăn gậy xong, bị phạt tiền và bị đuổi khỏi viện«.


meanings:
【從容】thung dung [congróng] ① Thung dung, ung dung, thong dong, điềm đạm, khoan thai, từ tốn, ôn tồn: 鯈魚出遊從容，是魚樂也 Cá du lội ra chơi thong thả, đó là niềm vui của cá (Trang tử); 從容撤退 Ung dung rút lui; 舉止從容 Cử chỉ khoan thai; 從容地談話 Nói năng ôn tồn; ② Rộng rãi, dư dật, dễ chịu: 生活從容 Cuộc sống dễ chịu; 手頭從容 Tiền nong rộng rãi; 時間很從容 Còn nhiều thì giờ lắm. Xem 從 [cóng].


meanings:
① Theo, đi theo: 從父赴京 Theo cha về Kinh; 擇善而從 Chọn người tốt mà theo; 從一而終 Theo một bề cho đến chết; ② Tuân theo, nghe theo: 服從領導 Phục tùng lãnh đạo; 力不從心 Lực bất tòng tâm, sức chẳng theo lòng; 從諫如流 Nghe lời can như nước chảy; ③ Tham gia, làm: 從政 Làm việc chính trị; 從軍 Tòng quân, tham gia quân đội, đi bộ đội; 從公 Làm việc công; 從事 Làm...; ④ Theo cách (đặt trước một tính từ chỉ nguyên tắc): 從速解決 Giải quyết nhanh chóng; 批評從嚴，處理從寬 Phê bình nghiêm khắc, xét xử khoan hồng; ⑤ Người đi theo, tùy tùng; 隨從人員 Những người đi theo, nhân viên tùy tùng; 僕從 Tay sai; ⑥ (Bà con) họ: 從兄 Anh họ; 從叔 Chú họ; ⑦ Thứ yếu, phụ (thuộc), phó: 主從 Chủ yếu và thứ yếu, cái chính và cái phụ; 從屬地位 Địa vị phụ thuộc; 從父 Chú bác (kém thân hơn cha); 從子 Cháu của chú bác (kém thân hơn con ruột); 從兄弟 Anh em cùng ông bà (kém thân hơn anh em ruột); 再從 Anh em chú bác hai đời; 三從 Anh em chú bác ba đời; 從犯 Kẻ a dua phạm tội; ⑧ (gt) Từ: 從家裡到學校 Từ nhà đến trường; 從東往西 Từ đông sang tây; 我從上海來 Tôi từ Thượng Hải đến; 從無到有 Từ không đến có; 從此以後 Từ nay về sau; 從工作中吸取經驗教訓 Từ trong công tác rút lấy bài học kinh nghiệm.【從此】tòng thử [cóng cê] Từ rày, từ đó: 從此以後 Từ rày trở đi, từ đó về sau; 從此戎衣屬武臣 Áo nhung trao quan vũ từ đây (Chinh phụ ngâm khúc); ⑨ (gt) Qua: 小火輪每天兩次從這裡駛過 Chiếc tàu mỗi ngày hai lần chạy qua chỗ này; 從門縫裡往外看 Nhìn qua khe cửa; ⑩ (pht) Trước nay, từ trước đến nay: 從沒有聽說過 Trước nay chưa hề nghe qua; 這個廠從不生產次品 Xưởng này từ trước đến nay chưa từng sản xuất sản phẩm kém chất lượng; 從未有過 Từ trước đến nay chưa hề có. 【從而】tòng nhi [cóng'ér] a. Rồi lại: 使自得之，又從而振德之 Làm cho họ đều đạt đúng cái của họ, rồi lại nâng cao phẩm đức của họ (Mạnh tử); b. Do đó, vì vậy, vì thế, nhân đó mà: 湯，武存，則天下從而治 Vua Thang vua Vũ còn thì thiên hạ nhân đó mà được trị (Tuân tử: Vinh nhục);【從來】 tòng lai [cónglái] Từ trước đến nay, từ trước đến giờ: 他從來不失信 Từ trước đến nay, anh ấy không bao giờ thất tín (sai hẹn); 【從是】 tòng thị [cóngshì] (văn) Từ đó (như 從此 [cóngcê]): 從是以後不敢復言爲河伯娶婦 Từ đó về sau không dám nói chuyện lấy vợ cho Hà Bá nữa (Sử kí); 【從新】tòng tân [cóngxin] (Làm) lại: 從新規定 Đặt lại, quy định lại; ⑪ [Cóng] (Họ) Tòng, Tùng. Xem 從 [cong].


vietnamese:
tòng nhất thiết phọc nhi đắc giải thoát <pttđ>


meanings:
Từ xưa đến nay. Tông Môn Võ Khố ghi: »從 上 來 作 家 宗 師 能 爲 人。 惟 睦 州。 見 爾 有 坐 地 處。 便 剗 卻。 從 頭 秖 是 剗 將 去。 – Từ xưa đến nay, các bậc pháp sư Thiền tông cao tay hay vì người, chỉ có ngài Mục Châu hễ thấy người có chỗ để ngồi liền xúc bỏ, mỗi mỗi chỉ là xúc bỏ đi«.


meanings:
Thiền tăng đời Nguyên, Trung Quốc, hiệu Lâm Tuyền. Đến chùa Báo Ân ở Yên Kinh tham kiến Vạn Tùng Hành Tú khai ngộ, nối pháp làm truyền nhân tông Tào Động. Ban đầu trụ chùa Vạn thọ sau đó kế thừa pháp tịch của thầy, trụ trì chùa Báo Ân. Niên hiệu Chí Nguyên thứ 9 (1272) Nguyên Thế Tổ hạ chỉ mời sư vào nội điện, từng luận đạo với Đế sư, phát huy đại yếu thiền học, dâng lên vua cuốn »Thiền Nguyên Chư Thuyên tập« của Tông Mật. Đế sư còn hỏi về công án Tổ sư, phân tích bàn bạc đến tối mới tan. Năm thứ 18 (1281) Tùng Luân thiêu đốt nguỵ kinh »Đạo Tạng« nơi chùa Mẫn Trung ở Đại Đô (Bắc Kinh), ngoại trừ »Đạo Đức Kinh« ra, sư thiêu huỷ tất cả. Sư lại trước ngữ và bình xướng một trăm tắc tụng cổ của Đầu Tử Nghĩa Thanh và một trăm tắc tụng cổ của Đơn Hà Tử Thuần, biên tập thành »Không Cốc tập«, »Hư Đường tập«. Truyền pháp cho Đồng Tân rồi tịch.


vietnamese:
tòng nhân sinh pháp hữu ngũ chủng nhân <pttđ>


meanings:
Gọi đủ: Vạn Tùng Lão Nhân Bình Xướng Thiên Đồng Hoà thượng Tụng Cổ Thung Dung Am lục. Niêm tụng bình xướng, 6 quyển do Vạn Tùng Hành Tú soạn vào đời Nguyên, được xếp vào Đại Chính Tạng tập 48, trang 226. Đệ tử của Hành Tú là Da Luật Sở Tài lúc đi theo Thành Cát Tư Hãn để chinh phục các nước phía tây, do tỏ lòng thương cảm khi phải rời xa thầy, nhiều lần ông ta gởi thư thỉnh Hành Tú bình xướng các bài tụng cổ của Thiên Đồng nên Hành Tú ở am Thung Dung chùa Báo Ân tại Yên Kinh soạn sách này. Vào đời Nguyên Thế Tổ thứ 8 (1213), sách được gởi sang Tây Vực cho Da Luật Sở Tài. Năm kế, Sở Tài viết tựa. Sách này là do Thiên Đồng Chính Giác dựa trên cơ sở 100 tắc công án để làm tụng cổ và do Hành Tú thêm phần bình xướng mà thành. Mỗi tắc gồm 6 phần: ① Tiêu đề: như tắc thứ nhất: »Thế Tôn thăng toà«, tắc thứ 2 »Đạt-ma quách nhiên«… ② Thị chúng: Do Hành Tú làm, đặt ở trước công án, có tác dụng đưa đường dẫn lối. ③ Nêu ra công án. ④ Dẫn lời tụng của Chính Giác. ⑤ Trước ngữ, do Hành Tú viết, đặt ở dưới mỗi câu của lời tụng của Chính Giác và công án, giống như là lời phê kế bên. ⑥ Bình xướng chính văn là do Hành Tú làm, chia ra để ở phần công án và sau lời tụng của Chính Giác, dùng chữ »Sư nói« để dẫn ra, đa số lấy 2 câu thơ làm lời kết, như tắc thứ nhất kết như sau: »Ân cần vi giải đinh hương kết, phóng xuất chi đầu tự tại xuân. – Ân cần tháo mở bó đinh hương, đầu cành chợt nở đoá tự tại«. Bình xướng là Hành Tú giải thích và bình luận về công án cùng kệ tụng đã nêu.


meanings:
(?-928) Thiền tăng đời Ngũ Đại, họ Trần, người xứ Phúc Châu. Năm 15 tuổi lễ Thiền sư Tuyết Phong Nghĩa Tồn làm thầy rồi xuất gia theo Ngài tu học. Niên hiệu Trinh Minh thứ 4 (918) thời Hậu Lương, Thứ sử Đàm Châu sáng lập Bảo Phúc Thiền Uyển, rước sư về ở. Niên hiệu Thiên Thành thứ 3 (928) thời Hậu Lương, sư thuyết pháp xong, ngồi ngay thẳng thị tịch.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại. Sư ở viện Báo Ân, Đàm Châu (nay là huyện Chương Phố tỉnh Phúc Kiến), nối pháp Thiền sư Tuyết Phong Nghĩa Tồn. Mân Vương ngưỡng mộ đạo đức của sư nên rước sư vào viện Vĩnh Phúc, núi Liên Hoa, Phúc Châu. Thự hiệu: Siêu Chứng Đại Sư.


meanings:
(1044-1091) Thiền tăng đời Tống, họ Hùng, người Kiền Châu (Cám Châu, Giang Tây), Trung Quốc. Năm 15 tuổi sư xuất gia, 16 tuổi thụ giới cụ túc, tham kiến thiền sư Bảo Phong Khắc Văn đắc pháp làm truyền nhân phái Hoàng Long tông Lâm Tế. Sư trụ viện Đâu Suất, Long Hưng (Nam Xương, Giang Tây) học thông nội ngoại, giỏi văn hay thơ, đạo tục gần xa đều ngưỡng mộ. Niên hiệu Tuyên Hoà thứ 3 (1121) Thừa tướng Trương Thương Anh tấu thỉnh ban thuỵ »Chân Tịch Thiền sư«. Tác phẩm: Đâu Suất Duyệt Thiền sư ngữ lục 1 quyển lưu hành cho đời.


meanings:
Để mặc, tùy ý, mặc cho. Tông Môn Võ Khố ghi: »年 老 浩 歌 歸 去 樂、 從 教 人 喚 住 山 翁。 – Niên lão hạo ca quy khứ lạc, tùng giao nhân hoán trụ sơn ông. – Lớn tuổi ưa ca bài vui trở về, mặc cho người gọi lão ở non«.


meanings:
Thiền tăng đời Đường, nối pháp Thiền sư Triệu Châu Tùng Thẩm. Khi ra hoằng pháp, sư trụ Mộc Trần ở Vụ Châu (nay là huyện Kim Hoa, tỉnh Chiết Giang). Kệ thị tịch: »三 十 年 來 住 木 陳、 時 中 無 一 假 功 成、 有 人 問 我 西 來 意、 展 似 眉 毛 作 麼 生。 – Tam thập niên lai trụ Mộc Trần, thời trung vô nhất giả công thành, hữu nhân vấn ngã Tây Lai ý, triển tợ mi mao tác ma sinh. – Ba chục năm qua ở Mộc Trần, giờ giờ không bận chút thân sơ, ai kia có hỏi Tây lai ý, mở hoát mi mao là cái gì«.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại, nối pháp Thiền sư Trường Khánh Huệ Lăng. Khi ra hoằng pháp sư trụ Thuý Nham ở Xử Châu (nay là Lệ Thuỷ tỉnh Chiết Giang), người đời gọi sư là »Thuý Nham Hân«.


meanings:
Thiền tăng đời Tống, nối pháp Thiền sư Thanh Khê Hồng Tiến. Sư trụ núi Thiên Bình ở Tương Châu (nay là huyện An Dương tỉnh Hà Nam. Có vị tăng hỏi: Phật là gì?. Sư đáp: Chẳng phải chỉ trời chỉ đất, duy NGÃ là tôn quý.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại, theo học với Thiền sư Bảo Phúc Tùng Triển và đắc pháp. Khi ra hoằng pháp sư trụ núi Phụng Hoàng tại Tuyền Châu. Có vị tăng hỏi: »Thế nào là cảnh của Phụng Hoàng? Sư đáp: Đêm tuyết xem trăng sáng«. Thự hiệu: Hồng Nhẫn Thiền sư.


meanings:
(?-973) Thiền tăng đời Ngũ Đại, họ Trần, người xứ Phúc Châu, Trung Quốc. Xuất gia từ thuở nhỏ. Sư tham vấn nhiều vị nhưng không khế hợp, sau yết kiến Thiền sư Trường Khánh Huệ Lăng, ngay lời nói liền đốn ngộ và nối pháp Ngài. Khi ra hoằng pháp sư ở chùa Xưng Tâm tại Việt Châu (nay là huyện Thiệu Hưng tỉnh Chiết Giang) khai pháp giảng thuyết khiến cho thiền phong hưng thạnh. Về già dời về viện Báo Ân tại Hàng Châu.


meanings:
(1117-1200) Thiền tăng đời Tống, họ Trịnh, hiệu Tuyết Am, người xứ Vĩnh Gia (nay là Ôn Châu tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc. Sư yết kiến Thiền sư Tâm Văn Đàm Bôn có tỉnh ngộ và nối pháp Ngài thuộc tông Lâm Tế. Sư trụ trì các chùa: Linh Nham ở Giang Tô, Thiên Đồng ở Chiết Giang. Sau khi thị tịch, toàn thân sư được an táng mé bên trái tháp của ngài Tâm Văn. Tác phẩm: Tuyết Nham Tùng Cẩn Thiền sư Tụng Cổ tập 1 quyển.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại, người huyện Mân (nay là Phúc Châu) Trung Quốc. Sư xuất gia ở núi Trường Sinh, sau khi thụ giới liền du phương, tham vấn Thiền sư La Sơn Đạo Nhàn, đốn khế huyền cơ và nối pháp Ngài. Ban đầu sư ở chùa Long Hồi tại Cao An (nay thuộc Giang Tây) cử dương tông phong. Có vị tăng hỏi: »Thế nào là gia phong của Long Hồi? Sư đáp: Dọc ngang bắn thủng«. Về sau, sư dời đến núi Đạo Ngô tại Đàm Châu (nay là huyện Trường Sa, tỉnh Hồ Nam) để tiếp hoá chúng sinh.


meanings:
Thiền tăng đời Đường, nối pháp Thiền sư Nham Đầu Toàn Khoát. Khi ra hoằng pháp, sư trụ Hương Khê ở Phúc Châu. Sư từng nói kệ rằng: »迦 葉 上 行 衣、 披 來 須 捷 機。 纔 分 招 的 箭、 密 露 不 藏 龜。 – Áo đi đường của Ca-diếp, mặc vào liền hợp cơ (ki). Phân biệt thì thọ tiễn, khuôn xưa chẳng giấu chi«.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại, người xứ Mân, Trung Quốc. Là học trò giỏi của Thiền sư Tuyết Phong Nghĩa Tồn, nhờ bản sư ấn giải nên thông suốt được tông yếu. Sư thường nói: Đánh trống Quan Nam, hát bài ca Tuyết Phong. Về sau, sư ra giáo hoá ở vùng Chiết Giang, Ngô Việt Vương khâm phục đạo đức của sư, thỉnh sư ở núi Đại Tiễn tại Hàng Châu để xiển dương chính pháp, nên người đời gọi sư là »Đại Tiễn Thiền sư«.


meanings:
(778-897) Thiền tăng đời Đường, họ Hác, người Tào Châu (Hà Trạch, Sơn Đông) Trung Quốc. Thuở nhỏ sư xuất gia nơi viện Hỗ Thông, Tào Châu (một thuyết nói viện Long Hưng, Thanh Châu). Đến tham kiến Nam Tuyền Phổ Nguyện, Phổ Nguyện rất trọng sư. Lại đến Tung Sơn thụ giới cụ túc. Rồi trở về chỗ Nam Tuyền y chỉ 20 năm, chuyên tâm tham cứu huyền ngộ, được ấn chứng tâm pháp. Sau đó lần lượt tham yết các bậc đại đức như Hoàng Bá, Bảo Thọ, Diêm Quan, Giáp Sơn, Ngũ Đài v.v… Lúc 80 tuổi đại chúng thỉnh sư trụ viện Quán Âm phía đông thành Triệu Châu (huyện Triệu, Hà Bắc) đại dương thiền phong, pháp ngữ huyền ngôn của Sư phổ biến khắp thiên hạ như các câu »Phật tính con chó«. »Cây bách trước sân« v.v… Người đời gọi sư là »Triệu Châu Cổ Phật«. Thuỵ là »Chân Tế Đại Sư«. Tác phẩm: Chân Tế Đại Sư ngữ lục 3 quyển.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại, nối pháp Thiền sư Hoằng Đạo, kế tục trụ trì viện An Quốc ở Phúc Châu. Có vị tăng hỏi: »Thỉnh sư tuyên bày Thiền tông. Sư đáp: Hôm nay đập lúa, ngày mai bửa củi«.


vietnamese:
tòng môn nhập giả bất thị gia trân <pqđtđ>


vietnamese:
tùng môn nhập giả bất thị gia trân <tttđ>

meanings:
Vật gì đem từ ngoài cửa vào chẳng phải là của báu ở trong nhà mình. Thiền tông mượn từ này để chỉ cho Phật tính sẵn có của mình, mình cần phải tu tập để hiển lộ và thọ dụng, nếu đi tìm cái gì khác nữa thì chẳng phải. Tắc 5, Bích Nham Lục (Đại 48, 145 thượng) ghi: »巖 頭 喝 云。 爾 不 見 道。 從 門 入 者。 不 是 家 珍。 須 是 自 己 胸 中 流 出。 蓋 天 蓋 地。 方 有 少 分 相 應 。 – Nham Đầu hét một tiếng rồi nói: Ông chẳng nghe nói vật gì đem từ ngoài cửa vào chẳng phải là của báu trong nhà, phải là từ trong ngực của chính mình tuôn ra để giáo hoá mọi loài mới có chút phần tương ưng«.


vietnamese:
tòng ám thú ám đẳng tứ bổ đặc già la <pttđ>


meanings:
Mỗi mỗi, toàn bộ. Tông Môn Võ Khố ghi: »今 時 參 禪 人。 如 蠅 子 相 似。 有 些 腥 羶 氣 味 便 泊。 須 是 從 頭 與 他 拈 卻 到 無 氣 味 處 泊 在 平 地 上。 – Người tham thiền thời nay, giống như bầy ruồi, hễ có chút mùi tanh hôi liền bu lại. Phải quét sạch toàn bộ cho họ, quét đến chỗ không còn mùi vị để họ chỉ bu đậu trên đất bình thường«.


meanings:
(906-983) Thiền tăng đời Tống, người xứ Bồ Điền Tuyền Châu (nay thuộc Phúc Kiến), nối pháp Thiền sư Thanh Lương Văn Ích, thuộc tông Pháp Nhãn. Sư trụ viện Quán Âm ở Hồng Châu (nay là huyện Nam Xương tỉnh Giang Tây). Có vị tăng hỏi: »Thế nào là gia phong của Quán Âm? Sư đáp: Hãy xem trước mắt«.


meanings:
① Ðời xưa dùng như chữ lai 來. ||② Một âm là lại. Yên ủi.


meanings:
Như 來 (bộ 人). Xem 招徠 [zháolái]. Xem 徠 [lài].


meanings:
(văn) Ủy lạo, an ủi: 勞徠 Thăm hỏi và an ủi. Xem 徠 [lái].


meanings:
4547西藏名 Ral-pa-can。即乞㗚徠巴贍、吃㗚徠巴贍。西藏護教三王（另外二人為棄宗弄瓚、吃㗚雙提贊）之一。又作熱巴中。徠巴贍為俗稱，本名為可黎可足（藏 Khri-gtsug lde-brtsan）。八一五至八三六（或八三八）年在位。即位之初，適與唐室關係緊張時期，嘗入寇中國邊境，其後唐藏和好結盟立碑，所立之甥舅聯盟碑（唐蕃會盟碑），今仍存於拉薩，碑文中曾有對三寶盟誓之記載，足徵王虔信佛教。據傳，王曾剪髮為坐具，以獻僧寶，「徠巴瞻」即含有「長髮」之意。　王鑒於歷來所譯經典未臻完美，乃遣使至印，廣事禮請延攬，並集藏土高僧從事協助。時印度學者有勝友（梵 Jina-mitra）、戒帝覺（梵 Surendra-bodhi）、施戒（梵 Dana-śīla）、覺友（梵 Bodhi-mitra）、吉祥帝覺（梵 Śrīndra-bodhi）、喜慶戒（梵 Anant-śīla）、金剛戒（梵 Vajra-śīla）等，西藏學者則有寶讚、法性戒、智軍等。彼等採用嚴格組織之譯場制度，先釐正譯語，審定譯語結構，悉使與文法吻合；此即著名之梵藏對照大辭彙翻譯名義大集（梵 Mahāvyutpatti）。現存西藏大藏經中之顯乘要籍，亦多於此時譯出，間有舊本，亦經校訂，遂締造西藏前傳期佛教之巔峰。（參閱「西藏佛教」2593）


meanings:
① Kẻ cầm cương xe. ||② Cai trị tất cả. Vua cai trị cả thiên hạ gọi là lâm ngự 臨御 vì thế vua tới ở đâu cũng gọi là ngự cả. ||③ Hầu, như ngự sử 御史 chức quan ở gần vua giữ việc can ngăn vua, các nàng hầu cũng gọi là nữ ngự 女御. ||④ Phàm các thứ gì của vua làm ra đều gọi là ngự cả. Như ngự thư 御書 chữ vua viết, ngự chế 御製 bài văn của vua làm ra. ||⑤ Ngăn, cũng như chữ ngữ 禦. ||⑥ Một âm là nhạ. Ðón, như bách lạng nhạ chi 百兩御之 trăm cỗ xe cùng đón đấy.


meanings:
(văn) Nghênh đón: 之子于歸，百輛御之 Cô kia về nhà chồng, trăm cỗ xe đón nàng (Thi Kinh). Xem 御 [yù].


meanings:
① Kẻ cầm cương xe; ② Đánh xe: 御者 Người đánh xe; ③ Hầu: 御史 Chức quan hầu bên vua để can ngăn; 女御 Các nàng hầu vua; ④ Chỉ những việc của vua: 御駕 Ngự giá (xe của vua); 御醫 Ngự y (thầy thuốc của vua); 御書 Chữ vua viết; 御製 Bài văn của vua làm ra; ⑤ Chống lại, ngăn (dùng như 御, bộ 示): 防御 Phòng ngự; 御寒 Chống rét; ⑥ Thống trị, ngự trị, cai trị tất cả; ⑦ (văn) Dâng lên cho, hiến cho: 可御于王公 Nên dâng lên cho các vương công (Vương Phù: Tiềm phu luận).


meanings:
Còn gọi: Giản Ma Biện Dị lục. Lục, 8 quyển, do Vua Ung Chính soạn vào đời Thanh, được ấn hành vào niên hiệu Ung Chính thứ 11 (1733), sau đó được xếp vào Tục Tạng kinh tập 114, trang 379. Vào đời Minh, thiền tăng tông Lâm Tế là Pháp Tạng soạn 1 quyển sách là »Ngũ Tông Nguyên«, và đệ tử của sư là Đàm Kiết Hoằng Nhẫn cũng soạn »Ngũ Tông Cứu« 1 quyển, bài bác chủ trương của tông Tào Động, đưa đến cuộc tranh luận trong thiền lâm thời bấy giờ, ảnh hưởng còn lan rộng đến đời Thanh. Vua Ung Chính đời Thanh soạn sách này cho rằng chủ trương Thiền tông của Pháp Tạng và Hoằng Nhẫn là tà ma dị thuyết và nêu ra ngữ lục của 2 vị làm, rồi bài xích từng cái một. Vua còn bảo học trò của Pháp Tạng ăn thịt uống rượu, phá hoại giới luật, nguy hại đến cửa Phật, cần phải dẹp trừ.


meanings:
Còn gọi: Ung Chính Ngự Tuyển ngữ lục. ngữ lục, 19 quyển, do Vua Ung Chính biên tập vào đời Thanh và được xếp vào Tục Tạng kinh tập 119, trang 357. Vua Ung Chính bất mãn »Cổ Kim Tiệp Lục« nên biên tuyển lại thành sách này. Nội dung bao gồm thiền ngữ của các thiền tăng, cư sĩ và của cả Vua Ung Chính. Gồm có: 12 quyển Chính tập, 1 quyển Ngoại tập, 2 quyển Tiền tập, 3 quyển Hậu tập, 1 quyển Đương kim pháp hội. Chính tập gồm những thiên ngữ yếu ngắn của 15 vị như: Tăng Triệu, Vĩnh Gia Huyền Giác, Hàn Sơn, Thập Đắc, Quy Sơn Linh Hựu, Ngưỡng Sơn Huệ Tịch, Triệu Châu Tùng Thẩm, Vân Môn Văn Yển, Vĩnh Minh Diên Thọ, Tử Dương Chân Nhân Trương Bình Thúc, Tuyết Đậu Trọng Hiển, Viên Ngộ Khắc Cần, Ngọc Lâm Thông Tú, Cùng Khê Hạnh Sâm và Thạc Ung Thân Vương Viên Minh Cư sĩ (tức Vua Ung Chính). Ngoại tập gồm »Tịnh Độ vấn đáp« của ngài Vân Thê Châu Hoằng. Tiền tập, Hậu tập đều là ngữ lục của nhiều đời thiền sư. Sách này được nhập tạng vào tháng giêng niên hiệu Càn Long thứ 1 (1736) đời Thanh, được Kim Lăng Khắc Kinh Xứ khắc bản vào niên hiệu Quang Tự thứ 4 (1878) đời Thanh.


meanings:
ritual for the Sutra of Golden Light performed at the Imperial Palace


meanings:
travel around to various teachers to engage with them on questions of enlightenment


vietnamese:
biến tri sở duyên cập ái lạc sở duyên <pttđ>


vietnamese:
biến tri khổ trí hữu thập bát chủng <pttđ>


vietnamese:
biến hành sở chấp vô tự thể tướng <pttđ>


vietnamese:
biến quán nhất thiết sắc thân tưởng <đpb>


vietnamese:
biến kế sở chấp tướng dữ y tha khởi tướng sai biệt <pttđ>


vietnamese:
biến kế sở chấp tự tính ngũ chủng <pttđ>


vietnamese:
biến kế sở chấp tự tính chấp vô chấp tướng <pttđ>


vietnamese:
biến kế sở chấp tự tính hữu kỉ chủng <pttđ>


vietnamese:
biến kế sở chấp tự tính vô lượng sai biệt <pttđ>


vietnamese:
biến kế sở chấp tự tính chân thật tướng <pttđ>


vietnamese:
biến kế sở chấp tự tính năng tác ngũ nghiệp <pttđ>


vietnamese:
biến kế phi tạp nhiễm thanh tịnh tự tính <pttđ>


meanings:
① Bàng hoàng 彷徨 bàng hoàng, ý không yên định.


meanings:
① Lại. Ðã đi rồi trở lại gọi là phục. ||② Báo đáp. Như phục thư 復書 viết thư trả lời, phục cừu 復仇 báo thù, v.v. ||③ Một âm là phúc. Lại có hai. Như tử giả bất khả phúc sinh 死者不可復生 kẻ chết không thể sống lại. ||④ Trừ. Trừ cho khỏi đi phu phen tạp dịch gọi là phúc. ||⑤ Lại một âm là phú. Cùng nghĩa như chữ phú 覆.


meanings:
Là phó từ nghi vấn, tương đương với »cứu cánh, rốt cuộc«. Tiết Cửu Phong Đạo Kiền Thiền sư trong NĐHN q. 6 ghi: »問： 祖 祖 相 傳、 復 傳 何 事？ 師 曰： 釋 迦 慳、 迦 葉 富。 – Hỏi: Tổ Tổ truyền nhau, rốt cuộc truyền cái gì? Sư đáp: Thích-ca keo kiệt, Ca Diếp giàu có«.


meanings:
① Trở đi trở lại: 反復無常 Phản phúc; 譯來復去 Trằn trọc; ② Trả lời, đáp lại: 復信 Thư trả lời; 請即電復 Xin đánh điện trả lời ngay; ③ Khôi phục: 光復 Quang phục; 收復 Thu hồi; 復婚 Phục hôn; ④ Báo phục: 復仇 Trả thù, phục thù; ⑤ Trở lại, lại: 舊病復發 Bệnh cũ lại phát; 死灰復燃 Khơi lại đống tro tàn; 死而復蘇 Chết rồi sống lại; 一去不復返 Một đi không trở lại, việc đã qua rồi sẽ không trở lại nữa. Cv. 覆; ⑥ (văn) Miễn trừ thuế má và lao dịch: 沛幸得復 Đất Bái may được miễn trừ thuế má và lao dịch (Sử kí: Cao tổ bản kỉ); ⑦ (văn) Đôi, kép (dùng như 複, bộ 衣).


meanings:
(1889-1973) Tăng nhân hiện đại, họ Vương, người Đại Bộ tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Tuổi trẻ đi kinh doanh ở Thái Lan. Đến năm 33 tuổi, sư theo Hoà thượng Lô Quảng ở chùa Cam Lộ tại Bangkok xuất gia. Sau khi về nước, sư thụ giới Cụ túc tại chùa Thiên Đồng ở Ninh Ba, rồi đi hành hương các núi: Phổ Đà, Ngũ Đài. Sư từng tham học tại các đại tùng lâm như: Ngũ Đài Sơn, Cao Mân tự, Trường Sinh Tự, Kim Sơn Tự, Tiêu Sơn, Dũng Tuyền Tự và thọ giáo các vị như: Giới Thừa, Huệ Minh, Lai Quả, Ấn Quang. Năm 1931, sư đến chùa Dũng Tuyền ở Phúc Châu nương Hư Vân Lão hoà thượng. Năm kế, vâng lời ngài đến Quảng Đông quyên góp lương thực, rồi sang Bangkok quyên góp, được tín chúng nơi đây ủng hộ, mời sư trụ trì chùa Long Hoa. Ở đấy vài năm sư làm hưng thịnh Thiền tông. Năm 1938, sư về nước nối pháp Hoà thượng Hư Vân, thuộc tông Tào Động đời thứ 48. Năm 1948, sư sang HongKong, xây dựng thiền viện Pháp Lâm ở núi Đại Dư, mỗi năm đều mở thiền thất đạo tràng. Năm 1965, sư trụ trì nhiệm kì đầu của »Hư Vân Hoà thượng kỉ Niệm Đường« tại núi Phù Dung. Năm 1973, sư thị tịch tại HongKong.


meanings:
① Noi, tuân theo. Như tuần pháp 循法 noi theo phép, tuần lí 循理 noi lẽ. Quan lại thuần lương gọi là tuần lại 循吏. ||② Men. Như tuần tường nhi tẩu 循牆而走 men tường mà chạy. ||③ Cũng như chữ tuần 巡, như tuần hành 循行 đi tuần. ||④ Nhân tuần, rụt rè không dám làm gì gọi là nhân tuần. ||⑤ Vỗ. Như phụ tuân 拊循 vỗ về. ||⑥ Dần dần. Như tuần tuần thiện dụ 循循善誘 dần dần khéo bảo,theo thứ tự mà tiến lên.


meanings:
① Tuân theo, noi theo, y theo: 遵循 Tuân theo; 循法 Noi theo luật pháp (phép tắc); 循理 Noi theo lí lẽ; 請循其本 Xin noi theo chỗ gốc (Trang tử); ② Men theo, dọc theo: 循牆而走 Chạy dọc theo tường; ③ Đi tuần (dùng như 巡, bộ 巛); ④ Vỗ: 拊循 Vỗ về; ⑤ Dần dần: 循循善誘 Khéo dẫn dụ dần.


meanings:
Y theo câu văn, lời nói mà tìm cầu ý nghĩa, đạo lý. Là một lối tham học mà nhà Thiền phản đối. Truyện Bác Sơn Hoà thượng trong NLQL q. 35 ghi: »年 十 六、 矢 志 出 家、 之 金 陵 瓦 棺 寺、 听 講 法 華、 慨 然 曰： 求 之 在 我、 起 可 循 文 逐 句 哉？ 遂 去。 – Năm 16 tuổi, sư thề quyết chí xuất gia, đi đến chùa Ngoã Quan ở Kim Lăng nghe giảng kinh Pháp Hoa, sư khảng khái nói: Tìm việc ấy ở nơi mình, đâu thể y theo câu văn, lời nói mà tìm cầu ý nghĩa, đạo lý. Nói xong, sư liền ra đi«.


meanings:
① Nương tựa, cũng như chữ bàng 傍. ||② Cùng nghĩa với chữ bàng 彷 bàng hoàng 旁皇.


meanings:
(văn) ① Nương tựa (như 傍, bộ 亻); ② Như 彷 [páng].


meanings:
① Bắt làm việc. Ngày xưa có lệ bắt dân làm việc nhà vua gọi là dao, ai được trừ gọi là miễn dao 免徭. ||② Cùng nghĩa với chữ dao[/b] 猺.


meanings:
① Bắt làm việc, bắt phục dịch: 免徭 Được miễn phục dịch; 徭役 Sưu dịch, lao dịch; ② (văn) Như 猺 (bộ 犬).


meanings:
① Mầu nhiệm. Như tinh vi 精微, vi diệu 微妙 nghĩa là tinh tế mầu nhiệm không thể nghĩ bàn được. ||② Nhỏ, như vi tội 微罪 tội nhỏ, vi lễ 微禮 lễ mọn. ||③ Suy. Như thức vi 式微 suy quá. ||④ Ẩn, dấu không cho người biết gọi là vi, như vi phục 微服 đổi lốt áo xấu không cho ai biết mình, vi hành 微行 đi lẻn, v.v. ||⑤ Chẳng phải, không. Như vi Quản Trọng ngô kì bỉ phát tả nhẫm hĩ 微管仲吾其彼髮左衽矣 không ông Quản Trọng ta tất bị búi tóc mặc áo trái vạt vậy.


meanings:
① Nhỏ, bé, nhẹ, mọn, vi: 細微 Nhỏ bé, nhỏ nhắn; 微風 Gió nhẹ; 微罪 Tội nhỏ; 微禮 Lễ mọn; 顯微鏡 Kính hiển vi; 微乎其微 Bé tí ti, ít ỏi; ② Vi diệu, mầu nhiệm tinh tế: 精微 Tinh vi; 微妙 Vi diệu, tinh tế mầu nhiệm; ③ Giấu không cho biết, ẩn, bí mật: 微服 Mặc đồ xấu để không ai biết mình; 微行 Đi lén; 嘗以中山之謀微告趙王 Từng đem mưu kế của vua Trung Sơn bí mật báo cho Triệu vương biết (Hàn Phi tử); ④ (văn) Suy kém, suy vi: 式微 Suy quá rồi (Thi Kinh); ⑤ (văn) Chẳng phải, không, nếu không có: 微與之期 Không hẹn đánh với quân địch (Tôn tử binh pháp: Cửu địa); 雖讀禮傳，微愛屬文 Tuy đã đọc qua phần truyện của kinh Lễ, song vẫn không thích làm văn (Nhan thị gia huấn: Tự trí); 微管仲吾其被髮左衽矣 Nếu không có ông Quản Trọng thì bọn ta đã phải bị búi tóc và mặc áo trái vạt (như mọi rợ) rồi (Luận ngữ); ⑥ Ít, khá, nhẹ, hơi: 微感不適 Thấy trong người hơi khó chịu; 肅弟秉正，字文正，涉獵書史，微有兄風 Em của Vương Túc là Vương Bỉnh, tự là Văn Chính, rành rẽ việc kinh sử, hơi có phong độ của anh (Nguỵ thư: Vương Đương Túc truyện); 以小杖微打之 Dùng gậy nhỏ đánh nhẹ một cái (Tề dân yếu thuật); ⑦ Sút, sụt xuống: 衰微 Suy sụp; ⑧ Micrô, một phần triệu: 微米 Micrômet ( ); 微秒 Micrô giây.


meanings:
（梵 aṇu-raja、巴 aṇu-rajas，藏 rdul-phra-mo、rdul-phran）又作阿拏、阿菟、阿耨。單稱微或塵。指眼根所取色中最微細者。《大毗婆沙論》卷一三六雲（大正27·702a）︰‘極微是最細色，此七極微成一微塵，是眼、眼識所取色中最微細者。此唯三種眼見，(一)天眼，(二)轉輪王眼，(三)住後有菩薩眼。七微塵成一銅塵。’<#>《大智度論》卷三十六謂微塵有大、中、小三種，其文雲（大正25·326b）︰‘衆微塵有大有中有小，大者游塵可見，中者諸天所見，小者上聖人天眼所見，慧眼觀之則無所見，所以者何？性實無故。’<#>又，微塵之量最小，然其數甚多，故經典中經常以‘微塵’比喻量極小，以‘微塵數’比喻數極多。如新譯《華嚴經》卷七〈普賢三昧品〉雲（大正10·33a）︰‘此國土所有微塵，一一塵中，有世界海，微塵數佛刹，一一刹中，有世界海，微塵數諸佛，一一佛前，有世界海，微塵數普賢菩薩。’<#>［參考資料］　《俱舍論》卷十二；《俱舍論光記》卷十、卷十二；《法苑義林章》卷五（本）；《大日經疏》卷一；《法華經》卷五〈如來壽量品〉；《成實論》卷十一；《百論疏》卷中之下。<#>


meanings:
subtle, fine, delicate, profound, wondrous, excellent


meanings:
→ ngưu đầu sơn vi thiền sư 牛頭山微禪師; → tử lăng vi thiền sư 紫陵微禪師; → động sơn vi thiền sư 洞山微禪師


meanings:
6009<一>梵名 Guṇaprabha。音譯瞿拏鉢剌婆。北印度鉢伐多國人。據大唐西域記卷四秣底補羅國條載，師英傑而弘敏，博物強識。住於中印度秣底補羅國之僧伽藍，初習大乘，未窮其玄奧，因覽毘婆沙論，心生欽羨，乃捨大乘而學小乘，後造論數十部以破大乘；又製俗書數十餘部，斥先進先哲之典論。 師於佛經研究雖久，卻疑情未除。其時，有提婆犀那（天軍）羅漢，常往來於睹史多天（兜率天），師亦願見彌勒（慈氏）請益決疑，遂與羅漢同至天宮謁彌勒，然僅行長揖而不禮拜。羅漢言（大五一‧八九一下）：「慈氏菩薩次紹佛位，何乃自高，敢不致敬?方欲受業，如何不屈?」德光對曰：「尊者此言誠為指誨，然我具戒苾芻、出家弟子；慈氏菩薩受天福樂非出家之侶，而欲作禮，恐非所宜。」因此往來三返，不得請疑。後師欲重求覲禮，然因我慢心終不可得，後入山林修發通定，又因我慢未除，不得證道果。　據多羅那他（梵 Tāranātha）印度佛教史載，師生於秣菟羅國之婆羅門家，出家受具足戒後投世親門下學大小乘，住於阿古拉普利寺（梵 Agra-puri），持戒清淨，與護法論師等同為十大論師之一，與安慧、陳那為同時期之人。南海寄歸內法傳卷四西方學法條謂，德光弘傳律藏。又西藏藏經中所存師之著作，署名 Gshi thams-cad yod-par smra-baḥi ḥdul-ba ḥdsin-pa chen-po bram-ze slob-dpon btsun-pa yon-tan ḥod（聖根本說一切有部大持律婆羅門阿闍梨尊者德光），與多羅那他所傳相合。另據大慈恩寺三藏法師傳卷二載，玄奘於秣底補羅國（633）從師之弟子蜜多斯那學辯真論、隨發智論等，時蜜多斯那九十歲，依此推知師之出世年代應於六世紀時。據傳著有辯真論等百餘部，然未被漢譯，僅於西藏藏經中存有師之作品七部。〔俱舍論光記卷二十三、翻譯名義集卷二、T. Watters: On Yuang Chwang, vol. Ⅰ〕　<二>（1121～1203）南宋臨濟宗大慧派僧。臨江（江西）新喻人，俗姓彭。自號東庵。為南嶽門下第十六世。二十一歲依同郡東山光化寺之足庵吉落髮、受具足戒，後師徒相攜入閩，住福州西禪寺。未久參謁大慧宗杲於阿育王寺，稟教契悟後，為函丈之侍者數年。乾道三年（1167）住同郡天寧寺，時衲子雲集。孝宗欽仰其高風，淳熙三年（1176），敕住杭州靈隱寺，屢召入宮中稱對揚旨，留宿中觀堂。帝特賜號「佛照禪師」。後奏進宗門直指一篇。嘉泰三年示寂，世壽八十三，戒臘七十。敕諡「普慧宗覺大禪師」。著有佛照禪師奏對錄一卷、佛照光和尚語要一卷。門人有浙翁如琰、北磵居簡等。〔古尊宿語錄卷四十八、宗門統要續集卷二十二、五燈會元卷二十、佛祖歷代通載卷二十一〕


meanings:
(1121-1203) Thiền tăng đời Tống, họ Bành, hiệu Đông Am, người xứ Tân Dụ (nay là huyện Tân Dư, tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc, nối pháp Thiền sư Đại Huệ Tông Cảo, tông Lâm Tế. Tác phẩm: Phật Chiếu Thiền sư Tấu Đối Lục 1 quyển, Phật Chiếu Quang Hoà thượng Ngữ Yếu 1 quyển.


meanings:
(1627-1690) Thiền tăng đời Thanh, họ Cung, hiệu Kì Bạch, người xứ Mi Châu (nay là huyện Mi Sơn, tỉnh Tứ Xuyên) Trung Quốc, nối pháp Thiền sư Thông Tuý, tông Lâm Tế. Tác phẩm: Ngọc Tuyền Kì Bạch Phú Thiền sư Ngữ lục 3 quyển.


meanings:
① Thiền tăng đời Minh (1486-1570), họ Lưu, người xứ Dương Tân (nay thuộc tỉnh Sơn Đông) Trung Quốc, nối pháp Thiền sư Văn Tái, tông Tào Động. Sư trụ chùa Yên Nam. ② Thiền tăng đời Minh (1510-1581). Họ Ngô, hiệu Tiếu Nham, người xứ Kim Đài (nay thuộc tỉnh Hà Bắc) Trung Quốc, nối pháp Thiền sư Vô Văn Minh Thông, tông Lâm Tế. Tác phẩm: Tiếu Nham tập và Ngữ lục.


meanings:
① Thiền tăng đời Đường, tên Tuyên Giám, trụ Đức Sơn 30 năm nên người đời gọi sư là »Đức Sơn«. X. Tuyên Giám. ② Thiền tăng đời Minh, hiệu Thuý Phong, người xứ Ninh Hạ, nối pháp Thiền sư Bảo Nguyệt Đàm Công. Sư trụ núi Phục Ngưu, chùa Cát Tường ở Kinh Sư.


meanings:
（梵 Guṇamati，藏 Yon-tan blo-gros）唯識十大論師之一。音譯窶拿末底、求那摩底。約爲西元五、六世紀人。學通三藏，窮理四諦，又擅長定門。嘗于摩揭陀國王前論破數論外道摩沓婆（Madhava），名聲乃著。王曾爲建伽藍，供養甚篤；時，外道弟子逃往鄰國，招募英杰，以雪前耻，師仍負座對論，三複而亦折服之。其後，住于那爛陀寺，雅譽甚高，又與堅慧共游止于伐臘毗國阿折羅伽藍。相傳其著作有《隨相論》（注釋《俱舍論》之作）、《中論疏》及《唯識三十頌釋》等，其中，《隨相論》及《唯識三十頌釋》二書原本均已不存。在《西藏大藏經》中，其著作有《緣起初分分別說論疏》（Pratītya-samutpā-dādi-vidhaṅga-nirdeśa-ṭīkā）與《解說如理論疏》（Vyākhyā-yukti-tīkā）二部，均爲注解世親之論。<#>又，據《多羅那他佛教史》所載，師爲德光（Guṇaprabha）之弟子，從安慧學習。然《成唯識論》卷一（本）則謂安慧爲師之門人。<#>［參考資料］　《歷代三寶紀》卷九；《大唐西域記》卷八、卷九、卷十一；《南海寄歸內法傳》卷四；《翻譯名義集》卷一。<#>


meanings:
6016梵名 Guṇamati。音譯窶拏末底、瞿那末底、求那摩帝。南印度人。生於西元五世紀後半至六世紀前半。乃安慧之師，唯識十大論師之一。幼時敏達，學通三藏，理窮四諦，又擅長定門。其時摩揭陀國有數論外道摩沓婆（梵 Mādhava），學通內外，論極幽微；受國王崇敬，敕封食邑二城。師欲挫其銳，遣門人示意，將於三年後論破之。　及約期至，乃於王前對論，至第六日摩沓婆辭窮，遂吐血而死。師乃請王以外道之封邑建伽藍，王供養甚篤。其後師曾住那爛陀寺，雅譽高極一時。又與堅慧共遊止於伐臘毘國之阿折羅伽藍，於其中著諸論，現存隨相論一卷、中論疏及唯識三十頌釋等。　關於中論疏，據多羅那他（梵 Tāranātha）之印度佛教史載，師為德光（梵 Guṇaprabha）之弟子，從安慧學習，造中論疏，以摧破清辨（梵 Bhavya）及其弟子三鉢羅都多（梵 Sampraduta）之說。另據成唯識論卷一本謂安慧為師之門人。又西藏藏經中，師之著作有緣起初分分別說論疏（梵 Pratītya-samutpādādi-vibhaṅga-nirdeśa-ṭīkā）與解說如理論疏（梵 Vyākhyā-yukti-ṭīkā）二部，均注解世親之論。〔大唐西域記卷八、卷九、卷十一、歷代三寶紀卷九、南海寄歸內法傳卷四、翻譯名義集卷二、印度哲學研究卷五、日譯稱友俱舍論疏〕


meanings:
→ hồng phúc đức thăng thiền sư 鴻福德昇禪師; → vân cư đức thăng thiền sư 雲居德昇禪師


meanings:
① Thiền tăng đời Lê trung hưng (thế kỉ XV), không rõ hệ phái, họ Nguyễn, người làng Bối Khê, huyện Thanh Oai, miền Bắc Việt Nam. Còn gọi là Thánh Bối. Vua Trần Hậu Đế phong sư là »Đại Thánh Khai Sơn Nghĩa Tồn Bình Đẳng Hành Thiện Đại Bồ Tát«. Sư trụ trì chùa Quảng Nghiêm (chùa Trăm Gian, chùa Tiên Lữ) trên núi Tiên Lữ, nay thuộc xã Tiên Phương, huyện Hoài Đức, ngoại thành Hà Nội. ② Thiền tăng đời Minh, họ Lâm, hiệu Tiền Khê, người xứ Hoàng Nham (nay thuộc tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc. ③ Thiền tăng đời Thanh, họ Ân, hiệu Bạch Quang, người xứ Tráp Xuyên, Trường Hưng (nay thuộc tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc, nối pháp Thiền sư Thạch Cổ, tông Tào Động. Tác phẩm gồm 2 quyển Ngữ lục.


meanings:
(1025-1091) Thiền tăng đời Tống, họ Bồ, người xứ Miên Châu (nay thuộc huyện Miên Dương, tỉnh Tứ Xuyên) Trung Quốc, nối pháp Hoàng Long Huệ Nam, tông Lâm Tế, phái Hoàng Long. Sư trụ Hoà Sơn ở Kiết Châu (nay là huyện Kiết An, tỉnh Giang Tây).


meanings:
Thiền tăng đời Nam Tống, họ Hà, hiệu Bồng Am, người phủ Trùng Khánh (nay là thành phố Trùng Khánh, tỉnh Tứ Xuyên) Trung Quốc, nối pháp Thiền sư Thạch Đầu Tự Hồi, thuộc tông Lâm Tế. Khoảng niên hiệu Gia Định thứ 3 (1210), sư nhậm chức trụ trì Thiền viện Chân Như trên núi Vân Cư.


meanings:
(?-1167) Còn gọi: Đắc Bằng. Thiền tăng đời Tống, họ Cố, pháp danh Đạm Đường, người xứ Diêm Quan, Hàng Châu (nay thuộc phía tây nam huyện Hải Ninh, tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc, nối pháp Thiền sư Chân Hiết Thanh Liễu, tông Tào Động. Người đời gọi sư là »Trúc Giản Hoà thượng«, »Đạm Đường Trúc Giản«. Tác phẩm: Đạm Đường Trúc Giản ngữ lục.


meanings:
(1071-1128) Thiền tăng đời Tống, họ Dụ, tự Giác Phạm, ban đầu tên Huệ Hồng, hiệu Tịch Âm Tôn giả, người xứ Thuỵ Châu (nay là huyện Cao An, tỉnh Giang Tây) Trung Quốc, nối pháp Thiền sư Chân Tịnh Khắc Văn, tông Lâm Tế, phái Hoàng Long. Tác phẩm: Lâm Gian lục 2 quyển, Thiền Lâm Tăng Bảo truyện 30 quyển, Cao Tăng truyện 20 quyển, Trí Chứng truyện 10 quyển, Chí Lâm 10 quyển, Lãnh Trai Dạ Thoại 10 quyển, Thạch Môn Văn Tự Thiền 30 quyển, Pháp Hoa Hợp Luận 7 quyển, Lăng Nghiêm Tôn Đảnh Nghĩa 10 quyển, Kim Cang Pháp Nguyên Luận 1 quyển.


meanings:
(?-1368) Thiền tăng đời Nguyên, họ Phùng, tự Đông Hải, nối pháp Thiền sư Nguyên Ông Tín. Sư trụ chùa Quảng Đức, Gia Hưng (nay thuộc tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc.


meanings:
(1546-1623) Thiền tăng đời Minh, họ Thái, tự Trừng Ấn, Đăng Ấn, hiệu Hám Sơn, Hám Sơn Lão Nhân, Hám Sơn Đạo Nhân, người xứ Toàn Tiêu (nay thuộc tỉnh An Huy) Trung Quốc. Sư chủ trương dung hợp 2 tông »Thiền và Hoa Nghiêm«, 3 giáo: Nho, Đạo, Thích cùng về một thuyết, cho rằng »Không biết Xuân Thu thì chẳng thiệp thế, không tinh thông Lão Trang thì chẳng thể quên thế gian; không tham thiền thì chẳng thể xuất thế«. Tác phẩm: Hám Sơn Lão Nhân Mộng Du tập 55 quyển, Hám Sơn Ngữ lục 20 quyển.


meanings:
Chùa thuộc làng Trúc Kì, thành phố Gia Nghĩa, tỉnh Đài Loan, Trung Quốc. Niên hiệu Càn Long thứ 5 (1740) đời Thanh do Hoà thượng Nghĩa Mẫn sáng lập, ban đầu gọi là »Thanh Hoa Sơn Quán Âm Đình«. Năm 1913 đổi tên là »Thanh Hoa Sơn Đức Nguyên Thiền Tự«. Năm 1963 Pháp sư Duy Giác nhậm trụ trì, qua ba năm xây xong Đại hùng bảo điện, Liêu phòng. Tự viện trang nghiêm rộng lớn, nguy nga tráng lệ. Trong chùa mở thêm Viện Thiền học Thanh Hoa Sơn Đức Nguyên, bồi dưỡng nhân tài Phật giáo Thiền tông, hoằng dương tông phong.


meanings:
(1628-1701) Thiền tăng đời Thanh, họ Vương, hiệu Thánh Khả, người xứ Doanh Sơn (nay thuộc tỉnh Tứ Xuyên) Trung Quốc, nối pháp Thiền sư Phá Sơn Hải Minh, tông Lâm Tế. Tác phẩm: Thánh Khả Thiền sư Ngữ lục 10 quyển, Thiền Lâm Bảo Huấn Thuận Chu 4 quyển.


meanings:
Thiền tăng đời Tống, họ Đới, người xứ Vụ Châu (nay là huyện Kim Hoa, tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc, nối pháp Thiền sư Cao Am Thiện Ngộ, tông Lâm Tế, phái Dương Kì. Trong thiền lâm thường gọi Sư là »Dụng Đại Oản«.


meanings:
(1231-?) Thiền tăng đời Nguyên, họ Lô, hiệu Mông Sơn, người đời thường gọi »Cổ Quân Tì-kheo«, người xứ Cao An (nay thuộc tỉnh Giang Tây) Trung Quốc, nối pháp Thiền sư Hoàn Sơn Chính Ngưng, tông Lâm Tế, phái Dương Kì. Tác phẩm: Phật Tổ Tam Kinh Tự, Mông Sơn Hoà thượng Lục Đạo Phổ Thuyết.


meanings:
Thiền tăng đời Minh, tự Lân Châu, hiệu Chỉ Am, người xứ Nhân Hoà (nay là Hàng Châu, Chiết Giang) Trung Quốc, nối pháp Thiền sư Lâm chùa Tịnh Từ, tông Lâm Tế. Sư trụ trì chùa Tịnh Từ. Tác phẩm: Đồng Dự tập.


meanings:
Thiền tăng đời Tống, nối pháp Thiền sư Bách Trượng Đạo Hằng, tông Pháp Nhãn. Sư trụ chùa Vạn Thọ, Tô Châu.


meanings:
(1280-1360) Thiền tăng Nhật Bản, gọi đủ là Long Sơn Đức Kiến, vào niên hiệu Đại Đức thứ 9 (1305) được phái sang nhà Nguyên (Trung Quốc). Nối pháp Thiền sư Hư Cốc Hi Ẩn, đời thứ 23 hệ Nam Nhạc, đời thứ 6 tông Lâm Tế Nhật Bản. Trụ trì chùa Đâu Suất ở Long Hưng.


meanings:
Thiền tăng đời Đường, người xứ Toại Ninh (nay là huyện Đổng Nam, tỉnh Tứ Xuyên) Trung Quốc, nối pháp Dược Sơn Duy Nghiễm. Sư ở ẩn bên bờ sông Ngô, chỗ ở gọi là Hoa Đình (nay là huyện Tùng Giang, Thượng Hải), sống bằng nghề đưa đò nên người đời gọi sư là »Thuyền Tử Hoà thượng«.


meanings:
Thiền tăng đời Tống, nối pháp Thiền sư La Sơn Đạo Nhàn, trụ viện Minh Chiêu, Vụ Châu (nay là huyện Kim Hoa, tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc.


meanings:
Thiền tăng đời Nguyên, hiệu Đông Dương, nối pháp Hối Cơ Nguyên Hi, tông Lâm Tế. Sư là người quản lí »Đại Trí Thánh Thọ Tự« ở núi Bách Trượng và vâng lệnh Vua biên tập lại »Bách Trượng Thanh Quy«.


meanings:
(894-974) Thiền tăng đời Đường, họ Trần, người xứ Tấn An, Xử Châu (nay thuộc tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc, nối pháp Thiền sư Thanh Lương Văn Ích, tông Pháp Nhãn. Sư có bài kệ nổi tiếng: »通 玄 峰 頂、不 是 人 間、 心 外 無 法、滿 目 青 山。– Thông Huyền phong đỉnh, bất thị nhân gian, tâm ngoại vô pháp, mãn mục thanh sơn. – Trên ngọn Thông Huyền, chẳng phải nhân gian, ngoài tâm không pháp, đầy mắt núi xanh«.


meanings:
(1302-1372) Thiền tăng đời Nguyên, họ Phương, tự Lan Thất, người xứ Ô Thương (Nghĩa Ô, Chiết Giang) Trung Quốc. Nối pháp Thiền sư Nguyên Trường, đời thứ 25 hệ Nam Nhạc. Trụ trì chùa Thánh Thọ. Có ngữ lục truyền lại đời.


meanings:
① Suốt. Như quán triệt 貫徹 thông suốt. ||② Thuế triệt. Ngày xưa làm phép tỉnh điền chia lỗi khu 900 mẫu, tám nhà 800 mẫu, của vua 100 mẫu, tám nhà phải làm 100 mẫu ấy cho vua, khi gặt tính mẫu thu đều rồi lấy thóc ở ruộng vua làm thóc thuế gọi là thuế triệt. ||③ Bỏ, như triệt khứ 徹去 bỏ đi. ||④ Lấy, như triệt bỉ tang thổ 徹彼桑土 bóc lấy vỏ dâu kia. ||⑤ Phá huỷ. ||⑥ Sửa, làm.


meanings:
Thấu rõ, tỉnh ngộ. Tiết Trường Khánh Hoà thượng trong TĐT q. 10 ghi: »不 得 無 生 终 不 止，取 徹 爲 期。– Chưa được vô sinh sẽ không dừng, lấy chỗ thấu rõ làm kì hạn«.


meanings:
① Thấu, suốt: 透徹的了解 Hiểu thấu; 貫徹 Thông suốt; 徹夜不眠 Suốt đêm không ngủ; 狗呻吟徹曉 Con chó kêu gào cho tới sáng (Sưu thần hậu kí); ② Tẩy trừ, bỏ đi: 徹去 Bỏ đi; ③ Phá huỷ; ④ (văn) Lấy đi, bóc đi: 徹彼桑土 Bóc lấy vỏ dâu kia (Thi Kinh); ⑤ Triệt thoái, rút về; ⑥ (văn) Làm, cày cấy (ruộng nương); ⑦ Thuế triệt (một thứ thuế thập phân thời cổ).


meanings:
Thấu rõ hoàn toàn, nhận thức triệt để. Đáp Trung thừa Trịnh Côn Nham trong HSLNMDT q. 1 ghi: »忽 然 一 念 頓 歇、 徹 了 自 心、 如 十 字 街 頭 見 親 父 一 般、 更 無 可 疑、 如 人 飲 水、 冷 暖 自 知、 亦 不 能 吐 露 向 人、 此 乃 眞 參 實 悟。 – Bỗng nhiên một niệm chóng dừng, thấu rõ hoàn toàn tự tâm, như giữa ngã tư đường gặp lại cha mình. Lại nữa, không thể nghi ngờ như người uống nước nóng lạnh tự biết, cũng chẳng thể thố lộ với người; đó mới là tham cứu chân thật và liễu ngộ chân thật«.


meanings:
Còn gọi: Triệt địa, Triệt để đại ngộ. Thấu đáy. Thiền tông dùng từ này để chỉ việc đại ngộ. Chương Thiên Thai Đức Thiều trong CĐTĐL q. 25 (Đại 51, 410 thượng) ghi: »諸 上 坐 經 塵 沙 劫 不 說。 亦 未 曾 欠 少 半 句。 應 須 徹 底 會 去 始 得。 – Chư Thượng toạ trải qua số kiếp như cát bụi không kể, nhưng cũng chưa từng thiếu mất nửa câu, cần phải đại ngộ mới được«.


meanings:
Hiệu của Thiền tăng Đạo Nguyên đời Tống. X. Đạo Nguyên.


meanings:
Hiệu của thiền tăng Chu lí sống vào đời cuối Minh đầu Thanh. X. Chu Lí.


meanings:
Thấu rõ, thấu suốt. Phần Dương ngữ lục q. trung ghi: »拄 杖 將 來 便 徹 心。 淚 流 不 覺 思 沈 吟。 – Đem cây gậy đến đây liền thấu rõ, kịp đến dòng bất giác ngập ngừng«.


meanings:
(1626-?) Thiền tăng đời Thanh, họ Lí, hiệu Phật Oan, người Nội Giang (Tứ Xuyên) Trung Quốc. Năm 23 tuổi sư theo Trượng Tuyết Thông Tuý ở Ngưu Sơn xuất gia. Niên hiệu Thuận Trị thứ 11 (1654) sư theo Thông Tuý tham kiến Phá Sơn Hải Minh. Năm thứ 13 (1656) vâng lệnh yết kiến Phí Ẩn Thông Dung ở Nghiêu Phong, lại y chỉ Thiền sư Đạo Phong Mộc ở Thiều Khê rồi trở về Thông Tuý, chưa bao lâu lại vâng lệnh lễ Thông Dung lần nữa, thụ giới cụ túc và tham kiến Nhị Ẩn Hạnh Mật chùa Long Uyên, làm truyền nhân tông Lâm Tế. Niên hiệu Khang Hi thứ 9 (1670) trụ trì viện Chư Cổ núi Cổ Tự ở Nội Giang, rồi dời sang viện Chiêu Giác ở Thành Đô, viện Triều Âm núi Lạc-già, viện Bát-nhã núi Thiên Trì. Tác phẩm: Phật Oan Cương Thiền sư ngữ lục 12 quyển.


meanings:
Thấu suốt hoàn toàn, lãnh ngộ hoàn toàn. Tiết Ngọc Tuyền Tông Liễn Thiền sư trong NĐHN q. 20 ghi: »今 時 人 不 能 一 徑 徹 證 根 源、 祇 以 語 言 文 字 而 爲 至 道。 – Ngày nay người ta chẳng thể trực tiếp thấu suốt hoàn toàn cội nguồn chỉ vì cho lời nói chữ nghĩa là chí đạo«.


meanings:
6005請參閱 徹翁和尚語錄 請參閱 徹翁和尚語錄 （1219～1309）日本曹洞宗僧。越前（福井縣）人，俗姓藤原。又作徹通義价。諱稱義鑑。十三歲出家，學於比叡山。曾參詣道元，遍訪建仁、東福、壽福、建長等諸寺。一度任永平寺監寺。正元元年（1259，即南宋開慶元年）渡海來宋，歷遊天童山、徑山寺。四年後返日，攜回若干伽藍、法具之圖錄。後任永平寺第三代住持。另又開創加賀（石川縣）大乘寺。延慶二年示寂，世壽九十一。〔曹洞列祖行業記、延寶傳燈錄卷七〕


meanings:
Thấu rõ, thấu suốt. Tiết Vân Môn Văn Yển Thiền sư trong NĐHN q. 15 ghi: »若 未 有 箇 入 頭 處、 遇 著 本 色 咬 豬 狗 手 腳、 不 惜 性 命、 入 泥 入 水 相 爲。 有 可 咬 嚼、 眨 上 眉 毛、 高 挂 缽 囊、 拗 折 拄 杖。 十 年 二 十 年、 辦 取 徹 頭。 – Nếu chưa có chỗ vào, gặp được thiền sư kiệt xuất chẳng tiếc tính mạng, tận tình khuyên bảo, khơi gợi, dìu dắt, có gì hiểu được thì ngươi chớ nên lưỡng lự, treo cao túi bát, bẻ gãy cây gậy, không quản là mười năm hay hai mươi năm, làm cho thấu suốt đi«.


meanings:
Như điên như dại, mô tả cử chỉ chẳng hợp trạng thái bình thường. Như Tịnh ngữ lục q. thượng: »金 粟 大 士 升 玉 麟 堂、 親 從 毛 錐 子 上、 吹 一 陣 業 風、 使 其 變 作 水 牯 牛、 徹 顛 徹 狂、 東 撐 西 拄、 南 倒 北 擂、 未 免 犯 太 平 水 草、 破 清 涼 田 地。 – Kim Túc đại sĩ (Bồ Tát Duy-ma-cật) bước lên Ngọc Lân đường, từ trên cây phất tử đích thân thổi một trận gió nghiệp làm cho nó biến thành con trâu đực, như điên như dại, húc đông báng tây, lùi nam xông bắc, chưa khỏi phạm vào nước cỏ thái bình, khai phá ruộng đất mát mẻ«.


meanings:
Triệt để, hoàn toàn. Bích Nham Lục q. 1 ghi: »到 這 裏 須 是 箇 眞 實 漢、 聊 聞 舉 著 徹 骨 徹 髓 見 得 透、 且 不 落 情 思 意 想。 – Đến chỗ nầy, phải là kẻ chân thật, vừa nghe nêu công án lên, hoàn toàn thấy thấu được, mà không rơi vào tình tư ý tưởng«.


meanings:
① Ði tuần xét, lính đi tuần gọi là du kiếu 遊徼. ||② Ngoài biên. Lấy cọc đóng mốc để chia địa giới với các nước man di gọi là biên kiếu 邊徼, phía đông bắc gọi là tái 塞, phía tây nam gọi là kiếu 徼, lấy cái ý nghĩa như che chở trong nước vậy. ||③ Một âm là kiêu. cầu, như kiêu phúc 徼福 cầu phúc, kiêu hạnh 徼幸 cầu may, v.v. ||④ Rình mò, dò xét. Như ố kiêu dĩ vi tri giả 惡徼以為知者 ghét kẻ rình mò lấy làm biết ấy. ||⑤ Lại một âm là yêu. Ngăn che.


meanings:
May mắn: 徼幸 Hoạ may, may mắn. Xem 僥 [jiăo], 徼 [jiào], [yao].


meanings:
(văn) ① Miền biên giới; ② Xem xét, tuần tra: 游徼 Đi tuần. Xem 徼 [jiăo].


meanings:
(văn) ① Cầu, cầu lấy: 吾子惠徼齊國之福 Ngài làm ơn cầu lấy cái phúc của nước Tề (Tả truyện: Thành công nhị niên); ② Ngăn che, ngăn chặn. Cv. 邀.　


meanings:
① Hay, tốt. Như xưng tụng người khác gọi là âm huy 音徽 tiếng tốt, phong huy 風徽 thói hay, v.v. Có nết tốt lưu truyền về sau gọi là di huy 遺徽. ||② Huy hiệu, nhà vua đổi chính sóc gọi là dịch huy hiệu 易徽號. Cái mền đay gọi là huy chương 徽章, gọi hiệu riêng của người khác là huy hiệu 徽徽號 đều do nghĩa ấy cả. ||③ Phím đàn. ||④ Sợi dây to. ||⑤ Một thứ như cờ quạt.


meanings:
① (văn) Hay, tốt: 音徽 Tiếng tốt; 風徽 Thói hay; 遺徽 Truyền lại nết tốt về sau; ② Phím đàn; ③ Sợi dây to; ④ Một thứ như cờ quạt; ⑤ Huy, huy hiệu: 國徽 Quốc huy; 校徽 Huy hiệu trường học.


meanings:
heart, mind, spirit, motive, sense, mentality, idea


meanings:
（梵 citta，巴 citta，藏 sems）即具有緣慮作用的心王、心所等。又稱心法、心事。在佛典中，依派別或經論的不同，而各有不同的指謂。略如下述︰<#>(一)心王及心所法的總稱︰相對于色、身而言。亦即不分心王、心所，廣指能緣慮知之法，于五蘊中總指受、想、行、識等四蘊。舊譯《華嚴經》卷十載（大正9·465c）︰‘心如工畫師，畫種種五陰，一切世界中，無法而不造。’《大乘起信論》（大正32·575c）︰‘所言法者，謂衆生心，是心則攝一切世間法、出世間法。’<#>(二)指心王︰相對于‘心所法’而言。爲精神作用的根本主體。指六識或八識，此系就有慮知之法中，特將六識或八識稱爲心。若就五蘊分別之，心即識蘊，心所法攝受、想、行等三蘊，如《大乘阿毗達磨雜集論》卷三雲（大正31·705a）︰‘心謂識蘊七識界及意處，心所有法謂受蘊、想蘊、相應行蘊及法界法處一分。’又，《辯中邊論》卷上（大正31·465a）︰‘異門相者，唯能了境總相名心，亦了差別名爲受等諸心所法。’<#>小乘說一切有部謂心王僅有一種，即眼、耳、鼻、舌、身、意六識乃心王所攝，而不是六個獨立個體。此中，眼等前五識系指與五種感官相應之識，第六識──意識則對于一切事理都有思慮分別之作用。大乘瑜伽行派則謂心王有八，即于眼等六識上加末那、阿賴耶等二識。據瑜伽行派所述，末那識以第八阿賴耶識爲所依，又以第八識爲所攀緣之對境，不斷地進行思維度量，執爲自內我相。第八識之阿賴耶識，意譯爲藏識。瑜伽行派認爲阿賴耶識能含藏一切現象之種子，幷由種子顯現行起（現行）而變現出一切現象。<#>(三)第八阿賴耶識的別名︰相對于此，前六識稱爲識，第七識名爲意。《瑜伽師地論》卷六十三（大正30·651b）︰‘諸識皆名心意識，若就最勝，阿賴耶識名心。’《大乘阿毗達磨雜集論》卷二（大正31·701a）︰‘心者，謂蘊界處習氣所熏一切種子阿賴耶識，亦名異熟識，亦名阿陀那識，以能積集諸習氣故。’此乃以心爲積集之義，阿賴耶識有積集種子之義，故特以心爲其別名。<#>另外，慧沼《金光明最勝王經疏》卷二（末），謂心總有四種之別（大正39·218b）︰<#>‘凡言心者有四義︰(一)真實名心，如般若多心，即真如理亦名爲心故，勝鬘經雲自性清淨心，彼名幹栗心。(二)緣慮心，即通八識，彼名質多。(三)積集義名心，亦通八識，通能所積集故。(四)積聚最勝義名心，即唯第八。’<#>此中，第二、第三系以八識名爲心，相當于以心王爲心之義；第四唯將第八阿賴耶識名爲心，即以心爲阿賴耶識的別名。<#>第一之真實心，即指汗栗馱（hṛd）心。梵語hṛd，或譯作肉團心、堅實心，原語系具有心、精神、心臟等義之中性名詞。猶如樹木之心，爲萬物所具有的本質，爲中心之‘心’。亦如萬法具有真如法性之真實心，即指如來藏心，非爲緣慮心。另依《大日經疏》卷四所說，系指肉團心（心臟）而言。密教謂觀想凡夫之汗栗馱（即肉團心、心臟）爲八葉蓮華，以開顯自己之佛身，故衆生之自性真實心稱爲汗栗馱。<#>◎附一︰印順《如來藏之研究》第三章（摘錄）<#>‘心’有種種統一的意義，所以在佛法的發展中，學者的解說，傾向于心的統一。<#>(1)如阿毗達磨論者的‘心王’說︰人心有或善或惡，或受或想或思等無數的作用，在分別的論究中，受、想等被分離出來，稱爲‘從心而有’，‘依心而起’的‘心所有法’。‘心所’以外的，稱爲心（王）──六識。分離了‘心所有法’的心，近于現代心理學上的統覺作用。從種種心所而論到所依的一心（六識中的一識），也會被誤解爲心體與心用。好在阿毗達磨論者不這麽說，認爲心與心所是同樣的，只是總相知（是心）與種種別相知（是心所）的差別。<#>(2)如一心論者︰引用‘心遍行獨行’，而以爲不同的六識，只是一心的差別。<#>(3)如心性本淨論者︰經上說︰‘心極光淨，客塵所染’，依世俗的譬喻，而解說爲‘性淨而相染’。心是內在的一心，雜染或離染，而心體是清淨的。佛教界傾于內在的統一，是與世間心境相應的。一般人的見解，總是這樣的︰說到生死相續，就想到有一貫通前死後生者的存在，否則就不能說前後延續。說到從雜染到清淨，從系縛到解脫，就設想爲必有一貫通染與淨，貫通縛與脫的存在。這是世間的知見，爲成立一心，或神我的意識根源。心染而有煩惱，煩惱除了而心還清淨，‘心’就是貫通染淨的所依自體，正如洗衣的衣，磨鏡的鏡，煉金的金一樣。以世俗譬喻而成立的‘心性本淨’，確是適合于世間一般的見識，而富有啓發人心向善的作用。<#>◎附二︰〈五心〉（摘譯自《佛教大辭彙》）<#>所謂‘五心’，是心識緣對境時，次第而起的五種作用。語出《瑜伽師地論》卷一、卷三等。即︰<#>(1)率爾心︰詳稱率爾墮心，即能緣的心初墮所緣境之意，指心識初緣對境那一刹那的心。此時，心還未有任何分別，只不過忽然現起能緣的作用而已。<#>(2)尋求心︰謂率爾心一轉，思尋推求，審細了知所緣境爲何。<#>(3)决定心︰謂尋求心一轉，了知决定所緣境。<#>(4)染淨心︰謂决定心一轉，根據對境的差別，對有怨者起噁心，對親者生善心，對怨親共無者住舍心。<#>(5)等流心︰染淨心相續等流。<#>此五心，率爾心只是一刹那，其餘綿亘多念。五念具生是在因位新接一境的情况，若是舊境，則只有後三心、後二心或一心發生。又，尋求心必有率爾心。在前五識，有率爾心必有尋求心；第八識則不然。八地已上至佛果得任運决定，故無尋求心，只有四心。若就八識論五心的有無，前六識具五心，七、八二識僅有四心。但前六識中，第六識雖具有五心，前五識的因位無染淨心，因勢力劣弱無可分之故，至果位方有五心。<#>第七識中，未轉依位缺率爾、尋求二心；初轉依位有可稱爲率爾心者，故具四心。第八識不與欲心所俱起，故無尋求心，只有四心。又有一說認爲前五識只有率爾與尋求二心。以上是依《法苑義林章》之意。《宗鏡錄》主張前五識沒有尋求心，唯第六識具有五心，第七、第八二識缺率爾、尋求二心，僅有三心。<#>此外，《法苑義林章》在自他識上論亂不亂之義，立自他俱不亂、他亂自不亂、自亂心不亂、他亂自亦亂、自亂心亦亂五門。<#>◎附三︰〈心行〉（摘譯自《望月佛教大辭典》）<#>‘心行’一詞，即梵語citta-carya的漢譯。有下列諸義︰<#>(一)精神作用︰如《大般若經》卷五五五雲（大正7·864b ）︰‘色蘊心無邊際，色蘊心行生故。受想行識蘊心無邊際，受蘊等心行生故。’《瑜伽師地論》卷五十〈建立品〉雲（大正30·574c）︰‘如阿羅漢夢中心行到究竟地，菩薩心行當知亦爾；如阿羅漢覺時心行，如來心行當知亦爾。’<#>此外，《小品般若經》卷九〈隨知品〉雲（大正8·580a）︰‘色心所行故無邊，受想行識心所行故無邊。’《法華經》卷六〈法師功德品〉雲（大正9·50a）︰‘三千大千世界，六趣衆生，心之所行，心所動作，心所戲論，皆悉知之。’其中，‘心所行’或‘心之所行’皆同心行之意。<#>(二)心的行境︰即精神能力之範圍界限。如《中論》卷三〈觀法品〉第七偈雲（大正30·24a）︰‘諸法實相者，心行言語斷，無生亦無滅，寂滅如涅槃。’《維摩詰所說經》〈文殊師利問疾品〉雲（大正14 ·544c）︰‘又問︰諸佛解脫當于何求？答曰︰當于一切衆生心行中求。’<#>(三)心之所念︰即‘希望’。《入楞伽經》卷一〈請佛品〉雲（大正16·517b）︰‘爾時，聖者大慧菩薩摩呵薩，先受楞伽羅婆那王所啓 請已念楞伽王，知諸一切大菩薩衆心行之法。’新譯《華嚴經》卷六十二雲（大正10·335c）︰‘時此如來，即伸右手，而摩我頂，爲我演說普眼法門。（中略）能照一切衆生心行，能了一切衆生諸根，隨衆生心，悉令開悟。’此外，《法華經》卷一〈方便品〉雲（大正9·7c）︰‘衆生心所念，種種所行道，若干諸欲性，先世善惡業，佛悉知是已，以諸緣譬喻，言辭方便力，令一切歡喜。’《大般若經》卷五五一雲（大正7·837a）︰‘願垂照察我心所念及誠諦言。’其中，‘心所念’即是心行。<#>(四)指意向、意氣等︰如《摩呵止觀》卷五（上）雲（大正46·59b）︰‘衆生心行各各不同，或多人同一心行，或一人多種心行，如爲一人衆多亦然，如爲多人一人亦然，須廣施法網之目，捕心行之鳥耳。’又，《碧岩錄》第六十九則（大正48·198c）︰‘舉南泉、歸宗、麻穀同去禮拜忠國師。至中路，南泉于地上畫一圓相雲︰道得即去。歸宗于圓相中坐，麻谷便作女人拜。泉雲︰恁麽則不去也。歸宗雲︰是什麽心行。’皆是此意。<#>(五)心與行之幷稱︰如淨土教以安心與起行爲他力之心行，發心與修行爲自力之心行。<#>［參考資料］　《入楞伽經》卷九；《大乘莊嚴經論》卷二；《十八空論》；《瑜伽師地論》卷一、卷一百；《攝大乘論本》卷二；《顯揚聖教論》卷十七；《成唯識論》卷二；勝又俊教《佛教における心識說の研究》；水野弘元《バ─り佛教を中心とした佛教の心識論》；中村元（等）編《佛教思想》第九册〈心〉；平川彰編《佛教と心の問題》。<#>


meanings:
1394<一>梵語 citta 之意譯。音譯作質多。又作心法、心事。指執取具有思量（緣慮）之作用者。(一)指心王及心所法之總稱。係相對於色（物質）、身（肉體）而言。相當於五蘊中之受、想、行、識等四蘊。(二)指心王，屬五位之一，相當於五蘊中之識蘊。指統一心之主體─六識或八識而言。(三)對心、意、識三者，小乘有部等主張三者為同物之異名，然在大乘唯識宗，「心」則指第八阿賴耶識，含有積集之義，乃諸法產生之根本體，故亦稱集起心，即阿賴耶識蓄積種子而能生起現行之意。對此，前六識稱為「識」，即了別、認識作用；第七末那識稱為「意」，即思惟作用。將心之主體與從屬作用分開時，前者稱心王，後者稱為心所。上記之六識或八識即為心王，心所乃指隨之而生起者，亦即細微之精神作用。此外，佛教對於心與物之存在，乃主張心與物為相輔相成之關係，不論任何一方皆不能單獨存在，故佛教既非唯心論，亦非唯物論，而係一種空無自性論，稱為色心不二。然自實踐之方法而言，則佛教特別強調心之主體性，故每被視為唯心論。（參閱「心意識」1407）　<二>梵語 hṛd 或 hṛdaya 之意譯。音譯作汗栗馱、肝栗大、干栗多、乾栗陀多、訖利馱耶、紇哩陀耶、紇哩娜耶、紇伐耶。或譯作肉團心、真實心、堅實心。原語乃具有心、精神、心臟等義之中性名詞。猶如樹木之心，為凡物具有之本質，為中心之（即處中者）心；又如萬法具有真如法性之真實心，即指如來藏心，而非具有思考作用之心（緣慮心）。據四卷楞伽經卷一舉出，此心係指自性第一義之心。另據大日經疏卷四之說，則指肉團心（心臟）而言。般若心經所說之「心」即意謂般若皆空之心髓精要。於密教，觀想凡夫之汗栗馱（肉團心）為八葉蓮華（即心蓮），而教人開顯自己之佛身，故眾生之自性真實心稱為汗栗馱。（參閱「汗栗馱」2471）　<三>從各種情形所作有關心之分類有：真心（本來清淨之心，即自性清淨心）與妄心（煩惱污染之心）；相應心（與煩惱相應之心）與不相應心；定心（靜止妄念雜想之統一心、修定善之心）與散心（散亂心、修散善之心）等二心。或貪、瞋、癡等三心。或貪心、瞋心、癡心、等心（三毒之心並起）等四心；及肉團心（心臟）、緣慮心（取對象加以思考之心；共通於八識）、集起心（阿賴耶識）、堅實心等四心。或卒爾心（始對外境所起之心）、尋求心（欲知之心）、決定心（決斷之心）、染淨心（生染污、清淨念之心）、等流心（持續念念相續而前後無異之心）等五心。即意識觸對外境時，順次而起之五心。此外，據瑜伽師地論卷一載，所謂八心（善心次第成熟過程之八心），即：種子心、芽種心、疱種心、葉種心、敷華心、成果心、受用種子心與嬰童心等。又據大日經卷一之分類，瑜伽行者之心相可分成貪心等六十心。〔入楞伽經卷九、解深密經卷一、舊華嚴經卷十、顯揚聖教論卷十七、成唯識論卷二、俱舍論卷四、大毘婆沙論卷十六、攝大乘論本卷上、大乘起信論義疏卷上之上〕（參閱「五心」1067）


meanings:
① Tim, đời xưa cho tim là vật để nghĩ ngợi, cho nên cái gì thuộc về tư tưởng đều gọi là tâm. Như tâm cảnh 心境, tâm địa 心地, v.v. Nghiên cứu về chỗ hiện tượng của ý thức người gọi là tâm lí học 心理學. Phật học cho muôn sự muôn lẽ đều do tâm người tạo ra gọi là phái duy tâm 唯心. Nhà Phật chia ra làm nhiều thứ, nhưng rút lại có hai thứ tâm trọng yếu nhất: 1) vọng tâm 妄心 cái tâm nghĩ ngợi lan man sằng bậy, 2) chân tâm 真心 cái tâm nguyên lai vẫn sáng láng linh thông, đầy đủ mầu nhiệm không cần phải nghĩ mới biết, cũng như tấm gương trong suốt, vật gì qua nó là soi tỏ ngay, khác hẳn với cái tâm phải suy nghĩ mới biết, phải học hỏi mới hay. Nếu người ta biết rõ cái chân tâm (minh tâm 明心) mình như thế mà xếp bỏ sạch hết cái tâm nghĩ ngợi lan man sằng bậy đi thì tức thì thành đạo ngay. ||② Giữa, phàm nói về phần giữa đều gọi là tâm. Như viên tâm 圓心 giữa vòng tròn, trọng tâm 重心 cốt nặng, v.v. ||③ Sao tâm 心, một ngôi sao trong nhị thập bát tú. ||④ Cái gai.


meanings:
① Trái tim; ② Tâm, lòng, tâm tư, tâm địa, ý nghĩ, ý muốn, tham vọng: 一心一意 Một lòng một dạ; ③ Tâm, trung tâm, lòng, khoảng giữa: 掌心 Lòng bàn tay; 江心 Lòng sông; 圓心 Tâm của vòng tròn; ④ Cái gai; ⑤ [Xin] Sao Tâm (một ngôi sao trong nhị thập bát tú).


vietnamese:
tâm tam ma địa thắng hạnh thành tựu thần túc <pttđ>


meanings:
factors not directly associated with mind


vietnamese:
tâm bất tương ưng hành thắng quyết trạch <pttđ>


meanings:
1400<一>華嚴宗所說行境十佛之一。依心而成佛，故稱心佛。大方廣佛華嚴經卷五十二（大一○‧二七五中）：「自心念念常有佛成正覺，何以故？諸佛如來不離此心成正覺故。」　<二>心中所現之佛。　<三>心即佛。〔楞嚴經卷七〕　<四>心與佛。　<五>謂眾生自心之本性即為佛體，即除自身所具有的真心之外，別無佛體之意。


vietnamese:
tâm phật cập chúng sinh thị tam vô sai biệt <đpb>


vietnamese:
tâm phật chúng sinh tam pháp vô sai <bktt>


vietnamese:
tâm cụ tam thiên • sắc cụ tam thiên □ <bktt>


vietnamese:
tâm cụ tam thiên sắc cụ tam thiên <pqđtđ>


meanings:
Chỉ cho thiền pháp. Thần Hội truyện trong Tống Cao Tăng truyện q. 9 ghi: »年 三 十、 方 入 蜀、 謁 無 相 大 師。 利 根 頓 悟、 冥 契 心 印。 – Năm 30 tuổi, sư mới vào đất Thục, yết kiến Đại sư Vô Tướng. Nhờ căn tính lanh lợi nên sư đốn ngộ, thầm khế hợp với thiền pháp«.


meanings:
Hiệu của Thiền tăng Tử Nghi, sống vào đời Ngũ Đại. X. Tử Nghi.


meanings:
Hiệu của Thiền tăng Giác Kha, sống vào đời Tống. X. Giác Kha.


vietnamese:
tâm yếm hoạn tướng nhị thập chủng <pttđ>


vietnamese:
tâm thiện xảo sai biệt cập tâm chuyển thiện xảo sai biệt <pttđ>


vietnamese:
tâm tăng thượng lực sở đắc tam ma địa <pttđ>


meanings:
Thiền tông. CĐTĐL q. 13 ghi: »傳 燈 錄 鏤 行 舊 矣、 兵 興 以 來、 其 板 灰 飛、 慕 心 宗 者 患 無 其 書。 – Bản khắc Truyền Đăng Lục cũ bị nạn binh lửa cháy thành tro, khiến người hâm mộ Tâm Tông lo rằng không còn sách ấy«. Truyện Thiền sư Thanh Đàm Minh Chính trong Thiền Sư Việt Nam ghi: »鼓 聲 合 韻 從 聲 和、 寂 照 心 宗 即 習 尋、 明 月 清 風 長 自 在、 尋 心 不 得 息 尋 心。 – Cổ thanh hợp vận tùng thanh hoạ, tịch chiếu tâm tông tức tập tầm, minh nguyệt thanh phong trường tự tại, tầm tâm bất đắc, tức tầm tâm. – Âm thanh hợp vận âm trùng hoạ, tịch chiếu tâm tông tức tập tầm, trăng sáng gió thanh hằng tự tại, tìm tâm chẳng được, nghỉ tìm tâm«.


vietnamese:
tâm tâm pháp đẳng phật diệc năng hoá <pttđ>


meanings:
1402梵語 citta-prakṛti，巴利語 citta-pakati。即心之本性。又稱自性。心之本性有清淨、染污，或二者皆不是，或二者皆是等說，於佛教思想史上為經常論議之事，而以心性本淨說為其主流。原始佛教之心性說，在增支部經典（A.N.I. 5, 6）中雖僅言心（梵 citta，巴同），然就其意義而言，已關乎心之本性問題，亦即主張心之本性清淨。故知原始佛教之心性問題，係以心性清淨說為其主。至部派佛教時，大眾部、分別論者等主張心性本淨；有部等則破之，立心性淨不淨各異說。據異部宗輪論載，大眾部主張心性本淨，雖以客塵隨煩惱之雜染，然非為心之本體。　在大乘佛教中，所言心性說乃繼原始佛教以來之心性本淨說而發展，此乃其特色，並可由此心性本淨說溯大乘佛教思想之源流。惟心性本淨說在初期、中期及後期之大乘經論中皆提及，多方述及心性本淨客塵煩惱之思想型態，此外，並與如來藏、佛性、菩提心、心真如、法性心、空性、淨識、阿摩羅識、唯識實性、圓成實性、心體等思想交替，形成大乘思想之發展，故大乘經論「心性說」之特色，與部派佛教之諸論書中所言心之本性是淨是染之心理問題有異，而成為解明成佛之可能性、開悟之心、佛陀之精神特質等諸問題之思想依據。〔增一阿含經卷二十二、隨想論、大毘婆沙論卷二十七、順正理論卷七十二、大智度論卷十九、大乘莊嚴經論卷六、辯中邊論卷上、究竟一乘寶性論卷三、成唯識論卷二〕


meanings:
the mind-nature pervading a trichiliocosm


meanings:
the base mind, mind, and mental consciousness


meanings:
即心、意、識的幷稱。系依據意義之不同，而將能緣之心分別爲此三種。‘心’是梵語質多（citta）的意譯，爲集起之義。‘意’是梵語末那（manas）的意譯，爲思量之義。‘識’是梵語毗若南（vijñāna）的意譯，爲了別之義。亦即‘心’爲精神作用之中心，‘意’指思考作用，而‘識’則系認識作用。關于其中意義，大小乘有不同的說法。<#>(一)小乘的說法︰謂心、意、識三者名稱雖異，其體則爲一。《俱舍論》卷四（大正29·21c）︰‘集起故名心，思量故名意，了別故名識。複有釋言︰淨不淨界種種差別故名爲心，即此爲他作所依止故名爲意，作能依止故名爲識。故心意識三名所詮，義雖有異，而體是一。’另外，關于其名義之不同，《大毗婆沙論》卷七十二列舉多種說法︰(1)世有差別，謂過去名意，未來名心，現在名識故。 (2)施設有差別，謂界中施設心，處中施設意，蘊中施設識。(3)義有差別，謂心是種族之義，意是生門之義，識是積集之義。(4)業有差別，謂滋長是心業，思量是意業，分別爲識業。<#>(二)大乘的說法︰謂心、意、識其體各別，‘心’爲第八阿賴耶識，‘意’指第七末那識，‘識’指前六識。蓋因阿賴耶識之集起義勝，故名爲心；末那識之思量義勝，故稱爲意；前六識之了別義勝，故稱爲識。《成唯識論》卷五（大正31·24c）︰<#>‘薄伽梵處處經中說心意識三種別義，集起名心，思量名意，了別名識，是三別義。如是三義雖通八識，而隨勝顯，第八名心，集諸法種起諸法故；第七名意，緣藏識等恒審思量爲我等故；余六名識，于六別境粗動間斷了別轉故。如入楞伽伽他中說︰藏識說名心，思量性名意，能了諸境相，是說名爲識。’<#>又，《大乘起信論》以‘心’爲阿賴耶識，‘意’爲五意，‘識’爲六識，其旨與《瑜伽》等所說無異，但說‘意’有五種之別，則頗爲不同。其文雲（大正32·577b）︰<#>‘生滅因緣者，所謂衆生依心意意識轉故。此義云何？以依阿梨耶識說有無明。不覺而起，能見，能現，能取境界，起念相續，故說爲意。此意複有五種名，云何爲五？一者名爲業識，謂無明力不覺心動故。二者名爲轉識，依于動心能見相故。三者名爲現識，所謂能現一切境界，猶如明境現于色像，現識亦爾，隨其五塵對至，即現無有前後，以一切時任運而起常在前故。四者名爲智識，謂分別染淨法故。五者名爲相續識，以念相應不斷故。（中略）複次言意識者，即此相續識，依諸凡夫取著轉深計我、我所，種種妄執隨事攀緣，分別六塵，名爲意識，亦名分離識，又複說名分別事識。’<#>茲將前列諸說表列如次︰<#>                    《俱舍論》      《成唯識論》    《起信論》<#>  ┌心（citta ）──集起──────阿賴耶識────阿梨耶識<#>  │                （集起心所與業）（積集種子）<#>  │                                                    ┌─業識<#>  │                                                    ├─轉識<#>心┼意（manas ）──思量──────末那識─────五意┼─現識<#>  │                （思惟量度）    （思量起我執）      │<#>  │                                                    ├─智識<#>  │                                                    └─相續識<#>  └識（vijnana ）─了別──────前六識─────六識<#>                    （了別識別，認識）（認識對象）<#>此外，《佛性論》卷三以‘心’配于六識心，‘意’配于阿陀那識，‘識’配于阿梨耶識。此說又異于前述諸說。<#>［參考資料］　《入楞伽經》卷七；《解深密經》卷二；《瑜伽師地論》卷六十二；《五事毗婆沙論》卷下；《阿毗曇心論》卷一；《成實論》卷五。<#>


meanings:
1407指心、意、識三者。心為梵語 citta 之意譯，音譯作質多，即集起之義。意為梵語 manas 之意譯，音譯作末那，即思量之義。識為梵語 vijñāna 之意譯，音譯作毘若南，即了別之義。大略言之，心是主體意與識是心作用之兩面。有關此詞之語意，大小乘論典有種種不同之說法。　據俱舍宗，心、意、識三者為六識之異名，其體實為同一。即心（心王）能集起各種精神作用或業，故稱為心；心能思惟量度，故稱為意；心能了知識別，故稱為識。或謂心有種種差別（從梵語 citta 所導出之種種義）之義、意有起識所依止（所依止）之義、識有依託於意而起（能依止）之義。　據大乘之解釋，心、意、識三者各別。唯識宗主張第八阿賴耶識能積集種子，故稱為心；第七末那識能思量起我執，故稱為意；前六識能認識對象，故稱為識。據大乘起信論載，阿賴耶識為心，五意為意，六識為識；其所異於唯識等說者，以意有五種別名，其餘說法均同。此外，佛性論卷三分別以六識心配於心，阿陀那識配於意，阿賴耶識配於識，亦異前述諸說。〔入楞伽經卷七、解深密經卷二、大毘婆沙論卷七十二、俱舍論卷四、瑜伽師地論卷六十二、成唯識論卷五、成實論卷五〕


meanings:
1403梵語 caitta, caitasika，巴利語 cetasika。又作心數、心所有法、心所法、心數法。從屬於心王。乃五位之一。與心相應而同時存在，為種種複雜之精神作用。以從屬於心，故對心所而言，心謂「心王」。心王與心所之間，有所謂五義平等（所依平等、所緣平等、行相平等、時平等、事平等）之相應關係，故心所又稱相應法、心相應法。離此心王，是否別有心所之體，對此，有部主張別體說，其他諸派另有多種異說。　有關心所之數及其分類之方法，有種種說法。小乘俱舍論立受、想、思、觸、欲、慧、念、作意、勝解、三摩地等十大地法（相應於一切心之心所）；信、不放逸、輕安、捨、慚、愧、無貪、無瞋、不害、勤等十大善地法（相應於一切善心之心所）；癡、放逸、懈怠、不信、惛沈、掉舉等六大煩惱地法（指一切污染心而言，即與不善心、有覆無記心共通而相應之心所）；無慚、無愧等二大不善地法（僅相應於一切不善心之心所）；忿、覆、慳、嫉、惱、害、恨、諂、誑、憍等十小煩惱地法（與無明相應，而不能同時起兩種以上之心所）；惡作、睡眠、尋、伺、貪、瞋、慢、疑等不定地法（上五類以外之心所）；總共六位，計立四十六心所。此外，如正法念處經卷三十三，就上述大善地法中，以無癡取代無瞋；大毘婆沙論卷四十二則列舉七類心所，即大地法、大善地法、大煩惱地法、大不善地法、小煩惱地法、大有覆無記地法、大無覆無記地法等，而列舉四十九心所。　大乘成唯識論中，則將心所分為遍行、別境、善、煩惱、隨煩惱、不定等六位。對此而立四種一切義；即一切性（共通於善、惡、無記三性而起）、一切地（共通於有尋有伺、無尋唯伺、無尋無伺三地而起）、一切時（無始以來，恆常相續）、一切俱（一切心所同時而生）等四種。大體而言，遍行之心所具足四種一切義；別境之心所具足性、地二種一切義；善僅有地之一切義；不定僅有性之一切義；煩惱、隨煩惱則不具足任何之一切義。　遍行乃作意、觸、受、想、思；別境乃欲、勝解、念、定、慧；分別稱為五遍行與五別境，合之則相當於十大地法。善有信、慚、愧、無貪、無瞋、無癡、勤、輕安、不放逸、行捨、不害等十一；煩惱有貪、瞋、癡、慢、疑、惡見等六；隨煩惱有忿、恨、覆、惱、嫉、慳、誑、諂、害、憍、無慚、無愧、掉舉、惛沈、不信、懈怠、放逸、失念、散亂、不正知等二十；不定僅有悔（惡作）、睡眠、尋、伺等四不定。以上所立五十一心所之中，隨煩惱復分三種：最初之十者（忿至憍者）乃個別而起，故稱小隨煩惱（小隨惑）。其次之二者（無慚、無愧），乃普遍於一切不善心而起，故稱中隨煩惱（中隨惑）。最後之八者（掉舉至不正知者），普遍於一切不善心與有覆無記心而起，故稱大隨煩惱（大隨惑）。又瑜伽師地論卷一於上列二十隨煩惱外，別說邪欲、邪勝解，總成五十三法；大乘阿毘達磨雜集論卷一則將根本煩惱中之惡見，開立為身見等五種，故共立五十五法。〔品類足論卷一、俱舍論卷四、順正理論卷十、界身足論卷上、成實論卷五、成唯識論卷五、卷七、成唯識論述記卷五末、大乘法相宗名目卷三下〕（參閱「心心所」1397、「心王」1398）


meanings:
（梵 caitasikā dharmāḥ，巴 cetasikādhammā，藏 sems-las ḥbyuṅ-baḥi chos）‘心王’之對稱。五位之一。略稱心所法、心所。舊譯心數法、心數、數。即從屬于心王，與之相應之精神作用。《品類足論》卷一雲（大正26·692b）︰<#>‘心所法云何？謂若法心相應。此複云何？謂受、想、思、觸、作意、欲、勝解、念、定、慧、信、勤、尋、伺、放逸、不放逸、善根、不善根、無記根，一切結縛隨眠，隨煩惱纏，諸所有智、諸所有見、諸所有現觀，複有所餘如是類法與心相應，總名心所法。’《大毗婆沙論》卷十六雲（大正27·80b）︰‘問何故名心所？答是心所有故。’《成唯識論》卷五雲（大正31·26c）︰‘恒依心起，與心相應，系屬于心，故名心所。如屬我物，立我所名，心于所緣，唯取總相。心所于彼，亦取別相，助成心事，得心所名。如畫師資作模填彩。’<#>心與心所相應有五義，《俱舍論》卷四雲（大正29·22a）︰‘心心所五義平等，故說相應。所依所緣行相時事皆平等故。’此中，心、心所必托同一根，名所依平等；緣同一境，名所緣平等；于所緣境等行解相，名行相平等；同一刹那現行名時平等；體事同一名事平等。即此等五義平等同一互不相反故，心所法名心相應法，或單名相應法。<#>但心所之數及分類，大小乘諸論說法不一。《俱舍論》卷四雲心所法有四十六種，分別爲六類，謂爲六位心所。即大地法、大善地法、大煩惱地法、大不善地法、小煩惱地法、不定地法。茲略述如次︰<#>(1)大地法︰恒與一切善不善等心相應之法。有受、想、思、觸、欲、慧、念、作意、勝解、三摩地（定）之十法。<#>(2)大善地法︰恒與一切善心相應之法。有信、不放逸、輕安、舍、慚、愧、無貪、無嗔、不害、勤之十法。<#>(3)大煩惱地法︰恒與一切染污心相應之法。有痴、放逸、懈怠、不信、惛沈、掉舉等六法。<#>(4)大不善地法︰與一切不善心相應之法。有無慚、無愧二法。<#>(5)小煩惱地法︰與少分染污心相應之法。有忿、覆、慳、嫉、惱、害、恨、諂、誑、憍等十法。<#>(6)不定地法︰其生起幷不確定之法。有尋、伺、睡眠、惡作、貪、嗔、慢、疑等八法。<#>俱舍家之六位心所，略如下表︰<#>            ┌大地法十──受、想、思、觸、欲、慧、念、<#>            │            作意、勝解、三摩地<#>            │大善地法十──信、不放逸、輕安、舍、慚、<#>            │              愧、無貪、無嗔、不害、勤<#>俱舍家之六位┼大煩惱地法六──痴、放逸、懈怠、不信、惛<#>心所        │                忱、掉舉<#>（四十六法）│大不善地法二──無慚、無愧<#>            │小煩惱地法十──忿、覆、慳、嫉、惱、害、<#>            │                恨、諂、誑、憍<#>            └不定地法八──尋、伺、睡眠、惡作、貪、嗔<#>                            、慢、疑<#>如上所述，《俱舍論》謂心所法有四十六種，然上座師則否認有大地十法，認爲但有受、想、思三種。如《順正理論》卷十所雲（大正29 ·384b）︰<#>‘彼上座言，無如所計十大地法，此但三種，經說俱起受想思故。豈不彼經亦說有觸，如彼經言，三和合觸。經雖言有觸，不說有別體，故彼經言，如是三法聚集和合，說名爲觸。故無如所計十大地法性。’<#>關于十大善地法，《正法念處經》卷三十三以無痴取代其中之無嗔。而《大毗婆沙論》卷二十八、一四三、一九六，《入阿毗達磨論》卷上，《順正理論》卷十一等書，則于此之外，別說欣、厭二者。關于大煩惱地法，在《品類足論》卷二、《大毗婆沙論》卷四十二、《雜阿毗曇心論》卷二等書中，除去其中之惛沈，而別加失念、心亂、不正知、非理作意、邪勝解等五，凡成十法。又小煩惱地法，在《順正理論》卷十一，更說有不忍、不樂、憤發等法。而《大毗婆沙論》卷七十五則于不定地法中，加上‘怖’之一法。《雜阿毗曇心論》卷二及《成實論》卷九〈隨煩惱品〉，則別開睡眠爲睡與眠二法。<#>關于其分類，《大毗婆沙論》卷四十二另有新說。該論將受等十大地法名爲大無覆無記地，而將十大煩惱地法中之無明、惛沈及掉舉三者，特名曰大有覆無記地；總爲大地法、大善地法、大煩惱地法、大不善地法、小煩惱地法、大有覆無記地法、大無覆無記地法等七類，不別說不定地法。此中，大無覆無記地之十法與大有覆無記地中之無明及掉舉重覆；又以大煩惱地法之十法中，後五無別體，故《婆沙》所說之心所，系于《俱舍論》所說之四十六法外，加欣、厭、怖三者，總說爲四十九法。《雜阿毗曇心論》卷二舉大地法（十法）、大善地法（十法）、大不善地法（二法）、小煩惱地法（十法）、大煩惱地法（十法）等五類，亦闕不定地之名，另別出覺、觀、睡（惛沈）、眠、悔、貪、嗔、慢、疑等九法；且以大煩惱地法之十法中，失念等五法無別體；故其分類與《俱舍》稍有不同，然數則相同。<#>又，《大乘五蘊論》及《成唯識論》等書亦有六位心所之論。亦即將心所法分類爲遍行、別境、善、煩惱、隨煩惱、不定等六位，總共五十一法。略如下列︰<#>(1)遍行︰有五法。即作意、觸、受、想、思。<#>(2)別境︰有五法。即欲、勝解、念、定、慧。<#>(3)善︰有十一法。即信、慚、愧、無貪、無嗔、無痴、精進、輕安、不放逸、行舍、不害。<#>(4)煩惱︰有六法。即貪、嗔、痴、慢、疑、惡見。<#>(5)隨煩惱︰有二十法。即忿、恨、覆、惱、嫉、慳、誑、諂、害、憍、無慚、無愧、掉舉、惛沈、不信、懈怠、放逸、失念、散亂、不正知。<#>(6)不定︰有四法。即悔、眠、尋、伺。<#>唯識家之六位心所，略如下表︰<#>            ┌遍行五──觸、作意、受、想、思<#>            │別境五──欲、勝解、念、定、慧<#>            │善十一──信、精進、慚、愧、無貪、無嗔、<#>            │          無痴、輕安、不放逸、行舍、不害<#>唯識家之六位┼煩惱六──貪、嗔、痴、慢、疑、惡見<#>心所        ├隨煩惱二十──忿、恨、惱、覆、誑、諂、憍<#>（五十一法）│              、害、嫉、慳、無慚、無愧、<#>            │              不信、懈怠、放逸、惛忱、掉<#>            │              舉、失念、不正知、散亂<#>            └不定四──悔、眠、尋、伺<#>除此之外，又就隨煩惱中，以名各別起之忿等十法爲小隨煩惱；而無慚無愧二種遍于不善心故，名中隨煩惱；後之掉舉等八法以遍染心故，名大隨煩惱。<#>此外，《瑜伽師地論》卷一于二十隨煩惱外，更說邪欲及邪勝解，故總成五十三法。《大乘阿毗達磨雜集論》卷一開根本煩惱中之惡見爲身見等五種，故總有五十五法。《成唯識論》卷七雲（大正31·36c）︰‘諸心所法，爲離心體有別自性，爲即是心分位差別，設爾何失，二俱有過。（中略）識心言亦攝心所，恒相應故。唯識等言及現似彼皆無有失，此依世俗。若依勝義，心所與心非離非即。’<#>◎附︰曇摩結（葉均）〈南傳的五十二心所法〉（摘錄）<#>‘心所’，是心所有法的略稱，即是心的附屬物。《阿毗達摩攝義論》第二品說︰‘這種心所和它們所相應的心是同一所依，同一所緣，而且是同時生滅的。’《成唯識論》卷五雲︰‘恒依心起，與心相應，系屬于心，故名心所。如屬我物，立我所名。’《品類足論》卷一雲︰‘若有法（中略）與心相應，總名心所法。’<#>佛經把身心所存在的現象分爲色、受、想、行、識五蘊。在阿毗達磨中通常用色法、心法及心所法三種來包括它們。色法屬于色蘊，心法屬于識蘊，心所法則包括受、想、行三蘊。根據上座部，行蘊有五十法，再加受想二法，共有五十二個心所法。這裏面有二十五個是善心所，十四個不善心所，十三個是通一切善噁心的心所。它們的善惡或不善不惡是根據它們所相應的心來說的，即與善心相應的爲善心所，與不善心相應的爲不善心所，與無記心相應的爲無記心所。<#>心幷不是一個孤立的單位，它們是和各種其它的心理要素複合而活動的。分析心的自身各部分爲分‘識’，而分析心的活動的各種要素稱爲‘心所法’。例如在八十九心中最簡單的眼識、耳識、鼻識、舌識、身識和意識，只是一種純粹的感覺，于對象上幷無任何複雜的反應。如果我們詳細地審察，則它們最少還包括有七種心所法在內︰(1)觸（近人譯爲感覺，即器官和對象的感觸）；(2)受（由對象所激起的感情）；(3)想（構成意象作用，即于對象而造成概念）；(4)思（意旨，即欲取或避于對象）；(5)心一境性（近人譯爲精神集中）；(6)命（心理的壽命或內存的生力。《俱舍頌疏》卷五說（大正41·850c）︰‘命體即壽，（中略）謂有別法，能持暖與識，說名爲壽’）；(7)作意（注意于所緣的對象）。各派論師不但重視心法，而且都同樣地很重視心所法的分析。<#>心所法是屬于行蘊。本來把‘行’釋爲‘思’，如《雜阿含》裏說，‘思身爲行蘊’（見《俱舍論》卷一引）。這是把‘行’與‘業’同用的，正如《雜阿含》第十三卷中說︰‘一切造業有漏諸行之法行蘊攝。’然而歷史的發展，佛教學者們在心理學上做了繼續分析的工夫，又找出心的程序裏一些新分子，而這些新分子又要在人格分子原來的五蘊分類中找到一個適當的位置來安插。因爲五蘊是佛陀最早在經典中提出的基本分類，他們不能任意來加上一蘊或幾蘊，行蘊是個比較適當的含義較寬泛的領域，可以安插容受這些新分子，因此就把心所法歸納在行蘊之內。戴維斯夫人（MrsRhys Davids）說︰‘行蘊的建設方面限于思。巴利文佛書雖列五十二行，然其中除思行之外，其他的五十一分子都是諸自覺的精神狀態的相共品，而非特別能自特別屬于建設方面的心的作用。’（見她的《Dhamma Saṅgani》英譯本）。那麽，爲什麽把‘思’以外的心所法也都收入行蘊呢？關于這一點，說一切有部的世親曾經强調了一些理由。他的《俱舍論》卷一說︰‘薄伽梵于契經中說六思身爲行蘊者，由最勝故。所以者何？行名造作，思是業性，造作義强，故爲最勝。’對其餘的心所法爲什麽收入行蘊，他說︰‘若不爾者，餘心所法及不相應非蘊攝故，應非苦集，則不可爲應知和應斷。如世尊說，若于一法未達未知，我說不能作苦邊際（中略），是故定應許除四蘊，余有爲行，皆行蘊攝。’另外一個問題︰心所法既是行蘊所攝，爲什麽受、想二法又別立另二蘊呢？據世親的理論是︰‘諍根生死因，及次第因故，于諸心所法，受想別爲蘊。’即受與想之所以別立爲二蘊，因共爲諍（煩惱）的根本及生死輪回的本因，幷且顯示作用時受先想後的次序。其實這些心所法，有的是經中原來有的很含混的名稱，有的是後人內省得來的新分子，論師們作了更詳細的分析，幷且把它們收入在行蘊之內，希後能被後人認爲是最後的真理。<#>一、各派心所的異同<#>心所法上座部有五十二，說一切有部有四十六，瑜伽宗五十一。然而瑜伽宗的五十一與上座部的五十二心所，數目雖然近似，但其中的項目幷不完全相同。現在先讓我們來看看這幾派的分類和名稱。<#>(一)說一切有部的四十六心所法<#>(1)遍大地法十︰受、想、思、觸、欲、慧、念、作意、勝解、三摩地。<#>(2)大善地法十︰信、不放逸、輕安、舍、慚、愧、無貪、無嗔、不害、勤。<#>(3)不善心所十八︰{1}大煩惱地法六──痴（無明）、放逸、懈怠、不信、惛沉、掉舉。{2}大不善地法二──無慚、無愧。③小煩惱地法十──忿、覆、慳、嫉、惱、害、恨、諂、誑、憍。<#>(4)不定地法八︰尋、伺、惡作（追悔）、睡眠、貪、嗔、慢、疑。<#>(二)瑜伽宗的五十一心所法<#>(1)遍行心所五︰作意、觸、受、想、思。<#>(2)別境心所五︰欲、勝解、念、定（三摩地）、慧。<#>(3)善心所十一︰信、精進（勤）、慚、愧、無貪、無嗔、無痴、輕安、不放逸、行舍、不害。<#>(4)不善心所二十六︰{1}根本煩惱六──貪、嗔、痴、慢、疑、惡見。{2}隨煩惱二十──忿、恨、覆、惱、嫉、慳、誑、諂、害、憍、無慚、無愧、掉舉、惛沉、不信、懈怠、放逸、失念、散亂、不正知。<#>(5)不定心所四︰追悔（惡作）、睡眠、尋、伺。<#>(三)上座部的五十二心所法<#>(1)通一切心心所十三︰{1}遍行心所七──觸、受、想、思、三摩地（心一境性）、命、作意。{2}別境心所六──尋、伺、勝解、精進、喜、欲。<#>(2)善心所二十五︰{1}遍行善心所十九──信、念、慚、愧、無貪、無嗔、中舍性、身輕安、心輕安、身輕快性、心輕快性、身柔軟性、心柔軟性、身適業性、心適業性、身練達性、心練達性、身正直性、心正直性。{2}離法三──離身惡作、離語惡作、離邪命。③無量二──悲、喜。④慧──無痴。<#>(3)不善心所十四︰痴、無慚、無愧、掉舉、貪、見、慢、嗔、嫉、慳、惡作、惛沉、睡眠、疑。<#>從這幾宗不同的表裏來看，關于他們的主要分類有︰<#>(1)一般的心所有性︰說一切有部不把這類心所重分，但上座部和瑜伽又把它們分爲兩種︰一種是各種善和惡的心識活動裏面都有的一般心所，叫做‘遍行心所’；另一種是某種情况下才有而僅限于某幾種心識的特別心所，稱爲‘別境心所’。<#>(2)善心所︰瑜伽宗和說一切有部不把此等心所再行分類，而上座部却又把它們分成四種︰即‘遍行善心所、離法、無量’與‘慧’的四種。<#>(3)不善心所︰對于這一群心所法，上座部不予細分，但瑜伽宗又把它們分爲‘根本煩惱’及‘隨煩惱’二種，說一切有部則分爲‘大煩惱地法、大不善地法、小煩惱地法’的三種。<#>(4)不定心所︰瑜伽宗說一切有部另立這第四類的心所，但上座部却把這類的心所歸入前三類中，幷不作另一類。<#>一般的心所有性──說一切有部與瑜伽宗。排列方式雖然不同，但他們所立的法是同的，都只有十法。上座部却有不同之處。他有十三法，除了‘觸、受、想、思、三摩地、作意、勝解、欲’的八法與前二宗相同外，有五法不同。北傳的‘慧’等于南傳的‘無痴’，上座部是放在善心所裏面的。北傳的‘念’，上座部是放在善心所裏面。‘尋’與‘伺’，在上座部是別境心所，北傳却立爲不定心所。上座部的‘精進’（勤），北傳是放在善心所裏面。上座部的‘命根’，北傳是放在心不相應裏面，不屬心所之類的。上座部的‘喜’（pīti），是喜悅或喜愛的喜，五禪支中的‘喜’就是用的這個字。這個‘喜’和慈悲喜舍四無量心中的‘喜’（muditā），在巴利文中，這兩個字是不同的，但依舊譯都譯爲‘喜’。所以上座部在別境心所中有了一個‘喜’（pīti），在善心所中又有一個‘喜’（muditā）。北傳的佛教學者，認爲‘喜’就是‘受’的一方面，所以不把它另立一法。<#>善心所──說一切有部立十法，瑜伽宗則在十法之上加一個‘無痴’成爲十一法，它們的不同也只有這一點而已。可是上座部與前二宗大不相同的却有二十五法之多，而且分類也比較錯綜複雜。我們把南傳和北傳所立的表來對看，除了知道‘念’與‘勤’的地位互易之外，南傳用‘悲’來代替了北傳的‘不害’。北傳表裏的法爲南傳所無的，只有‘不放逸’一法，而南傳表裏的法爲北傳所無的，則有‘喜’、‘三離法’和‘遍行善心所’中從‘身輕快性’到‘心正直性’等十法。<#>不善心所──上座部只有十四個不善心所，不再分類。瑜伽宗有二十六個不善心所，又分爲‘根本煩惱’及‘隨煩惱’二類。說一切有部是十八個，分爲‘大煩惱地法’、‘大不善地法’和‘小煩惱地法’三類。對于這一群的心所，三宗都有相當的差異。先說瑜伽宗與說一切有部的不同。<#>有部的十八法，全部爲瑜伽宗所采用。瑜伽宗的‘惡見、失念、散亂、不正知’四法，則爲有部所無。它們最大的不同之處是屬于根本煩惱這方面。雖然他們所列的大煩惱都是六個，內容却大不相同。說一切有部認爲大煩惱的六法，其中有放逸、懈怠、不信、惛沉、掉舉的五法，都被瑜伽放入隨煩惱裏面。所以只有個‘痴’是同的。爲了要補其他五法的缺，瑜伽宗就從說一切有部的不定法中取出貪、嗔、慢、疑四法作爲根本煩惱。其實瑜伽宗這樣的分法，倒與佛教一般的精神更相符合。瑜伽宗的第六個根本煩惱是‘不正見’，《俱舍論》把它看作只是‘慧’的反面，故不另算作一法。<#>上座部的十四法中有十二法都是前二宗所有，不過只把前二宗別立爲不定心所的‘惡作、睡眠’二法，放到不善心所裏面來，成爲十四法。<#>不定心所──前面已經說過這一類心所爲上座部所沒有，是北傳佛教所獨具。不過上座部把說一切有部所說的不定心所法中的‘尋’與‘伺’二法列入別境心所，其他的六法則全部列入不善心所裏面了。<#>二、略釋上座部的心所<#>現在根據南傳的教典，略釋上座部的五十二個心所法，先說‘通一切心’的七個‘遍行心所’和六個‘別境心所’。<#>(1)觸︰即感觸。由于根、境、識三法的集合而稱爲觸（即根、境、識三法集合所發生的一種感覺）。有擊觸的作用，因由觸于所緣而起，如眼之于色、耳之于聲，雖非如肉體的直接衝擊到一邊，然而由擊觸力能够使心與所緣的境結合。它是由于適當注意的識，依于眼及現前的境而生起，故以現于諸識之門的境爲近因。<#>(2)受︰即覺受（由對象所激起的感情）。有樂受、苦受、喜受、憂受、舍受的五種。以身享受可意可觸之境的時候爲‘樂受’。以身感受不可意可觸之境而覺得苦惱的時候爲‘苦受’。以心享受可意的所緣而覺得愉快的時候爲‘喜受’。以心感受不可意的所緣而覺得苦惱的時候爲‘憂受’。不苦不樂而處于寂靜狀態的爲‘舍受’。<#>(3)想︰爲念（對于對象所造成的概念）。它具有給以再起想念之緣而說‘這就是它’的作用，如木匠想起木料相似。依所取之相而住著于心爲現狀，如盲人摸得了象的一部分之相，住著于心，以爲這便是象的全貌，以現前之境爲近因，如小鹿看見草人而起‘是人’之想相似。<#>(4)思︰即意志活動。它能够統率指導與自己相應之法，如大木匠及其上首弟子能令自他的工作完成，有發動組合的作用。這個思心所，顯然是在于思惟緊急的業務等而令相應的心、心所法共同效力而起的。<#>(5)三摩地（定）︰對于所緣持心平等或正持、等持于心而不散亂故爲定。在《清淨道論》中稱‘三摩地’或‘心止’。在《攝阿毗達摩義論》中則用‘心一境性’（意志集中）。即是心的靜止狀態。<#>(6)命︰即生命（心理的壽命或內存的生力），依此而相應諸法得以活命。<#>(7)作意︰是于意中工作，即置所緣于意中（注意于對象），面向于所緣，使相應的心、心所與所緣相結合。<#>(8)尋︰是尋求、思考的意思，即專注其心于所緣。<#>(9)伺︰是伺察，即深深考察，數數思惟于所緣。<#>‘尋’與‘伺’的區別是︰尋粗伺細，前者初置心于所緣境，後者數數用心繼續思惟。<#>(10)勝解︰等于信解。有確信的特相，不猶豫的作用，以决定爲現狀，以確信之法爲近因。即于所緣深信不動搖的狀態。<#>(11)精進︰是勇猛、效力、不消沉的狀態。《增支部》第二卷說︰‘怖畏（無常等）的人，作如理的精進，故以怖畏或以令起精勤的故事爲近因。’<#>(12)喜︰是喜歡、喜愛，即身心充滿著喜悅的意思，喜有小喜、刹那喜、繼起喜、踴躍喜、遍滿喜的五種。<#>(13)欲︰即希望去做的意思。遍求、希求、欲取于所緣，如在黑暗中伸手去摸東西相似。<#>下麵略釋二十五個善心所。關于這二十五心所的四種分類，已如前例。<#>(1)信︰即信任。有淨信或從不信至信的作用。以起正信之事爲近因。如以手取物，以信能取善法，如由種子而得果實，由信能得涅槃之果。<#>(2)念︰即憶念。念能堅住于所緣而不忘失。<#>(3)慚︰即有耻與厭惡之意，有耻作諸惡的作用。以尊重自己爲近因。<#>(4)愧︰即愧懼與怖惡的意思，有怖畏諸惡的作用。以尊重他人爲近因。<#>(5)無貪︰是不貪、不滯著。即于所緣不貪求、不執著，如水珠滴于荷葉相似。有不遍取的作用。<#>(6)無嗔︰即不激怒、不違拒而溫和，如隨順的親友。有調伏嗔害及熱惱的作用。<#>(7)中舍性（平等性）︰即舍置。使心與心所平衡，對于心及心所抱中立的態度。有遮止過與不及和斷絕偏向的作用。<#>(8)身輕安、(9)心輕安︰即身的安息與心的安息。這‘身’，是指‘受、想、行’的三蘊。身心的輕安，即寂滅身心的不安而得清凉的狀態。具有消滅身心不安、對治身心不寂靜的掉舉等煩惱的作用。<#>(10)身輕快性、(11)心輕快性︰即寂滅身（受、想、行）心的沉重而得輕快的狀態。有消滅身心沉重、對治身心沉重狀態的昏沉和睡眠等煩惱的作用。<#>(12)身柔軟性、(13)心柔軟性︰即寂滅身（受、想、行）心的强悍而得柔軟的狀態。有消滅身心强悍、對治身心强悍狀態的見與慢等煩惱的作用。<#>(14)身適業性、(15)心適業性（堪任）︰即寂滅身（受、想、行）心的不適業狀態而成爲適業成功的狀態。有消滅身與心不適業狀態于‘掉舉、昏沉、睡眠、見、慢’之外而能對治身心不適業狀態的諸蓋，能于信樂事中取得信樂，能于有利的行爲中而取得堪任適當的作用。<#>(16)身練達性、(17)心練達性（熟練）︰即身（受、想、行）心無有過失而健全熟練的狀態。有消滅身心不健全、能對治身心過失的不信等作用。<#>(18)身正直性、(19)心正直性︰即身（受、想、行）心正直的狀態。有消滅身心歪曲、能對治身心成爲歪曲狀態的諂與誑等的作用。<#>(20)離身惡作、(21)離語惡作、(22)離邪命︰即遠離身、語、意的惡作，有擺脫身、語、意等惡作的作用。以信、慚、愧、少欲等爲近因。這三法之名是依據《清淨道論》的。《攝阿毗達摩義論》中則稱爲‘正業、正語、正命’。<#>(23)悲︰即心中悲憫或同情他人的苦。以拔除有情之苦爲相，有不堪任他人之苦的作用，以不害爲現狀。害的止息便是悲的成就。<#>(24)喜︰見他人的有利而生喜悅。有見諸有情所得利益而無嫉妒的作用。不樂的止息，便是喜的成就。<#>(25)無痴︰即不痴迷。有通達如實性或無過的特相，而照境的作用。<#>下麵略釋十四個不善心所︰<#>(1)痴︰是愚痴、無智或心的暗昧，不能如理作意。有不通曉或覆蔽所緣的自性的作用。痴，是一切不善的根本。<#>(2)無慚、(3)無愧︰無慚，是無慚厭或無耻，即不厭惡身的惡行等的狀態。無愧，是無愧懼，即不畏縮或無怖畏身的惡行等的狀態。它們是慚與愧的反面。<#>(4)掉舉︰即心的浮動、不寂靜而散亂的狀態。如風吹旗揚，有不穩定的作用。<#>(5)貪︰是貪愛所緣。以不施捨爲現狀。有粘著所受的作用。<#>(6)見︰即邪見，或不如理的見解。有執著的作用。<#>(7)慢︰即令心高舉、欲自標榜的狀態。有傲慢的作用。<#>(8)嗔︰即激怒的狀態。有燃燒自己身體的作用。<#>(9)嫉︰即嫉妒。有不喜見他人的繁榮的作用。<#>(10)慳︰即隱秘自己已得或當得利益的狀態。有不能與他人共有他的所得利益的作用。<#>(11)惡作︰即輕蔑或後悔其所作的狀態。<#>(12)昏沉︰即心的沉重或消沉而不堪努力的狀態。有除去精進的作用。<#>(13)睡眠︰即心的倦睡、沉滯及眼的昏昏欲睡的狀態。有除去精進的作用。<#>(14)疑︰即猶豫不决。有動搖的作用。疑，是行道的障礙。<#>［參考資料］　《正法念處經》卷十七；《界身足論》卷上；《品類足論》卷三；《衆事分阿毗曇心論》卷一；《成實論》卷五；《攝大乘論釋》卷四；《八宗綱要》卷上；方立天《佛教哲學》；熊十力《佛家名相通釋》；《木村泰賢全集》第四册。<#>


vietnamese:
tâm sở hữu pháp y tứ nhất thiết sinh <pttđ>


meanings:
(1327-1415) Thiền tăng đời Minh, họ Tôn, tự Đại Tông, hiệu Phật Huyễn, người Thượng Ngu (Chiết Giang), Trung Quốc. Năm 15 tuổi sư theo Ốc Công xuất gia, lại đến chùa Tây Thiên Trúc ở Hàng Châu tham kiến Cổ Đảnh Minh Công, ở lại làm Thị giả. Sau nghe Đàm Ngạc thuyết pháp ở chùa Quốc Thanh, Thiên Thai liền đến tham yết, được ấn chứng. Đời Minh niên hiệu Hồng Vũ (1368-1398) sư trụ trì Quốc Khánh, Đông Sơn, Thượng Ngu, năm thứ 13 (1380) dời sang chùa Trung Thiên Trúc, Hàng Châu. Niên hiệu Vĩnh Lạc thứ 4 (1406) sư phụng sắc vào kinh tham gia việc biên tập »Vĩnh Lạc Đại Điển«. Tuổi già ẩn cư nơi am Tịch Chiếu, Thượng Ngu. Tác phẩm: Phật Pháp Kim Thang Biên 16 quyển.


vietnamese:
tâm hỗn trọc giả hữu tam quá thất <pttđ>


vietnamese:
tâm cuồng tâm loạn tứ cú phân biệt <pttđ>


vietnamese:
tâm vương tâm sở liễu tướng sai biệt <pttđ>


meanings:
Ý nói lãnh ngộ lí muôn pháp đều không, trừ sạch tục tình vọng niệm, trúng tuyển thành Phật. Đây là cách nói dùng khoa cử khảo thí để thí dụ. Cập đệ: Thi đậu, trúng tuyển kì thi. Minh Giác ngữ lục q. 1 ghi: »問 選 佛 場 開。 還 許 學 人 選 也 無。 師 云。 切 忌 點 額。 學 云。 恁 麼 則 心 空 及 第 歸 也。 – Hỏi: Trường tuyển Phật đã mở, có tuyển chọn học nhân hay không? Sư đáp: Rất kị điểm trán. Học nhân thưa: Thế ấy thì tâm không được thi đậu vậy«.


meanings:
(term) mental suffering (mānasaṃ duḥkham)


meanings:
1400梵語 citta-carya。<一>心內之作用、活動、狀態、變化。所謂「言語道斷心行處滅」，即指既無法用語言表達，亦不能以心思加以計度。有關心之活動，如自心之喜愛、喜好；大乘起信論說眾生之心行不等，專為喜好文簡義豐之文語者著起信論。　<二>心之對象。心作用所及之範圍。〔中論卷三觀法品〕　<三>心之志向、心願、性向、決心等。〔無量壽經卷上〕　<四>於心所起之分別意識、妄想、計較分別。〔景德傳燈錄卷十九、碧巖錄第四十六則〕　<五>心、行之合稱。淨土教中，安心與起行，稱為他力之心行；菩提心與眾多之善行（發心修行），稱為自力之心行。〔安樂集卷上〕


meanings:
non-separation of the mind and its functions


vietnamese:
tâm hạnh xứ diệt ngôn ngữ đạo đoạn <đpb>


meanings:
Yếu chỉ thiền pháp. Tiết Long Đàm Hoà thượng trong TĐT, q. 5 ghi: »受 具 戒 已、 執 爨 數 年、 忽 於 一 日 問 天 皇 曰：某 甲 身 廁 僧 倫、 已 果 足 志、 未 蒙 和 尚 指 示 箇 心 要、 伏 乞 指 示。 天 皇 曰： 你 自 到 吾 身 邊 來、 未 嘗 不 指 汝 心 要。 – Thụ giới cụ túc rồi, sư làm bếp được vài năm. Một hôm sư chợt hỏi Thiên Hoàng rằng: Tuy thân con đã được dự vào hàng ngũ của chư tăng, đã thoả mãn chí nguyện nhưng chưa được Hoà thượng chỉ dạy tâm yếu, cúi xin Thầy chỉ dạy! Thiên Hoàng nói: Từ ngày ngươi đến ở bên cạnh ta, ta chưa từng chẳng chỉ dạy tâm yếu cho ngươi«.


meanings:
1409請參閱 般若波羅蜜多心經 請參閱 波羅蜜多心經幽贊 梵語 citta-vimukti。謂由定力而於定障得解脫。與「慧解脫」相對。其原始本義，係指心由一切束縛中解放；解脫之當體即為心，故稱心解脫；而以智慧解脫者，則稱慧解脫。但後世術語化，將無明之滅稱慧解脫，將渴愛之滅稱心解脫。更以心解脫連結於禪定，謂依定而解脫定障，與無貪相應者，稱為心解脫。依慧而解脫煩惱障，與無癡相應者，稱為慧解脫。此二者同時解脫，則稱俱解脫。俱舍宗即將阿羅漢分類為慧解脫、俱解脫（得滅盡定）二種，又有所謂無量心解脫、無所有心解脫等種種心解脫之說。〔中阿含卷二十九說處經、大毘婆沙論卷一○一、成實論卷十五止觀品、集異門足論卷三、俱舍論卷二十五〕


meanings:
(1058-1129) Thiền tăng đời Tống, họ Từ, người xứ Đan Lăng Mi Châu (nay thuộc Tứ Xuyên) Trung Quốc. Năm 30 tuổi được độ làm tăng, đến Thành Đô học Duy Thức, nghiên cứu sâu rộng trong 10 năm; bỗng một hôm có người hỏi đến, sư mờ mịt chẳng biết đáp ra sao, nên bỏ môn này. Sư đến Tương Dương (nay là huyện Tương Phàn tỉnh Hồ Bắc) nương ngài Cốc Ẩn Hiển để tham thiền. Độ 10 năm sau, một hôm nghe ngài Phật Giám Huệ Cần thuyết pháp ở Thư Châu (nay là huyện Tiềm Sơn tỉnh An Huy), sư đại nghi, liền ở lại đây. Một chiều nọ, sư bỗng nhiên như người tỉnh mộng, được Huệ Cần ấn khả, và nối pháp ngài. Năm 1112, sư khai pháp ở chùa Thiên Ninh Vạn Thọ tại Tương Dương. Năm 1119, sư trụ trì viện Văn-thù tại Đảnh Châu (nay là huyện Thường Đức, Hồ Nam). Sư rất tinh tường kệ tụng, được các thiền tăng rất mến mộ. Năm 1129, nhằm lúc có giặc đến, chư tăng thỉnh sư về Nam. Sư cho rằng người học đạo là vì việc liễu thoát sinh tử nên không chịu lánh nạn, nhân đây sư bị giặc giết chết.


vietnamese:
tâm viễn hành độc hành vô thân muội ư quật <pttđ>


meanings:
Tháp nằm trong khuôn viên chùa Thất Tháp, thành phố Ninh Ba, tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc. Xây dựng vào niên hiệu Hàm Thông thứ 14 (873) đời Đường, niên hiệu Quang Tự thứ 32 (1906) đời Thanh, trụ trì Từ Vận trùng tu, trên khắc 12 chữ »Đường sắc tứ Tâm Cảnh Thiền sư chân thân xá-lợi tháp«. Chia làm ba phần bệ tháp, thân tháp, đỉnh tháp, hình tròn, tạo dáng trang trọng, đường nét đẹp đẽ. Trên tháp có bài minh văn giới thiệu sự tích của Thiền sư Tâm Cảnh và quá trình xây dựng tháp. Đây là minh văn sinh ra từ bút tích của người đời Đường, hiện chỉ còn 117 chữ.


meanings:
① Ắt hẳn, lời nói quyết định, như tất nhiên 必然 sự tất thế. ||② Mong được hi vọng mà có ý muốn cho tất được. Như vô ý vô tất 毋意毋必 đừng cứ ý riêng mình, đừng cầu ắt phải thế. ||③ Hẳn, như hữu công tất thưởng 有功必賞 có công ắt hẳn được thưởng.


meanings:
① Ắt, ắt hẳn, tất, chắc chắn, nhất định, cần phải, bắt buộc phải: 有法必依，執法必嚴，違法必究 Có luật thì phải tuân thủ, thi hành luật thì phải nghiêm, vi phạm luật thì phải truy cứu; 必不可少 Không thể thiếu được; 必要 Cần thiết, cần phải, tất yếu; 必 能成功 Ắt sẽ thành công; 他未必來 Anh ấy chưa chắc đã đến; 有功必賞 Có công ắt sẽ thưởng; 必由之路 Con đường phải (trải) qua, con đường tất yếu. 【必定】tất định [bìdìng] Tất phải, chắc chắn, nhất định, hẳn: 必定如此 Nhất định phải như thế, hẳn phải như thế; 【必將】 tất tương [bìjiang] (văn) Tất sẽ, ắt sẽ, nhất định sẽ: 不築必將有盜 Nếu không đắp lại tường hỏng, nhất định sẽ có trộm đạo leo vào (Hàn Phi tử: Thuế nan); 【必然】 tất nhiên [bìrán] Tất nhiên, dĩ nhiên: 必然性 Tính tất yếu, sự tất nhiên, lẽ tất nhiên; 【必須】tất tu [bìxu] Cần phải, phải: 必須指出 Cần phải vạch ra; 必須做到 Phải làm cho được; ② (văn) Cho là chắc chắn, hoàn toàn khẳng định: 毌意毌必 Đừng có ý riêng, đừng cầu ắt phải thế (đừng khẳng định chắc chắn) (Luận ngữ: Tử hãn); ③ (văn) Nếu như: 王必無人，臣願奉璧往使 Nếu nhà vua không có người thì thần xin mang viên ngọc bích đi sứ (Sử kí: Lạn Tương Như liệt truyện); 必能 行大道，何用在深山？ Nếu thi hành được đạo lớn, thì cần gì phải ở chốn rừng sâu? (Đỗ Tuân Hạc: Đề Hội Thượng Nhân viện).


meanings:
(term) Heaven of the Thirty-three (gods)


meanings:
（梵 Trāyastriṃśa，巴 Tāvatiṃsa，藏 Sum-cu-rtsa-gsum-pa）音譯多羅夜登陵舍，意譯‘三十三天’。‘忉利’是梵名的略稱。此天爲欲界六天中的第二天。在須彌山頂。帝釋天止住于中央的大城，四方各有八城由其眷屬天衆居住，合計共有三十三天。此即其名稱的由來。<#>此天距須彌山半腹的四天王住處第四層有四萬由旬。距大海有八萬由旬。四面亦各爲八萬由旬。四隅各有一峰，其高五百由旬，由號稱金剛手的藥叉神居住，以守護諸天。中央的大城名爲善見（喜見）。周圍一萬由旬，高一由旬半（一說四百由旬）。其地平坦，乃真金所成。且以雜寶嚴飾，觸地柔軟如兜羅綿。城中有殊勝宮殿，周圍千由旬，以種種妙寶莊嚴。城外四面有衆軍、粗惡、雜林、喜林四苑。距四苑二十由旬有四妙地，是諸天衆游戲處。城外東北有圓生樹、枝條傍布，高廣都是百由旬。開花時妙香四溢，順風可達百由旬，逆風可達五十由旬，是天衆受欲樂處。城外西南角有善法堂，當半月三齋日，三十三天衆集會于此評論如法、不如法之事。城側有伊羅鉢那大龍王宮殿。<#>此天之有情壽量達千歲。其一晝夜相當人間百年。行淫欲時雖交行如人間，唯泄完風氣後熱惱便除。身量一由旬，天衣長二由旬寬一由旬。初生時如同人間六歲兒。色身圓滿，自有衣服。相傳佛母摩耶夫人命終後生于此天，佛曾上升忉利天爲母說法三個月。<#> ［參考資料］　《正法念處經》卷二十五～卷三十五；《俱舍論》卷十一；《長阿含經》卷二十〈忉利天品〉、卷三〈游行經〉；《中阿含》卷一〈晝度樹經〉、卷五十五〈持齋經〉；《大樓炭經》卷四；《法苑珠林》〈諸天部 ；《經律異相》〈天部〉；《法界安立圖》卷中之上；定方晟《インド宇宙志》。<#>


meanings:
1930梵名 Trāyastriṃśa，巴利名 Tāvatiṃsa。音譯多羅夜登陵舍、怛唎耶怛唎奢。又作三十三天。於佛教之宇宙觀中，此天位於欲界六天之第二天，係帝釋天所居之天界，位於須彌山頂；山頂四方各八天城，加上中央帝釋天所止住之善見城（喜見城），共有三十三處，故稱三十三天。　據正法念處經卷二十五載此三十三天為：住善法堂天、住峰天、住山頂天、善見城天、鉢私地天、住俱吒天、雜殿天、住歡喜園天、光明天、波利耶多樹園天、險岸天、住衋I岸天、住摩尼藏天、旋行地天、金殿天、鬘影處天、住柔軟地天、雜莊嚴天、如意地天、微細行天、歌音喜樂天、威德輪天、月行天、閻摩娑羅天、速行天、影照天、智慧行天、眾分天、住輪天、上行天、威德顏天、威德燄輪天、清淨天等。　此天之有情身長一由旬，衣重六銖，壽一千歲（以世間百年為一日一夜），食淨摶食，有男娶女嫁之事，乃藉身身相近而以氣成就陰陽，初生時，如人類六歲模樣，色圓滿，自有衣服。又此天具足種種妙寶，有殊勝之樓閣、臺觀、園林、浴池、階道等，詳載於長阿含經卷二十忉利天品。據俱舍論卷十一載，此天位於須彌山頂，四角各有一峰，高五百由旬，有藥叉神名金剛手者，止住其中守護諸天。此外，尚記述此天境界之莊嚴情形，然與阿含經所述略異。　忉利天為帝釋之住處，此信仰自古即盛行於印度。傳說佛陀之母摩耶夫人命終後生於此天，佛陀曾上昇忉利為母說法三個月。〔雜阿含經卷十九、卷二十三、卷四十五、中阿含卷一晝度樹經、卷五十五持齋經、長阿含卷三遊行經、增一阿含經卷二十八、卷三十三、卷三十七、佛昇忉利天為母說法經、正法念處經卷二十六至卷三十五、有部毘奈耶雜事卷三十六、大智度論卷九、卷五十六、玄應音義卷二〕


meanings:
Nhiều lời. Lải nhải. Tiết »Tuyết Phong Tư Huệ Thiền sư« trong NĐHN q. 16 ghi: »如 今 每 日 鳴 鼓 陞 堂、 忉 忉 怛 怛 地。 問 者 口 似 紡 車、 荅 者 舌 如 霹 靂。 總 似 今 日、 靈 山 慧 命。 殆 若 懸 絲。 少 室 家 風、 危 如 累 卵。 – Hiện tại mỗi ngày đánh trống thăng đường để lải nhải, người hỏi miệng tợ máy dệt, người đáp lưỡi như sấm sét. Cứ như hôm nay huệ mạng Phật Tổ nguy như chỉ mành treo chuông, môn phong nhà thiền bấp bênh như trứng để đầu đẳng«.


meanings:
① Ghen ghét, như đố kị 妒忌 thấy người đẹp hơn mà tức, gọi là đố 妒, thấy người giỏi hơn mà tức gọi là kị 忌. ||② Sợ, như vô sở kị đạn 無所忌憚 không thửa sợ hãi. ||③ Ngày kị, ngày đứng thân chết gọi là kị. Phàm những ngày nào là ngày người trước mình chết đều gọi là kị, như ta gọi ngày giỗ là ngày kị là theo nghĩa ấy. ||④ Kiêng kị. ||⑤ Một âm là kí, dùng làm tiếng trợ ngữ (giúp lời).


meanings:
① Ghen, ghét: 忌才 Ghen (ghét) người có tài; ② (Ăn) kiêng: 忌食生冷 Kiêng những đồ sống và lạnh; ③ Nể, kiêng dè, sợ: 無所忌憚 Không kiêng sợ gì cả; ④ Cai, chừa: 忌煙 Cai thuốc; 忌賭 Chừa cờ bạc; ⑤ Ngày giỗ; ⑥ (văn) [đọc kí] Trợ từ cuối câu: 叔善射忌，又良御忌 Đại thúc bắn tên giỏi, lại cỡi ngựa hay (Thi Kinh: Trịnh phong, Đại thúc vu điền).


meanings:
（梵 kṣāntī，巴 khantī、khanti，藏 bzod-pa）(一)六波羅蜜或十波羅蜜之一。或譯爲羼提、忍辱。如《摩呵般若波羅蜜經》卷一雲（大正8·219a）︰‘心不動故應具足羼提波羅蜜。’即將心靜止于真理上不爲其他惱害、侮辱所動。有二忍、三忍、四忍、五忍、六忍、十忍等之分類。<#>‘二忍’，即生忍與法忍。‘三忍’爲︰耐怨害忍、安受苦忍、諦察法忍。‘四忍’爲︰無生法忍、無滅忍、因緣忍、無住忍。‘五忍’即︰伏忍、信忍、順忍、無生忍、寂滅忍。‘六忍’爲︰信忍、法忍、修忍、正忍、無垢忍、一切智忍。‘十忍’爲︰隨順音聲忍、順忍、無生法忍、如幻忍、如焰忍、如夢忍、如響忍、如電忍、如化忍、如虛空忍。<#>(二)在阿毗達磨及唯識學體系中，‘忍’屬加行道順抉擇分，爲四善根位的第三善根位。又稱忍位、忍法。<#>(1)依阿毗達磨所說，忍爲暖位、頂位善根成熟時所生之善根，忍可四諦之義此爲最勝，是不再退墮惡趣之位。有下中上三品。下品之忍與頂位相同，具觀察四諦之境，具修十六行相。中品之忍爲漸次减少其所緣與行相，最後以審慮及决定二心思惟欲界苦諦之境。上品之忍僅一刹那修欲界苦諦一行相，不相續，直入世第一法。或說四善根中，暖、頂二位是下品，忍位是中品，世第一法位是上品。<#>(2)依唯識家所說，在暖、頂二位斷所取；在忍位，心住于能取行相之唯識；在世第一法位時斷能取。<#>◎附一︰印順《金剛般若波羅蜜經講記》（摘錄）<#>忍不但忍辱，還忍苦耐勞，忍可（即認透確定）事理。所以論說忍有三︰忍受人事間的苦迫，叫生忍；忍受身心的勞苦病苦，以及風雨寒熱等苦，叫法忍；忍可諸法無生性，叫無生忍，無生忍即般若慧。常人所不易忍的，即受人的欺虐等，所以經中多舉忍辱爲例。不論世間事或出世大事，在實行的過程中，身心的、自然的、人事的，都有種種的糾纏、困難。尤其是菩薩發大心，行廣大難行，度無邊衆生，學無量佛法，艱苦是必然不免的。爲衆生而實行利濟，衆生或不知領受，或反而以怨報德，在這情形下，如不能安忍，那如何能度衆生？所以爲了度生，成佛大事，必需修大忍才能完成。忍是强毅不拔的意解力；菩薩修此忍力，即能不爲一切外來或內在的惡環境，惡勢力所屈伏。受得苦難，看得徹底，站得穩當，以無限的悲願熏心，般若相應，能不因種種而引起自己的煩惱，退失自己的本心。所以，忍是內剛而外柔，能無限的忍耐，而內心能不變初衷，爲了達成理想的目標而忍。佛法勸人忍辱，是勸人學菩薩，是無我大悲的實踐，非奴隸式的忍辱！<#>佛告須菩提︰般若是第一波羅蜜，即具足六波羅蜜。例如忍辱波羅蜜，在與般若相應而能深忍時，即能忍的我，所忍的境與忍法，都不可得，所以即非忍辱波羅蜜。能如此，才能名爲忍波羅蜜。<#>◎附二︰〈十忍〉（編譯組）<#>(一)指菩薩斷無明惑，證諸法本來寂然時，所得的十種安住心。依新譯《華嚴經》卷四十四及《大乘義章》所述，此十忍即︰<#>(1)音聲忍︰聞說一切真實法不驚不怖，信解<#>愛樂，專心憶念修習安住。<#>(2)順忍︰于諸法思惟觀察，平等無違，隨順<#>了知，令心清淨。<#>(3)無生法忍︰觀一切法無生無滅平等寂靜。<#>(4)如幻忍︰觀一切法皆如幻，一備一切，一<#>切成一，因緣虛集無有定性。<#>(5)如焰忍︰覺悟世間一切如熱時之炎，誑相<#>虛集無有真實。<#>(6)如夢忍︰解知世間一切如夢之所見，非有<#>非無，不可壞不可著。<#>(7)如響忍︰知一切法皆如響，不由內出不由<#>外出，但從緣起。<#>(8)如影忍︰如電光照諸色像毫無分別。<#>(9)如化忍︰知世間一切法如世之化法，非有<#>非無。<#>(10)如虛空忍︰知一切法如虛空之寂而無所有<#>，如虛空之體性清淨。<#>以上十忍中的最初三忍，相當于《無量壽經》卷上所說的音聲忍、柔順忍、無生法忍，以及《月燈三昧經》卷二的隨順音聲忍、思惟隨順忍、修習無生忍。<#>(二)菩薩行中的十忍︰<#>(1)內忍︰謂對饑渴、寒熱、憂悲、疼痛等身<#>心的苦惱能自忍受，不感苦惱。<#>(2)外忍︰對種種惡言駡詈，毀及自己或父母<#>、眷屬、師長、同學、三寶等不生嗔恚。<#>(3)法忍︰對諸經所說微妙幽深之法義，不驚<#>不怖。念言我若不知悉此等法義，不能獲得菩<#>提，勤求咨問讀誦。<#>(4)隨佛教忍︰嗔惱毒心起時，思惟此身由何<#>而生，或法相因何緣起，了不見所從生，不見<#>所緣起。作是思惟已，嗔怒之心即便减少。<#>(5)無方所忍︰不分晝夜，此方彼方，于一切<#>時一切方常生忍心。<#>(6)修處處忍︰以平等心忍一切人，不問其尊<#>卑親疏。<#>(7)非所爲忍︰非爲事緣、怖畏、行恩、順世<#>及慚愧等而忍，而是無所爲而修忍。<#>(8)不逼惱忍︰若有人來起發嗔恚亦忍，不起<#>發嗔恚亦忍。<#>(9)悲心忍︰受衆生駡辱毀惱，不起嗔恚，反<#>起悲心憐憫之。<#>(10)誓願忍︰憶往昔于諸佛前，嘗發拔濟衆生<#>之誓願，自忖我今不能忍，不僅不能自度，更<#>不能利他，故對一切事緣，不生嗔恚。<#>如是諸忍，若無所乏少，悉皆具足成就，始堪耐衆苦，精進修行。又據《無量壽經》卷上載，法藏菩薩于因位修行時，以具足如是諸忍，故能代一切衆生受苦，成就願行。<#>(三)通教菩薩觀五陰三界、因果二諦等法所成就的十忍。即︰<#>(1)戒忍︰謂由觀色陰，而不犯禁制，即得戒<#>忍。<#>(2)知見忍︰謂由觀識陰，了知一切諸法邪正<#>之見，皆從識心而生，即得知見忍。<#>(3)定忍︰謂由觀想陰，不起亂思，即得定<#>忍。<#>(4)慧忍︰謂由觀受陰，無苦樂相，即得智慧<#>忍。<#>(5)解脫忍︰謂由觀行陰，無造作相，即得解<#>脫忍。<#>(6)空忍︰謂由觀三界苦果，無有實體，即得<#>空忍。<#>(7)無願忍︰謂由觀三界苦因，皆悉空故，即<#>得無願忍。<#>(8)無相忍︰謂由觀三界因果之法皆空，即得<#>無相忍。<#>(9)無常忍︰謂由觀俗諦之境，一切有爲之法<#>，悉皆虛幻，即得無常忍。<#>(10)無生忍︰謂由觀真諦之境，是無爲法，諸<#>念不生，即得無生忍。<#>［參考資料］　《發智論》卷一；《大毗婆沙論》卷三、卷五、卷七；《雜阿毗曇心論》卷五；《俱舍論》卷二十三；《順正理論》卷六十一、卷六十二；《瑜伽師地論》卷二十五；《阿毗達磨雜集論》卷十三；《成唯識論》卷九；《唯識三十頌釋》；《中邊分別論釋疏》。<#>


meanings:
2889忍辱、忍耐、堪忍、忍許、忍可、安忍等意。即受他人之侮辱惱害等而不生瞋心，或自身遇苦而不動心，證悟真理，心安住於理上。依經論所載，忍有多種分類：　(一)二忍：(1)生忍與法忍。據大智度論卷六載，雖受眾生迫害或優遇，仍不執於其違順之境而忍，又觀眾生無初、中、後之別，而在眾生之上體認空理，不墮於斷、常二邊，不陷於邪見，此即生忍（又作眾生忍）；體認一切事物之實相為空，心安住於此真理之上而不動，此即法忍（又作無生法忍）。然同論卷十四、卷十五所說則稍有差異，謂忍耐眾生之迫害、禮遇，稱為生忍；對心法（即瞋恚、憂愁等屬於心者）、非心法（即寒、暑、風、雨、飢、渴、老、病、死等不屬於心者）之忍耐，稱為法忍。(2)世間忍與出世間忍。大乘大集地藏十輪經卷九福田相品謂，初心菩薩以有漏心，依諸果報福業，對所遇世間苦樂違順之事加以忍耐，稱為世間忍，即有相、有漏之安忍；大菩薩安住法性之理，自在表現各種作用，而無絲毫執著，稱為出世間忍，即無相、無漏之安忍。(3)安受苦忍與觀察法忍。據大明三藏法數卷五之說，前者即能安心忍受疾病、水火、刀杖等苦，而不為所動；後者即觀察諸法體性虛幻，本無生滅，信解真實而心無妄動，安然忍可。　(二)三忍：(1)忍辱波羅蜜分為三種，世親攝大乘論釋卷七載，三忍為：1.耐怨害忍，即受他人之怨憎惱害亦加以忍耐。2.安受苦忍，即為疾病、天災所逼亦加以忍受。3.諦察法忍，又作觀察法忍，即諦察諸法不生不滅之真理，心無妄動。其中，後者為前二者之所據。前二忍相當於大智度論所說之生忍，後者相當於法忍。據俱舍論光記卷二十六載，此三忍各以無瞋、精進、慧為體。又大乘阿毘達磨雜集論卷十二列舉十八任持，以此三忍分別配於不捨有情任持、捨下劣心任持、無生法忍任持。(2)三法忍，證悟法理而安心，分為三種。依無量壽經卷上、月燈三昧經卷二等，三法忍即：1.音響忍，又作隨順音響忍。指聽聞佛說法之音聲，能知諸法道理，安住於法。2.柔順忍，又作思惟隨順忍。指藉自己思惟，而隨順諸法之真理，安住於法。3.無生法忍，又作修習無生忍。即離相，頓契於法之真理而安住。有關得此三法忍之菩薩究應配於何階位，諸說紛異，法位配以仁王經五忍中之前三忍，慧遠配以同經五忍之中間三忍，新羅憬興則配以同經中之第一伏忍之三位。(3)喜、悟、信三忍。即觀阿彌陀佛，或信其本願所得利益之無生法忍之三名。善導觀經疏序分義解釋經中「得無生法忍」之句，舉出三忍之名，主張十信位菩薩所得之忍，絕非解行以上之忍。依此，日僧良忠稱於十信位中所得之忍為信忍，又作十信中忍。是時歡喜而大悟，故名喜忍、悟忍。證空謂領解觀門為無生忍，此乃信本願所得之利益，故名信忍；親鸞則則作為得他力信之一念時之利益。(4)伏忍、柔順忍、無生忍三忍。據天台宗，通教三乘與共之十地中，第一乾慧地之菩薩為伏忍，第二性地之菩薩為柔順忍，第三八人地、第四見地之菩薩名無生忍。　(三)四忍。據思益梵天所問經卷一載，四忍即：(1)無生法忍，忍可諸法之自性空寂本來無生。(2)無滅忍，忍可諸法本來不生無滅。(3)因緣忍，忍可諸法依因緣生，本來無自性。(4)無住忍，即心不住著而無異念相續。　(四)五忍，依菩薩證悟法理而安心之程度所立之階位。據仁王般若經卷上，五忍為：(1)伏忍，即已制伏煩惱，然尚未斷滅。指地前之三賢位（十住、十行、十迴向）。(2)信忍，即已得無漏信之初、二、三地菩薩。(3)順忍，即順理而趣向無生果之四、五、六地。(4)無生忍，即悟入諸法不生之理而安住之七、八、九地。(5)寂滅忍，即斷諸惑而寂靜安住之第十地及佛果。此外，前四忍各分上、中、下，後一忍分為上、下，合為十四忍。　(五)六忍，又作六忍法。據菩薩瓔珞本業經卷上載，六忍為：(1)信忍，信一切法即空之忍。(2)法忍，認一切法即假之忍。(3)修忍，修中觀，知一切法理事圓融之忍。(4)正忍，認確實中道之忍。(5)無垢忍，信證無煩惱染污之清淨心之忍。(6)一切智忍，得一切智，忍可中道之法的最上忍。　(六)十忍：(1)指菩薩忍受真理而得之十種安住心。據舊譯華嚴經卷二十八之十忍品載，十忍即：隨順音聲忍、順忍、無生法忍、如幻忍、如焰忍、如夢忍、如響忍、如電忍、如化忍、如虛空忍。(2)指菩薩之十種忍受行。依寶雲經卷一所記，十忍即：內忍、外忍、法忍、隨佛教忍、無方所忍、修處處忍，非所為忍、不逼惱忍，悲心忍、誓願忍。　此外，大乘理趣六波羅蜜多經卷六又舉出三十二種安忍，即：無貪、不害、無熱惱、無瞋、無恨、無念、無諍、不染欲境、能護自他、順菩提心、無分別心、不著生死、順業果、身清淨、口意清淨、堅固不退、言說自在、無遍計、自覺聖智、將護彼意、修四梵行不隨禪生、於人天樂得自在、相好圓滿、梵音深妙、滅除諸惡、遠離慳垢、除斷嫉妒、捨諸怨賊、近菩提分、離諸不善、樂處寂靜、獲諸佛法。瑜伽師地論卷四十二忍品則列舉自性忍、一切忍、難行忍、一切門忍、善士忍、一切種忍、遂求忍、此世他世樂忍、清淨忍等九種忍。經論中並謂「忍」具有為十利之本、諸佛神通之原、一切出家之力、伏諸惡、渡生死而至涅槃等功德利益。〔長阿含經卷二十一戰鬥品、增一阿含經卷四十四「十不善品」、佛遺教經、正法念處經卷六十觀天品。大般若經卷三六六巧便行品、六度集經卷五。解深密經卷四地波羅蜜多品、三卷本大般涅槃經卷下、首楞嚴三昧經卷上、大寶積經卷四十五、大方等大集經卷十二無言菩薩品、瑜伽師地論卷五十七、卷九十二、大智度論卷三十、法界次第初門卷下之上〕（參閱「二忍」196、「十忍」438、「三法忍」571、「五忍」1097、「六忍」1265、「四忍」1697）


meanings:
① Nhịn, như làm việc khó khăn cũng cố làm cho được gọi là kiên nhẫn 堅忍, khoan dong cho người không vội trách gọi là dong nhẫn 容忍, v.v. ||② Nỡ, làm sự bất nhân mà tự lấy làm yên lòng gọi là nhẫn. Như nhẫn tâm hại lí 忍心害理 nỡ lòng làm hại lẽ trời.


meanings:
① Nhịn, nén, chịu đựng: 是可忍，孰不可忍 Quyết không thể nhịn được!; ② Tàn nhẫn, nỡ lòng, đang tâm: 忍心害理 Nỡ lòng hại lẽ trời; 忍暴滋甚 Ngày một thêm tàn bạo (Hậu Hán thư); 殘忍 Tàn nhẫn, ác, tàn ác.


meanings:
(The power of) tolerance, endurance, forbearance


meanings:
stage of patience in regard to phenomena


vietnamese:
nhẫn ba la mật đa thập chủng thanh tịnh <pttđ>


vietnamese:
nhẫn ba la mật đa chủng tính tướng <pttđ>


meanings:
（梵 kṣānti，巴 khantī、khanti，藏 bzod-pa）六波羅蜜之一，十波羅蜜之一。音譯羼提、羼底、乞叉底；意譯作安忍或忍。即心能安住而堪忍侮辱或惱害。《大乘義章》卷十二雲（大正44·70 5b）︰‘言羼提者，此名忍辱。他人加毀名之爲辱，于辱能安目之爲忍。’《瑜伽師地論》卷五十七謂忍辱有三種行相，即不忿怒、不報怨、不懷惡。蓋梵語ks!a^nti，系由語根ks!am（有‘忍’之義）而來的女性名詞，故有忍耐或安忍之意。此忍辱爲世間、出世間及大乘、小乘等所尊崇之法。尤其大乘對之最爲重視，幷以之爲六波羅蜜之一，系菩薩必須修行的要目。<#>依《大智度論》卷六所說，忍有生忍、法忍二種︰<#>(1)生忍︰謂衆生雖加種種惡，心不嗔恚；又給與種種供養，心亦不歡喜；且觀衆生無初、中、後，不墮常、斷二邊，不生邪見。<#>(2)法忍︰于甚深法中心無挂礙。<#>《優婆塞戒經》卷七〈羼提波羅蜜品〉，則謂忍有世、出世二種，文雲（大正24·1072c）︰‘忍有二種，一者世忍，二者出世忍。能忍饑渴寒熱苦樂，是名世忍。能忍信戒施聞智慧正見無謬，忍佛法僧，駡詈、撾打、惡口、惡事，貪嗔痴等悉能忍之，能忍難忍、難施、難作，名出世忍。’其下文又謂聲聞緣覺所行之忍辱唯是忍辱，非波羅蜜。唯獨菩薩所行之忍辱乃能稱忍辱波羅蜜。即以四句分別忍辱與忍辱波羅蜜（大正24·1073a）︰<#>‘是忍辱非波羅蜜者，所謂世忍，聲聞緣覺所行忍辱。是波羅蜜非忍辱者，所謂禪波羅蜜。亦是忍辱亦波羅蜜者，所謂若被割截頭目手足，乃至不生一念嗔心，檀波羅蜜、尸波羅蜜，般若波羅蜜。非忍辱非波羅蜜者，所謂聲聞緣覺持戒布施。’<#>又依《大乘大集地藏十輪經》卷九〈福田相品〉所說，菩薩的安忍有世間、出世間兩種相。所謂世間安忍乃緣諸有情的有取有相，依諸果報福業等而發起的有漏忍；普利樂一切有情而發起的無漏忍，則稱出世間安忍。又說世間安忍是聲聞獨覺所共有，故不可名之爲大甲胄輪，出世安忍獨由菩薩所成，故名之爲大甲胄輪。另依《大乘理趣六波羅蜜多經》卷六〈安忍波羅蜜多品〉所述，觀一切皆空而行的安忍，稱爲安忍波羅蜜，若非如此，唯名安忍。又，存自他或善惡分別的安忍，唯名安忍；無此等分別者，名安忍波羅蜜。由上所述，可知二乘及菩薩皆行忍，然其志意大有所別。<#>此外，《解深密經》卷四〈地波羅蜜多品〉等，說忍有耐怨害忍、安受苦忍、諦察法忍三種。其中耐怨害忍又稱耐他怨害忍、他不饒益忍、忍辱忍、他毀辱忍；安受苦忍又稱安受衆苦忍、安苦忍、安受忍；諦察法忍又稱法思惟解忍、法思勝解忍、通達忍、觀法忍或觀察法忍。唐譯《攝大乘論釋》卷七釋雲（大正31·356c）︰<#>‘耐怨害忍能忍受他所作怨害，勤修饒益有情事時，由此忍力遭生死苦而不退轉。安受苦忍能正忍受所遭衆苦，由此忍力于生死中雖受衆苦而不退轉。諦察法忍堪能審諦觀察諸法，由此忍力建立次前所說二忍。’<#>又，無性《攝大乘論釋》卷七亦說耐怨害忍是諸有情成熟的轉因，安受苦忍是成佛因，能忍受寒熱饑渴等種種苦事故，諦察法忍是前二忍所依止處。此中，前二忍相當《大智度論》所謂生忍，諦察法忍相當彼之法忍。<#>又，《寶雲經》卷一說菩薩有十忍，即內忍、外忍、法忍、隨佛教忍、無方所忍、修處處忍、非所爲忍、不逼惱忍、非心忍、誓願忍。新譯《華嚴經》卷五十八〈離世間品〉亦謂菩薩有十種清淨忍，文雲（大正10·305a）︰<#>‘所謂安受訾辱清淨忍護諸衆生故，安受刀杖清淨忍善護自他故，不生恚害清淨忍其心不動故，不責卑賤清淨忍爲上能寬故，有歸咸救清淨忍舍自身命故，遠離我慢清淨忍不輕未學故，殘毀不嗔清淨忍觀察如幻故，有犯無報清淨忍不見自他故，不隨煩惱清淨忍離諸境界故，隨順菩薩真實智知一切法無生清淨忍，不由他教入一切智境界。’<#>又，《大乘理趣六波羅蜜多經》卷六〈安忍波羅蜜多品〉亦列舉無貪、不害、無熱惱等三十二種安忍。《瑜伽師地論》卷四十二〈忍品〉謂忍有自性忍、一切忍、難行忍、一切門忍、善士忍、一切種忍、遂求忍、此世他世樂忍、清淨忍九種。此中，一切忍分在家、出家，又各有耐怨害等三種。難行忍有三種，一切門忍有四種，善士忍有五種，一切種忍有十三種，遂求忍有八種，此世他世樂忍有九種，清淨忍有十種。<#>諸經論對于忍的功德利益的叙述頗多。如《大寶積經》卷七十八〈富樓那會·具善根品〉雲，忍辱爲十力之本，諸佛神通之原，無礙智大悲皆以忍爲本，四諦、念、正勤、根、力、覺、道分皆以忍爲本。《大智度論》卷三十亦雲（大正 25·280c）︰<#>‘忍爲一切出家之力，能伏諸惡，能于衆中現奇特事。忍能守護，令施戒不毀。忍爲大鎧，衆兵不加。忍爲良藥，能除惡毒。忍爲善勝 □，于生死險道安穩無患。忍爲大藏，施貧苦人無極大寶。忍爲大舟，能渡生死此岸到涅槃彼岸。’<#>［參考資料］　《中阿含經》卷十七；《佛遺教經》；《正法念處經》卷六十〈觀天品〉；《大般若經》卷三六六〈巧方便品〉；《大品般若經》卷一〈序品〉；《六度集經》卷五；《成唯識論》卷九；《大般涅槃經》卷下。<#>


meanings:
2892梵語 kṣānti，巴利語 khanti，西藏語 bzod-pa。音譯羼提、羼底、乞叉底。意譯安忍、忍。忍耐之意。六波羅蜜之一，十波羅蜜之一。即令心安穩，堪忍外在之侮辱、惱害等，亦即凡加諸身心之苦惱、苦痛，皆堪忍之。據瑜伽師地論卷五十七載，忍辱含不忿怒、不結怨、心不懷惡意等三種行相。佛教特重忍辱，尤以大乘佛教為最，以忍辱為六波羅蜜之一，乃菩薩所必須修行之德目。　聲聞、緣覺二乘與菩薩雖皆行忍，其意大別，優婆塞戒經卷七羼提波羅蜜品謂二乘所行之忍辱，唯為忍辱，非波羅蜜，菩薩所行之忍辱則特稱忍辱波羅蜜（梵 kṣānti-pāramitā，意譯忍度）。大乘理趣六波羅蜜多經卷六安忍波羅蜜多品亦謂行觀一切皆空之安忍，稱為安忍波羅蜜，除外則為安忍；又存有自他或善惡分別之安忍僅為安忍，無此等分別則稱安忍波羅蜜。解深密經卷四地波羅蜜多品記載忍辱波羅蜜之類別，包括耐怨害忍（能忍受他人所作之怨害）、安受苦忍（能忍受所受之眾苦）、諦察法忍（能審諦觀察諸法）等三種。又十善行中有忍辱行，即指忍受各種侮辱惱害而不起瞋恨心之修行。〔長阿含經卷二十一戰鬥品、增一阿含經卷四十四「十不善品」、大乘大集地藏十輪經卷九福田相品、十誦律卷五十七、攝大乘論本卷中、唐譯攝大乘論釋卷七、大乘義章卷十二〕（參閱「六波羅蜜」1273、「波羅蜜」3445）


meanings:
（梵 Kṣantivādi-rsi，巴 Khanti-vādi-tapasa，藏 Bzod-pa-smra-ba shes-bya-baḥidraṅ-sroṅ）釋尊修因位菩薩行時之一仙人。又作羼提波梨、羼提和。依《賢愚經》卷二〈羼提波梨品〉所述，過去久遠劫時，有一波羅捺國王，名迦梨。爾時國中有一大仙名羼提波梨，與五百弟子共處于山林，修忍辱行。一日，王與四大臣及夫人婇女等游觀山林。時，王因疲累而小睡。婇女等乃舍王游行，欲觀花林。適見羼提波梨端坐思惟，遂生敬心，即散衆花于其身。幷坐于前，聽其說法。王覺而知之，疑其戲婇女等，怒責仙人︰‘所修爲何事？’答曰︰‘修行忍辱。’王欲試之，即拔劍截斷其手、足、耳。然仙人顔色不變，猶稱忍辱。王大驚曰︰‘汝雲忍辱，以何爲證？’仙人答曰︰‘我若至誠無虛，血當變爲乳，身當還複。’言訖，血果成乳，身平復如故。時，仙人又告王曰︰‘汝以女色，刀截我形，我後若成佛，當以慧刀斷汝三毒。’王乃懺悔。後，常請仙人至宮中供養。經文謂仙人羼提波梨即今之釋尊，迦梨王及四大臣即憍陳如等五比丘云云。<#>在巴利《本生經》、《中本起經》卷上〈轉法輪品〉、《出曜經》卷二十三〈泥洹品〉、《六度集經》卷五、《金剛般若波羅蜜經》、《鞞婆沙論》卷九、《大智度論》卷十四等皆述及此事，然巴利《本生經》及《出曜經》謂王名爲迦藍浮；《大唐西域記》卷三謂此事緣發生于烏仗那國，幷謂此國都城之東有忍辱仙塔。又，由近時古倫威德爾（A. Gru□□nwedel）所搜集克孜爾（Kizil）廢寺的壁畫中，發現有類似描繪此故事者。畫中有王右手持劍，作切斷仙人兩手之狀。<#>除上述之外，忍辱本生另有其他故事，如依《大方便佛報恩經》卷三〈論議品〉所述，過去毗婆尸佛像法之世，波羅捺國太子以性善不嗔之故，名忍辱。當王病篤之時，國中奸臣等欲設奸計除去太子，乃稱惟得不嗔之人的眼睛，方能治愈王病，遂斷太子骨、取其髓。又剜太子雙目。幷謂此太子即今之釋尊云云。<#>［參考資料］　《菩薩本行經》卷下；《僧伽羅刹所集經》卷上；《父子合集經》卷五；《大智度論》卷二十六；《解說西域記》。<#>


meanings:
2893梵名 Kṣānti-vādi-ṛṣi，巴利名 Khanti-vādi-tāpasa。又作羼提波梨（梵 Kṣānti-pāla）、羼提和（梵 Kṣānti-vādin）。意譯作說忍、忍語。為釋迦佛於因位修菩薩道時之名。據賢愚經卷二羼提波梨品載，過去久遠劫時，印度波羅捺國迦梨王（梵 Kāli）在位，有仙人羼提波梨與五百弟子居住山林，修忍辱行。王因女色之故，截斷仙人手足、耳鼻等，仙人忍之，並謂成佛後將以慧刀斷王之貪、瞋、癡三毒，王遂懺悔而供養之。彼時之仙人即為釋尊之前身，王及其四大臣則為後時之憍陳那等五比丘。此一傳說頗為著名，巴利文本生（Khantivādi-jātaka）、出曜經卷二十三泥洹品、六度集經卷五、金剛般若波羅蜜經等均記載其事，但巴利文本生及出曜經中，王名為迦藍浮（梵 Kalābu）。　另據大唐西域記卷三烏仗那國條載，此事發生於該國，都城绖揭釐城之東有忍辱仙之塔，乃佛陀於往昔作忍辱仙，為羯利王割截肢體處。近代德國考古學家葛倫維德（A. Grünwedel）所蒐集龜茲（Kizil）廢寺之壁畫中，有描繪王右手持劍、仙人兩手被截斷之情狀，或即圖示此一傳說。此外，大方便佛報恩經卷三所載過去印度波羅捺國忍辱太子剜目出髓之事蹟，亦為釋尊修忍辱行本生故事之一。〔中本起經卷上轉法輪品、菩薩本行經卷下、僧伽羅剎所集經卷上、鞞婆沙論卷九、大智度論卷十四、卷二十六、T. Watters: On Yuan Chwang, vol. I; A. Grünwedel: Alt-Kutscha〕（參閱「忍辱太子」2893）


vietnamese:
nhẫn nhục lục chủng công đức lực <pqđtđ>


meanings:
【忐忑】thảm thắc [tăntè] Thấp thỏm, bồn chồn: 心裡忐忑不安 Bồn chồn trong dạ, thấp tha thấp thỏm.


meanings:
① Biến đổi. ||② Sai lầm. Tục dùng như chữ thái 太, thường dùng trong các từ khúc.


meanings:
(văn) ① Sai, sai lầm, sai trái: 差忒 Sai, sai trái; ② Biến đổi. Xem 忒 [tei], [tui].


meanings:
【忒兒】thắc nhi [teir] (thanh) Phạch, phạch phạch (tiếng chim vỗ cánh). Xem 忒 [tè], [tui].


meanings:
(đph) Quá, lắm (dùng như 太, bộ 大): 路忒滑 Đường trơn quá; 風忒大 Gió to lắm. Xem 忒 [tè], [tei].


meanings:
Còn gọi: Thái sát. Phó từ, tương đương với rất, thực tại, quá phần. Tông Môn Võ Khố ghi: »古 人 忒 剎 直 截、 爾 不 肯 去 直 截 處 行。 只 爲 分 明 極、 翻 令 所 得 遲。 – Người xưa rất dứt khoát, còn ngươi chẳng chịu thực hành một cách dứt khoát. Chỉ vì quá rõ ràng nên ngươi hay trì hoãn«.


meanings:
Ngẫm, ngẫm nghĩ, suy nghĩ kĩ: 自忖 Tự ngẫm nghĩ, ngẫm đến mình.


meanings:
(văn) Vỏ bào, dăm bào: 濬造船，其木柿蔽江而下 Vương Tuấn đóng thuyền, dăm bào của ông chảy xuống đầy sông (Tấn thư: Vương Tuấn truyện).


meanings:
① Chí, nơi để tâm vào đấy gọi là chí. Như hữu chí cánh thành 有志竟成 có chí tất nên. Người có khí tiết gọi là chí sĩ 志士 nghĩa là tâm có chủ trương, không có a dua theo đời vậy. ||② Chuẩn đích. ||③ Mũi tên. ||④ Ghi chép, cũng như chữ chí 誌.


meanings:
① Chí, chí hướng: 有 志者事竟成 Người có chí ắt làm nên; 意志 Ý chí; ② Nhớ: 永志不忘 Ghi nhớ mãi không quên; 博聞強志 Nghe rộng nhớ nhiều (Sử kí); ③ Bài văn chép (... chí) (dùng như 誌, bộ 言): 地方志 Địa phương chí; 縣志 Huyện chí; 墓志 Mộ chí; 雜志 Tạp chí; ④ (văn) Ghi chép: 齊諧者，志怪者也 "Tề hài" là sách ghi chép những chuyện quái lạ (Trang tử); ⑤ (văn) Mũi tên; ⑥ (đph) Đong, cân, đo, lường: 拿碗志志 Lấy bát để đong; 用秤志志 Dùng cân để cân; ⑦ Dấu (hiệu): 標志 Dấu hiệu, đánh dấu, tiêu biểu, tiêu chí; ⑧ (văn) Như 痣 (bộ 疒); ⑨ [Zhì] (Họ) Chí.


meanings:
Thiền tăng sống vào cuối đời Nguyên-đầu đời Minh, họ Ngô, tự Hành Trung, hiệu Hi Di Tẩu, Đạm Cư Tử, người xứ Bà Dương (nay là huyện Bà Dương, tỉnh Giang Tây) Trung Quốc, nối pháp Thiền sư Hạnh Đoan, tông Lâm Tế. Tác phẩm: Đạm Cư Cảo.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại, nối pháp Thiền sư Thạch Sương Khánh Chư, pháp hệ Thanh Nguyên. Thuỵ hiệu »Viên Tịnh Đại Sư«.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại, họ Hứa, người xứ Trường Khê (nay là huyện Hà Phổ, tỉnh Phúc Kiến) Trung Quốc, nối pháp Trường Khánh Đại An. Sư trụ núi Linh Vân, Phúc Châu nên còn được gọi là Thiền sư Linh Vân.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại, nối pháp Thiền sư Cảm Đàm Tư Quốc. Nam Đường Chủ ban cho hiệu »Hiển Giáo Đại Sư«.


meanings:
(670-735) Thiền tăng đời Đường, họ Trương, tên Hành Xương, người huyện Cám, Giang Tây, Trung Quốc, nối pháp Lục tổ Huệ Năng. Sư trụ chùa Từ Vân ở Giang Tây.


meanings:
Thiền tăng đời Tống, nối pháp thiền sư Bạch Long Đạo Hi. Sư trụ Linh Phong, Phúc Châu.


meanings:
(935-995) Thiền tăng đời Đường, họ Hứa, người Thuỷ Hưng, Quảng Đông, Trung Quốc. Sư nối pháp thiền sư Chí Tường làm truyền nhân tông Vân Môn đời thứ 3.


meanings:
(1217-1267) Thiền tăng đời Nguyên, họ Hác, tự Kì Ngọc, hiệu Toàn Nhất, người xứ Hình Châu (nay là huyện Hình Đài, tỉnh Hà Bắc) Trung Quốc, nối pháp tông Tào Động. Thuỵ hiệu: Phật Quốc Phổ An Đại Thiền sư.


meanings:
(892-969) Thiền tăng đời Ngũ Đại, họ Du, người Phúc Châu, Trung Quốc, nối pháp thiền sư An Quốc Hoằng Đạo. Sư trụ viện Thuỵ Phong núi Lâm Dương.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại, nối pháp Thiền sư Chí Nguyên.


meanings:
① Thiền tăng đời Đường (665-735), họ Hà, người xứ Thái Hoà (nay thuộc Giang Tây) Trung Quốc, nối pháp Lục tổ Huệ Năng. Sư trụ chùa Bản Giác ở Cát Châu (Cát An, Giang Tây). 2. Thiền tăng thời Pháp thuộc (1861-1933), thuộc tông Lâm Tế. Sư tên Nguyễn Văn Hiển, con của Hộ quốc Công Nguyễn Công Thành, người xã Viên Sơn, huyện Di Xuyên, tỉnh Quảng Nam, Việt Nam. Sư là người đích thân ủng hộ và vận động Phật tử giúp đỡ cho Hội Nam Kì Nghiên cứu Phật học.


meanings:
Thiền tăng đời Tống, nối pháp Thiền sư Vân Cư Thanh Tích, tông Pháp Nhãn.


meanings:
(909-985) Thiền tăng đời Ngũ Đại, người xứ Dư Hàng (nay thuộc tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc, nối pháp Quốc sư Đức Thiều, tông Pháp Nhãn. Ngô Việt Vương ban hiệu »Phổ Giác Thiền sư «.


meanings:
(668-740) Thiền tăng đời Đường, họ Lương, người xứ Nam Hải (nay là Quảng Châu) Trung Quốc, nối pháp Lục tổ Huệ Năng. Sư trụ viện La-Hán ở Nam Hải.


meanings:
(768-844) Thiền tăng đời Đường, họ Tống, người Nhữ Nam (nay là chỗ giáp ranh giữa huyện Diệp và huyện Bảo Phong thuộc Lổ Sơn, Hà Nam), Trung Quốc. Sư nối pháp thiền sư Trí Như, làm truyền nhân tông Hà Trạch đời thứ 4, trụ trì chùa Đại Hoa Nghiêm ở núi Ngũ Đài (tại Sơn Tây)


meanings:
Tháp nằm trong quần thể tháp phía sau đại điện chùa Phật Quang thuộc Ngũ Đài Sơn, tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc. Tháp được xây vào niên hiệu Hội Xương thứ (844) đời Đường, là mộ tháp của Hoà thượng Chí Viễn, đệ tử của ngài Thần Hội. Tháp xây gạch, phần dưới là toà Tu-di hình bát giác cao lớn, giống như toà Tu-di cao lớn của tháp Thiền sư Tịnh Tạng, tháp Thiền sư Phiếm Chu. Trên toà Tu-di là thân tháp hình chiếc bát úp. Bốn mặt chiếc bát úp đều có xây một cửa giả, cửa hình vòm, má cửa và ngạch cửa làm bằng đá, nay đã bị hư hại. Trên đỉnh thân tháp hình chiếc bát úp vốn có tháp sát, hiện đã bị phá huỷ, hình thù gốc không ai biết rõ. Song sát toà vẫn còn là toà Tu-di hình bẹt. Tháp cao khoảng 5m tạo dáng trong sáng, hình thể đẹp đẽ thanh tú. Tháp đời Đường này chỉ còn trong nước có giá trị nghiên cứu quý báu.


meanings:
(?-895) Thiền tăng đời Đường, họ Sử, người xứ Quán Khê (nay thuộc tỉnh Hà Bắc) Trung Quốc, nối pháp Thiền sư Nghĩa Huyền, tông Lâm Tế.


meanings:
① Quên. ||② Nhãng qua. ||③ Bỏ sót. Dùng làm chữ chuyển câu, nghĩa là không.


meanings:
【忘八】 vương bát [wángba] ① Con rùa cạn; ② Đồ bị cắm sừng. Cv. 王八.


meanings:
① Quên, không nhớ đến: 遺忘 Bỏ quên; 忘個一幹二淨 Quên bẵng; 廢寢忘食 Quên ăn mất ngủ; ② (văn) Bỏ sót (một dòng...); ③ (văn) Xao lãng, xao nhãng.


meanings:
【忘其】 vô kì [wúqí] (văn) Như 亡其 [wúqí]. Xem 亡 nghĩa ② (bộ 亠).


meanings:
① Bộn rộn, trong lòng vội gấp. ||② Công việc bề bộn.


meanings:
① Bận: 繁忙 Bận rộn; 這幾天很忙 Mấy hôm nay bận quá; ② Vội, gấp: 你忙什麼，再坐一會吧 Anh vội gì, ngồi chơi tí nữa đi.


meanings:
Còn gọi: Mang nhiên. Mờ mịt, mơ màng không ngộ. Lâm Tế ngữ lục ghi: »道 流。眞 佛 無 形。眞 道 無 體。眞 法 無 相。三 法 混 融 和 合 一 處。辨 既 不 得。喚 作 忙 忙 業 識 眾 生。 – Đạo lưu! Phật thật không có hình, đạo thật không có thể, pháp thật không có tướng. Ba pháp trộn lẫn hoà hợp một chỗ. Phân biệt đã không được, gọi là chúng sinh nghiệp thức mờ mịt«.


meanings:
① Nhục. ||② Tục dùng làm lời nói khiêm như: thiểm quyến 忝眷 gia quyến của kẻ hèn mọn này.


meanings:
(khiêm) ① Không xứng đáng, đáng hổ thẹn, nhục: 忝在相知之列 Thật không xứng đáng được coi là tương tri; 臣忝當大任，義在安國 Thần hổ thẹn đảm đương trọng trách, chí muốn yên định nước nhà (Tam quốc chí); ② Hèn mọn, của kẻ hèn mọn này (dùng để khiêm xưng): 忝職 Chức hèn mọn này; 忝眷 Gia quyến của kẻ hèn mọn này.


meanings:
① Thực, dốc lòng, hết bổn phận mình là trung.


meanings:
Trung thành, trung, hết lòng: 忠臣 Bề tôi trung thành (với vua); 爲祖國盡忠 Hết lòng trung thành với Tổ quốc; 忠肝義膽 Lòng trung dạ nghĩa.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại, nối pháp Thiền sư Vân Cư Hoài Nhạc, thuộc tông Tào Động. Sư ở Dược Sơn, Lễ Châu (nay là huyện Lễ, tỉnh Hồ Nam). Có vị tăng hỏi: Thầy xướng gia khúc của ai, nối pháp người nào? Sư đáp: Vân Lãnh long xướng nguyệt. Thần Phong động thượng tuyền (trăng soi sáng rồng Vân Lãnh, suối chảy qua động Thần Phong).


meanings:
Lo lắng. 【忡 忡】xung xung [chongchong] (Có vẻ) lo lắng, lo âu: 憂心忡忡 Lòng lo đau đáu.


meanings:
① Ngang ngược. Tục gọi kẻ bất hiếu là ngỗ nghịch 忤逆 nghĩa là kẻ không thuận theo cha mẹ vậy.


meanings:
① Trái ngược, ngang ngược, ngỗ nghịch, không nghe theo. 【忤逆】ngỗ nghịch [wưnì] Ngỗ ngược (bất hiếu với cha mẹ); ② Ngang bướng, gây gỗ: 與人無忤 Không gây gỗ với ai, không xích mích với ai.


meanings:
(văn) ① Tham, ham thích; ②【忨愒】uyển khái [wàn kài] Lần lữa thời gian.


meanings:
(văn) Gấp, vội (như 匆, bộ 勹 và 悤, 怱 bộ 心).


meanings:
① Xúc động; ② Hoảng sợ, khiếp đảm. Xem 怔忪 [zhengzhong].


meanings:
① Sướng thích, như khoái hoạt 快活. ||② Chóng. ||③ Sắc, như khoái đao 快刀 dao sắc. ||④ Lính sai, như bộ khoái 捕快 lính bắt giặc cướp, hà khoái 河快 lính tuần sông, v.v.


meanings:
① Nhanh, chóng, mau lẹ, gấp: 他進步很快 Anh ấy tiến bộ rất nhanh; 快車 Xe (tàu) tốc hành; 快回家吧 Mau về nhà đi!; ② Sắp, gần: 天快亮了 Trời sắp sáng rồi. 【快要】khoái yếu [kuàiyào] Sắp, sắp sửa, gần; ③ Sắc, bén: 這把刀子眞快 Con dao này sắc thật; ④ Vui, thích, sướng: 大快人心 Mọi người đều rất vui lòng, lòng người rất hồ hởi; ⑤ Thẳng thắn: 快人快語 Người ngay nói thẳng; ⑥ (văn) Lính sai: 捕快 Lính bắt giặc cướp; 河快 Lính tuần sông.


meanings:
Nghĩa là cơ hội tốt ngàn năm khó gặp. Tắc 54, Bích Nham lục (Đại 48, 188 trung) ghi: »雲 門 問 僧 近 離 甚 處 ？ 僧 云：西 禪。 門 云： 西 禪 近 日 有 何 言 句？ 僧 展 兩 手。 門 打 一 掌 (據 令 而 行。 好 打。 快 便 難 逢。) – Vân Môn hỏi tăng: Vừa rời chỗ nào đến đây? Tăng đáp: Tây Thiền. Vân Môn hỏi: Gần đây Tây Thiền nói lời gì? Tăng dang 2 tay, Vân Môn tát 1 cái. (Cứ theo lệnh mà làm, đánh hay quá, cơ hội tốt khó gặp)«.


meanings:
Ngựa hay, tức là ngựa chạy rất nhanh. Những con ngựa giỏi chỉ cần đánh một roi là chạy ngay, gọi là »Khoái mã nhất tiên«. Thiền tông dùng từ này chỉ cho người học đạo ưu tú chỉ nghe một lời của vị thầy liền có thể đại ngộ triệt để. Cho nên từ »khoái mã« còn ám chỉ căn cơ lanh lợi. Tắc 38, Bích Nham lục (Đại 48, 175 hạ) ghi: »快 人 一 言 快 馬 一 鞭 – Người ưu tú chỉ cần nghe một lời, ngựa hay chỉ cần đánh một roi«. Hơn nữa, ngựa hay một khi thấy bóng roi liền có thể xét biết mà chạy ngay, gọi là »Khoái mã kiến tiên ảnh«, trong tùng lâm dụ cho người học đạo không chờ vị thầy mở miệng khai thị, liền có thể ngầm xét ý thầy mà triệt ngộ.


meanings:
Diêu: Chim cắt nhỏ bay liệng cực nhanh. Khoái Diêu Cản Bất Cập nghĩa là chim cắt dù bay cực nhanh cũng không thể truy đuổi kịp. Thiền tông mượn từ này làm thuật ngữ để chỉ cho Thiền cơ nhanh như chớp. Tắc 12, Bích Nham lục (Đại 48, 153 thượng) ghi: »金 烏 急 (左 眼 半 斤。 快 鷂 趕 不 及。 火 焰 裏 橫 身) 玉 兔 速 (右 眼 八 兩。 姮 娥 宮 裠 作 窠 窟) 善 應 何 曾 有 輕 觸。 – Ngày qua mau (mắt trái nửa cân, thiền cơ nhanh nhạy, nằm trong ngọn lửa), tháng qua mau (mắt phải tám lạng, trong cung Hằng Nga làm hang ổ), nếu khéo ứng phó đâu từng bị khinh dể xúc phạm?«.


meanings:
(văn) Vui mừng, vui thích, hớn hở: 歡忭 Vui sướng.


meanings:
(văn) Ghét, ghen ghét, ganh ghét: 忮求 Ganh ghét và tham lam; 忮心 Lòng ghen ghét.


meanings:
① Thực, như thầm khổn 忱悃 lòng thực, tình thực. Bầy tỏ ý mình với kẻ tôn quý gọi là hạ thầm 下忱 tình thực của kẻ dưới này.


meanings:
(văn) ① Thành thực, nhiệt tâm: 熱忱 Nhiệt tình, nhiệt tâm, tình cảm nồng nàn; 謝忱 Lòng biết ơn, sự cám ơn; 忱悃 Lòng thành thực; ② Tin cậy.


meanings:
① Cũng như chữ linh 伶 tục mượn làm chữ liên 憐.


meanings:
3205<一>梵語 smṛti 或 smriti，巴利語 sati。心所（心之作用）之名，即對所緣之事明白記憶而不令忘失之精神作用。又作憶。於俱舍宗，以之爲十大地法之一，唯識宗列爲五別境之一。以其具有殊勝力，而爲五根、五力之一，稱爲念根、念力。「失念」即相反義。〔品類足論卷一、俱舍論卷四、成唯識論卷五、大毘婆沙論卷四十二、瑜伽師地論卷五十五〕　<二>指觀念、口念、心念。觀念，即觀想佛體、佛法等；口念，即以口稱佛之名號，又作稱名念佛；心念，爲口念之對稱，即以心想念佛菩薩等，或謂與觀念同義。此類觀念、口念、心念等之攝念法門，散見於諸經論中，如增一阿含經卷一之十念品、卷二廣演品、諸經要集卷三所詳說之「十念」，即爲十種觀想、思念，以思想十個對象，止息妄想，令心不動亂。詳稱十隨念，即(一)念佛（梵 buddhānusmṛti），專精繫想如來之相好功德。(二)念法（梵 dharmānusmṛti），專精繫想修行軌則及諸佛教法。(三)念眾（梵 saṅghānusmṛti），又作念僧。專精繫想四雙八輩之聖眾。(四)念戒（梵 śīlānu-smṛti），專精繫想持戒能止諸惡、成就道品。(五)念施（梵 tyāgānusmṛti），又作念捨。專精繫想布施能破慳貪，生長福果，利益一切，而無後悔心及求報心。(六)念天（梵 devānusmṛti），專精繫想諸天成就善業，感得勝身，眾福具足；我亦如是修善業，感得如是身。(七)念休息（梵 upasamānusmṛti），專精繫想於寂靜之處閑居，屏息一切緣務，修習聖道。(八)念安般（梵 ānāpānasmṛti），又作念入出息。安般，爲安那般那之略稱，指入出息。念安般，即專精繫想，攝心靜慮，數出入息，覺知其長短，除諸妄想。(九)念身非常（梵 kāyagatasmṛti），又作念身。專精繫想此身爲因緣假和合，髮毛、爪齒等無一爲真實常住者。(十)念死（梵 maraṇasmṛti），專精繫想人生如夢幻，不久即將散壞。其中，初三者稱爲三念，初六者稱爲六念、六隨念、六念處，初八者稱爲八念。　於上記所舉之十隨念，大乘義章卷十二另有開合，即於念佛、念法、念僧、念戒、念施、念天六念，加念出入息、念死、念滅、念身，而成十念。光讚般若經卷七就菩薩之行法，列舉念佛、念法、念聖眾、念戒、念布施、念天、念恬泊、念無所起、念觀身、念當終亡等十念。菩薩受齋經亦謂菩薩受齋戒有十念，當護之、思惟之，惟經文中僅列舉九項，即：念過去佛、念未來佛、念一切十方之現在佛、念尸波羅蜜持戒、念禪波羅蜜、念漚和拘舍羅、念般若波羅蜜、念禪三昧六萬菩薩在阿彌陀佛所、念過去當來今現和上阿闍黎等。此外，彌勒所問經亦有「慈等十念」之說，謂根機較殊勝之菩薩，可藉憶念慈、悲等十法即能往生淨土。另如淨土宗之重要稱念法門中，有「稱名十念」之說，乃指念佛相好或稱名念佛時，心無他想，凝思繫念，相續十憶念；或指十聲之稱名念佛。〔俱舍論卷四、大乘廣五蘊論〕（參閱「十念」445）　<三>行五法之一。即念世間爲欺誑不實者，毋須眷戀；而知珍視禪定、智慧等之修行。（參閱「行五法」2552）　<四>菩薩位次之名，即十信位中之第二位。（參閱「十信」454）　<五>指極短之時間。諸經論中，以一剎那、六十剎那，或九十剎那等，稱爲一念。〔大智度論卷十五、卷六十、摩訶止觀卷三之三〕（參閱「一念」48、「剎那」3731）


meanings:
① Nghĩ nhớ. ||② Ngâm đọc, như niệm thư 念書 đọc sách, niệm kinh 念經 niệm kinh, v.v. ||③ Hai mươi, như niệm ngũ nhật 念五日 ngày 25.


meanings:
① Nhớ, nhớ nhung: 念家 Nhớ nhà; ② Suy nghĩ, ngẫm nghĩ, nghĩ ngợi: 心無二念 Trong lòng không có suy nghĩ gì khác; ③ Đọc, học: 請把這封信念給我聽 Xin đọc thư này cho tôi nghe; 念經 Đọc kinh, niệm kinh; 他念過中學 Cậu ấy từng học ở trường trung học. Cv. 唸; ④ Hai mươi: 念五日 Ngày hai mươi lăm; ⑤ [Niàn] (Họ) Niệm.


vietnamese:
niệm trụ hữu cửu chủng sở trị chướng <pttđ>


meanings:
be mindful of the meritorious virtues of the Buddha


meanings:
（梵 buddhānusmṛti，巴 buddhānussati ，藏 saṅs-rgyas rjes-su dran-pa）懷念所歸依的無上正覺者之意。在修持上，用這樣一心懷念佛、明記不忘的法門，就可以達到正念現前。早在《阿含》類經，已列它爲六念（念佛、法、僧、施、戒、天，見《雜阿含經》卷三十三第十二經）或十念（加定方便、安般、身、死四種念，見《增一阿含經》卷二〈廣演品〉）之一。經上說，修習此法門的人，應正身正意，結跏趺坐，專精繫念佛的十號，或佛的三十二相、八十種好，乃至佛的十力、四無畏、五分法身等諸功德。依此修習，除諸亂想，其心正直，得如來法，于如來所生隨喜心，歡悅安穩，于凶險中無諸障礙，入法流水，乃至證沙門果，疾得涅槃。經又說，若人一心念佛而取命終，能離三惡道，得生天上（見《長阿含經》卷五〈闍尼沙經〉、《增一阿含經》卷三十二〈力品〉）。這都是以此世界的教化佛爲懷念對象的。以後，懷念對象更擴大到他方世界，像《般舟三昧經》提倡繫念他方世界現在諸佛，說西方世界須摩提國阿彌陀佛有諸相好威儀，巨億光明，今在衆中說法。若人依所聞繫念彼佛一日夜至七日夜，思惟觀察了了分明，能于定中或睡夢中面見彼佛，因而稱此法門爲思惟一切諸佛現前三昧。此經還說到，專心稱念阿彌陀佛名號，即得往生彼佛國土。到了《阿彌陀經》，就特別提倡執持阿彌陀佛名號的念佛法，說若有善男子善女人聞說阿彌陀佛執持名號，若一日乃至七日一心不亂，其人臨命終時，阿彌陀佛與諸聖衆現在其前，是人終時心不顛倒，即得往生阿彌陀佛極樂國土。這就把念佛法門和求生淨土的思想結合起來，修習的方式和所預期的勝果都有了發展。最後，舊譯《華嚴經》卷四十六〈入法界品〉載功德雲比丘爲善財童子說普光明觀察正念諸佛三昧，列舉了圓滿普照念佛三昧門、得一切衆生遠離顛倒念佛三昧門、得一切力究竟念佛三昧門等二十一種念佛三昧門及其功德，更豐富了念佛法門的內容。<#>印度的念佛法門逐漸傳入中國以後，一般以和淨土思想相結合的持名求生極樂世界的信仰最爲流行。這大概由于受了龍樹《十住毗婆沙論》〈易行品〉以念佛法門爲修菩薩行速至不退地的方便易行道說法的影響。明代智旭曾說過，執持名號，念念即佛，不勞觀想，不勞參究，當下圓明無欠無餘，最爲直捷（見《彌陀要解》），可以代表這種信仰的看法。中國各宗派一向重視念佛法門。相傳隋代天臺智顗撰《五方便念佛門》，說稱名往生、觀想滅罪、諸境唯心、心境俱離、性起圓通五種念佛三昧。唐代賢首系澄觀，倡說緣境、攝境唯心、心境俱泯、心境無礙和重重無盡五種念佛門（見《華嚴疏》卷五十六）。宗密說稱名、觀像、觀想、實相四重念佛門（見《行願品別行疏》卷四）。此外，屬于淨土宗系統的懷感，說有相、無相二種念佛三昧，以念法身佛爲無相念佛，念報、化身佛爲有相念佛。飛錫提倡通念三世佛法門，說念現在佛，心專注一境，念過去佛，了因果相同，念未來佛，于一切衆生起等同想，速成三昧。宋代禪師延壽則主張淨、禪合一，亦特贊揚持名念佛法門。天臺系傳燈主張以現前一心無法不具爲本，即本此不可思議之一念念佛，有念自佛、念他佛和自他俱念三種念法。明代智旭特弘其說，認爲念自佛在觀現前一念介爾之心，橫遍竪窮，百界千如種種性相自然具足，與三世佛平等無二，如此觀察功深力到，得豁破無明，頓入秘藏。念他佛者，以彌陀果德莊嚴爲我所念之境，或念其相好，或念法門，或念實相，總名念他佛。自他俱念者，所謂心、佛、衆生三無差別，知衆生是諸佛心內之衆生，諸佛是衆生心內之諸佛，托彼果上依正，顯自身之理智，此即我心性本具之功德不可思議，而諸佛果中之威力亦不可思議，是故感應道交，自他不隔，極果與圓因，稱理而映發（見《靈峰宗論》卷七）。清代華嚴學者彭際清著《華嚴念佛三昧論》，說念佛法門略有二種，一爲普念，一爲專念。如《觀佛相海》、《佛不思議境界》等經但明普念，《藥師琉璃光如來》、《阿■佛》、《無量壽》等經特明專念，惟《華嚴經》明一多相入，主伴交融，即自即他，亦專亦普，最爲圓融。他標舉五義以貫釋全經，即(1)念佛法身，直指衆生自性門；(2)念佛功德，出生諸佛報化門；(3)念佛名字，成就最勝方便門；(4)念毗盧遮那佛，頓入華嚴法界門；(5)念極樂世界阿彌陀佛，圓滿普賢大願門。最後結論，針對教、禪各系思想設問︰‘如上五門，爲當從一門入，還是五門幷入？’他自作解答道︰‘上根利智了得自性彌陀，全顯自心淨土，舉一法身，攝無不盡。’華嚴教旨，十住初心即同諸佛；然五位進修，不無趨向，未到妙覺，仍分階次。直到菩薩十地，始終以大願力不離念佛，于一念頃見多百佛，多千佛乃至無量數佛，所住之地即隨所見之佛而分差等。至一般行人，縱能伏惑發悟，而未證無生，寧逃後有，不依佛力，功行難滿，必待回向極樂，親承授記，淨諸余習，成滿願王，這才是一門超出妙莊嚴路。其或粗窺向上，未盡疑情，尤須專一持名、發願，加以教觀熏修，助發勝智，感應道交，功無虛弃，則全憑一念統攝諸門。從歷代各家的主張裏，可以看出中國所傳念佛法門，不論爲哪一宗派所采用，都是和持名求生淨土的思想相結合的。這對印度原來的念佛法門說來，也可算是適合中國情况的一種發展。（游俠）<#>◎附一︰印順〈念佛淺說〉（摘錄自《妙雲集》下篇(4)）<#>念佛<#>(一)念︰淨土法門，一般都以稱名念佛爲主，以爲稱名就是念佛。其實，稱名幷不等于念佛，念佛可以不稱名，而稱名也不一定是念佛的。<#>要知道，念是心念。念爲心所法之一，爲五別境中的念心所。它的意義是繫念，心在某一境界上轉，明記不忘，好像我們的心系在某一境界上那樣。通常說的憶念，都指繫念過去的境界。而此處所指稱的念，通于三世，是繫念境界而使分明現前。念，是佛法的一種修行方法，如數息觀，又名安般念；還有六念門；以及三十七道品中的四念處，都以念爲修法。要得定，就必修此念，由念而後得定。經裏說，我們的心，煩動散亂，或此或彼，刹那不住，必須給予一物，使令攀緣依止，然後能漸漸安住。如小狗東跑西撞，若把它拴在木樁上，它轉繞一會，自然會停歇下來，就地而臥，心亦如此，若能繫念一處，即可由之得定。不但定由此而來，就是修觀修慧，也莫不以念爲必備條件。故念于佛法中，極爲重要。<#>念有種種，以所念的對象爲差別，如念佛、法、僧、四諦等。現說念佛，以佛爲所念境界，心在佛境上轉，如依此得定，即名爲念佛三昧。然念重專切，如不專不切，念便不易現前明瞭，定即不易成就。要使心不散亂，不向其他路上去，而專集中于一境，修念才有成功的可能。經中喻說︰有人得罪國王，將被殺戮。國王以滿滿的一碗油，要他拿著從大街上走，如能一滴不使溢出外面，即赦免他的死罪。這人因受了生命的威脅，一心一意顧視著手裏的碗。路上有人唱歌跳舞，他不聞不看；有人打架爭吵，他也不管；乃至車馬奔馳等種種境物，他都無暇一顧，而唯一意護視油碗。他終于將油送到國王指定的目的地，沒有潑出一滴，因此得免處死。這如衆生陷溺于無常世間，受著生死苦難的逼迫，欲想出離生死，擺脫三界的系縛，即須修念，專心一意的念。不爲可貪可愛的五欲境界所轉；于可嗔境不起嗔恨；有散亂境現前，心也不爲所動。這樣專一繫念，貪嗔煩動不起，心即歸一，寂然而住。于是乎得定發慧，無邊功德皆由此而出。反之，若不修念，定心不成，雖讀經學教，布施持戒，都不能得到佛法的殊勝功德，不過多獲一點知識，多修一些福業而已。<#>(二)念佛︰念佛，一般人但知口念，而不曉得除此以外，還有更具深義的念佛。如僅是口稱佛名，心不繫念，實是不能稱爲念佛的。真正的念，要心心繫念佛境，分明不忘。然佛所顯現的境界，在凡夫心境，不出名、相、分別的三類。<#>依名起念︰這即是一般的稱名念佛，是依名句文身起念，如稱‘南無阿彌陀佛’六字，即是名。而名內有義，依此名句繫念于佛──以‘南無阿彌陀佛’作念境。這是依名起念，故稱名也是念佛。<#>不過，稱念佛名，必須瞭解佛名所含的意義，如什麽都不知道，或以佛名爲冥資等，雖也可成念境，或由此得定，但終不能往生極樂。這算不得念佛的淨土法門，因爲他不曾瞭解極樂世界的情形，和阿彌陀佛的慈悲願力。無信無願，泛泛稱名，這與鸚鵡學語，留聲機的念佛，實在相差不多。有一故事︰有師徒兩個，徒弟極笨，師父教他念佛，他始終念不來，老是問師父怎樣念。師父氣不過，駡他道︰‘你這笨貨！’幷且把他趕跑。可是他却記住了，到深山裏去，一天到晚，念著「你這笨貨，你這笨貨’。後來師父又去找他，見他將飯鍋子反著洗，覺得徒弟已得功夫。便問他這一向修的什麽功，他說就是師父教我的︰‘你這笨貨。’師父笑道︰‘這是我駡你，你怎把它當佛在念？’一經點破，徒弟瞭解這是駡人的話，所得的小小功力便失去了。心系一境而不加分別，可以生起這種類似的定境，引發某種超常能力。但一加說破，心即起疑，定力也就退失。當然，稱名念佛，决不但是如此的，否則何須念佛，隨便念桌子板凳，不也是一樣嗎？須知道，阿彌陀佛是名，而名內包含佛的依正莊嚴，佛的慈悲願力，佛的無邊功德。必須深切瞭解，才能起深切的信願，從信願中去稱名念佛，求生淨土。<#>依相起念︰這是觀想念佛，念阿彌陀佛或其他的佛都可以。或先觀佛像，把佛的相好莊嚴謹記在心，歷歷分明，然後靜坐繫念佛相。這種念佛觀，也可令心得定。我遇見的念佛的人，就有靜坐攝心，一下子佛相立即現前的。但我所遇到的，大都還是模糊的粗相，容易修得。如欲觀到佛相莊嚴，微細明顯，如意自在，那就非專修不可了。而且，佛相非但色相，還有大慈大悲，十力，四無所畏，十八不共，五分法身，無量無邊的勝功德相，在這佛功德上繫念觀想，大乘爲觀相所攝，小乘則名爲觀法身。<#>依分別起念︰依分別起念，而能了知此佛唯心所現，名唯心念佛。前二種依于名相起念，等到佛相現前，當下瞭解一切佛相，唯心變現，我不到佛那裏去，佛也不到我這裏來，自心念佛，自心即是佛。如《大集賢護經》卷二說︰‘今此三界，唯是心有。何以故？隨彼心念，還自見心。今我從心見佛，我心作佛，我心是佛。’《華嚴經》卷四十六也說︰‘一切諸佛，隨意即見。彼諸如來不來至此，我不往彼。知一切佛無所從來，我無所至，知一切佛及與我心，皆悉如夢。’佛的相好莊嚴，功德法身，分分明明，歷歷可見，是唯（觀）心所現的。瞭解此唯心所現，如夢如幻，即是依（虛妄）分別而起念。佛法以念佛法門，引人由淺入深，依名而觀想佛相，佛相現前，進而能了達皆是虛妄分別心之所現。<#>若更進一層，即到達念佛法身，悟入法性境界。唯識家說法有五種，名、相、分別而外，有正智、如如。無漏的智如，平等不二，是爲佛的法身。依唯心觀進而體見一切平等不二法性，即是見佛。《維摩詰經》亦說︰‘觀身實相，觀佛亦然。’以明得見阿■。《阿■佛國經》也如此說。《般舟三昧經》于見佛後，也有此說。佛是平等空性，觀佛即契如性；智如相應，名爲念佛。《金剛經》說︰‘離一切相，即見如來。’平常稱此爲實相念佛。念佛而達此階段，實已斷除煩惱，證悟無生法忍了。<#>由稱名而依相，乃至了達一切法空性，一步一步由淺而深，由妄而真，統攝得定慧而幷無矛盾。這樣的念佛，就近乎自力，與修定慧差不多，故念佛法門也是定慧交修的。但依《般舟三昧經》說︰如見佛現前，了得唯心所現，發願即得往生極樂世界。可見念佛方便，要求往生淨土，要有佛的悲願力。在四類念佛中，以稱名念佛最爲簡易；一般宏通的淨土法門，即著重于此──稱念南無阿彌陀佛，和信求阿彌陀佛的慈悲願力的攝受。<#>稱名念佛，幷非僅限于口頭的稱念。如《阿彌陀經》的‘執持名號’，玄奘別譯，即作‘思惟’。由此可見，稱名不但是口念，必須內心思惟繫念。因稱念阿彌陀佛的名號，由名號體會到佛的功德，實相，繫念思惟，才是念佛。所以稱名是重要的，而應不止于口頭的唱誦。<#>上面說的是通泛的說一切念佛，現在別依稱名念佛，再加說明。稱名念佛的方法，有人總集爲‘念佛四十法’，即專說念佛的方便。然念佛中最重要的，是三到。淨宗大德印光大師也時常說到。三到是︰口念、耳聽、心想，三者同時相應。念得清晰明瞭，毫不含糊，毫不恍惚。稱名時，不但泛泛口唱，而且要用自己的耳朵聽，聽得清清楚楚；心裏也要跟著心聲起念，明明白白的念。總之，口、耳、心三者必須相應繫念，了了分明，如此即易得一心不亂。許多人念佛，不管上殿，做事，甚至與人談話，嘴巴裏似乎還在念佛。心無二用，不免心裏恍惚，耳不自聽，不能專一。或講究時間念得長，佛號念得多，但這不一定有多大用處。例如寫字，要想寫得好，寫得有功夫，一定要鄭重其事的寫，一筆又一筆，筆筆不茍，筆筆功到。雖然寫字不多，如能日日常寫，總可以寫出好字。有人見筆就寫，東榻西塗，久而久之，看來非常圓熟，其實毫無功力。也有年青時即寫得好字，而到老來却寫壞，因爲他不再精到，隨便揮毫，慢慢變成油滑，再也改不過來。念佛也這樣，時間不妨短，佛號不妨少，却必須口耳心三到，專一繫念不亂。如果口裏盡念，心裏散亂，東想西想，連自己也不知在念什麽，那即使一天念上幾萬聲也沒有用。所以若要不離念佛，不離日常生活，一定要在成就以後。初學人，叫他走路也好念佛，做事正好念佛，那是接引方便。念佛而要得往生，非專一修習不可。如一面妄想紛飛，一面念佛，一成習慣，通泛不切，悠悠忽忽，再也不易達到一心不亂。要念佛，還是老實些好！<#>說到稱名念佛的音聲，可有三種︰(一)大聲，(二)細聲，(三)默念。在念佛的過程中，三種都可用到。如專輕聲念，時間長了容易昏沉，于是把聲音提高，念響一點，昏沉即除。如專于大聲念，又容易動氣發火，令心散亂。再換低聲念，即能平息下去。音聲的輕重，要依實際情况的需要，而作交換調劑，念低念高都沒有問題。但專以口念，無論高念或低念，都不能得定。依佛法說，定中唯有意識，眼等前五識皆不起作用，口念聞聲，當然說不到定境。念佛的目的，是要達一心不亂，所以又要默念。默念，也稱金剛持，即將佛的名號放在心裏念，口不出聲，雖不作聲，自己也聽起來却似很響，而且字字清晰，句句了然。這樣念，逐漸的心趨一境，外緣頓息，才能得定。<#>再談談念佛的快慢。我們念佛，起初都很慢，到轉板的時候便快起來。這很有意思，因爲慢念，聲音必定要拉長，如︰南──無──阿──彌──陀──佛，每字的距離長，妄想雜念容易插足其間，所以要轉快板，急念起來，雜念即不得進。禪堂的跑香也這樣，催得很快很急，迫得心只在一點上轉，來不及打妄想。不過專是急念也不好，會傷氣，氣若不順，分別妄想也就跟著來。如轉而爲慢念，心力一寬，妄想分別也淡淡的散去。這完全是一種技巧，或緩或急，不時交換調劑，令心漸漸離却兩邊，歸一中道。如騎馬，偏左拉右，偏右拉左，不左不右時，則讓它順著路一直走。念佛不是口頭念念就算，不在乎聲音好聽，也不在乎多念久念，總要使心趨向平靜，趨向專一，獲得一心不亂。<#>一心不亂<#>念佛求生極樂世界，能不能生的重要關鍵，在一心不亂，這在大小《阿彌陀經》中皆說到。蓮池大師有事一心與理一心的分別。事一心實可析爲淨念相續、定心現前二類。衆生的內心，最複雜，特別是無始來的煩惱習氣，潜伏而不時現起，極難得到內心的一致──不亂。佛法的無邊功德，要由定力開發出來。這不淨的散亂的心念，就是虛妄分別心，分別即是妄想。這可以包括一切的有漏心，念佛念法，衆生位上的一切，都不外乎虛妄分別心。約證悟說，這都是妄想。然約一心不亂說，妄想也大有妙用。在虛妄分別心心所法中，有善心所現前，如對佛法僧的善念；有噁心所的生起，如貪嗔等的煩惱。初學佛的人，要想一下子不分別，不妄想，談何容易！所以要先用善念對治惡念，以淨念而去除染念。念佛就是這種方法之一，一念阿彌陀佛，可以除去各式各樣的不淨妄念。但在善念淨念中，還可以是亂心的。如一刻是佛，一刻又是法，這雖然內心善淨，却還是散亂。所以必須要淨念，而且要相續，念念等流下去。此時不但惡念不起，即除了阿彌陀佛以外，其他的善念也不生起，念念是佛，等流下去，這叫淨念相續，也就是一心不亂的初相。這在修行上，幷不太難，這幷非得定，而是止成就的前相。然而一般念佛的，散亂小息時，每轉現昏昧。其實念念中不離雜念（當然不是大衝動），而自己不知，以爲得了一心，最易誤事。心在一念上轉，不向外境奔馳，一有馳散，馬上就以佛念攝回。一念一念，唯此佛念，離掉舉，離昏沉，沒有雜念滲入，沒有間斷，明明現前，即是一心不亂。念佛絕不在時間的長短，數量的多寡上計較，主要在達到一心不亂。依經說︰念佛有時一日或者七日，一念乃至十念。所以，不論時間長短，如真能萬緣放下，唯一彌陀淨念，即使是短時相續，也就是一心不亂。這樣的淨念相續，即取得了往生淨土的保證。<#>◎附二︰太虛〈念佛往生的原理〉（摘錄自《太虛大師全書》）<#>佛法明因緣所生法，有兩種力︰(一)可思議力，(二)不可思議力。如依何等因得何等果，造何等業感何等報，有何等境起何等心，有何等心明何等境，由何等現熏何等種，由何等種起何等現，這是因果通常法則，可以心識分別思量的。由這種因果通常道理，所以造上品五逆、十惡業的，當墮地獄；造中品五逆、十惡業的，當墮餓鬼；造下品五逆、十惡業的，當墮畜生。行下品五戒、十善的，感阿修羅報；行中品五戒、十善的，生人道中；行上品五戒、十善的，生六欲天；行上品五戒、十善而兼四禪、八定的，可生色、無色界天。觀四諦理，修四念處、四正勤、四如意足、五根、五力、七覺支、八聖道，可了生死而證聲聞果。觀十二緣起，從緣起流轉門入還滅門，由無明滅則行滅乃至老死滅，而得解脫證緣覺果。行六度或十度而成佛果。以上所說的造三品十惡業因，感生三惡趣果，由造三品五戒、十善因，感生三善趣果，由修出世三乘學因，感得三乘聖者的果，這種由何等業因成何等報果，都是據可思議力而說的。要成就何等果，就要造何等因；幷要具足必須的緣。因，就是因緣；緣，就是增上緣、所緣緣、等無間緣。在這諸緣中，又可分析勝緣、劣緣、順緣、逆緣等等。總之，這都是可思議因緣力所成的果。現在舉一個明顯譬喻來說明，如人的衣食住的享用，要由勤苦勞力才能得著，每人要物質享用豐裕，就要多勤苦勞力，這本可算明確實在的理。但這種常途可思議的因果道理，却要按部就班的循序以成，不能救急；而在世間却又每每要有救急的時候，如某處遇大水灾，或其他意外灾難，惰游的固得不到生活所需，就是平日很勤勞的也被水一沖而盡，失其生活了。所以這就超于平常勤勞而獲的道理之外，不但不應責罰他，反須要超于灾難以外的力來救濟他。這種救濟力，不在被灾難的人，是在救濟的人中。可見可思議因緣力所生果，雖很實在明確，但不能包括一切因緣生法。所以進一步要說明不可思議因緣生果的理。依佛法法相中，說有五種不可思議力︰<#>(一)定力（三昧力）不可思議︰若有人造了定業，依可思議力當然不可轉，但依三昧加持力，就得解脫。不過，定業有淺深不同，七地以前的菩薩，及聲聞、辟支佛、人、天的定力，都很有限，雖已有了不可思議的定力，可轉變境相而未必都有實用；到了八地以上的菩薩，得了定自在力，由定力可轉變一切，如可使水轉成火，地轉成空，一切害人的工具可轉成益人的工具，地獄苦境，依定力加持可成清凉，業報逼迫可成安樂，這所變的境，不但只有相，幷且還有實用。<#>(二)通力不可思議︰‘通’是定慧所起的用，在八地以前，定力與通力有區別，由定力所變的相，沒有實用，由通力所變的可有實用。到了八地以上，定通力就一致了，都可起實用。通力的不可思議，可舉世間極明顯的例來說明，如催眠術的精神治療，他對于病者也不用藥，只是由兩心寂感發點靈通力，使病者的身心受他支配，于是病者可愈。這種不用藥而治病的，就是不可思議的通力發端；平常以藥治病者，就是可思議的因緣力。<#>(三)借識力不可思議︰在阿賴耶識中，本含藏無漏種及三界、九地有漏種，若欲界有漏種遇因緣生起現行，而得欲界異熟識，于是根身、器界都是欲界系，都是欲界異熟識所變現的，所見所聞都是欲界的，不能超欲界之上。但若由定或通的不思議力的勝增上緣，可借使阿賴耶識中的色界、無色界種或無漏種生起現行，身雖在欲界，就可以借用色無色界識以變現色無色界境；或借超過色無色界識以變現出世境。且在上界也可借下界識了下界境，如色界二禪以上常在定中，前五識不起現行，但要了知欲界時，身雖在二禪，可借欲界識了欲界境。這種借識的理，可直通到佛，佛可借異生的識，使異生知佛心中的事。如佛有日在一山中，曾使獼猴知佛心中事。由不可思議的借識力，就不受可思議之識拘縛了。<#>(四)善法力不可思議︰諸佛、菩薩、一切三乘聖者所成的無漏功德法，等流的經典，或佛遺留的威儀、戒律、袈裟、舍利等，這些都名善法。這一切法就是佛果所成就無漏功德法身的均等流類，就是佛的等流身。所以乃至披一一縷的袈裟，就可消灾增福；若誦經典，或供養，或佩帶身上，就可免種種灾難，成種種功德。乃至如《法華經》上說︰若讀誦《法華經》，就可得六根清淨︰眼可見三千大千世界色，耳可聞三千大千世界聲，乃至三千大千世界就在他身上。由不可思議的善法加持力，就可發生這種不可思議的功用。這怎麽是可思議因緣力所生果能比的呢？善法力所以這樣殊勝的，就是在真實懇切的信心，完全仗他力，全盤的信任他，依他力就可得救。如千斤的石頭，投在水中就會沉下去，但放在船上就可渡河，甚至于過海了。<#>(五)願力（誓願力）不可思議︰就是由心力集中所發生的極誠摰的意志力。如念佛的人之發願往生，當時發願，使心力集中在往生的誓願，積久純熟，成就爲習所成的誓願力，由此誓願力所成功用，可以發現異乎尋常可思議因緣力所生的果。如古時有二國王相爭，一王打敗，于是他集中心力，立誓發願要作琰摩王，要制罰他的敵人。由他這種强的誓願力，果然如他的願，就成琰摩王了，可見願力的不可思議。<#>總上所說五種不可思議力，前三力是三乘聖者或成就禪定的人所有的，我們要想成就，也還要有相當加行，到了相當的程度，才能生起作用，這在一般人，似乎尚談不到。但善法力和願力，是人人可得到的，不必要問用功的程度的。如現在聞釋迦牟尼佛所遺留的經典中說︰西方有極樂世界，是阿彌陀佛的誓願力所成的，他這世界是爲攝受十方發願往生的衆生而設的，果真信佛所說，信有彌陀願力所成的西方極樂世界，這就是善法力。既知他這世界是爲攝受十方發願往生的衆生而設的，所以只要信了佛的善法，誓願依阿彌陀佛的願力以往生，就能得往生。既這樣容易，爲什麽其他的經中說︰要修到地前四加行的菩薩，成就定慧，入初地時才能往生淨土呢？那是就可思議因緣力所生的果而說的；若就不可思議力來說，就不然了，雖沒有成就善根的，只要信善法力，同自心中懇切的願力，就成了善根，就可與阿彌陀佛願力相感通，阿彌陀佛的願力所成的，就成爲自己的願力所成的，極樂世界就有了分。現在舉個很普通的例來說明，如有一個富翁，他立有一個遺囑，說他所有的財産，幫助全世界六根殘缺的人。這時若有人是已殘廢了的，那麽這人就有享用富翁遺囑財産的分了。發願往生極樂的人，就有了極樂的分，亦複如是。<#>以上所說的善法力和願力，與普通說的念佛法門三要素︰信、願、行，也不相違。依善法力就是信心，發願往生就是願力，信願真正確定堅固，那麽無論行的淺深，都能往生；不過行的深，品位高就是了。這念佛往生，是由不可思議因緣生果力建立的法門，所以是最殊勝的。一般念佛的人，要明白這種念佛的根本道理，然後再發心念佛，才不致受任何異說動搖。<#>◎附三︰印光〈示修持方法〉（摘錄自《印光大師全集》第五册）<#>念佛一法，乃佛教之總持法門。但有專念自佛、專念他佛、兼念自他佛之不同。專念自佛者，如諸經中，深窮實相，以期悟證，乃于五陰、六入、十二處、十八界、七大等諸法中，以般若智照，了達此一切法，當體全空，親見本具妙真如性。及禪宗看念佛的是誰，幷各種話頭，以期親見父母未生前本來面目者是。此于四種念佛中，名爲實相念佛焉。<#>專念他佛，有三種念法︰(一)觀想，謂依十六觀經作觀，或專觀白毫，或但觀丈六八尺之佛身，或觀廣大法身，及具觀十六種觀。(二)觀像，謂對佛形像，想佛相好光明等。(三)持名，謂一心稱念阿彌陀佛聖號。此三種念佛，法雖不同，皆需具有真信、切願，方可與佛感應道交，方可决定現生出此娑婆，生彼極樂。<#>此四種念佛，唯實相念佛諦理最深，然頗不易修。以唯仗自己戒、定、慧，及參究照察之力，別無他力補助。若非宿根成熟，則悟尚不易，何况實證。唯持名念佛，下手最易，成功最速。儻能都攝六根，淨念相繼，必于現生親證念佛三昧，臨終决定往生上品。縱根機陋劣，未證三昧，但以信願持佛名號，如子憶母，常時無間，迨至臨終，感應道交，仗佛慈力，帶業往生，末世衆生，唯此是賴。否則但種來因，難得實益。果能志心持念，念到全心是佛，全佛是心，心外無佛，佛外無心，無念而念，念而無念，心佛兩彰，而複雙泯時，則實相妙理，覿體顯露，西方依正，徹底圓彰。即持名而深達實相，不作觀而親見西方。攝機最普，得益最深，最利末法鈍根之士，大暢如來出世之懷。以故從上知識，多皆注重于持名一門，此念他佛之大致也。<#>至于自他俱念，即所謂禪淨雙修者。有以專看念佛的是誰，以期明心見性，不以信願求生爲事者。雖似禪淨雙修，實爲有禪無淨。既無信願，莫由仗佛力以帶業往生。儻未到業盡情空地位，又不能仗自力以了生脫死。是知禪淨雙修，唯具深信願者方能得益。否則固不如專致力于持佛名號一門也。<#>言念佛正行者，各隨自己身分而立，不可定執一法。如其身無事累，固當從朝至暮，從暮至朝，行住坐臥，語默動靜，穿衣吃飯，大小便利，一切時，一切處，令此一句洪名聖號，不離心口。若盥漱清淨，衣冠整齊，及地方清潔，則或聲或默，皆無不可。若睡眠，及裸露澡浴大小便時，及至穢污不潔之處，只可默念，不宜出聲。默念，功德一樣。出聲，便不恭敬。勿謂此等時處念不得佛。須知此等時處，出不得聲耳。又睡若出聲，非唯不恭，且致傷氣，不可不知。<#>雖則長時念佛，無有間斷。須于晨朝向佛禮拜畢，先念《阿彌陀經》一遍，往生咒三遍畢，即念阿彌陀佛身金色，八句贊佛偈。念偈畢。念‘南無西方極樂世界，大慈大悲，阿彌陀佛’。隨即但念‘南無阿彌陀佛’六字，或一千聲，或五百聲，當圍繞念。若不便繞，或跪，或坐，或立皆可。念至將畢，歸位跪念觀音、勢至、清淨大海衆菩薩，各三稱。然後念淨土文，發願回嚮往生。念淨土文者，令依文義而發心也。若心不依文而發，則成徒設虛文，不得實益矣。淨土文畢，念三歸依，禮拜而退。此爲朝時功課。暮亦如之。<#>若欲多多禮拜者，或在念佛歸位之時，則拜佛若干拜。九稱菩薩，即作九禮。禮畢，即發願回向。或在功課念畢禮拜，隨己之便，皆無不可。但須懇切至誠，不可潦草粗率。蒲團不可過高，高則便不恭敬。若或事務多端，略無閑暇。當于晨朝盥漱畢，有佛則禮佛三拜，正身合掌念南無阿彌陀佛，盡一口氣爲一念，念至十口氣，即念小淨土文。或但念願生西方淨土中四句偈。念畢，禮佛三拜而退。若無佛，即向西問訊，照上念法而念。此名十念法門，乃宋·慈雲懺主，爲王臣政務繁劇，無暇修持者所立也。<#>何以令盡一口氣念，以衆生心散，又無暇專念。如此念時，借氣攝心，心自不散。然須隨氣長短，不可强使多念，强則傷氣。又止可十念，不可二十、三十，多亦傷氣。以散心念佛，難得往生。此法能令心歸一處，一心念佛，决定往生。念數雖少，功德頗深。極閑極忙，既各有法。則半閑半忙者，自可各就其間斟酌，而爲修持法則也。<#>至于念佛，心難歸一，當攝心切念，自能歸一。攝心之法，莫先于至誠懇切，心不至誠，欲攝莫由。既至誠已，猶未純一，當攝耳諦聽。無論出聲默念，皆須念從心起，聲從口出，音從耳入。（默念雖不動口，然意地之中，亦仍有相。）心口念得清清楚楚，耳根聽得清清楚楚，如是攝心，妄念自息矣。如或猶涌妄波，即用十念記數，則全心力量，施于一聲佛號，雖欲起妄，力不暇及。此攝心念佛之究竟妙法，在昔宏淨土者，尚未談及。以人根尚利，不須如此，便能歸一故耳。（印）光以心難制服，方識此法之妙。蓋屢試屢驗，非率爾臆說，願與天下後世鈍根者共之，令萬修萬人去耳。<#>所謂十念記數者，當念佛時，從一句至十句，須念得分明，仍須記得分明。至十句已，又須從一句至十句念。不可二十、三十。隨念隨記，不可掐珠，唯憑心記。若十句直記爲難，或分爲兩氣，則從一至五，從六至十。若又費力，當從一至三，從四至六，從七至十，作三氣念。念得清楚，記得清楚，聽得清楚。妄念無處著脚，一心不亂，久當自得耳。須知此之十念，與晨朝十念，攝妄則同，用功大異。晨朝十念，盡一口氣爲一念，不論佛數多少。此以一句佛爲一念。彼唯晨朝十念則可，若二十、三十，則傷氣成病。此則念一句佛，心知一句，念十句佛，心知十句。從一至十，從一至十，縱日念數萬，皆如是記。不但去妄，最能養神。隨快隨慢，了無滯礙。從朝至暮，無不相宜。較彼掐珠記數者，利益天殊。彼則身勞而神動，此則身逸而心安。但作事時，或難記數，則懇切直念。作事既了，仍複攝心記數。則憧憧往來者，朋從于專注一境之佛號中矣。大勢至謂︰都攝六根，淨念相繼，得三摩地，斯爲第一。利根則不須論。若吾輩之鈍根，舍此十句記數之法，欲都攝六根，淨念相繼，大難大難。<#>念佛，雖貴心念，亦不可廢口誦。以身口意三，互相資助。若心能憶念，身不禮敬，口不持誦，亦難得益。世之舉重物者，尚須以聲相助，况欲攝心以證三昧者乎。所以《大集經》雲︰大念見大佛，小念見小佛。古德謂︰大聲念，則所見之佛身大。小聲念，則所見之佛身小耳。而具縛凡夫，心多昏散。若不假身口禮誦之力，則欲得一心，末由也已。<#>善導和尚，系彌陀化身，有大神通，有大智慧。其宏闡淨土，不尚玄妙，唯在真切平實處，教人修持。至于所示專雜二修，其利無窮。專修，謂身業專禮，（凡圍繞及一切處身不放逸皆是。）口業專稱，（凡誦經咒，能志心回向，亦可名專稱。）意業專念。如是，則往生西方，萬不漏一。雜修，謂兼修種種法門，回嚮往生。以心不純一，故難得益，則百中希得一二，千中希得三四往生者。此金口誠言，千古不易之鐵案也。<#>善導，令人一心持名，莫修雜業者，恐中下人以業雜致心難歸一，故示其專修也。永明，令人萬善齊修，回向淨土者，恐上根人行墮一偏，致福慧不能稱性圓滿，故示其圓修也。<#>日用之中，所有一絲一毫之善，及誦經禮拜種種善根，皆悉以此功德，回嚮往生。如是，則一切行門，皆爲淨土助行。猶如聚衆塵而成地，聚衆流而成海，廣大淵深，其誰能窮。然鬚髮菩提心，誓願度生。所有修持功德，普爲四恩三有、法界衆生回向。則如火加油，如苗得雨。既與一切衆生深結法緣，速能成就自己大乘勝行。若不知此義，則是凡夫二乘自利之見，雖修妙行，感果卑劣矣。<#>每日功課回向，一一當與法界衆生。若此功課爲此，彼功課爲彼，亦非不可。然必又有普回向之願，方爲與三種回向相合。三種回向者︰(一)回向真如實際，心心契合。(二)回向佛果菩提，念念圓滿。(三)回向法界衆生，同生淨土。<#>念佛之人，必須孝養父母，奉事師長，（即教我之師，及有道德之人。）慈心不殺，（當吃長素，或吃花素，即未斷葷，切勿親殺。）修十善業。（即身不行殺生、偷盜、邪淫之事。口不說妄言、綺語、兩舌、惡口之話。心不起貪欲、嗔恚、愚痴之念。）又須父慈、子孝、兄友、弟恭、夫和、婦順、主仁、輔忠，恪盡己分。不計他對我之盡分與否，我總要盡我之分。能于家庭，及與社會，盡誼盡分，是名善人。善人念佛求生西方，决定臨終，即得往生。以其心與佛合，故感佛慈接引也。若雖常念佛，心不依道，或于父母、兄弟、妻室、兒女、朋友、鄉党，不能盡分，則心與佛背，便難往生。以自心發生障礙，佛亦無由垂慈接引也。<#>淨土一法，人人可修，修之均有感應。今人多多皆是好高騖勝，以致或因撑場面，反累實益也。現今之人，一動手先講建築，未知淨土之所以，便欲遍研大乘經論。或慕禪宗之玄妙，或慕相宗之精微，或慕密宗之神通。將仗佛力了生死之法，視之若不濟事者。禪宗，縱能悟，誰到業盡情空地位。相宗，縱能記清名相，誰能真破我法二執。密宗之神通，及現身成佛，亦實有其事，然非爾我之根性所可冀及。有欲得神通，欲即成佛，而由茲著魔發狂者，甚多甚多。<#>◎附四︰〈四種念佛〉（摘譯自《佛教大辭彙》）<#>四種念佛，指稱名念佛、觀像念佛、觀想念佛、實相念佛等四種念佛方法。語出宗密《普賢行願品疏鈔》。所謂念佛的‘念’通心念、口稱，‘佛’則包括佛體、佛名，故可分爲稱念佛名的稱名念佛，觀想佛像的觀像念佛，觀想相好的觀想念佛，諦觀實相的實相念佛四種。其中，稱名念佛可依稱念者的心態，分爲定心念佛、散心念佛；或就音聲的大小，分成大念、小念；或根據專念一佛名及雜念多佛名，而分稱名正行、稱名雜行。又觀想念佛亦依所觀相好之多少，而有一相觀、多相觀、全相觀等類別。茲略述如次︰<#>(1)稱名念佛︰謂一心稱念佛之名號。如《文殊師利所說摩呵般若波羅蜜經》卷下雲（大正8·731a）︰<#>‘有一行三昧，若善男子、善女人修是三昧者，亦速得阿耨多羅三藐三菩提。（中略）善男子、善女人欲入一行三昧，應處空閑，舍諸亂意，不取相貌，系心一佛專稱名字，隨佛方所端身正向，能于一佛念念相續，即是念中能見過去未來現在諸佛。何以故？念一佛功德無量無邊，亦與無量諸佛功德無二不思議。’<#>(2)觀像念佛︰謂觀如來等像。如《大寶積經》卷八十九所載，大精進菩薩見比丘所繪的佛像，乃發心出家，持畫叠像入于深山觀察，觀此畫像不異如來，遂悟得諸理，成就五道，獲普光三昧，見十方佛等。<#>(3)觀想念佛︰謂觀想佛之相好。可分爲二類，一者明一相，即隨三十二相中，若觀一相，則重罪皆滅。如《觀佛三昧海經》所述，佛爲父王說白毫觀，但觀眉間的白毫相，婉轉右旋猶如秋月，十棱成就，內外通明如白琉璃筒，亦如暗夜中的明星，不論觀成或觀不成，皆滅九十億那由佗恒河沙微塵數劫生死重罪，常蒙攝受。二者明全身，如《坐禪三昧經》所言，若行者求佛道，入禪先當系心念佛生身，莫念地水火風、山樹草木、天地萬類及諸餘法，但念佛身處在虛空，如大海清時，有金山王相好圓滿，出無量清淨光明于虛空相青色中。常念佛身便得十方三世諸佛悉在目前，若心餘處緣還攝令住，則可除無量劫罪。<#>(4)實相念佛︰亦名法身念佛。謂觀自身及一切法的真實自性。《文殊般若經》說，不生不滅、不來不去、非名非相是名爲佛，如自觀身實相，觀佛亦然等。又說系緣法界一相是名一行三昧。《大智度論》雲，以不念色身及相好，以佛身自無所有故，以無憶故是爲念佛。《占察經》說，思惟諸法平等法身在一切善根中，其業最勝。<#>◎附五︰〈定心念佛與散心念佛〉（摘譯自《佛教大辭彙》）‘定心念佛’謂止息散亂之心而專注念佛。《般舟三昧經》雲（大正13·899a）︰‘一心念之，一日一夜若七日七夜，過七日已後見之。’《觀佛三昧海經》卷九〈觀像品〉（大正15·690c）︰<#>‘齊整衣服結伽趺坐，繫念一處，隨前衆生，系心鼻端，系心額上，系心足指，如是種種隨意繫念，專置一處，勿令馳散使心動搖。心若動搖，舉舌拄■，閉口閉目，叉手端坐。一日至七日令身安隱，身安隱已然後想像。’<#>《文殊師利所說摩呵般若波羅蜜經》卷下（大正8·731b）︰<#>‘善男子、善女人欲入一行三昧，應處空閑，舍諸亂意，不取相貌，系心一佛，專稱名字，隨佛方所端身正向，能于一佛念念相續，即是念中能見過去未來現在諸佛。’<#>按，念佛有種種方式，如前述之《般舟三昧經》主張在念佛時，觀想佛正在西方；《觀佛三昧海經》主張觀想所稱念之佛身；《觀無量壽經》主張觀佛真身之相好；《文殊般若經》則主張唯系心于佛，專稱名號。<#>‘散心念佛’即以散亂心稱念佛名。又名‘散心稱名’或‘無觀稱名’。即不澄心、不緣理、不觀佛之相好，唯以凡人之散心口唱名號。《萬善同歸集》卷上雲（大正48·962a）︰‘大品經雲︰若人散心念佛，乃至畢苦，其福不盡。’《往生要集》卷下（末）亦雲（大正84·82a）︰‘散業，謂行、住、坐、臥散心念佛。’<#>依淨影等所說，散善力微弱，不能滅除五逆重罪，亦不得往生。但善導等以本願之念佛即散心之口稱名號，故主張唱佛號者，由于願力必可得往生。<#>◎附六︰〈念佛十種心〉（編譯組）<#>念佛十種心，指念阿彌陀佛往生極樂的十種心。語出《大寶積經》卷九十二〈發勝志樂會〉，文雲（大正11·528b）︰<#>‘一者于諸衆生起于大慈無損害心，二者于諸衆生起于大悲無逼惱心，三者于佛正法不惜身命樂守護心，四者于一切法發生勝忍無執著心，五者不貪利養恭敬尊重淨意樂心，六者求佛種智于一切時無忘失心，七者于諸衆生尊重恭敬無下劣心，八者不著世論于菩提分生决定心，九者種諸善根無有雜染清淨之心，十者于諸如來舍離諸相起隨念心。’<#>又，《彌勒所問經》所說的慈等十念亦屬此。<#>◎附七︰〈日課念佛〉（摘譯自《佛教大辭彙》）<#>日課念佛，即以稱名念佛作爲每日的課程。又名日課。例如道綽每日以稱名七萬遍爲日課，善導于撰述《觀經疏》時，日誦《阿彌陀經》三遍、念‘阿彌陀佛’三萬遍，稿成之後七日間誦經十遍、念佛三萬遍。<#>日課念佛之濫觴，可謂始于《阿彌陀經》之‘一日七日執持名號’，以及《般舟三昧經》〈行品〉的‘別時念佛’等。天臺宗采用《般舟經》所述佛立三昧、長時念佛作爲常行三昧的一課。而淨土行者則以一向專念作爲日常行儀。如道綽一有餘暇即口誦佛號，且以一日七萬爲限，聲聲相注，以弘淨業，又勸人以念珠、小豆等計算念佛的次數。<#>據迦才《淨土論》卷下所述，但能念佛一心不亂，得百萬遍者定得往生。善導的《觀念法門》說，月別四時一心稱名得一萬、二萬，或誦經滿十萬遍者可得五種增上緣、現生歿後有大功德利益。依《新修往生傳》所載，善導教化道俗，日別稱名一萬五千至十萬遍者及得念佛三昧往生淨土者，其數無可計量。<#>◎附八︰〈十念往生〉（摘譯自《佛教大辭彙》）<#>十念往生，指五逆之罪人，臨終時依照善知識之教，稱念十聲‘南無阿彌陀佛’，往生極樂。出自《觀無量壽經》下下品條，其經文謂（大正12·346a）︰‘佛告阿難及韋提希︰下品下生者，或有衆生作不善業五逆十惡，具諸不善，如此愚人以惡業故，應墮惡道經歷多劫受苦無窮，如此愚人臨命終時，遇善知識種種安慰，爲說妙法，教令念佛，彼人苦逼不遑念佛。善友告言︰汝若不能念彼佛者，應稱歸命無量壽佛，如是至心令聲不絕，具足十念稱南無阿彌陀佛；稱佛名故，于念念中，除八十億劫生死之罪。命終之時見金蓮花猶如日輪住其人前，如一念頃，即得往生極樂世界，于蓮花中滿十二大劫，蓮花方開，當花敷時，觀世音、大勢至以大悲音聲，即爲其人廣說實相除滅罪法；聞已歡喜，應時即發菩提之心，是名下品下生者。’<#>關于上述所引經文，中國、日本的淨土門祖師、聖道門諸師等各有不同的解釋。又，在日本淨土門內，鎮西、西山、真宗等派亦各持不同的見解。<#>◎附九︰〈念佛圓通〉（摘譯自《佛教大辭彙》）<#>念佛圓通，二十五圓通之一。即指由念佛法門證入圓通之境。據《大佛頂首楞嚴經》所述，佛問大勢至菩薩如何得圓通，大勢至答以（大正19·128a）︰‘其最後佛名超日月光，彼佛教我念佛三昧。（中略）我本因地以念佛心入無生忍，今于此界攝念佛人歸于淨土。佛問圓通，我無選擇，都攝六根，淨念相繼，得三摩地，斯爲第一。’<#>關于圓通，《大明三藏法數》卷四十七謂︰‘性體周遍曰圓，妙用無礙曰通。乃一切衆生本有之心源，諸佛菩薩所證之聖境也。’亦即以法性真如之妙理爲圓通。也就是于五陰、十二處、十八界及地、水、火、風、空、根、識等諸法，悉皆周遍，融通無礙，即謂圓通。<#>［參考資料］　《中阿含》卷五十五〈持齋經〉；《增一阿含經》卷十四〈高幢品〉；《放光般若經》卷十六《漚和品〉；《佛藏經》卷上〈念佛品〉；《菩薩念佛三昧經》卷四〈贊三昧相品〉；印順《淨土與禪》、《初期大乘佛教之起源與開展》；《淨土思想論集》（《現代佛教學術叢刊》{66}、{67}）；矢吹慶輝《阿彌陀佛の研究》。<#>


meanings:
3207梵語 buddhānusmṛti，巴利語 buddhānussati。即在心裏稱念法身佛（理念上之佛），觀想具體存在之佛相，或佛陀之功德，乃至口中稱念佛之名號，皆稱爲念佛，乃一般修行佛道之基本行法之一。其中，由理法念佛，稱爲法身念佛；於心思上浮現佛之功德及佛相，稱爲觀想念佛；而口稱佛名，則稱爲稱名念佛、口稱念佛。小乘之念佛偏重思念釋迦牟尼佛，大乘認爲三世十方有無數佛，故所念之佛亦爲數眾多，常見者有念阿閦佛、藥師佛、彌勒佛、大日如來等。通常，念佛之對象，以阿彌陀佛爲代表，故一提及念佛，一般皆以爲念阿彌陀佛，且立即浮現佛之功德及其相好。　於阿含諸經中，念佛爲三念、六念、十念之一。念佛，即指對釋尊表示歸敬、禮拜、讚歎、憶念之意。由念佛之功德，能使貪瞋癡不起，可生於天上，得入涅槃。　據般舟三昧經、大阿彌陀經卷下、舊華嚴經卷七賢首品等，皆立有念佛三昧法，即：一心繫念一佛之名號，且觀想佛之三十二相好光明，及其於眾中之說法，如此念念相續不斷，則能於定中見佛，亦得以往生佛國。如淨土宗以念阿彌陀佛爲修行之法門，若行人願往生佛國而至誠持念佛號，則於命終時，即能往生阿彌陀佛國（極樂世界），稱爲念佛往生。又阿彌陀佛之本願，係使念佛之眾生往生極樂世界，故信解其本願之念佛，稱爲本願念佛；此乃由佛之智慧而起，故又稱智慧念佛。日本淨土真宗常引智慧念佛之說，又謂末法濁世之眾生根機劣鈍，不堪義解、持戒或觀想等行，僅信稱念彌陀名號以往生，此稱愚鈍念佛。至於不參雜其他行法，專心稱名願生淨土者，稱爲專修念佛。若以自力精勤稱名，則稱自力念佛；反之，若以彌陀賜與之信心，自然促其念佛者，則稱他力念佛。此外，稱名念佛與觀想念佛並行者，稱爲事理雙修念佛。　於梵文本阿彌陀經中，念佛、念法、念僧之「念佛」，其最初之原語爲 buddhamanasikāra，後則演爲 buddhānusmṛti。前者爲「作意」（起心）之意，後者爲「憶念」（意念）之意。又執持名號之原語爲 manasikāra，淨土宗將其解爲「稱名」，然由原語實難見出此意。　茲將我國諸師對念佛之種種分類，列舉如下；(一)懷感之釋淨土群疑論卷七，舉出有相、無相二種念佛三昧，明示欲得無相念佛三昧者，應念法身佛，而欲得有相念佛三昧者，則念報身佛、化身佛。(二)智顗之五方便念佛門則舉出五種念佛法門，其次第如下：(1)稱名往生念佛三昧門，指行者於念佛時，則必生起願生淨土之心。(2)觀相滅罪念佛三昧門，即一心觀想佛之相好光明，以此光明照觸一切罪障，令其悉皆消滅。(3)諸境唯心念佛三昧門，指所觀之佛，乃從自心而起，別無境界。(4)心境俱離念佛三昧門，指觀想之心，亦無自相可得。(5)性起圓通念佛三昧門，行者趣深寂定，放捨一切心意、意識，蒙十方佛之加被護念，於此，則智門興起，任運無礙，成就圓滿功德。(三)澄觀之華嚴經疏卷五十六，亦舉出五種念佛法門，即：(1)緣境念佛門，(2)攝境唯心念佛門，(3)心境俱泯念佛門，(4)心境無礙念佛門，(5)重重無盡念佛門。(四)宗密之華嚴經行願品別行疏鈔卷四則舉出稱名念、觀像念、觀想念、實相念等四種念佛。(1)稱名念，專心稱念佛名。(2)觀像念，觀念塑畫等之佛像。(3)觀想念，觀想佛之相好。(4)實相念，觀自身及一切法之真實相。(五)飛錫之念佛三昧寶王論舉出三世佛通念法，即：(1)念現在佛，專注一境而圓通三世。(2)念過去佛，知佛與眾生乃迷悟之別，然二者之因果相同，無有二致。(3)念未來佛，生起一切眾生平等而皆爲未來諸佛之心。　此外，據傳燈之大佛頂首楞嚴經圓通疏卷五、智旭之蕅益宗論卷七等所舉，將念佛分爲念他佛、念自佛、自他俱念三種(一)念他佛，即如念阿彌陀佛功德莊嚴之境，或念其身之相好，或念其法門、實相等，稱爲念他佛。此係廬山慧遠等諸師所修之法門。(二)念自佛，即觀現前一念介爾之心，無體無性，離過絕非，具足百界種種性相，與三世諸佛平等無二，若觀至歷歷分明而一心不亂，則三昧功成，豁然破除無明之障，而頓入明心見性之境。此係禪宗、天台宗等諸師所修之法門。(三)自他俱念，即觀心、佛、眾生三無差別，了知眾生乃諸佛心內之眾生，而諸佛即是眾生心內之諸佛，二者感應道交，自他不隔。此係永明延壽、楚石梵琦等諸師所修持之法門。　日僧源信之往生耍集卷下末，將念佛分爲尋常、別時、臨終三種。(一)尋常念佛，係指日常之念佛。(二)別時念佛，係指於特定時間、場所之念佛。(三)臨終念佛，則指臨命終時，等待佛陀來迎之念佛。其中，尋常念佛又可分爲定業、散業、有相業、無相業等四種。　此外，修行者爲互相砥礪、同修念佛法門而結社集會者，稱爲念佛會、念佛講、結社念佛。而修行念佛之堂宇，稱爲念佛堂。又長時相續之念佛，稱爲不斷念佛、常念佛。靜心凝神之念佛，稱爲定心念佛；以日常之散亂心念佛，則稱爲散心念佛。以念佛爲每日必修之行，稱爲日課念佛。日常生活中，不論何時何地之念佛，稱爲長時念佛。稱名多次，稱爲多念；僅念一聲，稱爲一念。謂一聲一聲稱名則可滅罪，稱爲念念滅罪。於晝夜六時禮拜念佛，稱爲六時念佛。於寒冷中巡行念佛，稱爲寒念佛。大聲稱名念佛，稱爲高聲念佛、大念佛。又將稱名配合於音樂而行，係始自唐代法照之五會念佛（配合五音曲調，分爲五層次之念佛），此類附曲調以稱揚佛名者，稱爲引聲念佛、甲念佛；如以歌唱般之唱詠念佛，則稱爲歌念佛。若扣擊鉦、鼓而邊跳踊邊念佛者，稱爲踊念佛。　我國佛教之讚頌、歌詠，乃由「五會念佛」逐漸演變成爲一般寺院中之梵唄。目前在臺灣之梵唄，大約可分爲二大派，即：(一)海潮音，屬於大陸北方系統。(二)鼓山音，屬於大陸南方系統。此鼓山音據傳爲福州鼓山寺所傳。　其他尚有攝心念佛、數息念佛、參究念佛、看話念佛、釋迦念佛、觀音念佛、藥師念佛、彌勒念佛等多種念佛法門。總之，念佛之真義，在由口念佛而進入心念佛，念念不忘，亦即此「念」是佛，則念念成佛。〔雜阿含經卷三十三、中阿含卷五十五持齋經、長阿含卷五闍尼沙經、那先比丘經、佛藏經卷上念佛品、大智度論卷二十一、攝大乘論卷下、十住毘婆沙論卷五易行品、卷九念佛品、分別功德論卷二、觀念法門、思惟略要法〕（參閱「五會念佛」1166、「天台宗」1342、「梵唄」4635、「淨土宗」4684、「禪宗」6455）


vietnamese:
niệm phật tam muội bảo vương luận <bktt>


vietnamese:
niệm phật tam muội bảo vương luận <pqđtđ>


vietnamese:
niệm phật chúng sinh nhiếp thủ bất xá <pqđtđ>


meanings:
(1282-?) Thiền tăng đời Nguyên, họ Hoàng, hiệu Mai Ốc, người xứ Hoa Đình (nay là huyện Tùng Giang, tỉnh Thượng Hải) Trung Quốc. Sư xuất gia từ nhỏ, thích đọc sách, thông hiểu cả Phật lẫn Nho, còn riêng thích thiền định. Năm 1308, tham vấn Thiền sư Hối Cơ Tịnh Từ và đắc pháp. Năm 1316, sư trụ trì chùa Tường Phù, Gia Hưng (nay thuộc tỉnh Chiết Giang). Năm 1333, sư soạn xong »Phật Tổ Thông Tải« 22 quyển. (Có thuyết nói 36 quyển).


meanings:
practice of constantly remembering the Buddha, without break for even a single thought-moment


meanings:
（梵 Smṛtijñānakīrti）由印度赴西藏之譯經僧。漢譯名又作‘彌底’。生卒年不詳。原爲印度的班智達，十世紀後半，應尼泊爾譯師巴德瑪茹箕（Padmar-uci）之請至西藏。不久，巴德瑪茹箕因病猝逝。念智稱由于不諳藏語而流落後藏達納（Rtanag）地方，以牧羊爲生。後遇譯師賽匝索南堅贊（Dpyal-lo se-tsa bsod-nams rgyal-mtshan），乃受邀隨往曼壟（Sman-lung）地方學法。其後，轉赴西康、李曲色喀等地講述《俱舍論》、《四座》等顯密經論。幷將所撰《四座釋》（Catus!-pi^t!ha-t!ika^）、《師利名等誦具秘密成就法釋慧明》（A^rya-Man~jus/ri^na^-masan%gi^ti-guhyavadvidhi-vr!tti-jn~a^nadi^pa）、《真言義勝觀》（Mantra^rtha-vipas/yini^）等書譯成藏文。<#>除上述譯籍之外，師另撰有《語言門論》（Sm!ra-sgo mtshon-cha）、《六真性安立》（Sat!tattva-vyavastha^na）、《菩提注》（Bodhicittavivaraṇa-t!i^ka^）、《瑜伽六支釋》（Saḍan%gayoga-na^ma-t!i^ka^）、《吉祥秘密集會怛特羅王釋》（S/ri^guhyasama^ja-tantrara^-ja-vr!tti）、《四天女請問釋優波提舍增益》（Caturdevataparipr!ccha^vya^khya^nopades/a-paus!t!ika）、《開眼儀軌》（Pratis!t!ha^-vidhi）、《金剛摧破陀羅尼釋》（Vajravida^raṇa^na^ma dha^raṇi^-vr!tti）、《金剛摧破陀羅尼優波提舍》（Vajravida^rana^ na^ma dha^raṇy-upade/sa）等書，皆收于《西藏大藏經》〈丹珠爾〉中；其中《語言門論》爲一部著名之藏文文法書。此外，相傳辭典《語義》亦爲師所譯。<#>［參考資料］　Sarat Chandra Das《Pag sam jonzang 》；E. Obermiller《History of Buddhism by Bu-ston》；《西藏大藏經總目錄》；王森《西藏佛教發展史略》。<#>


meanings:
recollection of the dharma, meditation on the dharma


meanings:
Thiền tăng Tỉnh Niệm đời Tống lấy việc trì tụng kinh Pháp Hoa làm nhật khoá, người đời gọi là Niệm Pháp Hoa. X. Tỉnh Niệm.


meanings:
3215即以線貫串一定數目之珠粒，於稱名念佛或持咒時用以記數之隨身法具。 又稱數珠、珠數、誦珠、咒珠、佛珠。其梵文原語凡有四：(一)pāsaka-mālā，音譯鉢塞莫，意譯數珠。(二)akṣa-mālā，音譯阿叉摩羅，珠鬘之義。(三)japa-mālā，念誦鬘之義。(四)akṣa-sūtra，意譯爲珠之貫線。　蓋梵語 mālā（或 mālya）乃「鬘」之意，印度人自古即有以瓔珞鬘條纏身之風習，由是遂演變成念珠之使用。如古代毘溼奴派極早即有持帶念珠之習慣。晚近自印度西北地方所發掘之「龍王歸佛」雕像中，有一尊首懸念珠之婆羅門像，此雕像被推定爲二世紀左右之作品，故知其時念珠之使用業已風行於婆羅門之間。烏嚧陀囉佉叉占巴拉奧義書（梵 Rudrākṣa-jābālopaniṣad，據傳編於四世紀頃）中，記載烏嚧陀囉佉叉（梵 Rudrākṣa）即金剛子念珠及其功德；另於惡剎摩利加奧義書（梵 Akṣamālīkopaniṣad）中則詳述念珠之製法、功德、材料，並以一一之珠配上悉曇五十字門及其深祕之義。然佛教使用念珠之時代，恐係在婆羅門教（二世紀）之後。而在我國，使用念珠來稱名記數，則始於隋唐之際。蓋今北傳佛典中有關念珠之記載雖多（多爲後期之經典），然律部經典卻未有任何記載，且以律典爲所依之南傳佛教徒亦未曾流行念珠。故知念珠雖爲我國、西藏、蒙古、日本、韓國等地僧俗所攜行之重要法具，甚至成爲佛教徒之標幟，然溯其本源，念珠並非佛教所創用，於佛陀所制律儀亦未有此類記載。　於佛教經典中有關念珠之起源，一般多以木槵子經所記載佛陀對波流離王之開示爲通說。木槵子經（大一七‧七二六上）：「佛告王曰：『若欲滅煩惱障報障者，當貫木槵子一百八，以常自隨，若行、若坐、若臥，恆當至心無分散意，稱佛陀、達摩、僧伽名，乃過一木槵子，如是漸次度木槵子，若十、若二十、若百、若千，乃至百千萬。』」此外，校量數珠功德經、金剛頂瑜伽念珠經等另有不同記載；亦有謂念珠之來源，係由比丘計算布薩日數所持之黑白三十珠爲濫觴。　念珠之顆數，諸經所載不一，略舉較常見之用法：(一)木槵子經作一百零八顆。(二)陀羅尼集經卷二作數珠法相品舉出一百零八、五十四、四十二、二十一顆等四種。(三)數珠功德經亦舉出四種，即一百零八、五十四、二十七、十四顆等。(四)金剛頂瑜伽念珠經以一千零八十顆爲上品，一百零八顆爲最勝，五十四顆爲中品，二十七顆爲下品。(五)文殊儀軌經數珠儀則品謂上品一百零八顆，中品五十四顆，下品二十七顆，最上品一千零八十顆。此外，另有三十六顆、十八顆。上記之中，以使用一百零八顆爲最普遍。　使用顆數之不同，所代表之意義亦有分別：(一)一百零八顆，表示求證百八三昧而斷除百八煩惱。(二)五十四顆，表示菩薩修行過程之五十四階位，即十信、十住、十行、十回向、十地、四善根因地。(三)四十二顆，表示菩薩修行過程之四十二階位，即十住、十行、十回向、十地、等覺、妙覺。(四)二十七顆，表示小乘修行四向四果之二十七賢位，即前四向三果之十八有學與第四果阿羅漢之九無學。(五)二十一顆，表示十地、十波羅蜜、佛果等二十一位。(六)十四顆，表示觀音之十四無畏。(七)一千零八十顆，表示十界各具有一百零八，故共成一千零八十。(八)三十六顆與十八顆之意義，一般認爲與一百零八顆相同，然爲便於攜帶，遂三分一百零八爲三十六，或六分爲十八，而非別有深義。然上記顆數與表徵意義之差別，僅係歷代祖師爲方便教化所賦予之配合，而非源自原典經文所舉示者。　有關念珠之材料，諸經所載，種類繁多：(一)陀羅尼集經卷二列舉金、銀、赤銅、水晶、木槵子、菩提子、蓮花子等七種。(二)守護國界主陀羅尼經卷九舉出菩提子、金剛子、真珠、蓮花子、金銀諸寶，及以上諸材和合等六種。(三)諸佛境界攝真實經卷下持念品列舉香木、鮱石、銅、鐵、水晶、真珠、蓮花子、金剛子、間錯種種諸寶、菩提子等十種。此外，曼殊室利咒藏中校量數珠功德經、金剛頂瑜伽念珠經、蘇悉地羯囉經卷中供養次第法品、蘇婆呼童子請問經卷上除障分品等，則分別列舉十、十一、十二、十四等種類。　念珠常附加母珠、數取、記子、記子留等，若以一百零八顆串成之念珠而言，所附加之母珠有一顆及兩顆兩種，母珠又稱達磨珠。數取又稱四天珠，乃附加於一百零八顆中間之四顆小隔]。密教之念珠，通常於第七顆（自母珠開始算）與第二十一顆之後插入數取。記子又稱弟子珠，一般有十顆、二十顆，或四十顆，係串於母珠之另一端，以十顆爲一小串，表示十波羅蜜，捻珠念佛滿一百零八遍時即撥動一記子以爲計數。若記子之上部另附上透明之小珠（多爲水晶所成），則稱助明、淨明、維摩、補處菩薩。記子留指每串記子之末端所附之珠。據金剛頂瑜伽念珠經載，諸珠表示觀音，母珠表示無量壽或修行成滿之佛果，故捻珠至母珠時，不得越過，須逆向而還，否則即犯越法罪。　掐捻念珠而誦咒念佛，能產生諸種功德。據木槵子經載，若念誦佛陀（佛）、達磨（法）、僧伽（僧）之名，滿二十萬遍，而身心不亂，無諸諂曲者，則命終之後，得生第三焰天，衣食自然而得，常安樂行。另據陀羅尼集經卷二作數珠法相品載，若以金、銀、赤銅、水晶等諸寶物所成之念珠，掐之誦咒、誦經、念佛，當得十種波羅蜜之功德滿足，現身即得阿耨多羅三藐三菩提（無上正徧知、佛無上之覺智）之果。此外，由所用念珠材料之不同，所獲功德亦有異說。陀羅尼集經謂各種念珠中，以水晶之功德爲第一。攝真實經卷下建立道場發願品則謂，香木之念珠，得一分之福；鮱石、銅、鐵等，得二分福；水晶、真珠，得一俱胝分；蓮花子、金剛子，得二俱胝分；間錯種種諸寶及菩提子念珠，於諸功德中最爲殊勝，得無量無邊不可說之福德。此外，守護經、數珠功德經、瑜伽念珠經等亦皆以菩提子之功德爲最殊勝。　於密教中，正念誦等盛儀修法時所用之念珠與平常所持用者有所區別。蓋於法會中，念誦既畢，於掌中蟠妥，頂戴發願，其後則連同金剛杵等法器置於寶筥中或銀盤上，不得與日常生活隨身攜行者相混用。另以材料而言，盛儀法會所用之念珠亦別於平常持用者，前者多以水晶所成，若以純水晶所成之念珠，稱爲裝束念珠，特用於盛儀中。此外，交雜少數其他材料而成者，則稱半裝束念珠。又依三部（胎藏界）、五部（金剛界）之別，所用之念珠亦有定規。以三部而言，據蘇悉地羯囉經之說，佛部用菩提子，觀音部（蓮華部）用蓮花子，金剛部用嚕梛囉叉子之念珠。以五部而言，據守護經、瑜伽念珠經等之說，佛部用菩提子，金剛部用金剛子，寶部用金、銀、琉璃等諸寶，蓮華部用蓮花子，羯磨部用種種材料和合而成之念珠。於各部之中，持用念珠之部位亦有頂髻、身、頸、臂等之分別。　此外，密教經典對掐捻念珠之指法亦有詳細之記載，以五部而言，據攝真實經載，於佛部，應以右手拇指與食指掐之；於金剛部，以右手拇指與中指；於寶部，以右手姆指與無名指；於蓮華部，右手拇指與小指；於羯磨部，右手拇指與其餘四指合捻之。以三部而言，據蘇悉地經載，於佛部，以右手拇指與無名指之指尖相合，中指與小指直立，食指略屈附於中指中節以掐之；於蓮華部，拇指與中指指尖相合，舒展其餘三指而掐之；於金剛部，拇指與食指指尖相合，舒展其餘三指而掐之。　於密教諸尊中，手持念珠者頗多，如胎藏界外金剛部之火天、準提佛母、千手觀音等皆是，其中千手觀音係於其右方之一手持執念珠，稱爲數珠手。〔大日經卷一具緣品、一字佛頂輪王經卷四、大方廣菩薩藏文殊師利根本儀軌經卷十一數珠儀則品、釋氏要覽卷中、開元釋教錄卷三、續高僧傳卷二十道綽傳、類聚名物考卷二五五〕


meanings:
(term) base of mindfulness (smrty-upasthāna)


meanings:
（梵 japa，藏 bzlas-brjod）指口誦佛名、真言等。密教之念誦有二種、四種、五種之分。二種念誦爲正念誦與散念誦。前者是口誦本尊之真言，後者則不限本尊，而普誦諸尊之真言。四種念誦即《大日經》卷三所列之心想、先持、具支、成就四種念誦；以及《略出念誦經》卷四的音聲、金剛、三摩地、真實四種。五種念誦是指蓮華、金剛、三摩地、聲生、光明五念誦。<#>若將念誦分爲無聲與有聲二者，則無聲念誦又可區別爲三︰(1)觀字義的真實念誦，(2)涉入本尊的三摩地念誦，(3)動舌而不出聲的金剛念誦。有聲念誦也有三種，即(1)只有自己聽得到的蓮華念誦，(2)他人也可聽見的音聲念誦，(3)大聲念出的降魔念誦。<#>《真俗佛事編》卷五曾說，唱誦真言，無論出聲與否，皆各有其功能。《阿嚕力經》亦謂（大正20·28c）︰‘但心誦不出音，能滅一切前身中所作一切惡業罪障。出聲誦，滅現在一切罪障，即見好相。’<#>至于禪門的念誦，則爲唱念十佛之名。十佛之名其實也包含若干菩薩名。此即清淨法身毗盧舍那佛、圓滿報身盧遮那佛、千百億化身釋迦牟尼佛、當來下生彌勒尊佛、十方三世一切諸佛、大智文殊師利菩薩、大行普賢菩薩、大悲觀世音菩薩、諸尊菩薩摩呵薩、摩呵般若波羅蜜。<#>禪門念誦有三八念誦與四節念誦之別。三八念誦，即于每月的三日、十三日、二十三日，及八日、十八日、二十八日，于僧堂唱誦十佛名。四節念誦指于結夏、解夏、冬至、年頭等四大節念誦巡堂。另外，有不定期的念誦，如爲亡僧、亡者或病僧的念誦即是。<#>◎附︰〈四種念誦〉（摘譯自《望月佛教大辭典》）<#>四種念誦，指密教所修的四種念誦法。<#>(一)胎藏界法之念誦，即《大日經》卷三〈世間成就品〉及卷七〈持誦法則品〉所說的心想、先持誦、具支、作成就等四種念誦。略如下列︰<#>(1)心想念誦︰又稱意支念誦。指觀本尊之相好、種子、真言等而通達字字句句。即先依行者所定之本尊，畫月輪，次于月輪上右旋書本尊之真言梵字，教行者明其字義句義，以目見字相，心想字句之義，順逆無礙，不斷練習，而住本尊之三昧。此中分爲四階段，即字念誦、聲念誦、句念誦、出入命息念誦。字念誦者（又稱菩提心念誦）即觀種子誦真言。謂先觀本尊之相好，複觀種子于本尊之心月，想真言一一字爲輪相，觀此輪明白如淳淨之乳，自行者口中次第流注灌遍全身，如是行者身心諸障漸次得清淨。此字念誦成就後，次行聲念誦，即逐字聲誦所觀之真言。此聲念誦既成，更觀真言一一之字義，此即句念誦。句念誦成就後，便修出入命息念誦（又稱攝意念誦）。即觀本尊于行者身前，次觀行者所誦之真言隨息入本尊之心月，本尊所出之真言入行者之心月，如是漸得身心清淨。<#>(2)先持誦念誦︰又稱先承事念誦、先事法，或前治法念誦、先持法、先方便等。即心想念誦純熟後，依教反覆唱誦本尊之真言，令不忘失。此念誦法因未有香華等事供養，故稱先承事。有數念誦、時念誦、相念誦三種。數念誦者，謂定一十、一百、千、萬等滿數進行念誦；時念誦者，謂定七日、一月、一年等時限反覆念誦；相念誦者，謂安置佛塔、圖像、寶珠、蓮華等成就物，習觀行以感放光等相。《大日經疏》將此配于初住地之位。<#>(3)具支念誦︰謂先持誦之數、時、相三念誦已成就，乃以香華等供養本尊。《大日經疏》將此配于第二地以上之位。<#>(4)作成就念誦︰略稱作成就或作成就法。謂前三種念誦成就後，依經軌所說，限日定時行念誦，以祈本尊之刀、劍、杵、蓮華等三昧耶形發神通，得自在法力。《大日經疏》將此配于佛地。<#>(二)金剛界法之念誦，有下列幾種︰<#>(1)《金剛頂瑜伽中略出念誦經》卷四所說的音聲、金剛、三摩地、真實等四種念誦︰(1)音聲念誦者，謂發聲音念誦；(2)金剛念誦者，謂合口動舌默誦；(3)三摩地念誦者，謂住定心觀真言文字；(4)真實念誦者，又稱實相念誦，謂觀真言之字義字相，如字義修行。此四種念誦之功力，能滅一切罪障苦厄，成就一切功德。<#>(2)《高雄口訣》所說的三摩地、蓮華、金剛、音聲等四種念誦︰ 4其中蓮華念誦，謂以不令他人聞知的微音念誦，餘三種則同上述。<#>(3)《五字陀羅尼頌》所說的三摩地、言音、金剛、降魔等四種念誦︰其中降魔念誦，謂以悲心爲本，外現大忿怒之相，厲聲念誦，餘三種亦同上述。此四種雖有差別，然其念無二。<#>(4)《一字頂輪王瑜伽經》所說的聲、色、金剛、字等四種念誦︰其中，聲念誦與金剛念誦同于上述；至于色念誦之‘色’乃‘印’之義，謂以印契加持而念誦；字念誦，謂觀字義，同于上述之三摩地念誦。<#>(三)《慈氏菩薩略修愈哦念誦法》卷下〈護摩品〉所說的四種念誦︰<#>(1)除灾念誦︰初夜時念誦，每真言上下加‘薩[武*我]（二合）、賀’二字。<#>(2)降伏諸魔念誦︰中夜時念誦，每真言初後加‘虎[合*牛]、 [山/我]、吒（半音）’三字。<#>(3)增益念誦︰後夜至明日出時念誦，每真言首末稱‘納、莽’二字。<#>(4)攝召念誦︰日中時念誦，每真言首尾唱‘紇唎（二合）、納、莽’三字。<#>《仁王護國般若波羅蜜多經道場念誦儀軌》卷上則將除灾念誦改稱爲默念誦，降伏諸魔念誦改稱爲大聲念誦，增益念誦改稱爲不出聲念誦，攝召念誦改稱爲出聲念誦，幷雲（大正19·516a）︰<#>‘若爲國爲家爲自身除灾難者，面向北坐，觀想本尊及諸供養皆作白色，寂靜默誦。爲求增益，面向東坐想本尊等皆作黃色，歡喜寂靜不出聲誦。爲降伏者，面向南坐，想本尊等作青黑色，內起大悲，外現威怒，大聲念誦。爲求敬愛，面向西坐，想本尊等皆作赤色，以喜怒心出聲念誦。’<#>此外，安然《金剛界大法對受記》卷八舉出聲、金剛、三摩地、真實、忿怒等五種念誦。《秘藏記》亦舉出分別爲五部所用的五種念誦，即蓮華念誦、金剛念誦、三摩地念誦、聲生念誦、光明念誦。<#>［參考資料］　《大日經》卷三〈世間成就品〉、卷七〈持誦法則品〉；《大日經疏》卷十一、卷十四、卷十五、卷二十；《金剛頂瑜伽中略出念誦經》卷一；《禪苑清規》卷二；《入衆須知》；《禪林備用清規》卷二、卷九；《敕修百丈清規》卷二〈住持章〉。<#>


meanings:
3019梵語 jāpa。即心念口誦佛名、真言或經文等。可大別爲二：<一>密教之念誦。密教觀誦本尊之真言，係期望本尊與行者身口意三密之作用一體化，以致成佛。此有正念誦與散念誦二種。正念誦，又稱念誦、次第念誦，指正確念誦本尊之真言；散念誦，又稱隨意念誦、諸雜念誦，不限於本尊，念誦本尊或與行者有關諸尊之真言。正念誦，即燒香薰珠，以淨珠真言加持，次誦千轉明（旋轉門真言）加持，更次觀想（字輪觀）本尊與行者心月輪（指心）中之祕密真言，並誦陀羅尼。上記之三階段修法，相續不斷，得遠離業垢，而與本尊之三密相應，成滿悉地。散念誦，則最初誦佛眼真言，最後誦一字金輪真言。　又念誦因修法不同而分爲多種：(一)心想、先持誦、具支、作成就等四種念誦。(二)音聲、金剛、三摩地、真實等四種念誦。(三)三摩地、言音、金剛、降魔等四種念誦。(四)除災、降伏諸魔、增益、攝召等四種念誦。〔大日經卷七持誦法則品、金剛頂瑜伽中略出念誦經卷一、卷四、念誦結護法普通諸部、大日經供養次第法疏卷下〕　<二>禪宗之念誦法。禪宗以稱念十佛之名爲念誦，據禪林象器箋諷唱門載，此係東晉之道安所制定者。十佛即：清淨法身毘盧遮那佛、圓滿報身盧舍那佛、千百億化身釋迦牟尼佛、當來下生彌勒尊佛、十方三世一切諸佛、大聖文殊師利菩薩、大乘普賢菩薩、大悲觀世音菩薩、諸尊菩薩摩訶薩、摩訶般若波羅蜜等。其念誦分爲二類：(一)三八念誦，於各僧堂中修行。即預掛念誦牌，灑掃僧堂，屆時備辦香燭，鳴鐘集眾，大眾次第巡堂稱念十佛名號。又分爲二：(1)三念誦，指每月逢三日、十三日、二十三日等之念誦。(2)八念誦，指每月逢八日、十八日、二十八日等之念誦。(二)四節念誦，行於結夏（夏安居之始）、解夏（夏安居之終）、冬至、年頭等四大節日之念誦巡堂。行法次第略同於三八念誦，惟所唱之句有異。　此外，設有爲亡僧、亡者之念誦法。(一)入龕念誦，將屍身納入棺裣時之念誦。(二)鎖龕念誦，封鎖棺裣時之念誦。(三)龕前念誦，在龕前之念誦。(四)舉龕念誦，送葬出棺之念誦。(五)山頭念誦，送棺至山頭時之念誦。又爲病僧所行之念誦，稱爲病僧念誦。上記各念誦之次第皆異。〔禪苑清規卷二、入眾須知、叢林校定清規卷下、勅修百丈清規卷上住持章住持日用〕


meanings:
① Nữu ny 忸怩 thẹn thò (sắc mặt thẹn thò).


meanings:
① Hớn hở vui vẻ, cũng như chữ hân 欣.


meanings:
(1337-1391) Thiền tăng sống vào cuối đời Nguyên đầu đời Minh, họ Nữu, hiệu Không Tẩu, người huyện Ngô (nay là Tô Châu) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Ngu Am, tông Lâm Tế. Sư trụ trì chùa Sùng Ninh ở Chiết Giang, sau trụ trì chùa Linh Ẩn ở Hàng Châu. Tác phẩm: Tam Hội ngữ lục.


meanings:
① Khảng khái 忼慨 tả cái ý tráng sĩ bất đắc chí mà tức tối dội ngược, cũng có khi dùng chữ khảng 慷.


meanings:
① Nhãng, như sơ hốt 疏忽 sao nhãng, hốt lược 忽略 nhãng qua, v.v. ||② Chợt, như thúc hốt 倏忽 chợt thoáng, nói sự nhanh chóng, xuất ư bất ý, nói gọn chỉ nói là hốt, như hốt nhiên 忽然 chợt vậy. ||③ Số hốt, phép đo có thước, tất, phân, li, hào, ti, hốt. Phép cân có lạng, đồng, phân, li, hào, ti, hốt.


meanings:
① Lơ là, chểnh mảng: 疏忽 Lơ đễnh, chểnh mảng; ② Bỗng, chợt, thình lình, đột nhiên. 【忽地】hốt địa [hudì] Bỗng nhiên, đột nhiên, bỗng, chợt, (bất) thình lình: 燈忽地滅了 Ngọn đèn chợt tắt; 忽地起雨來 Đột nhiên mưa; 忽地來了一個人 (Bất) thình lình có người đến; 【忽而】hốt nhi [hu'ér] Đột nhiên, thình lình, bỗng chốc: 忽而高，忽而低 Chốc cao, chốc thấp; 【忽然】hốt nhiên [hurán] Bỗng, bỗng nhiên, đột nhiên, đột ngột, thình lình, bất thình lình: 忽然刮起大風 Thình lình nổi gió lớn; ③ Quên; ④ (cũ) Hốt (đơn vị đo lường bằng một phần triệu lạng); ⑤ [Hu] (Họ) Hốt.


meanings:
① Giận cáu, nhân giận phát cáu, không đoái gì nữa gọi là phẫn, như phẫn bất dục sinh 忿不欲生 tức giận chẳng muốn sống.


vietnamese:
phẫn nộ vương đại uy đức nghi quỹ phẩm <cm>


meanings:
(văn) Xấu hổ, tủi thẹn, hổ thẹn: 慚怍 Xấu hổ, hổ thẹn, thẹn, thẹn thùng.


meanings:
① Tiếng trợ ngữ, nghĩa là thế nào, như chẩm dạng 怎樣 nhường nào?, chẩm ma 怎麼 thế nào?, v.v.


meanings:
(đph) Sao, thế nào: 怎樣？ Sao, ra sao?; 怎辦？ Làm thế nào?; 你怎不早說呀？ Sao anh không nói trước?; 這字怎麼寫？ Chữ này viết như thế nào? 【怎地】chẩm địa [zândì] (đph) Như 怎生, 怎的; 【怎的】chẩm đích [zândi] (đph) Sao, tại sao. Cv. 怎地; 【怎麼】chẩm ma [zânme] Sao, thế nào, ra sao: 他怎 麼還不回來？ Sao anh ấy còn chưa về?; 這個問題該怎麼解決？ Vấn đề này nên giải quyết như thế nào?; 【怎麼樣】chẩm ma dạng [zânmeyàng] a. Như 怎樣 [zân yàng]; b. Ra sao, làm gì: 這幅畫不怎麼樣 Bức tranh này vẽ chẳng ra sao cả; 你能把我怎麼樣 Anh làm gì được tôi; 【怎麼着】chẩm ma trước [zânmezhe] a. Thế nào: 你打算怎麼着？ Anh định làm thế nào?; b. Làm gì: 你不能想怎麼着就怎麼着 Anh không thể muốn làm gì thì làm; 【怎奈】chẩm nại [zânnài] Khổ nỗi, khó nỗi; 【怎 生】 chẩm sinh [zânsheng] (đph) Làm sao, thế nào: 鴛鴦一字怎生 書？ Một chữ uyên ương làm sao viết? (Lí Thường Ẩn); 怎生安 排？ Sắp xểp thế nào? (Thuỷ hử truyện);【怎樣】chẩm dạng [zân yàng] Sao, thế nào: 如果他不來，那會怎樣呢？ Nếu anh ấy không đến thì sao?; 不知該怎樣做才好 Không biết nên làm thế nào mới hay.


meanings:
① Tấm tức, ý không được thoả thích gọi là ưởng ưởng 怏怏.


meanings:
Tấm tức, ấm ức, hậm hực.【怏怏】ưởng ưởng [yàngyàng] Hậm hực, sưng sỉa: 怏怏不樂 Hậm hực không vui.


meanings:
【怐一】khấu mậu [kòumào] (văn) Ngu muội không biết gì.


meanings:
to become angry, be offended, be excited


meanings:
① Giận, cảm thấy một sự gì trái ý mà nổi cơn cáu tức lên gọi là chấn nộ 震怒 nghĩa là đùng đùng như sấm như sét, phần nhiều chỉ về sự giận của người tôn quý. ||② Phấn phát, khí thế mạnh dữ không thể át được gọi là nộ, như nộ trào 怒潮 sóng dữ, nộ mã 怒馬 ngựa bất kham, thảo mộc nộ sinh 草木怒生 cây cỏ mọc tung, v.v. ||③ Oai thế.


meanings:
① Tức giận; ② Khí thế mạnh mẽ: 怒馬 Ngựa bất kham; 草木怒生 Cây cỏ mọc rộ.


meanings:
(văn) ① Lộn xộn; ② Nói nhiều và lộn xộn; ③ Ồn ào, ầm ĩ lộn xộn.


meanings:
① Sợ run. ||② Chinh xung 怔忡 bệnh sợ, trong lòng nao nao như người sắp bị bắt.


meanings:
Sợ run. 【怔忡】chinh xung [zhengchong] ① Sợ, nao nao trong lòng; ② (y) Đánh trống ngực.


meanings:
① Sợ, khiếp sợ, sợ hãi, sợ sệt, ngại: 怕麻煩 Sợ phiền phức; 怕負責任 Sợ chịu trách nhiệm; 怕苦畏難 Ngại khó sợ khổ; ② Lo, kị: 我怕出問題 Tôi lo sẽ xảy ra vấn đề; 這種東西怕曬 Thứ này kị phơi nắng (không được phơi nắng); ③ Có lẽ, e, e rằng, sợ rằng: 這樣做怕不成吧 Làm thế e hỏng mất; 怕天要下雨 Có lẽ trời sắp mưa; 怕是他還不知道 E rằng anh ấy còn chưa biết. Xem 恐怕 [kôngpà].


meanings:
① Hãi. Sợ hãi cuống quýt lên gọi là khủng phố 恐怖. ||② Doạ nạt.


meanings:
① Sợ, sợ hãi, khiếp: 可 怖 Đáng sợ; 白色恐怖 Khủng bố trắng; ② Doạ nạt.


vietnamese:
tư duy tướng dữ quán tướng tứ cú phân biệt <pttđ>


vietnamese:
tư duy chân như dữ quán chân như tứ cú phân biệt <pttđ>


meanings:
3809請參閱 思惟略要法 請參閱 思惟略要法 又作思惟如意足、觀福足。四神足之一。指依思惟作觀而得三昧，再加勤行，而得現起神通。（參閱「四神足」1751）


vietnamese:
tư duy khởi tưởng xảo tiện nhi ngoạ <pttđ>


meanings:
3810<一>梵語 cintāmayī prajñā。乃聞思修三慧之一。爲思所成慧之略稱。即依思惟道理而生之智慧；於定散之中，屬於散慧。 ]參閱「三慧」670、「六慧」1309）　<二>（1071～1145）宋代雲門宗僧。浙江錢塘人，俗姓俞。從法雲善本出家，號妙湛禪師。讀圓覺經得悟，受印可。後謁真淨，留三年，再返，嗣善本之法。尋住霅川道場，後詔住智海寺。紹興十四年退居東庵，翌年示寂，世壽七十五。有語要一卷行世。〔嘉泰普燈錄卷八、續傳燈錄卷十九、五燈全書卷三十六〕


vietnamese:
tư sở thành địa do tam chủng tướng <pttđ>


vietnamese:
tư sở thành huệ câu quang minh tưởng sở trị tứ pháp <pttđ>


meanings:
3808請參閱 思益梵天所問經 請參閱 思益梵天所問經 請參閱 思益梵天所問經 唐代天台宗僧。沂州（山東臨沂縣）人，俗姓王。生卒年不詳。傾心佛教，從大雲寺鑑真出家，研習天台及律學。唐天寶十三年（754）隨鑑真至日本，奉勅居於日本東大寺之戒壇院，又道璿請於大安寺唐院，爲忍基、常魏等講說法礪之四分律疏等。日本天平寶字三年（759），鑑真創立唐招提寺，師亦大輔化儀。著有延曆僧錄十卷、鑑真和上東征傳三卷（今佚）。〔唐大和上東征傳（元開）、日本高僧傳要文抄卷三〕


meanings:
power of thought in choosing (right principles)


vietnamese:
tư trạch lực sở nhiếp căn luật nghi <pttđ>


vietnamese:
tư trạch lực nhiếp bất tịnh tưởng trung ngũ pháp vi sở đối trị <pttđ>


vietnamese:
tư trạch lực năng dữ tam xứ tu sỉ vi bạn <pttđ>


meanings:
3810梵名 Tarkabhāṣā（論理之語言）。墨克薩卡拉笈多（梵 Mokṣākaragupta，十一世紀頃）著。本書係擴大法稱（600～660 頃）以降佛教論理學之問題領域，並深入發展至最終階段的佛教論理學綱要書。內容分三章，即：現量（梵 paratyakṣa）、爲自比量（梵 svārthānumāna，或作推理）、爲他比量（梵 parārthānumāna，或作辯證）。本書特點雖沿襲法稱之方法，然卻進一步承認個別相（自相）與普遍相（共相），並規定論證式之構成與分類方法。此外，又說明同一性之論證式、歸謬法、剎那滅性之論證、對主宰神存在說之批判、無我說等，並論及佛陀爲一切知者之理由、輪迴轉生之問題。最後評論毘婆沙師、經量部、瑜伽行、中觀四個佛教學派之學說。本書無漢譯本，然有英譯本（1952）及藏譯本（1942）。〔認識與論理（舣山雄一）〕


meanings:
→ hào châu tư minh thiền sư 濠州思明禪師; → tây viện tư minh thiền sư 西院思明禪師


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại, nối pháp Thiền sư Bảo Thọ Chiểu, thuộc tông Lâm Tế. Sư trụ Tây Viện tại Nhữ Châu (nay là Lâm An tỉnh Hà Nam). Một hôm tăng hỏi: »Thế nào là một tiếng hét của Lâm Tế? Sư đáp: Cây nỏ ngàn cân không phải dùng để bắn chuột nhắt«.


meanings:
（梵 Viśeṣacintabrahma-pa-ripṛcchā，藏 Tshaṅs-pa khyad-par-sems-kyisshu s-pa）四卷。姚秦·鳩摩羅什譯。又作《思益梵天問經》、《思益義經》，略稱《思益經》。系叙述佛爲網明菩薩及思益梵天等諸菩薩，說諸法空寂之理。收在《大正藏》第十五册。同本異譯有西晋·竺法護譯《持心梵天所問經》四卷、北魏·菩提流支譯《勝思惟梵天所問經》六卷等，二經亦皆收于《大正藏》第十五册。<#>全書品數依大藏版本之不同而異，高麗藏本分〈序品〉、〈四法品〉、〈分別品〉、〈解諸法品〉、〈難問品〉、〈問談品〉、〈談論品〉、〈論寂品〉、〈仂行品〉、〈志大乘品〉、〈行道品〉、〈稱嘆品〉、〈咏1德品〉、〈等行品〉、〈授不退轉天子記品〉、〈建立法品〉、〈諸天嘆品〉、〈囑累品〉等十八品。宋、元、明三本及契丹藏本則分二十四品。在二十四品本之〈菩薩正問品〉中，載有網明菩薩與思益梵天之問答，頗可藉之以見全經大義之一斑。其文雲︰<#>‘梵天言︰以是因緣，當知佛不令衆生，出生死、入涅槃。但爲度妄想，分別生死、涅槃二相者耳。此中實無度生死至涅槃者。所以者何？諸法平等，無有往來，無出生死，無入涅槃。爾時世尊贊思益梵天言︰善哉善哉！說諸法正性，應如汝所說。’<#>本經之注疏本有道安《持心梵天經略解》、賢明《注思益經》、圓澄《思益梵天所問經簡注》等。此外，《勝思惟梵天所問經論》則爲本經之論書，系天親菩薩造，北魏·菩提流支譯，收于《大正藏》第二十六册。<#>［參考資料］　《出三藏記集》卷二、卷八；《法經錄》卷一；《開元釋教錄》卷二、卷四、卷六；《至元法寶勘同總錄》卷二；《東域傳燈目錄》。<#>


meanings:
(term) to think about the meaning of the words of the scriptures (artha-cintā)


meanings:
to think about, consider, contemplate on; thought


vietnamese:
tư thực năng lệnh hiện thân an trụ <pttđ>


meanings:
Lười, biếng nhác, chểnh mảng, uể oải: 學習上不可懈怠 Học hành không được chểnh mảng.


meanings:
(văn) Vui vẻ thoải mái 心曠神怡 Tâm hồn vui vẻ thoải mái.


meanings:
① Kíp, như khẩn cấp 緊急, nguy cấp 危急, v.v. Phàm cái gí muốn cho chóng đều gọi là cấp, như cáo cấp 告急. ||② Nóng nảy, như tính tình biển cấp 性情褊急 tính tình hẹp hòi nóng nảy.


meanings:
① Sốt ruột, nóng ruột: 他急着要走 Anh ấy sốt ruột đòi đi ngay; ② Hấp tấp, nóng nảy: 性子急 Tính hấp tấp (nóng nảy); 我沒說上三句話，他就急了 Tôi chỉ nói có vài câu mà anh ấy đã nóng nảy; 別急，慢點來 Đừng có nóng vội, cứ thong thả đi đã; ③ Vội, gấp, kíp, ngay, lập tức, mau: 急忙 Vội vàng; 急待解決 Cần giải quyết gấp; 事情不太急 Việc không gấp (vội) lắm; 槍聲甚急 Tiếng súng bắn rất rát; 急事 Việc gấp, việc cần kíp; 有客入來，急下簾者！ Có khách vào nhà, mau hạ rèm xuống! (Tưởng Phòng: Hoắc Tiểu Ngọc truyện); 江東已定，急引兵西擊秦 Giang Đông đã định yên, mau dẫn binh đánh Tần ở phía tây (Sử kí). 【急急】cấp cấp [jíjí] (văn) Mau mau, vội: 急急鎖門 Vội khóa cửa lại (Tưởng Phòng: Hoắc Tiểu Ngọc truyện); ④ Nhanh, xiết: 水流得很急 Nước chảy rất xiết.


meanings:
① Phanh nhiên 怦然 áy náy, tả cái dáng động lòng. Phanh phanh 怦怦 thẳng thắn, tả cái lòng trung trực.


meanings:
① Háo hức, áy náy, bốc đồng; ② 【怦怦】phanh phanh [pengpeng] a. Áy náy; b. Thẳng thắn, ngay thẳng, trung thực; c. (thanh) Tiếng thình thịch: 我的心怦怦地跳 Tim tôi đập thình thịch.


meanings:
（梵 prakṛti，巴 pakati，藏 raṅ-bsh in）本性、本質之意，即指本來具足，不受外在影響而改變的體質。‘相’、‘修’之對稱。《大智度論》卷三十一雲（大正25·292b）︰‘性名自有，不待因緣。若待因緣則是作法，不名爲性。’同書卷三十二亦雲（大正25·298b）︰‘法性者，法名涅槃，不可壞，不可戲論法。性名本分種，如黃石中有金性，白石中有銀性，如是一切世間法中皆有涅槃性。’又，《大乘莊嚴經論》卷一〈種性品〉雲（大正31·594c）︰‘問︰若爾，云何名性？答︰功德度義故。度者，出生功德義。由此道理，是故名性。’此等皆謂不待其他因緣，無始法爾即有的本分因種，乃名爲性。<#>關于性之涵義，經論屢有論述，茲略述如次︰<#>(1)《大智度論》卷三十一謂性有總、別之異，即︰<#>{1}總性︰如無常、苦、空、無我、無生、無滅、無來、無去、無入、無出等，爲一切法共通之原理。<#>{2}別性︰如火爲熱性、水爲濕性、心爲識性，人喜作諸惡爲惡性，好集善事爲善性等，乃諸法各別的自性。<#>(2)《華嚴經疏》卷四十九謂性有種性、法性二義。<#>(3)《摩呵止觀》卷五（上）解釋十如中的‘如是性’有不改、種類分別、實性三義。<#>(4)《大乘義章》卷一謂性有種子因本、體、不改、性別四義。<#>(5)《成唯識論》卷九謂唯識性有真妄、真俗之別，且以圓成實性爲唯識的實性。<#>此外，約種性而言，有五種性、佛性、如來性等；約法之本質而言，有法性、理性等；真實之性名實性，其中功德名性德；本來具有之性稱性具，其體即緣起則稱爲性起。又，梵語之svabhava（或svarūpa）、gotra、dha^tu等詞也都曾被譯爲性。<#>［參考資料］　《菩薩地持經》卷一〈種性品〉；《入楞伽經》卷二；《解深密經》卷二〈一切法相品〉；《大乘法苑義林章》卷一；《成唯識論述記》卷九（本）、（末）；《華嚴經搜玄記》卷四（下）。<#>


meanings:
3226<一>梵語 prakṛti，巴利語 pakati。與「相」、「修」相對。有不變之義。指本來具足之性質、事物之實體（即自性）、對相狀而言之自體、眾生之素質（種性）等。即受外界影響亦不改變之本質。　據菩薩地持經卷一種性品、大乘莊嚴經論卷一種性品、大智度論卷三十一、卷三十二等載，不待其他因緣，無始以來法爾即有的本分之因種，稱爲性。據大智度論卷三十一載，性有總、別之異：(一)總性，如無常、苦、空、無我、無生、無滅等。(二)別性，如火爲熱性、水爲濕性、心爲識性等。即無常、無我等爲一切法共通之理性，熱性、濕性等則爲諸法各別之自性。　摩訶止觀卷五上，解釋「十如」中之「如是性」有三義：(一)不改變之義，(二)種類分別之義，(三)實性之義。乃佛性之異名。華嚴經疏卷四十九謂性有二義：(一)種性之義，(二)法性之義。唯識宗謂性有真妄、真俗之別，於所立遍計所執性、依他起性、圓成實性等三性之中，以圓成實性爲唯識之實性。此外，就種性而言，有五種性、佛性、如來性等；就法之本質而言，有法性、理性等。又真實之性，稱爲實性，其中之功德，稱爲性德；原來即具有者，稱爲性具，其體即緣起，稱爲性起。〔入楞伽經卷二、解深密經卷二之一切法相品、大乘義章卷一、卷四、成唯識論述記卷九本、卷九末〕　<二>指男女之愛欲（梵 Kāma，巴同）。此係妨礙修行之行爲，出家僧眾須禁絕之；而在家信徒則可有正當之性行爲。故出家行者有所謂「淫戒」之制，在家信者有「不邪淫戒」之規定。在家信者須以純潔、平等之愛，維繫夫婦間互相幫助、彼此尊敬之協調生活。　釋尊主張男女平等，以爲不僅女子有所污染，即連男子，如起淫亂之心，亦必爲妖魔所蠱惑。然後世一般之社會觀念，認爲女子須轉變爲男子始可成佛。大乘佛教主張生死即涅槃、煩惱即菩提、佛凡一如之「相即說」，且由於在家信眾參與大乘教團，爲攝化之善巧方便，乃認可有某種限度之男女愛欲行爲，此係爲對現實生活價值之部分肯定。其後，印度末期之密教、喇嘛教，乃至日本之立川流、玄旨皈命壇等，遂產生認許愛欲行爲之教說。（參閱「淫戒」4714、「愛」5457、「愛欲」5461、「變成男子」6915）


meanings:
① Tính, là một cái lẽ chân chính trời bẩm phú cho người, như tính thiện 性善 tính lành. ||② Mạng sống, như tính mệnh 性命. ||③ Hình tính, chỉ về công dụng các vật, như dược tính 藥性 tính thuốc, vật tính 物性 tính vật, v.v. ||④ Yên nhiên mà làm không có chấp chước gì cả, như Nghiêu Thuấn tính chi dã 堯舜性之也 vua Nghiêu vua Thuấn cứ như chân tính mà làm vậy. Nhà Phật nói cái tính người ta nguyên lai vẫn đầy đủ sáng láng từ bi hỉ xả mầu nhiệm tinh thần, chỉ vì vật dục làm mê mất chân tính ấy đi, nên mới tham lam giận dữ ngu si mà gây nên hết thẩy mọi tội. Nếu nhận tỏ bản tính (kiến tính 見性) của mình thì bao nhiêu sự sằng bậy đều sạch hết mà chứng được như Phật ngay.


meanings:
① Tính, tính chất, đặc tính: 藥性 Dược tính; 創造性 Tính sáng tạo; 慢性病 Bệnh mãn tính; ② Tính nết, tính tự nhiên của con người, bản tính: 個性 Cá tính; 人有異同之性 Người ta có bản tính giống và khác nhau (Tả Tư: Nguỵ đô phú); ③ Giận dữ, nóng nảy: 一時性起 Bỗng nổi cơn giận; ④ Giới tính, giới, giống: 女性 Nữ giới; 雄性 Giống đực; ⑤ Chỉ những việc hoặc bộ phận liên quan đến sinh dục và sự giao hợp của sinh vật nói chung.【性慾】tính dục [xìngyù] Tình dục (đòi hỏi về sinh lí); 【性器官】tính khí quan [xìngqìguan] Cơ quan sinh dục, bộ phận sinh dục; ⑥ (văn) Sống, đời sống (dùng như 生, bộ 生): 民樂其性而無寇仇 Dân vui với cuộc sống của mình mà lại không có kẻ thù (Tả truyện: Chiêu công thập cửu niên).


meanings:
(1596-1672) Thiền tăng đời Thanh, họ Đái, tự Độc Lập, người Nhân Hoà (Hàng Châu) Trung Quốc. Lúc 25 tuổi nhân tị nạn chiến tranh mà sư đi du phương các nơi. Khi 50 tuổi sư đi sang Nhật Bản. Đời Thanh, niên hiệu Thuận Trị thứ 11 (1654) Ẩn Nguyên Long Kỳ đến Nhật Bản đạo pháp vang dội, sư đến tham kiến Ẩn Nguyên được thế độ, đặt pháp danh Tính Dị, hiệu »Thiên hạ nhất nhàn nhân«. Nhật Bản, niên hiệu Minh Lịch thứ 1 (1655) theo Ẩn Nguyên đến chùa Phổ Môn ở Nhiếp Tân giữ chức Thư ký. Nhật Bản, niên hiệu Khoan Văn thứ 5 (1665), Tức Phi Như Nhất khai sáng chùa Phúc Tụ ở Phong Tiền, sư đến trợ giúp hoằng hoá. Về sau muốn tái tham Ẩn Nguyên, bởi trên đường đi bị bệnh nên trở về chùa Phúc Tụ. Sư giỏi thơ văn, khéo thư pháp, thông y thuật. Tác phẩm: Lưu Khấu Biên Niên lục, Hữu Tiều Biệt Tự Ký, Tựu Am Độc Ngữ, Đông Hĩ Ngâm.


meanings:
(1609-1681) Thiền tăng đời Thanh, họ Trịnh, tự Huệ Lâm, người Phúc Thanh (Phúc Kiến) Trung Quốc. Sư là người thông minh tài giỏi, xem công danh như mây bay, tâm mộ Phật pháp. Lúc 40 tuổi sư theo Huỷ Công chùa Kỳ Viên xuất gia. Đời Thanh, niên hiệu Thuận Trị thứ 6 (1649) sư lên núi Hoàng Bá tham kiến Ẩn Nguyên Long Kỳ, sư được đề bạt giữ chức kí sư. Năm thứ 11 (1654) sư theo Ẩn Nguyên sang Nhật Bản, lần lượt giữ chức kí thất, Duy-na các chùa Đông Minh, Thánh Thọ, Phổ Môn. Nhật Bản niên hiệu Khoan Văn (1661-1673) sư trụ trì chùa Phất Nhật. Niên hiệu Diên Bảo thứ 8 (1680) sư trụ trì chùa Vạn Phúc làm Tổ đời thứ ba. Về sau già yếu bệnh tật tự biết không còn sống bao lâu, bèn xây dựng Viện Long Hưng để dưỡng già và mở hội truyền giới, người đến thụ giới hơn 500 người. Tác phẩm: Nhị Hội ngữ lục, Thương Lãng tập, Da Sơn tập.


meanings:
(1674-1744) Thiền tăng đời Lê trung hưng, thuộc tông Lâm Tế, đời thứ 39, nối pháp Thiền sư Kim Quang Đoan. Sư họ Huỳnh, quê ở Đa Nhất, Võ Tiên, tỉnh Nam Định, miền Bắc Việt Nam. Năm 12 tuổi, sư đến chùa Liên Tông đảnh lễ Thượng sĩ xin thế phát xuất gia, thọ thập giới. Ở đây 6 năm, sư chuyên cần học tập, siêng năng hầu hạ không lúc nào bê trễ. Khoảng niên hiệu Vĩnh Hựu (1735-1740), theo lời khuyên của Thượng sĩ, sư trèo non vuợt biển chừng sáu tháng đến núi Đảnh Hồ ở Quảng Châu Trung Hoa, thọ giáo với Hoà thượng Kim Quang Đoan ở chùa Khánh Vân Đại Thiền. Sư ở đây 3 năm, vừa công tác vừa tu niệm và gắng sức học tập. Năm 25 tuổi sư thụ giới Tỉ-khâu, Bồ Tát. Ở Trung Hoa 6 năm, sư xin phép trở về cố quốc. Khi về, sư thỉnh được 300 bộ kinh luật luận, cả thảy hơn 1.000 quyển. Sư chở ba tạng kinh để ở chùa Càn An. Tăng ni trong nước đua nhau đến thỉnh sư truyền giới lại. Sư là người mở đầu hoằng dương luật Tứ Phần. Từ đây Phật giáo nước nhà được trùng hưng rạng rỡ. Kệ thị tịch: »至 道 無 言、 入 不 二 門。 法 門 無 量、 誰 是 後 昆。 – Chí đạo vô ngôn, nhập bất nhị môn. Pháp môn vô lượng, thùy thị hậu côn. – Đạo cả không lời, vào cửa chẳng hai. Pháp môn vô lượng, ai là kẻ sau«. Theo: Thiền Sư Việt Nam của HT. Thanh Từ.


meanings:
(1631-16992) Thiền tăng đời Thanh, họ Lâm, tự Nam Nguyên, người Phúc Thanh (Phúc Kiến) Trung Quốc. Thuở nhỏ sư vào cửa Vô Tịnh Chương Công núi Hoàng Bá làm sa-di, lại tham kiến Thiền sư Ẩn Nguyên Long Kỳ theo hầu nhiều năm. Đời Thanh, niên hiệu Thuận Trị thứ 11 (1654) theo Ẩn Nguyên sang Nhật Bản. Nhật Bản, niên hiệu Khoan Văn thứ 8 (1668) sau khai sáng Viện Hoa Tạng sát bên núi Hoàng Bá, xây cất Từ Quang Đường. Năm thứ 11 (1671) Ẩn Nguyên âm thầm phó chúc kệ tụng, phất tử cho sư. Niên hiệu Diên Bảo thứ 1 (1673) Ẩn Nguyên tịch, sư biên tập Quảng Lục và niên phổ cho Thầy mình. Niên hiệu Nguyên Lộc thứ 1 (1688) sư trùng hưng Đại Phật điện trong chùa Đông Đại, mở hội Thiên Tăng rồi giữ chức Pháp hội Đại sư. Năm thứ 5 (1692) trở về núi Hoàng Bá ẩn cư tại hiên Cao Thọ. Tác phẩm: Giám Cổ lục 30 quyển, Chi Lâm tập 24 quyển.


meanings:
(1633-1695) Thiền tăng đời Thanh, họ Lâm, tự Cao Tuyền, hiệu Vân Ngoại, còn gọi là Đàm Hoa Đạo Nhân, người Phúc Thanh (Phúc Kiến) Trung Quốc. Năm 13 tuổi xuất gia, lên núi Hoàng Bá theo Thiền sư Huệ Môn Như Bái nối pháp. Niên hiệu Thuận Trị thứ 18 (1661) sư vâng lời Ẩn Nguyên Long Kỳ sang Nhật Bản, vào chùa Vạn Phúc ở Vũ Trị; chưa bao lâu, sư lại trụ trì chùa Pháp Vân ở Áo Châu và quản lí chùa Phật Nhật ở Nhiếp Tân, trùng hưng chùa Hiến Châu ở Gia Hạ, được Phiên Chủ Tiền Điền quy y. Về sau trở về Vũ Trị nhiều lần vào cung thuyết pháp. Nhật Bản, niên hiệu Diên Bảo thứ 3 (1675) sư soạn »Phù Tang Thiền Lâm Tăng Bảo truyện« 10 quyển. Năm sau lại biên tập »Đông Quốc Cao Tăng truyện« 10 quyển. Niên hiệu Nguyên Lộc thứ 5 (1692) kế thừa làm pháp tịch đời thứ 5 núi Hoàng Bá. Thuỵ là »Đại Viên Quảng Huệ Quốc Sư«, »Phật Trí Thường Chiếu Quốc Sư«. Hậu thế tôn xưng là Tổ trung hưng phái Hoàng Bá. Tác phẩm: Tẩy Vân tập 10 quyển, Phật Quốc Cao Tuyền Thiền sư ngữ lục 8 quyển, Sơn Đường Thanh Thoại 3 quyển, Đông Độ Chư Tổ truyện 1 quyển, Pháp Hoa Lược tập 1 quyển, Hàn Mặc Thiền 1 quyển, Cao Tuyền Thiền sư ngữ lục 1 quyển, Thích Môn Hiếu truyện 1 quyển.


meanings:
(1624-1688) Thiền tăng đời Thanh, họ Chu, tự Độc Hống, người Phúc Châu, Trung Quốc. Thuở nhỏ sư theo hầu Vân Gian Hoằng Công chùa Gia Phúc. Năm 20 tuổi cùng Vân Giản đến núi Hoàng Bá tham kiến Ẩn Nguyên Long Kỳ. Đời Thanh, niên hiệu Thuận Trị thứ 11 (1654) sư theo Ẩn Nguyên sang Nhật Bản, lại theo Ẩn Nguyên dời sang trụ chùa Vạn Phúc ở Vũ Trị, sư được tuyển đảm nhiệm chức Đường ti. Chẳng bao lâu được cử làm Giám viện, ngày đêm nhiếp chúng chăm chăm phò giúp giáo hoá. Nhật Bản, niên hiệu Khoan Văn thứ 11 (1671) ở núi Ngũ Vân xây cất viện Hán Tùng. Trước khi thị tịch sư để lại bài kệ: »Ta là Hống Tỉ-khâu, phò Thầy chấn tông phong, hoá duyên nay đã mãn, an nhiên siêu hư không«. Tác phẩm: Ngũ Vân Biệt tập 4 quyển.


meanings:
(1598-1651) Thiền tăng đời cuối Minh đầu Thanh, họ Trần, tự Tượng Nhai, người Phúc Thanh (Phúc Kiến) Trung Quốc. Sư từng đi chơi chùa Ngô Sơn nghe tụng »Thiền tông Chính Mạch« mà ôm ấp chí xuất gia. Đến Trường Lạc (Phúc Kiến) theo Thiền sư Thường Hi Phúc xuất gia. Năm 19 tuổi thọ nghiệp với Pháp sư Khắc Dung núi Bách Trượng. Lần lượt tham vấn các sư Vô Dị Nguyên Lai, Mật Vân Viên Ngộ. Lại đến Đông Tháp tham kiến Phá Sơn Hải Minh nối pháp làm truyền nhân tông Lâm Tế. Lần lượt trụ trì Long Phan Thiền tự, Ngọc Phong Thiền Tự, Hoa Nghiêm Thiền tự ở huyện Ba (Tứ Xuyên). Tác phẩm: Tượng Nhai Đĩnh Thiền sư ngữ lục 4 quyển. Sau khi sư tịch, Đạo Trí soạn hành trạng, Trần Bảo Thược soạn tháp minh.


meanings:
(1628-1706) Thiền tăng đời Thanh, họ Trần, tự Độc Trạm, người Bồ Điền (Phúc Kiến) Trung Quốc. Gia thế theo Nho học, sư một mình tụng Bát-nhã Tâm kinh mỗi ngày, mọi người trong nhà gọi là »Hoà thượng tử«. Mẹ mất, sư vào chùa Tích Vân xuất gia, đọc các ngữ lục chư Tổ mới biết yếu chỉ toạ thiền. Niên hiệu Thuận Trị thứ 11 (1654) sư theo Ẩn Nguyên Long Kỳ sang Nhật Bản. Nhật Bản, niên hiệu Khoan Văn thứ 4 (1664) sáng lập chùa Bảo Lâm trụ trì 18 năm, người hỏi đạo rất đông. Niên hiệu Thiên Hoà thứ 2 (1682) sư vâng mệnh thống lãnh phái Hoàng Bá. Niên hiệu Nguyên Lộc thứ 5 (1692) lui về ở ẩn. Tác phẩm: Ngữ lục, 30 quyển.


meanings:
(1611-1684) Thiền tăng đời Thanh, họ Ngô, tự Mộc Am, người Tấn Giang (Phúc Kiến) Trung Quốc. Sư bẩm tính thông minh hơn người, 10 tuổi đã có chí xuất gia, 19 tuổi đến chùa Khai Nguyên được Thiền sư Ấn Minh Hoà cạo tóc, Đời Minh, niên hiệu Sùng Trinh thứ 8 (1635) sư theo Cổ Sơn Nguyên Hiền thụ giới cụ túc. Sau đó du phương chùa Tiếp Đãi ở Hàng Châu yết kiến Tuyết Quan tham vấn thiền yếu, sư còn lên núi Thiên Đồng tham yết Mật Vân. Đời Thanh, niên hiệu Thuận Trị thứ 4 (1647) sư ẩn cư tại Tử Vân. Năm sau sư đến núi Hoàng Bá tham kiến Ẩn Nguyên Long Kỳ. Mùa đông năm thứ 11 (1654) sư hoằng pháp nơi chùa Huệ Minh ở Tượng Sơn, Vĩnh Xuân (Phúc Kiến). Năm thứ 12 (1655) sư sang Nhật Bản ngụ tại chùa Tung Phúc ở Trường Kỳ, rồi vào núi Hoàng Bá ở Sơn Thành, kế thừa Ẩn Nguyên làm pháp tịch đời thứ hai núi Hoàng Bá. Nhật Bản, niên hiệu Diên Bảo thứ 2 (1674) một lần nữa trụ trì chùa Thuỵ Thánh ở Giang Hộ, mở Tam Đàn Đại Giới, người đến thọ rất đông. Năm thứ 8 (1680) vào mùa Xuân sư lui về ở ẩn Viện Tử Vân. Từng làm Thuỷ tổ khai sơn chùa Tượng Sơn ở Tín Châu, chùa Thiên Niên ở Tác Châu, chùa Cao Thắng ở Đậu Châu, chùa Vĩnh Phúc ở Sâm Châu, Nhật Bản. Tháng giêng niên hiệu Trinh Hưởng thứ 1 (1684) sư triệu thỉnh Nam Nhạc Tông Công phó chúc hậu sự rồi thản nhiên thị tịch. Tác phẩm: Quảng lục 30 quyển, Hoàng Bá Mộc Am Thiền sư ngữ lục 10 quyển, Mộc Am Thiền sư Đông Lai ngữ lục 7 quyển, Tử Vân Sơn Thảo 1 quyển, Tượng Sơn ngữ lục 1 quyển, Tử Vân Khai Sĩ truyện 1 quyển.


meanings:
→ thạch sương tính không thiền sư 石霜性空禪師; → hiếu nghĩa tính không thiền sư 孝義性空禪師


meanings:
① Thuỵ hiệu của Thiền tăng Hoàn Trung, đời Đường. X. Hoàn Trung. ② Thuỵ hiệu của Thiền tăng Chính Nguyên, đời Đường. X. Chính Nguyên


meanings:
Thiền tăng đời Thanh, họ Long, hiệu Biệt Am, người An Nhạc (Tứ Xuyên) Trung Quốc. Năm 11 tuổi mất cha, sư theo Tam Sơn Đăng Lai xuất gia; sau khi thụ giới cụ túc, sư yết kiến Hành Sơn Đăng Bỉnh. Sau đó trở về Đăng Lai nối pháp làm truyền nhân tông Lâm Tế. Niên hiệu Khang Hi thứ 24 (1685) Tam Sơn thị tịch, sư kế thừa pháp tịch. Năm sau du Giang Nam, trụ chùa Thiên Đồng, Phổ-đà. Năm thứ 28 (1689) sư kiêm trụ trì chùa Vĩnh Thọ ở Đông Viên, Vũ Lâm. Năm thứ 30 (1691) biên tập Tục Đăng Chính Thống 42 quyển, lại biên tập Phổ-đà Biệt Am Thiền sư Đồng Môn Lục 3 quyển.


meanings:
3236指性種性與習種性。又作性種習種。性種性，全稱本性住種性（梵 prakṛti-sthaṃ gotram），略稱性種，指無始以來法爾自存，輾轉相續，而爲無漏法之因之種性，亦即所謂的天稟之性；習種性，全稱習所成種性（梵 samudānītaṃ gotram），略稱習種，指後天所修得之種性，亦即以薰習、修善等所成之性。蓋性習二性之說適用於諸種法門，經論中多有論及，如無上依經卷上之自性清淨與無垢清淨、大乘起信論之本覺與始覺，成唯識論卷二之本有種子與新薰種子、三無性論卷上之本來清淨與無垢清淨、大乘義章卷九之法佛性與報佛性等，均係基於性習二性之說而立者。〔菩薩地持經卷一種性品、成唯識論卷九、瑜伽師地論卷三十五、天台四教儀集註卷下〕（參閱「種性」5870）


meanings:
(1610-1666) Thiền tăng đời Thanh, Trung Quốc, họ Liên, tự Hám Phác, vua Thế Tổ ban hiệu »Minh Giác«. Năm 15 tuổi sư xuất gia nơi chùa Thiên Vương, trước sau tham phỏng Bản Huy núi Chi Đề, Đại Vân núi Phổ-đà, Mặc Uyên núi Vũ Lâm, Nguyên Hiền ở Vĩnh Giác, Nhĩ Mật ở Đông Sơn, Ngư Đàm ở Ôn Châu, sau đó đến chùa Thái Bình ở Hàng Châu tham kiến Bách Si Hạnh Nguyên, nối pháp làm truyền nhân tông Lâm Tế. Lần lượt trụ trì chùa Quán Âm, chùa Pháp Hỉ, viện Quảng Phúc ở Hàng Châu; chùa Hải Hội, chùa Diên Thọ ở Thuận Thiên (Bắc Kinh); chùa An Quốc ở Thiệu Vũ (Phúc Kiến), Mẫn Trung Thiền Tự ở Thuận Thiên. Đệ tử nối pháp hơn 20 người. Tác phẩm: Minh Giác Thông Thiền sư ngữ lục 16 quyển.


meanings:
(1755-1842) Thiền tăng đời cuối Lê đầu Nguyễn, thuộc tông Lâm Tế đời thứ 39, nối pháp Hoà thượng Đạo Dụng Đức Quảng. Sư họ Nguyễn tên Giác Ngộ, hiệu Sơn Nhân, quê ở phủ Gia Định, miền Nam Việt Nam. Sư trụ trì chùa Bát Nhã ở Long Sơn, là người tịnh tâm tu luyện, tịch cốc hơn 40 năm, được vua Minh Mạng phong chức Tăng cang. Sư là người cống hiến nhiều công sức trong việc khắc in kinh sách vào thời đó: Kinh Vô Lượng Nghĩa do thiền sư Toàn Nhựt Quang Đài in lại năm kỉ Sửu (1829). Hứa Sử Vãn truyện là tập thơ chữ nôm gồm hơn 4.000 câu thơ, Thiền sư Toàn Nhựt san bổ và khắc in. Đệ tử của sư có nhiều vị nổi danh, trong đó có 3 vị thiền sư: Bảo Thanh, Bảo Tạng, Bảo Chân có nhiều đóng góp trong việc hoằng dương Phật pháp ở các tỉnh Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ. Theo: Thiền Sư Việt Nam của HT. Thanh Từ.


meanings:
3233爲「緣起」之對稱。乃華嚴宗教義之一。性起即從性而起之意，亦即從佛果之境界說事物之現起。緣起爲依緣而起之意，亦即從因位之境界論說事物之現起。據華嚴經寶王如來性起品所說，性起屬果，乃盧舍那佛之法門；據普賢菩薩行願品所說，緣起屬因，乃普賢之法門。　一切法隨順其真實本性而顯現，並應眾生之根機、能力生起作用，即爲性起。如智儼於華嚴孔目章卷四所說，悟之本體（性）本來具足於眾生心中，而於現在顯現（起）。法藏於華嚴經探玄記卷十六中，分爲人、法二種解釋：(一)從不變的佛之本性顯現教化之作用，即如來之性起。(二)真理本身起作用，即如來爲性起。書中又舉示理、行、果等三義：(一)理性起，萬有本來真實之本性（理性）依智而顯現。(二)行性起，聞教而起行、成果。(三)果性起，完成佛果而起教化之作用。換言之，宇宙萬法乃性起之「果體」，其理、行則爲性起之「起用」，此爲果佛之說法。　與性起說相對之緣起說，有二義：(一)係應眾生根機而說不可思議之佛果境界（緣起因分）。(二)一切現象之存在依因緣而生起。有關後者之緣起，據法藏之華嚴經問答卷上所說，三乘之緣起，若諸緣集聚則「有」，諸緣離散則「無」，此稱修起之緣起；相對於此，一乘之緣起則謂緣之集聚實非有，緣之離散亦非無，故稱性起之緣起。亦即對華嚴一乘之緣起而言，乃以無自性空之理爲因，以力、無力爲緣之重重無盡之緣起；此係就事物皆無固有自性、隨緣而起之觀點而說緣起。又「無自性」即謂事物本來具足之真實本性，非隨緣而有所增損，常顯自在之作用，故就此點而言，即稱性起。　如上所述，係以性起之自體說明萬象之緣起，惟關於性起是否包含煩惱所污染之現象（染法），則有異說。染法依真如法性（事物真實之本性即無自性）而顯現，乃不離法性，然係違法性而起，故對性起有二說：(一)唯有性起而不含染法之性起唯淨之說，(二)染淨諸法悉爲性起所作用之性起兩通之說。一般以前說爲主。　此外，天台宗之性具說，基於現象即實在之理，主張一切現象本來具足三千諸法，視佛界之果德與九界之迷皆相同，依此而說法界。反之，華嚴宗之性起說，主張法性爲唯一之理性，稱爲一心法界，以性起之自體說萬象之緣起，欲將九界之迷導向佛果。（參閱「緣起」6126）


meanings:
(1692-1773) Thiền tăng đời Lê trung hưng, thuộc tông Lâm Tế đời thứ 38, nối pháp Thiền sư Như Hiện. Sư họ Trần, quê ở Đông Khê, miền Bắc Việt Nam. Sau, sư kế thừa trụ trì ở chùa Nguyệt Quang, giáo hoá thịnh hành làm rỡ ràng cho tông môn Lâm Tế. Sư chỉ chuyên tịnh nhất tâm, mà đã xây dựng lại được các ngôi cổ tự, nào Long Động, Phúc Quang, Quỳnh Lâm. Sư đã từng làm Hoà thượng Đàn đầu cho 8, 9 giới đàn. Đệ tử lớn của sư có đến 20 vị Đại đức trụ trì. Sư hằng giữ luật để bỏ trần về giác, chuyên trì kinh Lăng Nghiêm để thấy tính sáng tâm. Theo: Thiền Sư Việt Nam của HT. Thanh Từ.


meanings:
(?-1726) Thiền tăng đời Thanh, tự Ca-Lăng, hiệu Xuy Dư, người Trầm Dương Trung Quốc. Thuở nhỏ sư học Nho giáo chuyên về thuyết tính lý. Năm 24 tuổi theo Tì Lô Chân Nhất ở Cao Dương xuất gia, lại đến chùa Lí An tham kiến Mộng Am Siêu Cách đắc pháp. Ban đầu sư hoằng pháp nơi chùa Đại Thiên Phật ở Kinh Tây, chẳng bao lâu dời sang chùa Lí An, Quy Tông, Đại Giác. Niên hiệu Ung Chính thứ 1 (1723) sư từ chối các việc để nam du. Năm thứ 4 (1726) sư thị tịch nơi chùa Quy Tông. Thuỵ »Viên Thông Diệu Trí Thiền sư«. Tác Phẩm: Tông Giám Pháp Lâm, Tông Thống Nhất Ti, Tạp Độc Hải và Ngữ lục, Ngữ Yếu hơn 100 quyển.


meanings:
bitterness, enmity, resentment, grudge, hatred, malice


meanings:
① Oán, oán hờn, oán giận, nỗi oán: 恩怨分明 Ơn oán rõ rành; ② (văn) Kẻ thù: 儒有内稱不避親，外舉不避怨 Nhà nho có chủ trương bên trong tuyển chọn nhân tài không né tránh người thân, bên ngoài đề cử nhân tài không né tránh kẻ oán (Lễ kí); ③ Trách oán, trách cứ: 怨天 Oán trời.


meanings:
(văn) Tích chứa (dùng như 蘊, bộ 艹): 富有天下而無怨財 Dù có cả thiên hạ nhưng vẫn không tích chứa của cải riêng tư (Tuân tử: Ai công).


meanings:
to be associated with persons and things that one dislikes


meanings:
(term) the suffering experienced when we are forced to associate with people and things that we disklike (apriya-saṃprayoga-duḥkha)


meanings:
an enemy (toward whom one holds resentment)


meanings:
① Bẽn lẽn, thẹn thò: 她忸怩作態 Nàng có vẻ bẽn lẽn. Xem 忸怩; ② Đỏ mặt (vì thẹn), ngượng.


meanings:
① Lạ, như quái sự 怪事 việc lạ. ||② Yêu quái. ||③ Ngờ hãi, như đại kinh tiểu hãi 大驚小怪 sợ lớn hãi nhỏ. Tục cho sự bị người quở trách là quái, như kiến quái 見怪 thấy trách, chiêu quái 招怪 vời lấy lời trách, v.v.


meanings:
① Lạ, quái dị, quái gở, quái lạ, (văn) việc quái lạ, điều quái lạ, chuyện quái lạ: 怪旳現狀 Hiện trạng quái lạ; 那有什麼 可怪的？ Việc đó có gì lạ?; 齊諧者，志怪者也 "Tề hài" là sách chép những chuyện quái lạ (Trang tử); ② Quái, lạ, rất, lắm: 怪好的天氣 Trời đẹp lạ; 這孩子怪討人 歡喜的 Đứa bé này làm cho người ta vui thích lắm; 解析幾何怪難的，可他學得很好 Môn hình học giải tích khó lắm, nhưng nó học rất giỏi; ③ Trách: 要怪你自己，別怪 他人 Anh hãy trách anh chứ đừng trách người khác; 見怪 Bị trách; 招怪 Rước lấy sự trách móc; ④ Quái, yêu quái: 鬼怪 Quỷ quái; ⑤ (văn) Nghi sợ, kinh dị, lấy làm kì lạ, cho là lạ: 卒買魚烹之，得魚 腹中書，固以怪之矣 Quân lính mua cá về nấu, thấy được quyển sách trong bụng cá, vốn đã lấy làm lạ về việc đó rồi (Sử kí); ⑥ (văn) Nghi kị, nghi ngờ; ⑦ [Guài] (Họ) Quái.


meanings:
Quái gở, lạ lùng. Mật Am ngữ lục ghi: »生 鐵 鑄 牛 頭。 牽 犁 還 拽 杷。 智 者 笑 忻 忻。 愚 人 驚 怪 差。 – Sinh thiết chú ngưu đầu. Khiên lê hoàn duệ bả. Trí giả tiếu hân hân. Ngu nhân kinh quái sai. – Sắt sống đúc thành trâu, kéo cày còn kéo bừa. Người trí hớn hở cười, kẻ ngu ngại quái gở«.


meanings:
① Uất, phật uất 怫鬱 uất tức quá muốn làm cho toang ra. ||② Một âm là phí. Bừng bừng, tả cái sắc nổi giận.


meanings:
① Sợ khiếp (nhát). Tục gọi người hay ốm là khiếp nhược 怯弱, tả cái vẻ con gái lướt mướt gọi là kiều khiếp 嬌怯.


meanings:
Xấu, sai lầm. Tiết Ma Cốc Bảo Triệt Thiền sư trong NĐHN q. 3 ghi: »師 又 問： 上 岸 稻 得 與 麼 好、 下 岸 稻 得 與 麼 怯。 婆 曰：總 被 螃 蟹 喫 卻 也。 – Sư lại hỏi: Lúa bờ trên sao tốt thế, còn lúa bờ dưới sao xấu thế? Bà già nói: Tất cả đều bị cua ăn hết«.


meanings:
Sợ, nhát, khiếp đảm: 膽怯 Nhát gan, sợ sệt, khiếp sợ.


vietnamese:
khiếp nhược chướng hữu lục nhân duyên <pttđ>


meanings:
① Hoảng nhiên 怳然 hoảng vậy, tả cái dáng thất ý, có khi dùng như chữ hoảng 恍.


meanings:
(văn) ① Nản lòng, chán nản, thất vọng; ② Điên, ngông cuồng, rồ dại.


meanings:
① Sợ hãi. ||② Xót xa. ||③ Doạ nạt, như truật dĩ lợi hại 怵以利害 lấy lẽ lợi hại mà doạ nạt.


meanings:
(văn) ① Sợ hãi: 怵惕 Hoảng sợ, cảnh giác; ② Xót xa; ③ Doạ nạt.


meanings:
(đph) Người (đại từ nhân xưng ngôi thứ ba, biểu thị ý tôn kính).


meanings:
(đph) ① Như thế, như vậy, thế, vậy: 恁大 膽 To gan thế; 要不了恁些 Không cần đến nhiều thế; ② Ấy, đó: 恁時 Lúc đó, thời ấy; ③ (văn) Nghĩ, nhớ.


meanings:
① Tin. ||② Tuân tuân 恂恂 chắc chắn, tả cái dáng tin cẩn thực thà. ||③ Tuân lật 恂慄 sợ hãi. ||④ Vội.


meanings:
(văn) ① Tin; ② Thật thà: 恂恂如也 Có vẻ tin cẩn thật thà; ③ Đột ngột; ④ Sợ hãi: 恂慄 Sợ hãi.


meanings:
① Cậy, nương nhờ. Kinh Thi có câu: Vô phụ hà hỗ vô mẫu hà thị 無父何怙無母何恃 không cha cậy ai, không mẹ nhờ ai, vì thế nên tục gọi cha mẹ là hỗ thị 怙恃. Mất cha gọi là thất hỗ 失怙, mất mẹ gọi là thất thị 失恃.


meanings:
Cậy, nương dựa, ỷ lại vào: 有恃無恐 Có chỗ dựa, không lo ngại gì.


meanings:
to await stimulation; to depend on motivation


meanings:
① Lâu dài, thường xuyên, bền bỉ, kiên trì, mãi mãi: 行之有恆 Việc làm giữ được bền bỉ (thường xuyên); ② Thường, bình thường, thông thường: 人之恆情 Lẽ thường của con người.


meanings:
(văn) Ý chỉ, tôn chỉ, mục đích (như 旨, bộ 日).


meanings:
① Hoảng hốt 恍忽, thấy không được đích xác gọi là hoảng hốt.


meanings:
① 【恍然】 hoảng nhiên [huăngrán] Bỗng nhiên (tỉnh ngộ), bừng (tỉnh), chợt: 恍然大悟 Bỗng nhiên thức tỉnh, chợt vỡ lẽ, chợt tỉnh ngộ; ② Hình như, tựa hồ, tựa như, giống như, khác nào, phảng phất: 恍為夢境 Tựa hồ trong mộng, phảng phất chiêm bao.


meanings:
① Sợ. ||② Doạ nạt. ||③ Một âm là khúng. E ngại, lo đến việc ngoài ý tưởng đều gọi là khúng.


meanings:
① Sợ hãi, sợ sệt, lo sợ; ② E, e rằng, có lẽ: 恐不可 信 E không đáng tin. 【恐怕】 khủng phạ [kôngpà] a. E sợ, lo sợ, ngại rằng: 恐怕他不會贊成 E rằng anh ấy sẽ không bằng lòng; b. E chừng, ước chừng: 她走了恐怕有十天了 Cô ấy đi chừng 10 hôm rồi; ③ (văn) Doạ nạt.


meanings:
① Thường, lâu, bền, như hằng sản 恒產 của thường, như ruộng vườn. ||② Một âm là cắng. Mặt trăng vào tuần thượng huyền. Tuần trăng đầu tháng hình như cái cung dương gần căng gọi là cắng. ||③ Khắp, tục quen đọc là chữ căng. ||④ Tục dùng như chữ hằng 恆


meanings:
As numerous as the grains of sand in the Ganges


meanings:
（梵 Gaṅgā，巴 Gaṅgā，藏 Gaṅ-ga）印度三大河流之一。又作兢伽河、殑伽河、恒伽河、强伽河、弶伽河。另有生天、天堂來、三道流、福水等異名。發源于西藏岡底斯山，在喜馬拉雅山頂四千二百公尺之高處，向東南奔流八百公里，于東孟加拉與布拉馬普得拉河會合，流入印度洋。流長約二千七百公里，流域面積廣達一一二萬平方公里。區內人口稠密，經濟繁榮，交通發達，物産豐饒。其上游爲《阿闥婆吠陀》及《梵書》成立時代之印度文明中心。中游爲古《奧義書》時代之文明中心。至釋迦牟尼應世，恒河兩岸更爲佛及弟子教化活動之重要區域。<#>自古以來，恒河即以神聖河流而屢受贊譽與宣揚。印度神話中頗多以其爲主題之故事。此外，一般印度人多認爲在此河沐浴可以洗除罪垢，幷謂沐浴于恒河所得之功德大于任何供奉祭品；佛教徒及耆那教徒皆斥此爲無意義之行爲，然沐浴習俗仍留傳至今，且有曆久彌堅之勢。佛典中，此河之名經常出現。如《增一阿含經》卷三十四、《大毗婆沙論》卷五、《大智度論》卷七等處所載，無熱池出四大河，其一名殑伽河，水從池東金象口出，繞池一匝流入東海。《中阿含經》卷二〈世間福經〉、〈七日經〉、卷九〈瞻波經〉、《雜阿含經》卷十六等處謂，閻浮提中有恒伽、搖尤那、舍勞浮、阿夷羅婆提、摩企等五河。又，依《大唐西域記》卷四、《玄應音義》卷二十四所載，恒河河水甘美，細沙隨流，以手掬水，沙滿手中，若急把沙，還隨水出。故諸經中屢見以恒河沙爲喻，用以喻難以算計之數。<#>◎附︰中村元、肥冢隆合著〈印度文化與神聖的恒河〉（摘錄自《世界佛學名著譯叢》{57}）<#>(一)印度的象徵──恒河<#>恒河是印度人民的精神依托，同時也是印度文化的表徵。一位印度外交官曾經說過︰‘恒河是印度人付出最珍貴感情的聖河。她是印度人的精神中心，這一點也許有許多外國人士無法瞭解……。’<#>在印度國土上産生了無數不同的宗教、思想學說，但是他們却都有一個共同的觀點︰即認爲恒河是神聖、崇高的。印度人在貝那拉斯（瓦拉納西）的沐浴場沐浴，是馳名內外的風俗習慣，而且很可能早在佛教創始之前就有了這習俗。雨季過後，濁流如四季一般準確地來到恒河流域，混濁的程度就如同用水溶化泥土般的稠濃。在外國人的眼光看來簡直就是‘污水’！但是，印度人却無視河水的污濁，他們把污濁的河水當作香純的乳汁來享受。他們不但用它來沐浴，同時也用它來洗頭髮、擦身體和漱口，而仿佛在享受天堂之樂。雖然有許多觀光客對印度人這種生活習慣無法消受，但是，如果認爲這是很肮髒的舉動，那就太不瞭解印度人了。<#>當然，過去也有印度人認爲在恒河沐浴是一項沒有意義的事。而持著這種反對態度者，就是對任何事情都要求合理化的佛教徒和耆那教徒。他們取樂這種沐浴，說︰假使人們要在恒河沐浴才能獲得功德的話，那麽住在恒河中的魚類和烏龜應該算是最有功德的了！它們也會變成最神聖的動物吧！假如說惟有恒河的水才能洗去罪惡，那麽是不是也會連帶地洗去身上的功德？像這種好壞不分的沐浴，是一種毫無意義的行爲。（中略）而沐浴的習俗仍繼續留傳至今。<#>在天將拂曉及朝陽即將上升的清晨時刻，沐浴在恒河中，是最有功德的事。居住在恒河附近的居民一大早就趕往貝那拉斯的沐浴場，這時的沐浴場早已萬頭鑽動，印度教的修行者也盤坐傘下。等到太陽露出曙光時，人們開始步下石階，泡在恒河中。貝那拉斯沐浴場的盛况，同樣也可以在加爾各答的郊外看到；這個地區位于恒河下游，河水髒臭無比，但是行過此地的印度人民仍高喊著︰‘你看！這裏有這麽多人在沐浴呢！’他們發出了一種近于驕傲的贊嘆；而對這種不衛生的沐浴情形却連一句責備的話也沒有。<#>(二)恒河的誕生<#>恒河是印度的聖河，其流經地也是印度人公認最神聖的地區。住在恒河附近的居民每天必須以聖水洗去罪惡，以便來世降生于天界。印度人認爲︰任何祭品都比不上親自在恒河沐浴所獲得的功德大。印度的古籍《摩呵婆羅多》曾如此記載︰‘或許能數清梅爾山（印度教徒認爲是世界中心地的聖山），或大海裏所有的寶石，但是却無法衡量計算出恒河的功德。’<#>古代，恒河即以神聖的河流，受到希臘使者梅伽斯泰尼斯（西元前300年左右）的贊譽、宣揚。而叙事詩《羅摩衍那》即以此河爲主題，發展出新的神話故事。<#>女神殑伽（恒河）是雪山馬瓦特（喜馬拉雅山）的長女。其妹烏瑪下嫁濕婆神，成爲濕婆神的神妃。有關殑伽女神的傳說在叙事詩《羅摩衍那》與《摩呵婆羅多》中有詳細記載。<#>當北印度的阿陀亞國王山伽拉，正準備舉行象徵王國霸權的馬祭時，突然所有的馬匹都被帝釋天神偷去。國王的六萬名王子爲尋回馬匹，而離開宮廷四處查訪，最後，他們發現被偷的馬匹出現在下界巴塔拉一名稱爲迦毗羅仙人的身旁，因此，山伽拉的六萬名王子開始責備這名仙人。迦毗羅仙人在盛怒之余，將王子們燒成灰。事實上，這位迦毗羅仙人就是毗濕奴神，祂利用身上發出的火焰燒死王子們，使化成骨灰的王子們的靈魂無法升回天界。<#>山伽拉王對于王子們久未歸返，感到憂心忡忡，于是派了他的孫子（山伽拉王第一夫人──凱希妮──的孫子）安修馬特去探查究竟。結果，安修馬特發現了王子們的骨灰。當他爲舉行淋水葬禮而四處奔走取水之際，有人告知安修馬特說︰‘爲了使王子們的罪永遠泯滅消失，再度重回天界，必須利用天界恒河的聖水澆淋王子們的骨灰。’當時的恒河還在天界上流動。<#>後來，安修馬特找回馬匹，使山伽拉王得以完成馬祭，但他仍然無法獲得聖水爲王子們舉行葬禮，而山伽拉王也在統治該國三萬年後駕崩。他的孫子和曾孫雖然繼續進行尋找聖水的艱苦工作，但都無法獲得成功。到了安修馬特之孫拜基拉達，由于他的長年苦修，功德足以把天界的恒河引到人間，王子們的骨灰也因爲接受聖水的淨化而得以升天。<#>有關恒河下凡人間的經過如下︰拜基拉達經過數千年的苦修後，梵天神非常嘉許他的精神，于是决定幫助他完成心願。梵天神指示拜基拉達向濕婆神祈禱，要求把殑伽女神（恒河）放在濕婆神的頭上以便下降人間；這是因爲大地無法承擔恒河的重量，因此必須借重濕婆神的頭撑住恒河，接受指示的拜基拉達開始虔誠的膜拜濕婆神。終于，他的苦心獲得了報償，濕婆神答應了拜基拉達的請求，而把殑伽女神從天界引降到祂的頭髮上，可是由于濕婆神的頭髮太過濃密，致使殑伽女神迷路流不出來。因而拜基拉達請求濕婆神，把恒河分成七條河流引降到大地來。<#>如此，拜基拉達的誠心終于打動了濕婆神，將恒河分爲七條河流下降人間，其中位于極南的河流就是今日在印度所看到的恒河。當聖河下降人間時，天上的諸神爲了觀賞這個偉大的場面，以及利用聖水洗淨身心，所以追隨著恒河來到人間。當恒河隨著拜基拉達所乘坐的戰車前進抵達迦奴獻供的地方時，憤怒的迦奴把全部的河水都喝下去。後來經過諸神力勸，才改變迦奴的心意，答應將恒河的水放出來，可是附帶一個條件，那就是恒河要更名爲‘迦奴之女’。拜基拉達答應了迦奴的條件，迦奴就讓恒河穿過他的耳朵噴流出來，拜基拉達順利的把恒河引至人間，用聖水澆淋山伽拉王子們的骨灰；山伽拉王子們的靈魂因此得以升上天界，而拜基拉達更博得梵天神的稱贊。<#>後來，印度人就根據這個神話稱恒河爲迦芙娜維（迦奴之女）。但是事實上，把恒河當作神聖之河加以崇拜的風俗已經有一段很長的歷史了，上述的神話只是爲了加强恒河的神威性罷了。<#>發源于白雪覆蓋的喜馬拉雅山之恒河，以時而雍容時而雄渾的氣勢，迤邐了二千五百公里。沿途不斷地接納支流，開展支流，最後雄壯地注入孟加拉灣。<#>在印度人民的觀念中，人的命運仿佛受到一種超人力的神靈所支配著，而這種超自然的神奇力量，若要具體提出的話，那就非恒河莫屬。<#>(三)河中沐浴<#>在吠陀文獻中，幷沒有出現沐浴于聖河的記載；不過，我們能斷定沐浴的習俗早在佛教和耆那教創立之前就已存在了，理由是︰(1)在印度文明期就已出現把水浴當作神聖之事的迹象；(2)在佛教和耆那教初期的聖典中，記載有責備在恒河沐浴是一項毫無意義的事。<#>印度教各聖地中最能綜合表現出印度教思想的地方，就是沿著恒河左岸擴張的宗教聖地──貝那拉斯。‘貝那拉斯’是英語發音，在梵語中正確的名稱是‘瓦拉納西’（Vārāṇa-sī,Bārāṇasī）。<#>貝那拉斯是代表婆羅門教和印度教文化的典型城市。由于貝那拉斯幷沒有出現在吠陀時代的聖典中，所以早期和吠陀宗教根本扯不上關係。貝那拉斯是在《摩呵婆羅多》完成之後，才出現于印度教文獻。儘管如此，貝那拉斯應該早在佛教成立之前就已存在。這種說法的理由是在佛教早期的聖典中，貝那拉斯已占有一席之地。當喬達摩悉達多（釋尊）在佛陀伽耶悟道後，便前往貝那拉斯說法傳教。佛教的發祥地鹿野苑雖然位于貝那拉斯的郊外，但是由于佛教的修行僧都是過著沿門托鉢的乞食生活，因此如果沒有貝那拉斯這個足以維持修行僧生計的都市，佛教也無法順利地成立和發展。<#>在這座被稱爲印度教最神聖的城市裏，沿著恒河建築了許多寺院，過去貴族和富豪們的別墅也夾著小胡同整齊地排列著。貝那拉斯的印度教徒走過小胡同，再步下石階走入恒河沐浴。<#>沐浴對印度教徒而言，是一項日常生活中不可或缺的儀禮，特別是到貝那拉斯的沐浴場沐浴，是印度教徒公認爲功德無量的事，藉著這種功德，後世才得以降生于天界。因此，每天都有大約一萬人在貝那拉斯作沐浴，遇到舉行祭典時，人數更會突然增加到三十萬人左右。<#>在貝那拉斯恒河的北岸，共築有六十四座沐浴場，其中特別開放供一般民衆使用的沐浴場是夏夏斯梅爾沐浴場。來自全印度的信徒集中在這個民衆沐浴場，把身體泡在泛著綠褐色的河水裏。民衆高舉雙手、合掌，誦唱聖詩，然後躍入河中。印度教徒作完沐浴後，就躺在陽傘下閉目養神。‘去世前至少要到貝那拉斯朝拜一次’，這似乎是所有印度教徒共同的心願。<#>河岸的沐浴場雖然有些是供民衆使用，但是也有少數是只對富豪和昔日的貴族開放的。這種具有別墅性質，專供貴族、富豪們使用的沐浴場，其建築之宏偉有如宮殿一般。另外，還有一種除了該地區的民衆之外，別人不得使用的沐浴場，譬如︰普拉雅卡沐浴場就是阿拉哈巴市民獨占的沐浴場；而達爾邦卡沐浴場則是昔日商業城市毗沙離附近的民衆所使用的沐浴場。<#>使用沐浴場的規則也隨著印度教各宗派，而有所不同。信徒若是朝聖者，他們通常住在寺院裏，直接從石階走入沐浴場沐浴。若是一般的民衆就必須在河岸上合掌向諸神祈禱，然後洗臉漱口，清潔耳朵，擦身體。男性的下半身必須用衣服圍住，或是著丁字褲、短褲；女性也必須穿著紗質的薄衣。在沐浴場裏除了沐浴的民衆外，還有洗濯衣服的婦女，以及汲水食用的人們。沐浴場四周通常都建有休憩所，一種用樹葉編成的大扇子下就成爲沐浴者臨時休息的地方。修行者也常默默地靜坐傘下閉目養神。根據印度教徒的說法，當太陽即將升空的一刻，前往恒河沐浴朝拜太陽，是功德至高之事，因此，時常天未拂曉，原本寧靜的陋巷會突然熱鬧起來。在幽暗的晨曦中蓬發長髯的婆羅門僧，默然地坐在凳子上，把整個沐浴場襯托得更爲莊嚴。另外，有一名修行者身旁擺置鏡子、梳子和米等捐獻物品，這是修行者爲巡禮者祈禱、祝福時，所獲得的生活必需品。<#>在前往沐浴場的路邊排列著無數的攤位，河岸上方也有許多商店經營生意。由于恒河被認爲是聖河，所以幾乎每一家商店都有出售一種裝聖水的金屬水瓶，這種水瓶的封口用鋅焊接密封。印度教徒往往把這種水當作臨終時使用的水，當病人即將與世長辭之際，要趕緊用棉花沾著水瓶的聖水，濕潤病人的雙脚和嘴唇，以使死者的靈魂得以升天。<#>在貝那拉斯到處可見僅在頭上留少許螺髻（把頭髮像海螺一樣地束起），其餘全部剃光的婆羅門學者。他們通常都留鬍子，額頭點上紅色標志（這種紅色的標志是用番紅花汁混合粉末調成，塗在額頭上的小圓點；紅色是代表祝福的意思）。目前在貝那拉斯除了有貝那拉斯·印度大學和公立梵文大學外，還設有許多學習梵文的私立學校。藉著它們，印度古代的梵文文學得以繼續留傳下來。<#>(四)佛教與恒河<#>雖然佛教徒曾經責難印度教徒‘在恒河沐浴’是一種沒有意義的舉動，但是他們却在別處發現恒河神聖的一面；因爲恒河和她的支流會引導人們走上解脫的大道。根據聖典的記載︰‘修行僧應該就像恒河、朱木拿河、阿基拉瓦提河、沙拉普河、瑪喜河，流到大海時都放弃了過去的姓名、榮耀，而只謙虛的稱爲大海。假若世俗的四大階級要按照如來佛的法和戒律出家修行的話，就必須打破婆羅門、刹帝利、吠舍和首陀羅的界綫，不再使用昔日的封號與姓名。’<#>恒河予人一種神秘與充滿幻想的印象。這種魅力遠播整個佛教文化圈。大乘佛教經典中，出現了一句表達恒河影響力的遠大最貼切的話︰‘像恒河的沙子那麽多’（Gaṅgānadī-vāluk-opama，恒河沙數）。這句話含有‘數不清的多’的意思。站在恒河岸邊的沙灘上向前望去，沙灘無垠地延伸著，如果要想像沙灘上有多少沙子的話，那將會使我們的想像力麻木。而如恒河沙子般無以計數的菩薩，也開始登上了大乘經典的舞臺。<#>淨土宗所膜拜的佛是阿彌陀佛，據說他是一名稱爲法藏比丘的修行者。當阿彌陀佛在苦修前，對恒河的神聖與莊嚴感到一股難以壓抑的激動；他曾經嘗試用詩句來表達當時的心情︰‘無以計數的成道者（諸佛）就像是恒河的沙子數之不清。假若我也想得到至高的省悟，就必須對所有的神表示敬意，最後才能在像恒河之沙一樣數之不盡的世界和無邊的國土（如果有的話）上發出光采，爲了追求這個目標，我必須接受苦修的考驗！’<#>(五)歸于恒河<#>恒河是印度人民的靈魂故鄉。人一旦死去，就要將遺體焚化成骨灰，放諸恒河隨波逐流，表示靈魂返回故鄉。<#>在通往貝那拉斯的道路上，經常可以看到舉行火葬的行列。通常都是將遺體綁在兩支長約兩公尺半的木棒上，然後再運到火葬場。西元1976年，筆者曾在恒河南岸的道路上看到火葬的行列，當時他們是把穿著薄紅衣的遺體放在汽車上運到河邊。印度人對死後尸體所穿衣服的顔色也有諸多規定︰女性通常都是穿上橘紅色的衣服（紅色代表祝福），這是由于印度人認爲妻子比丈夫先去世是可喜的事。相反地，假若丈夫先去世，妻子成爲寡婦，那麽就是一件非常不幸的事，丈夫就必須穿上白色衣服。雖然死者穿上鮮艶衣服，但當火葬場上空出現來回盤旋的烏鴉時，整個場面仍顯得恐怖萬分。火葬的程序，通常都是先把遺體放在恒河清洗一番，再放在柴木上點火焚化。<#>著名的貝那拉斯火葬場火種是永不熄的，前往該地舉行火葬的遺體，都是由死者最親近的人拿著乾草在火種處點了火，再回到放遺體的地方進行火葬工作，點火費按貧富有所不同。點火之後要先在遺體四周環繞五次，理由是︰人的身體是由地、火、水、風、空等五個元素構成，人們相信天界也有這五種元素存在，因此破壞了肉體，五個元素自然會回歸于天界。<#>印度有關單位禁止拍攝火葬的情形，因此很少有人能够真實地公開報導這種特殊的葬禮。一般說來，一具尸體需要焚化四至五小時，然後再用竹竿敲碎頭蓋骨，表示解放被關在頭部的靈魂，協助它升天，火化後的骨灰就被丟入恒河中。儘管如此，火葬場的四周還是十分的混亂、污濁，牛和野狗四處徘徊，甚至還有人在附近垂釣。<#>在貝那拉斯火葬場左面建有一所免費供應吃住的招待所。招待所專門收留復原無望的病人。他們一旦撒手西歸時，便就地舉行火葬，而把骨灰往河裏一撒了事！恒河附近還有專爲寡婦設立的建築物，雖然她們的家人、親戚或朋友都能前往該地探望她們，但是據說來探望寡婦的人只有男性而已。<#>印度人死後回歸于恒河的觀念，是一般外國人所無法理解的。但是，對于終生依賴恒河生存的印度人而言，却是天經地義的真理。因爲，惟有在恒河去世，他們的靈魂才能回到永恒之鄉。<#>或許大家的心中不免會懷疑︰印度人爲何會産生恒河信仰呢？這應該從他們的風土、生活習慣上尋找答案。在這個酷暑的國度，人們總是喜歡在河、湖中沐浴沖凉。因爲印度缺乏雨水，所以水和生命便有了密不可分的關係。用水瓶裝聖水被認爲是幸運的瑞兆，水瓶會帶來無窮的水源。對他們而言，滾滾而流的恒河，是他們永恒生命的泉源。<#>印度人認爲人死後必回歸象徵生命泉源的恒河。他們不帶走任何東西，因爲他們在恒河已尋找到至高無上的快樂。<#>［參考資料］　《一切法高王經》；《金光明最勝王經》卷三；《俱舍論》卷十一；《法苑珠林》卷六十三；季羨林《中印文化關係史論》。<#>


meanings:
(834-905) Còn gọi: Thường Thông. Thiền tăng đời Đường, họ Lí, người xứ Bình Ân, Hình Châu (nay là phía tây huyện Khâu, tỉnh Hà Bắc) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Chiêu Hiền Cảnh Sầm. Sư trụ viện Thuỵ Thánh ở Tuyên Thành (nay thuộc tỉnh An Huy), sau dời về chùa Tuyết Đậu ở Tứ Minh.


meanings:
【恓恓】tây tây [xixi] (văn) Buồn tẻ, vắng vẻ.


meanings:
① Thứ, suy bụng ta ra bụng người, mình không muốn đứng bắt người phải chịu gọi là thứ. ||② Tha thứ, người ta có lỗi, mình rộng lượng tha cho gọi là thứ.


meanings:
① Tha thứ, khoan thứ: 寬恕 Dung thứ; ② Xin lỗi: 恕不招待 Xin lỗi không tiếp đãi được; ③ (văn) Tính rộng lượng, sự thông cảm (với người khác).


meanings:
① Bệnh xoàng. ||② Việc gì, như hỏi thăm ai thì nói vô dạng 無恙 không việc gì chứ?


meanings:
(văn) ① Bệnh, bệnh tật, ốm đau: 偶染微恙 Gần đây hơi khó ở; ② Việc gì: 安然無恙 Bình yên không có việc gì; 歲亦無恙耶？民亦無恙耶？ Mùa năm nay được chứ? Dân vẫn bình yên chứ? (Chiến quốc sách).


meanings:
① Tức giận, bảo người ta không nghe mang lòng tức giận gọi là khuể.


meanings:
(văn) Oán, tức giận: 恚恨 Oán hận, oán giận.


vietnamese:
khuể tầm tự hại hại tha cập câu hại <pttđ>


meanings:
① Quên bẵng, coi thường, gặp sự buồn cũng coi thường không lấy làm buồn gọi là kiết.


meanings:
(văn) Lơ là, quên bẵng, trong lòng không có gì bận bịu.


meanings:
① To lớn. ||② Lấy lại được. Vật gì đã mất lấy lại được gọi là khôi phục 恢復.


meanings:
① Lớn, rộng: 恢弘 Rộng lớn; ② Lấy lại được, khôi phục.


meanings:
① Phóng túng, tự ý làm láo không kiêng nể gì gọi là tứ. ||② Một âm là thư. Thư tuy 恣睢 trợn mắt nhìn người.


meanings:
① Buông thả, phóng túng.【恣意】tứ ý [zìyì] Bừa bãi, làm liều, tha hồ, mặc sức, tùy tiện: 不能恣意妄爲 Không thể tự tiện làm càn; ② (đph) Dễ chịu; ③ 【恣睡】thư tuy [zìsui] (văn) ① Lườm mắt, trợn mắt nhìn; ② Làm liều, làm bậy.


meanings:
① Cấp giúp. Chẩn cấp cho kẻ nghèo túng gọi là tuất. Như phủ tuất 撫恤, chu tuất 周恤, v.v. Có khi viết chữ 卹. ||② Thương xót. Như căng tuất 矜恤 xót thương. ||③ Ðoái nghĩ. Như võng tuất nhân ngôn 罔恤人言 chẳng đoái nghĩ đến lời người ta nói.


meanings:
① Thương xót: 憐恤 Thương hại; 矜恤 Xót thương; ② Cứu tế; ③ Đoái nghĩ đến, thông cảm, quan tâm đến: 罔恤人言 Chẳng quan tâm (đoái nghĩ) đến lời người ta nói; 我甚體恤他 Tôi rất hiểu và thông cảm với nó.


meanings:
① Xấu hổ. ||② Lấy làm hổ thẹn. ||③ Làm nhục.


meanings:
① Xấu hổ, lấy làm xấu hổ, hổ thẹn: 不知恥 Không biết xấu hổ; ② Nhục, nhục nhã, làm nhục: 雪恥 Rửa nhục; 可恥 Nhục, vô liêm sỉ; 奇恥大辱 Vô cùng nhục nhã.


meanings:
① Hổ thẹn. Bây giờ hay dùng làm lời hình dung. Như nục nhiên 恧然 bẽn lẽn.


meanings:
(văn) Đáng thẹn, hổ thẹn, xấu hổ: 恧然 Bẽn lẽn.


meanings:
① Oán giận. Sự gì đã mất hi vọng thực gọi là hận. Như hận sự 恨事 việc đáng giận, di hận 遺恨 để sự giận lại, ẩm hận 飲恨 nuốt hận, v.v.


meanings:
① Căm giận, căm thù, căm ghét, căm hờn: 恨之入骨 Căm thù tới tận xương tuỷ; 恨事 Việc đáng giận; ② Hận, ân hận, mối hận: 飲恨終身 Ôm hận suốt đời; 遺恨 Để lại mối hận về sau.


meanings:
① Ơn. yêu mà giúp đỡ mà ban cho cái gì gọi là ân. ||② Cùng yêu nhau. Như ân tình 恩情, ân ái 恩愛 đều nói về sự vợ chồng yêu nhau cả.


meanings:
① Ơn: 報恩 Đền ơn; 忘恩 Vong ơn; ② [En] (Họ) Ân.


meanings:
affection (for one's parents, spouse, child, etc


meanings:
(thế kỉ XVII) Thiền tăng thời Trịnh Nguyễn phân tranh, khai sơn chùa Vạn Thiện ở trên núi Hoàng Ngưu, cạnh suối Đổ, thuộc thôn Phúc Trạch, huyện Diên Khánh, phủ Khánh Hoà.


meanings:
Cung kính, kính cẩn, thận trọng: 恪守 Giữ đúng (lời hứa).


meanings:
① Ðỗng hách 恫嚇 doạ nạt. Lấy tiếng hão mà doạ nạt người. ||② Ðau đớn, cũng như chữ đồng 痌.


meanings:
【恫嚇】 đỗng hách [dònghè] Đe doạ, hăm doạ, doạ dẫm, doạ nạt. Xem 痌 [tong].


meanings:
① Yên, như điềm bất vi quái 恬不為怪 yên nhiên chẳng cho làm lạ. ||② Lặng lẽ, như điềm đạm 恬淡 nhạt nhẽo, phong điềm lãng tĩnh 風恬浪靜 gió yên sóng lặng.


meanings:
(văn) ① Yên tĩnh: 恬靜 Yên tĩnh; 風恬浪靜 Gió yên sóng lặng; ② Thản nhiên: 恬不為怪 Coi như không có gì lạ; 恬不知恥 Trơ mặt ra không biết nhục.


meanings:
① Cung kính. Sự kính đã tỏ lộ ra ngoài gọi là cung.


meanings:
to become quiet, calm down, grow still, subside


meanings:
① Hơi thở, mũi thở ra hít vào một lượt gọi là nhất tức 一息. Thở dài mà than thở gọi là thái tức 太息. ||② Nghỉ, như hưu tức 休息 nghỉ ngơi, an tức 安息 yên nghỉ, v.v. ||③ Con cái, con trai con gái còn bé gọi là nhược tức 弱息. ||④ Lãi. Tiền vốn gọi là mẫu 母, số lãi ở tiền vốn ra gọi là tức 息. ||⑤ Thôi. ||⑥ Yên ủi.


meanings:
Lãnh ngộ ý chỉ của thiền, tỉnh ngộ triệt để. Tắc Lạc Phữu Tiêu Tức trong TUMC q. 5 ghi: »洛 缻 和 尚 參、 師 問： 甚 處 來？ 缻 曰： 南 溪。 師 曰： 還 將 南 溪 消 息 來 麼？ 曰： 消 即 消 已、 息 即 未 息。 師 曰： 最 苦 是 未 息。 – Lạc Phữu đến Thiên Tiên. Tiên hỏi: Từ đâu đến? Phữu nói: Từ Nam Khê đến. Tiên hỏi: Có đem được tin tức Nam Khê đến chăng? Phữu nói: Hưởng dụng thì có hưởng dụng, nhưng lãnh ngộ thì chưa lãnh ngộ. Tiên nói: Khổ nhất là chưa lãnh ngộ«.


meanings:
① Hơi thở: 一息尚存，此志不懈 Chừng nào còn một hơi thở, thì chí này vẫn không nao núng; ② Tin tức: 信息 Thư tín; ③ Đình chỉ, ngừng, nghỉ: 日落而息 Mặt trời lặn thì nghỉ làm; 風止雨息 Mưa tạnh gió ngừng; ④ (cũ) Con cái: 子息 Con cái; 弱息 Con cái còn nhỏ, con mọn; 生息繁殖 Sinh sôi nảy nở; ⑤ Lãi, lợi tức: 年息 Lợi tức hàng năm; ⑥ (văn) An ủi; ⑦ [Xi] (Họ) Tức.


meanings:
Thiền tăng đời cuối lí đầu Trần thuộc dòng Vô Ngôn Thông, đời thứ 14. Sư quê ở Chu Minh (tức làng Phù Cầm, huyện Từ Sơn, tỉnh Hà Bắc, Việt Nam hiện nay), lúc nhỏ đọc hết các sách thế tục. Một hôm sư bỏ hết sở học, theo làm đồ đệ Thông Thiền đại sĩ để thưa hỏi chỗ huyền yếu. Ngay nơi lời nói của Thông Thiền, sư liền lãnh ngộ và nối pháp ngài thuộc đời thứ 14, dòng Vô Ngôn Thông. Sau sư trở về chùa Thông Thánh làng Chu Minh, phủ Thiên Đức trụ trì. Ở đây sư giảng dạy tông chỉ Thiền cho môn đồ. Có vị đệ tử cư sĩ là Ứng Thuận kế thừa tông phái của sư. Theo: Thiền Sư Việt Nam của HT. Thanh Từ.


meanings:
① Chí thuần nhất, như khổn khoản 悃欵 khẩn khoản, khăng khăng. ||② Khổn phức vô hoa 悃愊無華 thực thà không phù hoa. ||③ Nỗi lòng, tự xưng chí mình gọi là hạ khổn 下悃 hay ngu khổn 愚悃, v.v.


meanings:
(văn) ① Thành khẩn, lòng thành: 聊表謝悃 Tỏ chút lòng thành; ② Nỗi lòng.


meanings:
① Lo. ||② Lặng yên, như tiễu nhiên nhi khứ 悄然而去 lặng yên mà đi. Cũng đọc là chữ thiểu.


meanings:
Sẽ, khẽ: 靜悄悄 Im phăng phắc, lặng như tờ, lặng ngắt. Xem 悄 [qiăo].


meanings:
① Buồn rầu: 悄然落淚 Buồn rầu rơi lệ; ② Im lặng, im phăng phắc, lặng yên: 悄然而去 Lặng yên mà đi; 悄無言Lặng yên không nói; 幾棵松樹悄立在坡上 Mấy cây tùng đứng lặng yên trên đồi.【悄地】thiểu địa [qiăodì] Lặng yên, lặng lẽ: 悄地看 Lặng lẽ xem xét; ③ Khẽ, sè sẽ: 低聲悄語 Nói khẽ, nói sè sẽ. Xem 悄[qiao].


meanings:
① Ðẹp lòng, vui thích. Luận ngữ 論語: Học nhi thời tập chi, bất diệc duyệt hồ 學而時習之，不亦悅乎 (Học nhi 學而) học mà thường ôn tập, cũng chẳng thích ư?


meanings:
① Vui vẻ, vui thích, đẹp lòng, hớn hở: 不悅 Không vui; 學而時習之，不亦悅乎 Học mà thường ôn lại những điều đã học, như thế chẳng vui lắm sao? (Luận ngữ); 大悅 Cả mừng; ② Làm cho vui vẻ; ③ [Yuè] (Họ) Duyệt.


meanings:
(foreign) A transliteration of the Sanskrit term yakṣa 夜叉


meanings:
Phạn: Karmadāna. Hán âm: Yết-ma Đà-na. Còn gọi: Tri sự. Người biết việc của mình và làm vui lòng đại chúng. Tên gọi chức vụ của người trông nom các công việc trong Tăng đoàn. Theo: PQĐTĐ của nhóm Từ Di.


meanings:
① Biết hết, như tường tất 詳悉 tường hết. ||② Ðều, hết, như tất dẫn binh độ hà 悉引兵渡河 đều dẫn binh sang sông.


meanings:
① Biết, rõ, hiểu: 得悉 一切 Được biết mọi việc; 熟悉此事 Am hiểu việc này; ② (văn) Kể lại hết, biết hết: 書不能悉意 Thư không thể kể lại hết ý (Tư Mã Thiên: Báo Nhiệm Thiếu Khanh thư); 丞相亮其悉朕意 Thừa tướng Lượng có lẽ đã biết hết ý trẫm (Tam quốc chí); ③ Tất cả, đầy đủ, toàn bộ, hết thảy, hết: 齊悉複得其故城 Tề đã lấy lại được tất cả những thành cũ của mình (Sử kí).


meanings:
4562梵 siddhi，西藏語 grub-pa。意譯作成就、妙成就。梵漢並舉而稱成就悉地、悉地成就。於密教，意指依誦持真言等，以身、口、意三密相應而成就世間、出世間種種妙果。據大日經疏卷十五載，完成正覺之階位，稱為無上悉地；達於此位之前，尚有信、入地、五通、二乘、成佛等五種悉地。對此，顯教諸師認為「信」是地前之信行，「入地」是指入於初歡喜地（相當於聲聞之入見道），「五通」是遍知世間五神通之境，至超越五通仙人位而臻第四地，「二乘」是超越二乘之境界，而至第八地，「成佛」即是由第九地修菩提道，進而完成如來位。若依密教，則初歡喜地有十心，初心至第四心為五通，第五心至第八心為二乘，第九心至第十心，即得成佛。即初地十心分三品，初四心為下品，次四心為中品，後二心為上品。　尊勝儀軌卷下更分悉地為有相、無相二種，得世間長壽或福德等，稱為有相悉地；成就出世間果德，則稱無相悉地。二悉地亦各有三品之別。若以此配於前述五種悉地及無上悉地，則有相之下悉地與中悉地相當於五種悉地之最初三種，上悉地相當於第四之二乘悉地；至於無相之下悉地則相當於有相悉地，中悉地相當於第五成佛悉地，上悉地相當於無上悉地。　日僧空海之「即身成佛義」即是將始覺因位之悉地稱作持明悉地（持明意即誦持真言）、本覺果滿之悉地稱作法佛悉地。同時，據大日經疏卷三，真言行者在觀心上所現之境，共分為三品悉地，上品安住於密嚴佛國，中品安住於十方淨土，下品安住於諸天修羅宮。　又「蘇悉地」為梵語 su-siddhi 之音譯，意譯作妙成就，即成就勝妙之義。日本台密基於三部大法之一的蘇悉地經，而說蘇悉地法，以此表金剛、胎藏兩部不二之最深祕法。〔大日經卷三悉地出現品、卷五祕密漫荼羅品、如意寶珠轉輪祕密現身成佛金輪咒王經悉地成就品〕


meanings:
（梵 siddhaṁ、siddhiṁ）指梵字字母。音譯又作悉旦、肆曇、悉談、悉檀、七旦、七曇。意譯成就、成就吉祥。悉曇文字于西元第七世紀前已在印度流行，我國因佛教的傳入而自南齊時開始有人研習。相傳日本于奈良朝之前已傳入。我國稱梵字字體及字母爲悉曇。日本除用以指梵字字體之外，幷廣泛包涵梵語的寫法、讀法及文法等。‘悉曇’一詞原指梵字的第一章字母章，意謂祈求成就吉祥，後演變成爲字母章的總稱。又被引申爲梵字字母。<#>我國自南齊時始有悉曇字母之學，後通行連聲法等，至唐代，玄奘又傳回純正的梵語學。不久密教經軌的傳譯頗爲盛行，悉曇之學因而大興。經軌中的梵字真言除用漢字音譯之外，也以悉曇文字書寫其原形。接著，論述悉曇之形、音、義之著作也逐漸問世。如智廣《悉曇字記》、一行《悉曇字母表》、全真《悉曇次第記》等書即是。習俗相沿，‘悉曇’一詞漸被用來代表梵字字體及字母，而以‘梵音’、‘梵語’等詞表示梵語文法、梵語意義等。二者漸有區別。<#>悉曇之字類大抵分爲摩多（mātr!kā）、體文（vyañjana）二種。其中，‘摩多’一詞有‘母親’之語義，又稱爲‘韵’，即指梵字中之母音字，共有十六字。如阿、阿（長音）以至暗、惡。若在子音的‘體文’上附加這些母音，便能造成許多音字。‘摩多’又有‘點畫’之義。在子音上附加摩多時，使用的是摩多的簡體形，由于它的形體類似漢字的點畫，因而得名。在母音十六字中，屬‘別摩多’者有哩、哩（長音）、侶、嚧等四字，其餘十二字全屬摩多，或稱十二韵。末後的暗、惡二字是阿字的轉化，故被剔除而將前十四字稱爲十四音。又因此二字介于摩多與體文之間，一如田[火*田]境界之畔，故特稱之爲界畔字。現代的梵語文法中此二字未被列入母音中。<#>所謂‘體文’，就是子音字，共三十五字（含重字）。由于附加上摩多的點畫（即加母音的符號）而作成各種字的本體，故稱爲體文。當中的前二十五字可分爲牙、齒、喉、舌、唇五類，故稱‘五類聲’；後十字別稱‘遍口聲’。所謂‘五類聲’，又名五五聲、相隨聲、五句，是因發音部位的不同而立五類之別。其中所謂‘牙聲’是指喉音（gutturals），是由喉發出之音。所謂‘齒聲’是指腭音（palatals），由舌端和上腭接觸所産生之音。所謂‘舌聲’是指齗音（linguals），是舌端和上腭齒根接觸所産生之音。所謂‘喉聲’是指齒音（dentals），是由舌端和齒接觸所産生的音。所謂‘唇聲’是指唇音（labials），是兩唇間的破裂音。這五類中，各聲的前二者屬清音，次二者屬濁音，最後的ṅa、ña等是各類聲的鼻音。第二、第四有氣音（aspirate，即h音）。‘遍口聲’是指發聲的部位不限于喉等一處，而遍滿口中的全部，故稱爲遍口聲或滿口聲，又因不能類聚而稱爲超聲。<#>古來論述悉曇時，多立形、音、義三門。所謂‘形’，指字母的形體，此有種種不同。所謂‘音’，指字母的發音。此有中天、南天二傳，及綴字法時施行的發音轉化（即連聲法）。所謂中天、南天二傳，如智廣《悉曇字記》等所載者即爲南天音，而不空《瑜伽金剛頂經釋字母品》等所記者即屬中天音。二音略有差異。南天音是類似現今流傳于錫蘭等地的巴利語音。因此可知南天音和巴利語不無關聯。<#>所謂‘義’，指梵字的義理。即對單一的字母（a、ka等）或合成字（sta等）以解說其意義，此即稱爲‘字門’。所謂‘字門’，有四十二字門、五十字門等說法。密教認爲真言字句的解釋有字相、字義二門，謂各字各有淺略及深秘之義。此二門中之‘字相’，是指字的形、音、義。而‘字義’，則是依該字的實義進一步論述其在密教中所具有的獨特義趣。<#>關于悉曇字母的數量，有多種不同的說法。如《大唐西域記》卷二主張有四十七字，此說是將《悉曇字記》等十六母音中的末二字（aṃ、aḥ）除去而成十四音，又將三十五子音中的濫（llaṃ）、叉（kṣa）二字除去而成三十三字，二者相加即成四十七字。這是最普遍的說法。<#>《方廣大莊嚴經》卷四〈示書品〉主張由十二母音、三十四子音合成四十六字。布勒（G. Bu|hler）在《印度字象學》中，將《莊嚴經》中的差（kṣa）以ḷa替代，幷主張此四十六字系由耆那教所傳。《大般涅槃經》卷八主張由十六母音、三十四子音合成五十字。其中母音系由《西域記》所傳的十四音加上《莊嚴經》的唵（aṃ）、阿（aḥ）而成。《瑜伽金剛頂經釋字母品》也主張五十字之說，但却將《涅槃經》的嗏（ḷa）以乞灑（kṣa）替代。而《悉曇字記》在《釋字母品》的乞灑前加上濫（llaṃ）而主張五十一字，《南海寄歸內法傳》卷四主張四十九字之說，將《悉曇字記》的五十一字除去llaṃ、kṣa二字而成四十九字。<#>◎附一︰參井榮信編〈梵字悉曇字母表〉<#>一、摩多（十二字）<#>◎附二︰呂澄《聲明略》（摘錄）<#>悉曇（siddham%）譯雲成就，印人繕寫字母時恒用爲篇首之吉祥標章（maṅgala）。《南海寄歸傳》卷四雲︰創學悉談章亦名悉地羅窣睹斯（siddhirastu），乃小學標章之稱，但以成就吉祥（此二字虛用）爲目；是已。後人因字母次第先韵後聲，韵前既標悉曇，即視悉曇如韵母之名，寖假而用爲字母之總稱。故從來學者常舉悉曇字母（siddhamārtr!ka）爲言，而于論字母連綴聲音轉變之書亦即名之悉曇章也。<#>舊傳字母之數，多寡不一。《大論》卷八十一則定字身爲四十九。《倫記》卷八十八解，‘三藏雲，西方自有三釋︰一家音有十四，次第雲，（悉談）■、阿、壹、伊、鄔、烏紇、呂紇、閭、呂、、（此四當魯流盧樓）污、隩、暗、惡（暗惡二音多是助句之辭，後家取之添爲十六字）。超聲有八，毗聲有二十五，加彼悉談二字，爲四十九。第二家雲，悉談二字但是總標，非是字數，別加濫時■意；超聲、毗聲、頭數多少如前。第三家雲，音有十六，加暗惡（去聲）；超聲有八，毗聲有二十五。今准涅槃經文字品三十五名爲字體，更有十四字名呼字音；今此文中總牒彼諸字，故雲四十九也。’此解《大論》說四十九字母同于《涅槃》。考南本《涅槃》〈文字品〉自短阿至炮，先于十四音列舉其十；次庵、疴列二界畔字（亦曰隨韵及止聲）；又次自迦至羅（來家切），列三十四聲；最後魯、流、盧、樓，更列十四音之四；前後合有五十字。羅系叠聲之字濫入，故字母之數實有四十九，而與《倫記》所載西方第三說差相似也。<#>印度字母大分音（亦雲韵，梵雲‘摩多’，mātā）、聲（亦曰體文，梵雲‘毗衍闍南’）二類。其間部別繁複，由來頗久。中古文典家波尼你（Paṇini）之書以種種名目（單純文身）分別字母即已甚詳，其目如次︰<#>                          ┌ak（單韵．褎等）<#>              ┌ac（韵）  ┼ec（複韵．烟等）<#>              │          └at（半韵．也等）<#>al（一切字母）┤          ┌ku（喉聲．迦等）<#>              │          ├cu（腭聲．等等）<#>              └hal （聲）┼tu（舌聲．吒等）<#>                          ├tu（齒聲．够等）<#>                          └pu（唇聲．跛等）<#>                            （舍等四即攝入此五類）<#>自外又有別聲字爲七類（varga）者，以ka類（迦等五）、ca類（者等五）、ṭa類（咤等五）、ta類（多頁等五）、pa類（跛等五）、ya類（也等四）、śa類（沙等三及呵）相次，則尤詳盡。<#>◎附三︰印順《初期大乘佛教之起源與開展》第十章第六節（摘錄）<#>印度人不重書寫，却重于背誦，一向養成堅强的記憶力。大乘佛經流行，數量越來越多，部帙也越來越大，誦持不失的憶念力，也就越來越重要了。依《般若經》說，陀羅尼不只是誦持文字，也要‘心觀了達’，‘得經旨趣’。義理通達了，記憶力會更堅固持久。誦習多了，也會貫通義理，所以能辯說無礙。在陀羅尼中，最根本的是四十二字門，成爲大乘的重要法門。誦持一切佛法，都依文字語言而施設，所以四十二字義，有了根本的、重要的地位，如《大智度論》卷四十八說（大正25·408b）︰‘諸陀羅尼法，皆從分別字語生，四十二字是一切字根本。因字有語，因語有名，因名有義。菩薩若聞字，因字乃至能了其義。’<#>四十二字，‘初阿（a）後荼（ḍha），中有四十’。‘字’是字母（也叫‘文’），印度的文字──名句文，是依音聲而施設的。從發音的字母而有語言，所以說‘因字有語’。字母與字母的綴合，成爲名，名就有了意義。名與名相結合，就成爲句了。依《大智度論》，四十二字是拼音的字母。《四分律》卷十一說（大正22·639a）︰‘字義者，二人共誦，不前不後，阿羅波遮那。’‘阿羅波遮那’，正是四十二字的前五字。律制比丘與沒有受戒的人，是不許同時發聲誦經的，因而說到同誦的，有‘句義非句義，句味非句味，字義非字義。’這就是句、名（味）、文（字）──三類，可見這確是古代字母的一種。現在的印度，沒有四十二字母的拼音文字，然可以决定的，這是古代南印度的一類方言。《大智度論》說︰‘若聞荼（da）字，即知諸法無熱相。南天竺荼闍他，秦言不熱。’‘若聞他（ṭha）字，即知諸法無住處。南天竺他那，秦言處’；‘若聞拿（ṇa）字，即知一切法及衆生，不來不去，不坐不臥，不立不起，衆生空法空故。南天竺拏，秦言不’。對字義的解說，引用南天竺音來解說，可見《般若經》的四十二字門，所有的解說，是與南印度方言有關的。《華嚴經》〈入法界品〉，遍友（Viśvāmitra）童子唱四十二字母，以‘四十二般若波羅蜜門爲首，入無量無數般若波羅蜜門’。稱四十二字爲般若波羅蜜門，顯然受到了‘中品般若’字門陀羅尼的影響。咒術出名的達羅毗荼（Dramiḍapaṭṭana，晋譯爲‘咒藥’），有一位彌伽（Megha）醫師，說‘輪字莊嚴光經’，‘成就所言不虛法門，分別了知……一切語言’，是一位精通文字、算數、醫、蔔、星、相的大士。〈入法界品〉是南方集出的，說到了四十二字，與文字語言法門。《四分律》爲法藏部（Dharma-guptāḥ）律，法藏部出于分別說部（Vibhā-jyavādināḥ）。法藏部的早期教區，在今孟買（Bombay）以北的Sopārā，及北面的Koṅk-aṇ地方。法藏部的教區在（西）南方，也傳說這一字母。所以四十二字母，起于南方，而被引用于‘中品般若’，是極可能的。<#>四十二字（母），是一切字的根本。字母是依人類的發音而成立的。最初是喉音──‘阿’，再經腭、頰、舌、齒、唇，而有種種語音。可說一切語音，一切字母，是依‘阿’爲根源的，是從‘阿’而分流出來的。喉音的‘阿’，還沒有什麽意義；什麽意義也不是，所以被看作否定的──‘無’、‘不’。般若法門，認爲一切但是假名施設，而假名是不能離開文字的。一切文字的本源──‘阿’，象徵著什麽也不是，超越文字的絕對──‘無生’‘無二’、‘無相’、‘空’。一切文字名句，都不離‘阿’，也就不離‘無’、‘不’。所以般若引用四十二字母，不但可以通曉一切文字，而重要在從一切文字，而通達超越名言的自證。如‘荼’是熱的意義，聽到了‘荼’，就了悟是‘不熱’的。這樣，什麽都趣向于‘空’，不離于‘如’。所以經上說︰‘善學四十二字已，能善說字法；善說字法已，善說無字法。’《般若經》的字門陀羅尼，‘若聞、若受、若誦、若讀、若持、若爲他說，如是知當得二十功德’。二十功德中，‘得强識念’，‘樂說無礙’，更能善巧的分別了知一切法門。字門的功德，沒有說到消灾障等神咒的效用。雖然由于四十二字是一切文字根本，爲後來一切明咒所依據，但《般若經》義，還只是用爲通達實相的方便。<#>◎附四︰〈悉曇四十二字門〉（摘譯自《望月佛教大辭典》）<#>悉曇四十二字門，指四十二個悉曇字的特殊意義。亦即依般若無相之理趣，所顯示之四十二個梵字之特殊宗教意義。又稱四十二字門或四十二字陀羅尼門。舊譯《華嚴經》卷五十七雲（大正9·766a）︰‘善男子，我唱如是入諸解脫根本字時，此四十二般若波羅蜜門爲首，入無量無數般若波羅蜜門。’又，《大方廣佛華嚴經四十二字觀門》雲（大正19·709a）︰<#>‘又善男子，如是字門是能悟入法空邊際，除如是字表諸法空更不可得，何以故？如是字義不可宣說，不可顯示，不可執取，不可書持，不可觀察，離諸相故。善男子，譬如虛空是一切物所歸趣處，此諸字門亦複如是，諸法空義皆入此門，方得顯了。’<#>此謂入四十二字門，則能悟入法空邊際。<#>依《大智度論》卷四十八所述，諸陀羅尼法皆從分別字語而生，四十二字是一切字根本。因字有語，因語有名，因名有義，菩薩若聞字、因字乃至能了其義，是字初爲阿、後爲荼，中有四十，得是字陀羅尼。可知四十二字門即所謂文字陀羅尼，而非說字母等。又，《大品般若經》卷五〈四念處品〉謂聞此諸字門而自受持讀誦，或爲他說，可得二十功德，如得强識念、得慚愧、得堅固心、得經旨趣、得智慧、得樂說無礙、得諸余陀羅尼門等。此說亦即以四十二字門爲所謂陀羅尼，主要能得强記，乃至得樂說無礙之法。<#>較之五十字門，四十二字門在母音字方面缺長阿以下的十五字，子音方面缺仰（ṅa）、酂（jha）、娘（ña）、賀（ha）等四字，但別加■（ṣṭa）等十一重字（複合字）。此外，《四分律》卷十一所出的阿（a）、羅（ra）、波（pa）、遮（ca）、那（na）五字，即爲四十二字門的前五字。由此可知四十二字的排列自有其淵源。南岳慧思曾撰《四十二字門》二卷，將《大品般若》所說的四十二字門配屬于菩薩四十二位，如《法華經玄義》卷五（上）雲（大正33·735a）︰<#>‘大品明四十二字門語等字等，南岳師雲︰此是諸佛密語，何必不表四十二位，諸學人執釋論雲無此解，多疑不用。但論本文千卷，什師作九倍略之，何必無此解耶！’<#>關于四十二字門之字義，依《大品般若經》卷五所說，略如下述︰<#>(1)阿，一切法初不生故；(2)羅，一切法離垢故；(3)波，一切法第一義故；遮，一切法終不可得故，諸法不終不生故；(5)那，諸法離名性相不得不失故；(6)邏，諸法度世間故，亦愛枝因緣滅故；(7)陀，諸法善心生故，亦施相故；(8)婆，諸法婆字離故；(9)荼，諸法荼字淨故；(10)沙，諸法六自在王性清淨故；(11)和，入諸法語言道斷故；(12)多，入諸法如相不動故；(13)夜，入諸法如實不生故；(14)■，入諸法折伏不可得故。<#>(15)迦，入諸法作者不可得故；(16)娑，入諸法時不可得故，諸法時來轉故；(17)磨，入諸法我所不可得故；(18)伽，入諸法去者不可得故；(19)他，入諸法處不可得故；20闍，入諸法生不可得故；(21)■，入諸法■字不可得故；(22)馱，入諸法性不可得故；(23)賒，入諸法定不可得故；(24)呿，入諸法虛空不可得故；(25)叉，入諸法盡不可得故；(26)哆，入諸法有不可得故；(27)若，入諸法智不可得故；(28)拖，入諸法拖字不可得故。<#>(29)婆，入諸法破壞不可得故；(30)車，入諸法欲不可得故，如影五陰亦不可得故；(31)摩，入諸法摩字不可得故；(32)火，入諸法喚不可得故；(33)嗟，入諸法嗟字不可得故；(34)伽，入諸法厚不可得故；(35)他，入諸法處不可得故；(36)拿，入諸法不來不去不立不坐不臥故；(37)頗，入諸法邊不可得故；(38)歌，入諸法聚不可得故；(39)醝，入諸法醝字不可得故；(40)遮，入諸法行不可得故；(41)■，入諸法傴不可得故；(42)荼，入諸法邊竟處故不終不生。<#>◎附五︰〈悉曇五十字門〉（摘譯自《望月佛教大辭典》）<#>悉曇五十字門，悉曇五十字母的義門。即梵字字母五十字之各字所具有的特殊宗教意義。所謂五十字，包括母音十六字及子音三十四字。此五十字母系印度人于童蒙之初所習學之字音，故設種種方法使令學習、背誦。其一法，系選某一語之首字或中間含某一字母，其後依此語以說明其字母之意義，以便于學習。例如于說明‘阿’（a）字時，以有‘不生’之義的anutpāda說明之；又于說明‘婆’（ba）字時，則以有‘力’之義的bala說明。主要是利用聯想法以便于記憶。<#>又，在佛教經典中，極重視悉曇之字義，尤其是密教，更對各悉曇字賦予深秘的解釋，以爲五十字門皆是法爾的‘法曼荼羅’，曆三世十方而恒常不變。譬如《大日經疏》卷七雲（大正39·649b）︰<#>‘阿字自有三義，謂不生義、空義、有義。（中略）又如囉字亦有三義︰一者塵義。二者以入阿字門故，即是無塵義。又有波羅密義，以究竟到彼岸故，即是本初不生。當知亦具三點，三點即攝一切法。如阿字囉字者，余諸字義皆然。’<#>◎附六︰郭元興〈悉曇字記〉<#>一卷。收在《大正藏》第五十四册。唐·山陰沙門智廣著。據本書前叙說，南印沙門般若菩提携帶陀羅尼梵夾自南海來朝五臺山，與智廣相遇。智廣因爲誦陀羅尼，考校發音難得準確，遂從般若受學悉曇的音讀，而寫成此書。據《貞元錄》卷十七，迦畢試國般若三藏曾至南印學持明藏，其後循南方海道于唐·建中二年（781）至廣州，貞元十年（794）三月巡禮五臺山，次年回長安。智廣在五臺山所遇般若菩提當即此人。智廣後卒于元和元年（806），故本書之成當在唐·貞元十年至元和元年（794～806）之間。現存本前後兩段重複，或者是綜合兩個傳本編成的。<#>本書標題稱悉曇，其內容實即玄奘所傳《字體根裁聲明論》三百頌（見《慈恩傳》卷三），和義淨所說聲明論之首的創學悉曇章。據義淨說悉曇本有四十九字，互相乘傳（拼切）成十八章，合有一萬多字，約有三百餘頌，六歲童子要學習六月才可完畢，相傳是大自在天所說（見《南海寄歸傳》卷四〈西方學法章〉）。本書說南印度祖承摩醯首羅之文，與義淨說同。但又說中印文字兼有龍宮之文與南印少異，犍陀羅國用熹多迦文特別不同。這說明在智廣時代（八世紀），印度的南、北、中三部所用字體各有區別。<#>本書先述梵文悉曇字母，韵亦稱摩多（母），有六對，計十二韵。另有四個字母本書以其無‘生字’（拼成音節）之用，開始略而不述，但後文第十六章，仍以作生字之用。依梵語語音學，這十六韵中a、i、u、r!i、ḷi五個爲短元音；a、ī、ū、r!i、e、ai、o、au八個爲長元音；ḷi字僅爲文典上因對v!i字而製作，語文實際不用；m%爲隨韵，ḥ爲止聲，這兩字母本書合名爲界畔字。其次體文有三十五個，計牙聲五個，即k（a），kh（a），g（a），gh（a），ṅ（a）；齒聲五個即c（a），ch（a），j（a），jh（a），ñ（a）；舌聲五個，即ṭ（a），ṭh（a），ḍ（a），ḍh（a），ṇ（a）；喉聲五個，即t（a），th（a），d（a），dh（a），n（a）；唇聲五個，即p（a），ph（a），b（a），bh（a），m（a）；遍口聲十個，即y（a），r（a），l（a），v（a），ś□（a），ṣ（a），s（a），h（a），l（aṃ），kṣ（a）。最後十個遍口聲中，前四個現代名爲半元音，次四個名爲摩擦音，末後二字表示字母，當體和異體複合之例，原來不是單純字母。<#>本書次分十八章，述悉曇字母的拼法（日本悉曇學者將各章拼音的頭一兩個字作爲各章的名稱，如第一章稱爲迦迦引章等）。第一章，以前述體文三十四字（去laṃ字）分別與十二韵相拼，共得四０八字。第二章，將體文三十四字除ya、ra兩字（或幷除ṅa字），先與半元音y（a）相拼，再與十二韵相拼，共得三八四字（或三七二字）。第三章，將體文三十四字除ra字（或幷除ṅa字），先與半元音r（a）相拼，再與十二韵相拼，共得三九四字（或三八四字）。第四章，將體文三十四字除ra、la二字，（或幷除ṅa字），先與半元音l（a）相拼，再與十二韵相拼，共得三八四字（或三七二字）。第五章，將體文三十四字除ra、va二字（或幷除ṅa字），先與半元音v（a）相拼，再與十二韵相拼，共得三八四字（或三七二字）。第六章，將體文三十四字除ma、ra二字，先與鼻音（anunāsika，nasals）相拼，再與十二韵相拼，共得三八四字；第七章，將體文三十四字除na、ra二字，先與鼻音n（a）相拼，再與十二韵相拼，共得三八四字。第八章至第十四章，將前七章所拼出之字（除第一章中ra字拼出之十二字，餘共二七一二字，或二六六四字，因以ṇ（a）爲頭之字可歸入第十五章）頭上各加一半體r（a）字又得二七一二字或二六六四字，第十五章爲將ka-、ca-、ṭa-、ta-、pa-各組的鼻音字（ṅa、ña、ṇa、na、ma）的半體分別安于本組其餘四字的頭上，再與十二韵相拼，如將牙聲中鼻音半體ṅ安于k（a）、kha（a）、g（a）、gh（a）四體文頭上各與十二韵相拼成四十八字，五組共得二四０字；又將鼻音半體n1!安在九個遍口聲（除laṃ）頭上各和十二韵相拼得一０八字；本章共得三四八字。第十六章，將體文三十四字各與r!i相拼得三十四字，又可和r!ī相拼，另加隨韵（m%）、止聲（ḥ），共可得一三六字。第十七章，將體文三十四字母交互重叠而成sk（a）、skh（a）、dg（a）、dgh（a）、ṅktr（a）、vc（a）、vch（a）、vj（a）、vjh（a）、jñ（a）、ṣṭ（a）、ṣṭh（a）、dḍ（a）、dḍh（a）、ṣṇ（a）、st（a）、sth（a）、vd（a）、vdh（a）、rtsn（a）、sp（a）、sph（a）、db（a）、dbh（a）、rkṣm（a）、rkṣvy（a）、rkṣry（a）、lt（a）、tkv（a）、ṭs%（a）、ṭṣ（a）、sh（a）、vkṣ（a）三十三字，各別與十二韵相拼，可成三九六字。第十八章，又名孤合章，凡不能歸屬于上十七章的拼法都屬此章，舉例如︰異體重字pta、ṭka、dsva、ṭṣchra等等；當體重字tta、jja、ṭṭa、ṇṇa、nna等等；前合字（聯聲字）m（a）ṅka等；兩重摩多字（重用摩多而分別發音）bhrūm%、hūm%等；半體文（半體符號），裝飾字；重要的約有十五類。以上前十七章共可得不同的字六二五六字，第十八章字數甚多，全部大致合于玄奘、義淨所傳三百頌（九千六百字）的字數。<#>智廣此書說明般若菩提所傳授給他的悉曇文字出自南印，祖承摩醯首羅之文。書中所用的字母書寫體即八九世紀時印度所流行的悉曇字母。般若雖爲北印之人，但他的持明咒藏則在南印受學。密宗注重師傳音讀，所以智廣所得自爲當時南印之音。現在從《字記》中各字母所注的漢字音讀也可以看出他所傳語音和玄奘、義淨（中印音）、不空、慧琳（北印音）等所傳是有區別。如軟音中的不送氣音g（a）、j（a）、d%（a）、d（a）、b（a）與送氣音gh（a）、jh（a）、ḍh（a）、dh（a）、bh（a）他都以同樣的漢字（伽、社、荼、陀、婆）來注音，只不過對于不送氣音注明‘輕音’，送氣音注明‘重音’。這些都是研究梵語古音的很有用的資料。同時，智廣對于ka-、ca-、ṭa-、ta-、pa-各音組所定的名稱（牙聲、齒聲、舌聲、喉聲、唇聲）雖然除唇聲一名外，其餘四名都于梵無征，也與現代語音學所分析的發音部位不合，但却爲後代中國聲韵學家創制字母時所采用。<#>本書自宋以後未見流行，但唐末傳到日本成爲真言宗人學習梵字的必讀之書，有關于它的著述很多，較古的有宗睿（809～886）的《悉曇私記》、安然（841～901）的《悉曇藏》、淳祐（890～953）的《悉曇集記》等書。<#>按，後世所說‘悉曇十八章’之建立或悉曇切繼，以及悉曇字母的配列法，完全是根據本書及別行的《悉曇章》。然本書記述十八章之建立分爲前後兩段，且中間出現‘悉曇字記’的標題，故有人懷疑本書可能是由二本合成的，或由本文與注釋混雜而成的。因此，日本的行智于天保四年（1833）刊行《悉曇字記正文》以訂正錯簡爲目的，删除繁雜的文句。<#>古來悉曇字音有中天、南天二傳。而本書是承襲南天竺般若菩提的系統，與不空等人所傳的中天之音不同，因此被稱爲南天之音。又本書是最早有系統解說字母及十八章的著作，後代論悉曇者多加以引用，也因而注釋極多，幾乎占悉曇書目的大半。<#>◎附七︰〈悉曇學〉（摘譯自《佛教大事典》）<#>悉曇學，日本佛教用語。即指有關悉曇字母（摩多、體文）、連音法（切繼）、名詞形容詞（蘇漫多聲）、動詞（底彥多聲）的修習。修習悉曇學時，首先須學字母，其次修連音法，最後才學名詞、形容詞等文法。在名詞方面，須學男女之‘性’（liṅga）及一多之‘數’（vacana），還有八囀聲（vibhakti，即格變化）、六合釋（ṣaṭsamāsa，即複合語）等。在動詞方面，則須學十羅聲（la-kāra，時態）、二九韵（十八種動詞人稱語尾變化）。不過，日本古代的悉曇學主要是學字母的形音義與連音法。兼學文法的人非常少。<#>與悉曇學有關的著作，在平安時代以後，有多種問世。平安時代末期心覺所撰的《多羅葉鈔》三卷，是日本最古的梵語字典，也是分類字典的嚆矢。鐮倉、室町時代幾無作品傳世。江戶時代的悉曇學系與其他學問幷盛。淨嚴《悉曇三密鈔》七卷及其他著作，爲悉曇學研究之先河。慧光亦撰有《枳橘易土集》二十六卷。江戶中期以降，盛行文法的研學，其中編纂《梵學津梁》一百卷的慈雲尊者飲光，不僅集日本悉曇學之大成，更是近代梵語學的先驅。明治時代以來，雖已流行學習近代梵語，但修學古代悉曇學的人仍大有人在。尤其在真言宗之中，除了讀誦陀羅尼及作教義研究之外，仍然維持有研習悉曇的傳統。<#>


meanings:
4564梵語 siddhaṃ 或 siddhāṃ。又作悉旦、悉談、肆曇、悉檀、七旦、七曇。意譯作成就、成就吉祥。即指一種梵字字母，乃記錄梵語所用書體之一。在梵字字母表或綴字法十八章之始所揭出之歸敬句中，意表「令成就」之梵語，記為悉曇或悉地羅窣睹（梵 siddhirastu）。於是「悉曇」成為字母之總稱，「悉地羅窣睹」為「悉曇章」之意義。又悉曇轉為總稱有關印度之聲字；亦與「聲明」、「毘伽羅論」同義。　西元第七世紀以前，悉曇文字業已盛行於印度，我國於南北朝時，悉曇文字經由譯經者傳入，並受國人接納學習；唐代有義淨之梵語千字文、智廣之悉曇字記、一行之字母表各一卷等著作。約於奈良朝以前傳至日本。在我國，梵字之書體及字母稱作悉曇，而稱梵語文法、語句解釋等為梵音或梵語，以此加以區別。但日人除了稱梵字之書體為悉曇外，更廣泛地包含梵語書法、讀法、文法等。 (一)按智廣「悉曇字記」所記，就廣義而言，悉曇為摩多與體文之總稱，狹義則是指摩多十二韻。摩多，為梵語 mātṛkā 之音譯，即「母」之義，又作韻，指母音字，計有十六字（參照第一表）；其中較為罕用之紇里（ṛ）、紇梨（ヽ），里（ḷ）、梨（勹）等四字，稱作別摩多；餘者稱作通摩多或悉曇十二韻、悉曇十二章。同時隨韻之暗（aṃ）與止音（止聲）之疴（aḥ）係為阿（a）之轉化，並非為本來之韻，從十六字中除去，則成為十四音。此二字因介於摩多與體文之間，故稱界畔。體文，為梵語 vyañjana之音譯，即子音字附加摩多之點畫以作諸種字之本體，稱為體文。所謂「點畫」，乃子音附加摩多時，使用摩多之簡略形，其形像似於漢字點畫，故稱之。體文有三十五字（參照第一表），首先之二十五字中，各五字依發音部位，順次稱為牙聲（喉音）、齒聲（齶音）、舌聲（齗音），喉聲（齒音），脣聲（脣音），稱為五類聲（五五聲、相隨聲）。以後之十字合稱徧口聲（滿口聲），徧口聲意即「使口中全部發音之聲」。其中，濫???（llaṃ）即由二個???（la）所合成，為二個同一字重複合成的當體重字（合成字、複合字）之例子；又乞灑???（kṣa）即???（ka）與???（ṣa）所合成，為二個異字相疊合而成的異體重字之例子，故已非原本之字母。　古來論及悉曇，關於每一字母皆立形（書體）、音（發音）、義（意義）三門。字音有中天竺、南天竺二傳，同時亦包含連聲法（如二語相連結之音韻變化）。字義，係為便於記憶，賦予字母或合成字一定之意義，稱為字門。悉曇原為表音文字，而非表意文字，故每一字並無意義，然印度人自幼背誦字母有一種方法，例如「阿（a）字本不生（梵語 anutpāda 之意譯）」，即選擇在一語開頭或一語之中，含有阿字母之語，或選擇由字形等可聯想之語詞，以便於記憶，如此字母即含有一定之意義。　佛教有五十字門、四十二字門等說；密教最重視此說，真言之字句立字相與字義二門，而在各字加有淺略與深祕兩種解釋，主張聲字實相之說。關於悉曇五十字門之字義，據金剛頂經、文殊問經、北本大般涅槃經卷八等所說，有所差異。密教主張五十字門悉為法爾之法曼荼羅，乃是徧滿三世十方，絕對不變者，其配列如第一表所示，又日本之五十音假名之排列即是倣傚此梵字字母之順序而作。悉曇四十二字門之說見於大品般若經卷五等，又稱四十二字陀羅尼門。所謂文字陀羅尼並非如五十字門之說字母等為目的，是故在文字配列並不若五十字門之整然，且缺少母音字十五與子音字四，而加另外之十一重字（合成字、複合字），其配列如第二表所示。　第二表　悉曇四十二字門 備註：此表不包含在五十字門中之十一重字。然與五十字門共通者，請參照五十字門。又上記中， (14)咤（ṣṭa）, 又作吒、瑟吒、史吒。障礙（stambha?或 ṣṭambha?）、折伏之意。 (21)𤿺（sva）, 又作波、鎖、濕波、濕嚩、娑嚩。善、安隱（savasti）之意。 (26)哆（sta）, 又作侈、薩䫂、娑多、娑哆、尸癉、沙多也阿。有（asti?）、昏沈（styāna）、邊等意。 (27)若（jña），又作壤、孃、𢜪、枳穰。智、智慧（jñāna）之意。 (28)拕（rtha），又作他、伊陀、辣他、囉他、拕呵、曷囉多。義（artha）之意。 (31)摩（sam），又作魔、娑摩、娑莽、颯磨、濕麼。念、憶念（smṛti）、石（aśma）等意。 (32)火（hva），又作叵、火婆、訶婆、訶嚩、嗑嚩、沙波。喚來（hva,hvaya）、而得至信、不可分別等意。 (33)嗟（tas），又作蹉、縒、哆娑。慳（mātsarya）、盡滅、死亡、勇猛、勇健性等意。 (38)歌（ska），又作塞迦、娑迦、尸迦。蘊、聚（skandha）、法性等意。 (39)醝（ysa），又作逸娑、也娑、拽娑、夷娑、闍、嵯。衰老之意。 (40)遮（śca），又作嗟、酌、伊陀、是侈、室者、室左。不動（niścala）、未曾有（āścarya）之意。 (二)悉曇字母之綴字、合字、連聲等法則，從迦迦章（體文除「濫」外，三十四字之每一字皆加十二摩多，即作四○八字）乃至孤合章等十八章，此稱為悉曇十八章、悉曇十八章建立或悉曇切繼等。一般稱集合字母及重字之例者為悉曇章（如前述之悉地羅窣睹），字母表又稱摩多體文。　(三)有關悉曇相承之系譜，台密派據安然悉曇藏卷一，主張各別之四種悉曇相承，即：梵王相承（南天相承）、龍宮相承（中天相承）、釋迦相承（顯教所傳）與大日相承（密教所傳）。東密派飲光（慈雲尊者）在悉曇章相承口說卷上，批判上述說法，並謂梵王即大日；且日僧空海在悉曇考試表白中指出，悉檀兼傳中天相承（即龍猛、龍智、金剛智、不空、惠果等之次第相承）與南天相承（即般若瞿沙、般若菩提、智廣等之次第相承）。〔大智度論卷四十八、南海寄歸內法傳卷四西方學法條、悉曇藏卷四、大般涅槃經義記卷四（慧遠）〕


meanings:
4573就梵字字母五十字而各別論其義門。五十字包括母音十六字，子音三十四字，係印度童蒙最初所學習之字音。為使童蒙學習、諳誦之故，印度乃設立種種方法，其一即選出一語之頭字有字母或語中含有字母之語，依此語說明其字母之意義，以便學習。例如：欲說明 a（阿）字時，則選阿字頭之語 anutpāda（不生之義）；說明 ba（婆），則選 bala（力）；說明 ṅa（仰），則選 aṅga（支分）等。主要用意係藉聯想方法，令其便於記憶。又有依字之形者，如北本大般涅槃經卷八之五十字門中以???（ṭa）為半月，???（ṭha）為滿月。　佛教經典中，頗偏重於字義，特以密教加以深祕之解釋，直顯絕待究竟之理，乃至說明五十字門悉為法爾之法曼茶羅，三世十方常恆不變。諸經論敘說五十字門者甚多，但多少有差異。〔方廣大莊嚴經卷四示書品、大日經疏卷七，南海寄歸內法傳卷四西方學法條〕（參閱「悉曇」4564）


meanings:
4564表示悉曇字母四十七字之綴字、合字及連聲之法則，而創立十八章。又作悉曇十八章建立、悉曇切繼。即：(一)迦迦章，體文三十五字母（子音）中，除去濫（llaṃ），其餘之三十四字母中加十二摩多（母音）而成迦（ka）、迦（kā）等四○八字。(二)枳也枳耶章，除去羅（ra）、耶（ya）、濫等三字，其餘三十二字母下方各綴合耶字之半體，再加十二摩多而成枳也（kya）、枳耶（kyā）等三八四字。(三)迦略迦略章，除去羅、濫二字，其餘三十三字母之下方綴合羅之半體，又加十二摩多，即成迦略（kra）、迦略（krā）等三九六字。(四)迦攞迦攞章，除去羅、攞（la）、濫三字，其餘三十二字母下方綴合攞字，又加十二摩多，成迦攞（kla）、迦攞（klā）等三八四字。(五)迦嚩迦嚩章，除去羅、嚩（va）、濫三字，其餘三十二字母下方綴合嚩字，又加十二摩多，而成迦嚩（kva）、迦嚩（kvā）等三八四字。(六)迦麼迦麼章，除去麼（ma）、羅、濫三字，其餘三十二字母下方綴合麼（ma），加十二摩多，而成迦麼（kma）、迦麼（kmā） 等三八四字。(七)迦那迦那章，除去那（na）、羅、濫三字，其餘三十二字母下方綴合那字，[十二摩多，而成迦那（kna）、迦那（knā）等三八四字。(八)阿勒迦章，除去羅、濫二字，其餘三十三字母上方綴合羅之半體，又加十二摩多，而成阿勒迦（rka）、阿勒迦（rkā）等三九六字。(九)阿勒枳耶。(十)阿勒迦略。(十一)阿勒迦攞。(十二)阿勒迦嚩。(十三)阿勒迦麼。(十四)阿勒迦那等；從第(九)至第(十四)章所除去之字母分別同於上述第(二)至第(七)章，綴合方法皆如第(八)章。(十五)盎迦章，又作異章。其建立有二種情形，即：(1)鼻音之盎（ṅa）、若（ña）、拏（ṇa）、那（na）、麼（ma），各加於當句之前四字（ka, kha, ga, gha）之上，但除去盎盎、若若等自重字。(2)盎等加於九字徧口聲之上，再加十二摩多而成盎耶、盎羅等字。(十六)訖哩章，除去濫字，其餘三十四字母加別摩多之紇里（ṛ），而成訖里、乞里等三十四字。但別摩多有紇里（ṛ）、紇梨（ヽ）、里（ḷ）、梨（勹）字，此僅舉紇里為例。(十七)阿索迦章，又作難覺章。其建立有多種，五類聲（喉聲、齶聲、舌聲、齒聲、脣聲）中之字母，綴合他字母，加十二摩多，而成三○○字；及遍口聲九字母中，除去濫字，綴合他字母，加十二摩多，而成一二六字。(十八)孤合章，乃異體異音、三五摩多、當體重字、連聲、兩重摩多、半音、半體、印文字等異種類之字聚集而建立。　隋朝慧遠於涅槃經疏卷四上謂悉曇有十二章，唐朝義淨以後傳為十八章，智廣之悉曇字記及宋朝景祐之天竺字源均有詳載。〔南海寄歸內法傳卷四西方學法條、悉曇藏卷五、卷八、悉曇集記〕（參閱「悉曇」4564）


meanings:
（雜語）經論所說有種種，悉曇字記有四十七字。摩多之十二音與體文之三十五聲也。摩多十二音आ 阿&DF-8741;阿（長）&DF-8742;伊इ 伊（長）&DF-8744;歐&DF-8745;歐（長）&DF-8746;藹&DF-8747;藹&DF-8748;奧औ 奧（長）&DF-874A;暗अः 痾體文三十五聲&DF-8750;迦खं 佉ग 伽&DF-8753;伽&DF-8754;哦&DF-8755;者&DF-8756;車&DF-8757;社झ 社&DF-8759;若&DF-875A;吒&DF-875B;他&DF-875C;荼&DF-875D;荼&DF-875E;拏&DF-875F;多&DF-8760;他&DF-8761;陀&DF-8762;陀&DF-8763;那प 波&DF-8765;頗&DF-8766;婆&DF-8767;婆म 磨&DF-8769;也र 囉&DF-876B;羅व 縛&DF-876D;奢&DF-876E;沙&DF-876F;娑ह 訶&DF-8771;濫क्ष叉（乞灑）。西域記二曰：「詳其文字，梵天所製。原始垂則，四十七言也。遇物合成，隨事轉用。流演枝派，其源深廣。」大莊嚴經示書品說四十六字，以阿字為始，以差字為終。十二摩多與三十四體文也，僅除三十五字中屬於徧口聲之濫字耳。然金剛頂經字母品說五十字，始於阿，終於乞灑，此初列十六摩多，後列三十四體文（如莊嚴經除濫字）。十六摩多者，第六音之下列里，哩，𠴊，嚧，&DF-874C;&DF-874D;&DF-874E;&DF-874F;後列&DF-8746;（噎）&DF-8747;（愛）等六摩多也。依之而總為五十字。又文殊問經字母品說五十字，始於阿，終於乞灑，全同金剛頂經，但別摩多之文字為呂，[口*呂]，力，嚧。又涅槃經文字品說五十字。初列十二摩多，次列三十四體文（除濫字），迦為始，荼為後，次有別摩多四（魯流盧樓）字。又大日經具緣品說四十二字。初說摩多之阿字一字，次說迦等之體文二十字，次說野等徧口聲之體文八字，次說仰等之體文五字。總有四十二字。又同字輪品說五十字。初說摩多之伊等十二字，後說仰等五字，是不依音聲之次第，而依於義理之次第也。又華嚴經入法界品說四十二字，般若經四念處品亦說四十二字（與華嚴之字門大異），大集經海慧菩薩品說二十八字（自阿至婆），寄歸傳有四十九言。依字記之說，故是如金剛頂經等於第六音之下取別摩多四音而最後&DF-874A;（暗）अः （痾）之二字稱為界畔字而省之，因之而為十四音。即於摩多之十四加體文三十五。


meanings:
4574梵語中，二語連續時產生聲韻上之變化，稱為連聲法（梵 sandhi）。即一語之尾為母音，與次一同種類母音相會則為長母音；又父音（子音）與次一來會之鼻音相遇，則轉為同類之鼻音。例如 parama-artha 轉為 paramārtha，dig-nāga 轉為 dinnāga。


meanings:
4563梵名 Sīgiriya。為屹立於錫蘭（今稱斯里蘭卡）之坎底市（Kandy）北方約七十二公里處之巖丘，高約十八公尺。斷崖貫穿六個洞窟，以壁畫著名。有錫蘭古代王城之遺蹟，係五世紀末，迦葉王（巴 Kassapa, 479～497 在位）弒父，逃避至此，為防禦襲擊而築王宮於大岩石山上。山上唯殘存壁畫四窟，壁上描繪天人散花供養圖。筆法頗為寫實，構想富於變化，採用赤、黃、綠、黑等顏色，描繪天人之風姿嬌麗，表情豐富。壁畫之製作，可能係迦葉王於此營建宮殿時，描繪其王妃及侍女佛事供養之情形。年代約與阿旃多第十六號及第十七號窟殿之壁畫相近，皆傳自笈多樣式之神髓；又可觀賞錫蘭式佛教藝術之雄偉。此窟殿攀登不易，甚少為世人所知。直至一八八九年馬雷（A. Murray）初登極頂，摹繪壁畫，現陳列於可倫坡博物館。至一八九五年貝爾（H.C.P. Bell）受錫蘭政府之援助，致力復原之工作。〔V.A. Smith: A History of Fine Art in India and Ceylon; Guide to the Collections of the Colombo Museum〕


meanings:
(705-782) Thiền tăng đời Đường, người Thành Đô, Tứ Xuyên, Trung Quốc. Sư là người nối pháp ngài Hà Trạch Thần Hội. Có vài phả hệ Thiền tông xếp đặt Thiền sư Trí Như ở phía sau sư, làm đảo lộn mối quan hệ thầy trò, sư sửa lại cho đúng. Sư đến núi Hoàng Long cất am cỏ để ở. Núi nầy vốn có nhiều chướng khí, sau ngày sư đến tĩnh tu ra công khai phá, chướng khí hết sạch. Người dân vùng đó đổi tên núi thành Phục Long Sơn. Đời sau có Thiền sư Hốt Cơ dựng chùa Diên Hi nơi núi này. Theo phả hệ sư là Tổ Thiền tông đời thứ 8, Nam Tông đời thứ 3, tông Hà Trạch đời thứ 2.


meanings:
→ chung nam sơn duy chính thiền sư 終南山惟政禪師; → bách trượng duy chính thiền sư 百丈惟政禪師; → bách trượng duy chính thiền sư 百丈惟政禪師; → tịnh độ duy chính thiền sư 淨土惟正禪師


meanings:
(986-1049) Thiền tăng đời Tống họ Hoàng, người xứ Hoa Đình (nay là Tùng Giang, Thượng Hải), Trung Quốc. Thuở bé sư theo nghiệp Nho, lớn lên học Thiền. Sau khi xuất gia, sư đến các danh sơn, tham vấn Thiền sư Duy Tố ở viện Tịnh Độ, Hàng Châu và đắc pháp, kế vị Trụ trì viện này. Cả đời sư giới hạnh tinh nghiêm, hành vi cao khiết, bốn chúng đều sợ phục. Sư làm thơ hay, viết chữ khéo, bút pháp tuyệt vời. Tác phẩm: Cẩm Giang tập 30 quyển. Theo phả hệ sư là Tổ: Thiền tông đời thứ 18, Nam Tông đời thứ 13, hệ Thanh Nguyên đời thứ 12, tông Pháp Nhãn đời thứ 4.


meanings:
Thiền tăng đời Tống, họ Nhiễm, người xứ Tĩnh Giang (nay là huyện Quế Lâm, tỉnh Quảng Tây) Trung Quốc, nối pháp Thiền sư Pháp Tú, tông Vân Môn. Tác phẩm: Kiến Trung Tịnh Quốc Tục Đăng lục 30 quyển, Tạng Kinh Cương Mục 8 quyển.


meanings:
Thiền tăng đời Tống, nối pháp Thiền sư Thê Hiền Trừng Đề, tông Pháp Nhãn. Sư làm Sơn chủ Định Sơn ở Chân Châu (nay là Nghị Chinh, tỉnh Giang Tô) Trung Quốc.


meanings:
Người hướng dẫn các buổi lễ, điều khiển các nghi thức tụng niệm, điều hoà chúng tăng. Thiền Lâm Bảo Huấn q. 3 (Đại 48, 1029 thượng) ghi: »雪 堂 曰。 高 菴 住 雲 居… 通 烏 頭 爲 知 客。 賢 眞 牧 爲 維 那。 – Tuyết Đường nói: Khi Cao Am trụ trì Vân Cư… Thông Ô Đầu làm Tri khách, Hiền Chân Mục làm Duy-na«.


meanings:
① Nhân ái, như kì dưỡng dân dã huệ 其養民也惠 thửa nuôi dân vậy có lòng nhân ái. ||② Ơn cho. Như huệ hàm 惠函 ơn cho phong thư. ||③ Cái giáo ba cạnh. ||④ Thông dụng như chữ huệ 慧.


meanings:
① Có lợi, lợi ích: 互惠的原則 Nguyên tăëc đôi bên cùng có lợi; 實惠 Có lợi thiết thực; 施惠於人 Mang lợi ích cho người; ② Ra ơn, kính (biếu).【惠贈】huệ tặng [huìzèng] Kính tặng; ③ (văn) Nhân ái: 其養民也惠 Người đó nuôi dân có lòng nhân ái; ④ (văn) Như 慧 (bộ 心); ⑤ (văn) Cây giáo có ba cạnh; ⑥ [Huì] (Họ) Huệ.


meanings:
(1888-1967) Tăng nhân hiện đại, họ Lí, pháp danh Thánh Như, biệt hiệu Phục Định, người huyện Tương Đàm, Hồ Nam, Trung Quốc. Sư từng học tại các Phật học viện: Khai Phúc ở Trường Sa, Vũ Xương ở Hồ Bắc, Trung Hoa ở Bắc Kinh, Báo Ân ở Thất Tháp và có sự thể ngộ khá sâu đối với các tông: Hoa Nghiêm, Thiên Thai, Tính, Tướng, Luật, Tịnh, Mật, Thiền. Tác phẩm: Tông Môn Giảng lục, Thiền Học Chỉ Nam, Thiền Học Vấn Đáp.


meanings:
(Sudden) awakening and (gradual) practice


meanings:
Hiệu của Thiền tăng Minh Huệ đời Thanh. X. Minh Huệ.


meanings:
(1615-1678) Thiền tăng đời Thanh, họ Tào, hiệu Nhất Sơ, người xứ Đương Hồ (nay thuộc tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc. Lúc 10 tuổi sư đã hiểu được nghĩa lí kinh Phật. Lúc sư 18 tuổi, cha mẹ qua đời, sư nương Hoà thượng Uyên Hồ Diệu Dụng ở am Đồng Nguyệt xin xuất gia. Về sau, theo lời dặn dò của Diệu Dụng, sư đến yết kiến ngài Thạch Vũ Minh Phương ở chùa Bảo Thọ, thỉnh Ngài viết lời tựa cho quyển ngữ lục của Diệu Dụng. Sư còn yết kiến ngài Tuyết Kiệu Viên Tín ở Đông Tháp, mời ngài biên khắc quyển ngữ lục cho Diệu Dụng.


vietnamese:
ngộ nhập duy thức tính trung hữu tam chủng ngộ nhập <pttđ>


meanings:
(1043-1115) Thiền tăng đời Tống, họ Hoàng, người Khúc Giang, Quảng Đông, Trung Quốc. Sư nối pháp thiền sư Hoàng Long Tổ Tâm, thuộc tông Lâm Tế đời thứ 10, phái Hoàng Long đời thứ 3, kế tiếp trụ trì chùa Sùng Ân trên núi Hoàng Long ở phủ Long Hưng. Tự hiệu: Tử Tâm Tẩu, người đời thường gọi là Hoàng Long Tử Tâm.


meanings:
(1835-1895) Thiền tăng đời Thanh, họ Hàn, tự Lưu Trường, người xứ Giang Đô, Giang Tô, Trung Quốc. Nối pháp Thiền sư Thiền Liễu ở Tiêu Sơn, đời thứ 46 hệ Thanh Nguyên.


meanings:
Thuỵ hiệu của Thiền tăng Lương Giới đời Đường. X. Lương Giới.


meanings:
Thiền tăng đời Tống. Tham vấn Thạch Sương Sở Viên khai ngộ, nối pháp làm truyền nhân tông Lâm Tế. Trụ trì chùa Hưng Hoá núi Đạo Ngô thuộc Đàm Châu. Tác phẩm: Đàm Châu Đạo Ngô Chân Thiền Sư ngữ yếu, 1 quyển.


meanings:
Hiệu của Thiền tăng Sư Úc đời Ngũ Đại. X. Sư Úc.


meanings:
4114請參閱 虎穴錄 請參閱 虎穴錄 位於河南汝南之南關外。俗傳冬至正午無塔影，故又稱無影塔。塔面南而建，呈六角形，為九級樓閣式磚塔，高約二十餘公尺。塔身自第一層以上寬度漸小，高度亦均勻遞減，故塔之輪廓呈現優美之拋物線形。塔身下為單層須彌座，束腰部分嵌有砌磚雕花卉及動物畫像。塔身第一層南壁有圓券門，北壁有磚刻四抹球紋格扇門，其餘四壁則有磚刻球紋格眼之方形假窗及破子櫺假窗，造型優美，玲瓏秀麗。塔檐下為仿木結構之斗栱裝飾，各層塔壁或嵌砌佛像雕磚，或闢設圭門、壼門、圓券門。翼角下為磚雕雙瓣之老角梁頭，襯以磚雕飛檐、瓦件，形似飛鳥展翼。自塔之建築結構分析之，本塔應建於北宋中、早期，為豫南地區現存最古之磚塔。


meanings:
① Thuỵ hiệu của Thiền tăng Tề An đời Đường. X. Tề An. ② Thuỵ hiệu của Thiền tăng Trí Tĩnh đời Ngũ Đại. X. Trí Tĩnh.


meanings:
Hiệu của Thiền tăng Hưu Phục đời Ngũ Đại. X. Hưu Phục.


meanings:
(1612-1673) Thiền tăng đời Thanh, họ Trương, hiệu Giới Am. Thuở bé sư theo ngài Uyên Hồ Diệu Dụng ở am Đồng Nguyệt xuất gia. Nửa năm sau, sư theo học thiền với ngài Vạn Như Thông Triệt, bỏ ngủ quên ăn, khắc khổ ngồi thiền tham cứu. Một hôm, sư nghe tiếng búa đẽo cây cổ thụ liền có tỉnh, mới đến Kiến Ninh tái tham Diệu Dụng, hoát nhiên đại ngộ và nối pháp Ngài, thuộc tông Lâm Tế. Sau đó, sư từng trụ điện Quán Âm ở Kính Sơn và chùa Kim Minh ở Gia Hưng xiển dương thiền phong. Tác phẩm: Giới Am Tiến Thiền sư ngữ lục 10 quyển, Giới Am Hoà thượng Nguyên Lưu Tụng.


meanings:
Con đường lãnh ngộ thiền pháp. Bài tựa của Lưu Phi Hậu trong CĐTĐL ghi: »故 靈 雲 見 桃 花 悟 道。 玄 沙 謂 語 燕 深 談 實 相。 然 則 大 地 皆 是 悟 門。 孰 非 此 道。 – Cho nên Linh Vân thấy hoa đào mà ngộ đạo, Huyền Sa dùng bữa tiệc vị ngữ mà bàn luận sâu sắc về thật tướng, nhưng cả đại địa đều là con đường lãnh ngộ thiền pháp thì cái gì chẳng phải là đạo?«.


meanings:
① Lo lắng. ||② Xa, như du du 悠悠 dằng dặc.


meanings:
① Lâu dài, xa xôi; ② Nhàn rỗi, rỗi rãi; ③ (khn) Đu đưa: 站在秋千上來回悠 Đứng trên cái đu đu qua đu lại; ④ (văn) Lo lắng.


meanings:
① Lo, như hoạn đắc hoạn thất 患得患失 lo được lo mất. ||② Tai hoạn, như hữu bị vô hoạn 有備無患 có phòng bị không lo vạ. ||③ Tật bệnh, như hoạn bệnh 患病 mắc bệnh.


meanings:
① Mối lo, tai vạ, vạ, nạn, hoạ: 水患 Nạn lụt; 災患 Tai nạn, tai hoạ; 大患 Mối lo lớn, tai vạ lớn; 有備無患 Có phòng bị thì không lo có tai vạ; ② Lo, suy tính: 地誠任，不患無財 Nếu đất đai thật được sử dụng thì chẳng lo không có của cải (Thương Quân thư).【患得患失】hoạn đắc hoạn thất [huàndé-huànshi] Suy hơn tính thiệt, suy tính cá nhân; ③ Mắc, bị: 患肝炎 Mắc (bị) bệnh viêm gan.


meanings:
Vội.【悤悤】thông thông [congcong] Vội, vội vã, vội vàng, gấp: 這篇文章寫成，還來不及推敲修改 Bài này viết vội, còn chưa kịp sửa chữa; 複恐悤悤說不盡 Lại e vội vã nói không hết lời (Trương Tịch: Thu tứ); 【悤忙】 thông mang [congmáng] Vội vã, tất tả, lật đật, hấp tấp: 臨行悤忙，沒能來看你 Ra đi vội vã, chẳng đến thăm anh được; 何必這樣悤忙 Việc gì mà phải hấp tấp như vậy?


meanings:
Anh, chị, ông bà, cụ, bác, chú, cô, ngài v.v. (đại từ nhân xưng ngôi thứ hai, dùng như 你 [bộ 亻] nhưng với ý kính trọng).


meanings:
（梵 Karuṇā-puṇḍarīka，藏 Sñiṇ-rje pad-ma dkar-po）十卷。北凉·曇無讖譯。又作《悲蓮華經》、《大乘悲分陀利經》。收于《大正藏》第三册。全經主旨在贊嘆釋迦如來之穢土成佛。此外，爲闡揚釋尊之大悲，亦舉出以阿彌陀佛爲首之諸佛、菩薩的淨土成佛，幷對諸佛菩薩之本生、本願加以叙述。經題‘悲華’，即‘慈悲的白蓮華’之意，喻指釋迦牟尼佛而言。<#>全經共有六品，第一〈轉法輪品〉與第二〈陀羅尼品〉，系描繪蓮華尊如來所居之蓮華世界。第三〈大施品〉，就寂意菩薩所問佛陀出現于五濁穢土之緣由，明示本經之主題。謂釋尊以其大悲心及前世之誓願而出現于不淨佛國土。複叙述諸佛、菩薩之本生，幷述及無諍念王之治世。第四〈諸菩薩本授記品〉，叙述無諍王因大臣寶海之勸，乃生起淨土成佛之誓願，寶藏如來幷授記其將來成佛，號無量壽。其次，千位王子也依次授記成觀世音、得大勢、文殊師利、普賢、阿■佛等。寶海之八十子及三億弟子亦發無上菩提心，誓願穢土成佛。最後，寶海更發五百誓願，願于惡世成佛。寶藏如來贊嘆寶海是如白蓮華般的四法精進菩薩，稱爲大悲菩薩，幷授記其將于娑婆世界成佛，號釋迦如來。第五〈檀波羅蜜品〉，宣說大悲菩薩之菩薩行。第六〈入定三昧門品〉，明示釋迦如來之入定三昧，幷列舉十種經名，最後以咐囑無怨佛宿（Merupuṇya）仙人令護持流通本經，終結全書。<#>本經古來有四種中文傳譯本，即(1)《閑居經》一卷，據《開元錄》卷二之注釋，此經由西晋·竺法護譯，爲《悲華經》之同本異譯。(2)《大乘悲分陀利經》，譯者不明，古來稱爲秦譯本，今有八卷三十品；此經較曇無讖譯本更簡潔、且接近原貌。與藏譯本、梵本亦較一致。(3)《悲華經》十卷，北凉·道龑譯，今不存。(4)《悲華經》十卷，即本文所述者。又，本經之藏譯德格版，由印度之勝友（Jinamitra）、天主覺（Surenda-bodhi）、智慧鎧（Prajñāvarnan）及西藏翻譯官智慧軍（Ye-ces. sde）等人共譯校刊而成，共有十五卷。<#>［參考資料］　《出三藏記集》卷十四；《高僧傳》卷二；《法經錄》卷一；《歷代三寶紀》卷九。<#>


meanings:
4954梵名 karuṇā-puṇḍarīka-sūtra。凡十卷。北涼曇無讖（梵 Dharmarakṣa）譯。收於大正藏第三冊。本經說明阿彌陀佛及釋迦等之本生，並以對照方式敘述淨土成佛與穢土成佛之思想，尤特別稱揚釋迦如來穢土成佛之大悲。　本經共分六品。第一轉法輪品與第二陀羅尼品，描寫類似阿彌陀佛極樂世界之蓮華尊如來（梵 Padmottara）之蓮華世界。第三大施品敘述寂意菩薩（梵 Śāntimati）問佛陀出現於穢土之理由，佛陀告以出現於不淨國土，係由於大悲心以及前生之誓願（本願）而來，遂廣說無諍念王之故事。第四諸菩薩本授記品敘述無諍念王由於大臣寶海之勸告，而起淨土成佛之誓願，並由寶藏如來授記，將來必成無量壽佛（梵 Amitāyus, Amitābha，音譯阿彌陀）；其後千名王子順次受記，名為觀世音、得大勢、文殊師利、普賢、阿閦佛等。大臣寶海之子八十人及弟子三億人，亦各發無上菩提心，受穢土成佛之記莂。寶海本人更起五百大願，願於五濁惡世成佛，寶藏如來授記其成佛時名為釋迦牟尼如來，且稱之為大悲菩薩。第五檀波羅蜜品敘述大悲菩薩之菩薩行，以布施波羅蜜為主，而述其所經過之種種本生談。第六入定三昧門品明示釋迦佛之入定三昧，並列舉十種經名。　本經現有二種譯本，除本經外，另有大乘悲分陀利經，凡八卷，三十品，秦代譯者失佚。據出三藏記集卷二所載，或謂本經為東晉道龔和上所譯；又據開元釋教錄載，本經共有四譯，即西晉竺法護譯閑居經一卷、大乘悲分陀利經（秦代譯者失佚）、北涼道龔譯悲華經十卷、曇無讖譯悲華經十卷；另據歷代三寶紀卷六法護譯經條載，閑居經有十卷、一卷二部，一卷經係由生經（亦法護譯）所別出，十卷經則為悲華經之異譯。但依今人之說，道龔所撰者可能為八卷之大乘悲分陀利經，而法護所譯之一卷閑居經應係由生經別抄而成者，十卷閑居經亦不宜視為本經之異譯；又本經與增一阿含經、無量壽經、阿閦佛國經、法華經等，或亦有密切關係。　西元一八九八年，印度之佛教學者達斯（Das, Bahu Sarat Chandra）刊行本經之梵本，分為轉法輪、陀羅尼、棄施、菩薩授記、布施等五品。西藏譯本係九世紀頃，由印度之勝友（梵 Jinamitra）、天主覺（梵 Surendra-bodhi）、智慧鎧（梵 Prajñā-varman），及西藏翻譯官智慧軍（藏 Ye-śes-sde）等共同譯成，凡十五卷、五品。此二本之記述均與本經雷同。此外，本經在我國流傳極廣，抄經亦多，出三藏記集卷四失譯雜經錄及法經錄卷二眾經別生錄中，即列舉寶海梵志成就大悲經等十九部。〔出三藏記集卷十四、梁高僧傳卷二、法經錄卷一、歷代三寶紀卷九、靜泰錄卷二、卷三、大唐內典錄卷三、古今譯經圖紀卷三、大周刊定眾經目錄卷三、開元釋教錄卷二、卷四、卷十四、淨土教の研究、淨土教の起原及發達（望月信亨）〕


meanings:
① Khốn khổ, người vì khó nhọc mà gầy gò đi gọi là nhan sắc tiều tuỵ 顏色憔悴.


meanings:
① Buồn bã, như trù trướng 惆悵, trướng võng 悵惘 đều là cái ý thất ý sinh buồn bã cả.


meanings:
Buồn rầu, buồn bã: 惆悵 Buồn bã; 來訪未遇，悵甚 Đến thăm không gặp, buồn quá.


meanings:
① Oi, khó thở: 悶熱 Oi bức; 這間房沒開 窗戶，太悶了 Gian phòng này không mở cửa sổ, ngạt thở quá; ② Đậy kín cho ngấm: 茶剛泡上，悶一會兒再喝 Trà mới pha, đậy kín cho ngấm một lát hãy uống; ③ (đph) (Tiếng nói) ồ ồ: 他說話悶聲悶氣的 Anh ấy nói chuyện giọng ồ ồ; ④ Lẩn quẩn: 別老悶在屋裏 Đừng lẩn quẩn mãi ở nhà. Xem 悶 [mèn].


meanings:
① Buồn, buồn bực, sầu muộn: 悶得慌 Buồn chết người; 悶悶不樂 Buồn rười rượi, buồn tênh; ② Kín mít, không thông hơi: 悶子車 Toa xe kín. Xem 悶 [men].


meanings:
Bồn chồn. Tông Môn Võ Khố ghi: »其 賊 兒 在 櫃 中 私 自 語 曰。 我 爺 何 故 如 此。 正 悶 悶 中。 卻 得 一 計。 – Kẻ trộm con ở trong tủ tự nói một mình rằng: Tại sao cha ta làm như thế? Đang khi bồn chồn liền nghĩ ra một kế«.


meanings:
① Ðộng lòng, vì sợ mà tâm rung động gọi là quý.


meanings:
(văn) Tim đập (vì sợ), sợ: 心有餘悸 Trong lòng quá sợ.


meanings:
① Hãnh hãnh 悻悻 tả cái dáng giận tức lộ ra ngoài.


meanings:
【悻悻】hãnh hãnh [xìngxìng] Hờn giận, giận dỗi, hờn dỗi, hầm hầm (vì giận): 悻悻而去 Giận dỗi bỏ đi.


meanings:
① Thương. ||② Thương tiếc, phàm viếng kẻ đã qua đời đều gọi là điệu. Như truy điệu 追悼 chết rồi mới làm lễ viếng theo.


meanings:
Thương, thương tiếc, thương nhớ, (truy) điệu: 哀悼 Thương xót; 追悼 Truy điệu.


meanings:
① Thương, như thê sảng 悽愴, thê nhiên 悽然 đều nghĩa là xót thương cả.


meanings:
① Thực thà. ||② Không không 悾悾 ngây ngô.


meanings:
(văn) ① Thật thà; ②【悾悾】không không [kong kong] a. Thật thà; b. Ngây ngô.


meanings:
(văn) ① Cồn ruột, cồn cào (vì đói); ② Lo nghĩ.


meanings:
① Tình, cái tình đã phát hiện ra ngoài, như mừng, giận, thương, sợ, yêu, ghét, muốn gọi là thất tình. ||② Nhân tình, tâm lí mọi người cùng thế cả gọi là nhân tình 人情, nghĩa là tình thường con người ta vậy. ||③ Thực, danh tiếng quá sự thực gọi là thanh văn quá tình 聲聞過情, sự thực hay giả gọi là tình nguỵ 情偽. ||④ Cùng yêu, như đa tình 多情. Phàm cái gì có quan hệ liên lạc với nhau đều gọi là hữu tình 有情. Như liên lạc hữu tình 聯絡有情. ||⑤ Chí nguyện, tự dãi bày ý mình ra gọi là trần tình 陳情. ||⑥ Ý riêng. ||⑦ Thú vị. ||⑧ Tình ái. Tục cho sự trai gái yêu nhau là tình, như tình thư 情書 thơ tình.


meanings:
① Tình: 感情 Tình cảm; 熱情 Nhiệt tình, sốt sắng; ② Tình yêu, tình ái: 談情說愛 Tình tự; 情書 Thư tình; ③ Tình hình: 商情 Tình hình giá cả thị trường; 災情 Tình hình thiên tai; ④ Tính, lí tính; ⑤ Sự thực: 情偽 Sự thực và giả; 聲聞過情 Danh tiếng quá sự thực; ⑥ (văn) Thật là, rõ ràng: 情不知其不義也 Thật (rõ ràng) chẳng biết điều đó là bất nghĩa (Mặc tử: Phi công thượng); 其知情信 Sự biết của nó thật đáng tin (Trang tử: Ứng đế vương); ⑦ Tình ý, chí nguyện: 陳情 Giải bày tình ý; ⑧ Nể: 看情面 Nể mặt, nể vì, nể nang.


meanings:
(term) no obstruction between manifest phenomena


meanings:
(xref) The six faculties (六根) and the six objects (六塵)


meanings:
Bụi nhơ của tục tình. Bích Nham Lục q. 1 ghi: »無 計 較 情 塵。 一 刀 截 斷。 洒 洒 落 落。 何 必 更 分 是 分 非。 辨 得 辨 失。 – Không có những suy tính về tình trần, tất cả đều chặt đứt, sạch trọi trơn. Đâu cần phải phân thị phân phi, biện được biện mất«.


meanings:
Tục tình vọng niệm. Tiết Bạch Dương Pháp Thuận Thiền sư trong NĐHN q. 20 ghi: »道 念 若 同 情 念、 成 佛 多 時。 爲 眾 一 似 爲 己、 彼 此 事 辦。 – Nếu đạo niệm giống như tình niệm thì thành Phật không khó; vì mọi người cũng như vì mình thì đâu còn kia đây«.


meanings:
Dùng tục tình để suy xét. Bích Nham Lục q. 1 ghi: »到 這 裹。 須 是 箇 眞 實 漢。 聊 聞 舉 著。 徹 骨 徹 髓 見 得 透。 且 不 落 情 思 意 想。 – Ở đây phải là người chân tham thật chứng, vừa nghe nêu lên liền thấu xương thấu tuỷ, thấy thấu suốt mà không rơi vào tình tư ý tưởng«.


meanings:
Đem tục tình để suy xét. Bích Nham Lục q. 1 ghi: »如 擊 石 火。 似 閃 電 光。 這 箇 些 子。 不 落 心 機 意 識 情 想。 等 爾 開 口。 堪 作 什 麼。 – Như lửa đá nháng, như ánh điện chớp, chỗ này không rơi vào tâm cơ, ý thức, tình tưởng chờ người mở miệng được sao?«.


meanings:
when a thought arises, wisdom is obstructed


meanings:
Đoán trước, sớm biết. Tiết Huyền Sa Sư Bị Thiền sư trong NĐHN q. 7 ghi: »師 問 長 生： 維 摩 觀 佛、 前 際 不 來、 後 際 不 去。 今 則 無 住。 汝 作 麼 生 觀？ 生 曰： 放 皎 然 過、 有 箇 道 處。 師 曰： 放 汝 過 作 麼 生 道？ 生 良 久、 師 曰： 教 阿 誰 委 悉。 生 曰： 徒 勞 側 耳。 師 曰： 情 知 汝 向 鬼 窟 裡 作 活 計。 – Sư hỏi Trường Sinh: Ngài Duy-ma quán tưởng Phật, mé trước không đến, mé sau không đi, hiện tại không dừng trụ. Còn ngươi quán tưởng ra sao? Sinh nói: Xin tha cho Kiểu Nhiên (tên của Trường Sinh Hoà thượng), còn có chỗ nói. Sư bảo: Tha cho ngươi rồi, ngươi nói ra sao? Sinh lặng lẽ hồi lâu. Sư nói: Bảo người nào biết? Sinh thưa: Luống công lắng nghe. Sư nói: Sớm biết ngươi tìm kế sống trong hang quỷ«.


meanings:
Tục tình vọng kiến. Bích Nham Lục q. 1 ghi: »竇 恐 怕 人 逐 情 見。 所 以 撥 轉 關 捩 子。 出 自 己 見 解 云： 休 相 憶。 清 風 匝 地 有 何 極。 – Tuyết Đậu sợ người ta chạy theo tình kiến vì thế rút hẳn chốt cửa, bày kiến giải của mình, nói: Thôi nhớ nhau, gió mát khắp nơi bao giờ ngưng«.


meanings:
Tục tình vọng giải. Bích Nham Lục q. 1 ghi: »參 得 透 見 得 徹。 自 然 如 醍 醐 上 味 相 似。 若 是 情 解 未 忘。 便 見 七 花 八 裂。 決 定 不 能 會 如 此 說 話。 – Nếu tham thấu, thấy triệt, tự nhiên giống như ăn vị ngon đề-hồ, còn nếu như tình giải chưa dứt liền thấy tinh thần rối loạn, quyết định chẳng thể biết nói như thế«.


meanings:
Tục tình vọng thức. Bích Nham Lục q. 1 ghi: »諸 方 陞 堂 入 室。 說 箇 什 麼。 盡 是 情 識 計 較。 – Các nơi thăng đường, nhập thất nói cái gì? Đều là đem tình thức để đoán mò«.


meanings:
① Chán ngán, thất vọng; ② Buồn bã. 【惆悵】trù trướng [chóuchàng] Ngao ngán, buồn rầu, buồn bã: 心中惆悵 Trong lòng buồn bã; 旣自以為形役，奚惆悵而獨悲 Đã tự đem lòng cho hình hài sai khiến, thì sao một mình buồn bã đau thương? (Đào Uyên Minh: Quá khứ lai từ).


meanings:
① Hiền hoà, đôn hậu, trung hậu, dầy dặn; ② (văn) Coi trọng, tôn sùng.


meanings:
① Hãi hùng, ân hận. Ta quen đọc là chữ uyển.


meanings:
① Đau tiếc, ân hận.【惋惜】uyển tích [wănxi] Đáng tiếc, tiếc cho..., tiếc thay...; ② Hãi hùng, kinh quái.


meanings:
(văn) ① 【惏悷】 lâm lệ [línlì] Bi thương; ② 【惏栗】 lâm lật [línlì] Lạnh lẽo, rét căm.


meanings:
① Ngờ lạ, như trí giả bất hoặc 智者不惑 kẻ khôn không có điều ngờ lạ. ||② Mê, như cổ hoặc 蠱惑 lấy lời nói hay sự gì làm mê hoặc lòng người. Nhà Phật cho chúng sinh đối với hết thảy mọi pháp, không hiểu rõ rằng tự tình nguyên là không, mới sinh ra chấp chước sằng, mê mất đạo chính mà bị luân hồi mãi. Có hai sự mê hoặc lớn: 1) Kiến hoặc, nghĩa là kiến thức mê lầm, như đời là vô thường lại nhận là có thường, thế là kiến hoặc 見惑, 2) Tư hoặc như mắt thấy sắc nghĩ mê say đắm sắc, tai nghe tiếng nghĩ say mê tiếng, không biết sắc với tiếng đều là vọng cả, thế là tư hoặc 思惑.


meanings:
① Ngờ, nghi hoặc: 大惑不解 Rất nghi hoặc và khó hiểu, hết sức khó hiểu; 惑志 Lòng nghi ngờ; ② Phỉnh gạt, làm mê hoặc: 迷惑人心 Mê hoặc lòng người; 惑術 Thuật dối người; 誑惑 Nói láo để phỉnh đời.


meanings:
to be in confusion regarding the message of the teachings


meanings:
① Quyền quyền 惓惓 thành thiết, lòng thành thiết (lòng thiết).


meanings:
Thành khẩn, thiết tha.【惓惓】quyền quyền [quán quán] Thành khẩn: 惓惓之忱 Tấm lòng thành khẩn. Cv. 拳拳.


meanings:
(văn) Lửa đốt: 憂心如惔 Lòng lo như lửa đốt.


meanings:
Cẩn thận, cảnh giác: 警惕 Cảnh giác. Cv. 乃.


meanings:
(văn) ① Buồn lo; ② Mệt mỏi, uể oải; ③ Ngừng lại.


meanings:
① Hoảng hốt 恍惚 thấy không đích xác.


meanings:
瑜伽十一卷四頁云：惛沈者：謂或因毀壞淨尸羅等隨一善行，不守根門，食不知量，不勤精進減省睡眠，不正知住而有所作，於所修斷不勤如行，隨順生起一切煩惱，身心惛昧無堪任性。二解 顯揚一卷九頁云：惛沈者：謂依身麤重，甘執不進，以為樂故；令心沈沒為體。能障毗鉢舍那為業。乃至增長惛沈為業。如經說：此人生起身意惛沈。三解 集論一卷九頁云：何等惛沈？謂愚癡分，心無堪任為體；障毘鉢舍那為業。四解 成唯識論六卷十八頁云：云何惛沈？令心於境，無堪任為性。能障轉安、毗鉢舍那、為業。有義、惛沈、癡一分攝。論唯說此是癡分故。惛昧沈重、是癡相故。有義、惛沈、非但癡攝。謂無堪任、是惛沈相。一切煩惱皆無堪任。離此、無別惛沈相故。雖依一切煩惱假立；而癡相增，但說癡分。有義、惛沈別有自性。雖名癡分；而是等流。如不信等，非卽癡攝。隨他相說，名世俗有。如睡眠等，是實有性。惛沈別相，謂卽瞢重。令俱生法無堪任故。若離煩惱，無別惛沈相；不應別說障毗鉢舍那。故無堪任，非此別相。此與癡相、有差別者；謂癡於境，迷闇為相；正障無癡，而非瞢重。惛沈、於境，瞢重為相；正障轉安，而非迷闇。五解 五蘊論五頁云：云何惛沈？謂心不調暢，無所堪能，蒙昧為性。六解 廣五蘊論十一頁云：云何昏沈？謂心不調暢，無所堪任，蒙昧為性。是癡之分。與一切煩惱及隨煩惱所依為業。七解 俱舍論四卷五頁云：惛、謂惛沈。對法中說：云何惛沈？謂身重性，心重性；身無堪任性，心無堪任性；身惛沈性，心惛沈性。是名惛沈。此是心所；如何名身？如身受言，故亦無失。八解 發智論二卷九頁云：云何惛沈？答：諸身重性、心重性、身不調柔、心不調柔、身[夢-夕+登]瞢、心[夢-夕+登]瞢、身憒悶、心憒悶、心惛重性，是謂惛沈。


vietnamese:
hôn trầm thuỵ miên cái chi thực cập phi thực <pttđ>


vietnamese:
hôn trầm thuỵ nhãn tứ cú phân biệt <pttđ>


meanings:
① Ðau tiếc. Nhận thấy người hay vật gì mất đi mà không cam tâm gọi là tích. Như thâm kham thống tích 深堪痛惜 rất đáng tiếc nhớ lắm. ||② Yêu tiếc. Nhân vì đáng yêu mà quý trọng gọi là tích. Như thốn âm khả tích 寸陰可惜 một tấc bóng quang âm cũng đáng tiếc. ||③ Tham, keo.


meanings:
① Quý trọng, quý mến, yêu tiếc: 愛惜公物物 Quý trọng của công; 惜寸陰 Quý trọng từ tí thời gian; ② Tiếc, đau tiếc, tiếc rẻ: 不惜工本 Không tiếc gì vốn liếng; 惜未成功 Tiếc là chưa thành công; 痛惜 Tiếc rẻ lắm; ③ Tham, keo.


meanings:
Từ ngữ thường dùng trong nhà thiền. Có 2 nghĩa: ① Phấn chấn tinh thần. Tiết Hà Ngọc Hoà thượng trong TĐT q. 2 ghi: »問：… 未 審 古 人 意 如 何？ 師 云： 惜 取 眉 毛 好。 – Hỏi: … Chẳng hay ý của người xưa thế nào? Sư đáp: Hãy phấn chấn tinh thần lên!«. ② Lời nói chớ nhiều quá, chớ có trái ngược với thiền chỉ chẳng lập văn tự ngữ ngôn. Tiết Tào Sơn Quang Huệ Thiền sư trong NĐHN q. 13 ghi: »問：古 人 云： 「如 紅 爐 上 一 點 雪。」 意 旨 如 何？ 師 曰： 惜 取 眉 毛 好！ – Hỏi: Người xưa nói như giọt tuyết trên lò lửa, ý chỉ thế nào? Sư đáp: Lời nói chớ nhiều quá!«.


meanings:
(văn) ① Ngã lòng; ②【惝恍】thảng hoảng [tăng huăng] a. Ngã lòng; b. Mơ hồ không rõ.


meanings:
① Mưu nghĩ. ||② Ấy là, chỉ có một. Như duy nhất chánh sách 惟一政策 chỉ có một chánh sách. ||③ Lời nói mở đầu. Nghĩa là bui. Như duy Chu vương phủ vạn bang 惟周王撫萬邦 bui vua nhà Chu vỗ yên cả muôn nước. ||④ Cùng nghĩa với chữ tuy 雖.


meanings:
① Duy, chỉ, chỉ có: 惟命是聽 Chỉ nghe theo lệnh, bảo gì nghe nấy; 惟我獨尊 Chỉ có ta là nhất. 【惟獨】 duy độc [wéidú] Chỉ... riêng..., chỉ riêng: 人家都睡了，惟獨他還在工作 Mọi người đều đi ngủ cả rồi, chỉ riêng anh ấy vẫn còn làm việc; 【惟其】duy kì [wéiqí] Chính vì, vì (trong câu nêu rõ mối quan hệ nhân quả, thường dùng thêm 所以 ở đoạn câu sau: chính vì... cho nên...): 誰不知道杭州有西湖名勝，惟其它有名，所以去遊覽的人很多 Ai chả biết Hàng Châu có thắng cảnh Tây Hồ, chính vì Tây Hồ nổi tiếng, nên người đi tham quan rất đông; ② (văn) Nhưng mà, nhưng: 他學習很好，惟身體稍差 Anh ấy học rất giỏi, nhưng sức khỏe hơi kém; ③ Tư duy, suy nghĩ: 思惟 Tư duy; ④ (văn) Do ở: 亦惟汝故 Cũng tại nhà ngươi (Thượng thư); ⑤ (văn) Và, cùng: 齒革羽毛惟木 Răng, da, lông vũ, lông mao và gỗ (Thượng thư); ⑥ (văn) Tuy, dù (dùng như 雖, bộ 隹); ⑦ (văn) Trợ từ ở đầu câu hoặc giữa câu (dùng như 唯, bộ 口).


meanings:
① Thiền tăng đời Tống, nối pháp Thiền sư Thê Hiền Trừng Đề, tông Pháp Nhãn, trụ viện Hưng Giáo, Nam Sơn, Hàng Châu. ② Thiền tăng sống vào cuối đời Tống-đầu đời Nguyên (1202-1281), họ Cổ, hiệu Hoàn Khê, người xứ Tư Châu (nay thuộc huyện Tư Trung, tỉnh Tứ Xuyên) Trung Quốc, nối pháp Vô Chuẩn Sư Phạm, tông Lâm Tế, phái Dương Kì. Tác phẩm: Hoàn Khê Duy Nhất Thiền sư ngữ lục 2 quyển.


meanings:
(751-834) Thiền tăng đời Đường, họ Hàn, người xứ Giáng Châu (nay là huyện Tân Giáng, tỉnh Sơn Tây) Trung Quốc, nối pháp Thiền sư Thạch Đầu Hi Thiên. Thuỵ hiệu: Hoằng Đạo Đại Sư.


meanings:
① Thiền tăng đời Nguyên, họ Đàm, hiệu Thiên Như, người xứ Kiết An (nay thuộc huyện Giang Tây) Trung Quốc, nối pháp Thiền sư Trung Phong Minh Bản, tông Lâm Tế. Tác phẩm: Tịnh Độ Hoặc Vấn, Thiền tông ngữ lục, Thập Phương Giới Đồ Thuyết, Lăng Nghiêm Kinh Hội Giải 20 quyển, Lăng Nghiêm Kinh Viên Thông Sớ 10 quyển. ② Thiền tăng tông Ngưu Đầu sống vào đời Đường (751-830), họ Trường Tôn, người xứ Tây An, nối pháp Thiền sư Huệ Trung. Tác phẩm: Bảo Chí Thích Đề, Vô Sinh Đẳng Nghĩa (1311-1393). ③ Thiền tăng đời Nguyên (1303-1373), họ Phí, tự Thiên Chân, hiệu Băng Bá Lão Nhân, người xứ Hàng Châu, nối pháp Thiền sư Vô Cực Chí Nguyên, tông Lâm Tế.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại, người xứ Trường Khê (nay thuộc Hà Phụ, tỉnh Phúc Kiến) Trung Quốc, nối pháp Tuyết Phong Nghĩa Tồn. Thự hiệu: Bảo Văn Đại Sư. Tác phẩm: Giám Đăng Ngũ Tự Tụng, Tục Bảo Lâm truyện, Nam Nhạc Cao Tăng truyện, Phòng Tà luận, Thích tán, Tượng Cốt kệ.


meanings:
(1914-1990) Thiền tăng hiện đại, họ Lê, tự Tri Quả, người xứ Phiên Ngộ, Quảng Đông, Trung Quốc. Tuổi trẻ chịu khó đọc sách, đến tuổi trưởng thành từng làm giáo viên tiểu học, nhân viên thuế vụ. Năm 1940, sư xuất gia ở Nam Hoa Thiền Tự, nhờ pháp sư Linh Diệu tế độ. Sau khi thụ giới, sư trụ thiền đường hai năm rất được ngài Trụ trì Hư Vân ưng ý, sư theo hầu ngài mỗi khi ngài đến các nơi hoằng pháp, dự tính trùng tu ngôi Nam Hoa Thiền Tự. Năm 1946, sư đến Đông Giang du lãm thoả thích rồi trở về Quảng Châu. Năm 1949, Sư lại quay về Tổ đình Nam Hoa. Năm 1953 sư đến núi Vân Cư ở Giang Tây bái yết ngài Hư Vân, chính thức trở thành đệ tử nối pháp của ngài, được truyền »Động Vân Tông Pháp Quyển« rồi trở về. Từ năm 1956 đến 1958, sư nỗ lực học tập tại Trung Quốc Phật Học Viện Bắc Kinh. Năm 1980 sư được chọn làm Hội trưởng Hội Phật Học Trung Quốc. Năm 1982 được suy tôn làm trụ trì Nam Hoa Thiền Tự, phó hội trưởng Hội Phật Học Quảng Đông. Đầu năm 1983, sư bố trí lớp bồi dưỡng chư tăng, từ lâu sư đã mang hoài bão mở lớp giảng sư, nhiệt tình tiếp đãi tăng tục trong và ngoài nước. Năm 1984, sư làm Hoà thượng Đàn đầu trong 2 năm liên tiếp. Năm 1986 sư được chọn làm Hội trưởng Hội Phật học thành phố Thiều Quan. Năm 1989 sư lại mở thêm lớp Nghiên cứu Thiền học tại chùa, đích thân sư giảng kinh »Pháp Bảo Đàn« và các kinh luận chủ yếu của Thiền tông. Sau khi sư tịch, tháp được dựng trong khuôn viên chùa. Tác phẩm: Thiền Thất Khai Thị, Duy Nhân Hoà thượng Pháp Ngữ. Giống như ngài Hư Vân, sư cũng kế thừa 2 hệ Thiền tông Nam Tông, sư là Tổ: Thiền tông đời thứ 56, Nam Tông đời thứ 51, hệ Thanh Nguyên, Nam Nhạc đời thứ 50, tông Tào Động, Lâm tế đời thứ 46.


meanings:
(?-1625) Thiền tăng đời Minh, họ Hề, hiệu Phổ Môn, người Mi Huyện (nay là huyện Mi, tỉnh Thiểm Tây) Trung Quốc, nối pháp Thiền sư Lễ Không. Tác phẩm: Hành Tích 2 quyển.


meanings:
Thiền tăng đời Tống, nối pháp Thiền sư Vân Cư Đạo Tề, tông Pháp Nhãn, trụ Xử Châu (nay là huyện Lệ Thuỷ, tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc.


meanings:
(755-817) Thiền tăng đời Đường, họ Chúc, người xứ Cù Châu (nay thuộc tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc, nối pháp Mã Tổ Đạo Nhất thuộc hệ Nam Nhạc. Thuỵ hiệu: Đại Triệt Thiền sư.


meanings:
Thiền tăng đời Đường, nối pháp Mã Tổ Đạo Nhất, thuộc hệ Nam Nhạc. Sư trụ Lặc Đàm ở Hồng Châu (nay là huyện Nam Xương tỉnh Giang Tây) Trung Quốc.


meanings:
4944<一>梵語 pāpa，巴利語同。為三性之一。相對於「善」、「無記」，與「不善」（梵 akuśala，巴 akusala）同義。即能招感苦果或可厭毀之不善法，及惡思之所作。其性質包括違理背法、違損自他、與貪瞋等煩惱相應、能障害聖道等。俱舍論卷十六（大二九‧八四中）：「由此能感非愛果故，是聰慧者所訶厭故，此行即惡，故名惡行。」即表此意。　善（巴 puñña），即所有善界之善行。反之，「惡」則為破壞人倫秩序之一切品格、心意與行為。據經集（巴 Suttanipāta）四○七偈所載，世尊之出家，即為遠離由身所造之惡業，捨棄由口所造之惡行，而過清淨之生活，故惡業、惡行實與人類生活有密切關係。除身、口所造之惡行外，後世更增加意識所造之惡業，而有「身三、口四、意三」等十種惡業，金光明最勝王經夢見金鼓懺悔品即謂（大一六‧四一二中）：「身三語四種，意業復有三；繫縛諸有情，無始恆相續；由斯三種行，造作十惡業。」　十惡業即指殺生、偷盜、邪淫、妄語、兩舌、惡口、綺語、貪欲、瞋恚、邪見，常與害母、害父、害阿羅漢、破僧、惡心出佛身血等五逆罪並提。無量壽經之成書年代早於金光明經，故僅說殺、盜、邪淫、妄語、飲酒等五惡，此即五戒之由來。蓋佛教關於惡業之說法，由來已久，稱此等破壞人倫秩序之行為為惡業，係原始佛教乃至大乘佛教之一貫思想。〔菩薩瓔珞本業經卷下、大毘婆沙論卷一一二、俱舍論卷十四、卷十六、法界次第初門卷上、大乘義章卷七〕（參閱「不善」994、「善」4873）　<二>悉曇字???（aḥ）。又作痾、噁、阿。或稱涅槃點。為悉曇十二摩多之一，五十字門之一。在阿字五轉中，為第四轉，即於無轉之阿字旁加涅槃點者。大日經疏卷十四（大三九‧七二四上）：「若阿字傍加二點，即是菩提心并除一切障得涅槃也。」依善無畏（637～735）所說東因發心之義，阿字五轉配於五佛中，此字相當於北方之釋迦如來。此字為除蓋障菩薩之種子，大日經疏卷十釋之，謂此字有降伏、除遣之義。另據方廣大莊嚴經卷四載，此字有滅沒（梵 astaṃ-gamana）、沒滅盡、遠離等義。〔北本大般涅槃經卷八、大日經卷五布字品、文殊師利問經卷上字母品、瑜伽金剛頂經釋字母品、理趣釋卷上、大日經疏卷二十、悉曇藏卷五、卷六〕（參閱「阿字五轉」3613）


meanings:
① Ác. ||② Xấu. Như ác tướng 惡相 tướng xấu, ác thanh 惡聲 tiếng xấu, v.v. ||③ Một âm là ố. Ghét. Khả ố 可惡 đáng ghét. ||④ Xấu hổ. Như tu ố chi tâm 羞惡之心 chưng lòng hổ thẹn. ||⑤ Một âm là ô. Sao thế? Ồ, như ô thị hà ngôn dã 惡是何言也 ồ, thế là lời nói gì vậy?


meanings:
【噁心】ố tâm [âxin] ① Buồn nôn; ② Sinh ra chán ghét. Xem 惡 [è], [wù].


meanings:
① Tội ác, tội lỗi: 無惡不作 Không chừa một tội ác nào; 罪大惡極 Tộc ác tày trời; ② Ác, dữ: 惡霸 Ác bá; 一場惡戰 Một trận ác chiến; ③ Xấu: 惡習 Tật xấu; 惡聲 Tiếng xấu; 惡意 Ý xấu; 惡勢力 Thế lực xấu. Xem 惡 [â], [wù].


meanings:
(văn) ① Ở đâu, nơi nào? (đại từ nghi vấn): 路惡在？ Đường ở nơi nào? (Mạnh tử); ② Từ đâu, ở chỗ nào? (thường dùng 惡乎): 且王攻楚，將惡出兵？ Vả lại nếu nhà vua đánh Sở thì định xuất binh từ đâu? (Sử kí); 學惡乎始，惡乎終？ Sự học bắt đầu từ chỗ nào, chấm dứt chỗ nào? (Tuân tử); ③ Làm sao? (đại từ biểu thị sự phản vấn): 爾幼，惡識國？ Ngươi còn nhỏ, làm sao hiểu được việc nước? (Tả truyện); 子不能治子之身，惡能治國政？ Ông không lo được cho thân ông, làm sao lo được việc nước? (Mặc tử); ④ Ô, ồ! (thán từ): 惡，言是何言也！ Ồ, ấy là nói thế nào! (Mạnh tử).


meanings:
Ghét, căm ghét: 可惡 Đáng ghét; 深惡痛絕 Ghét cay ghét đắng. Xem 惡 [â], [è].


meanings:
（梵 kaukṛtya，藏 ḥgyod-pa）指針對自己的行爲或遭遇，所産生的追悔心態。又名悔。爲俱舍家八不定地法之一、唯識家四不定之一，亦爲說一切有部所立七十五法之一。《俱舍論》卷四（大正29·20b）︰<#>‘惡作者何？惡所作體名爲惡作。應知此中緣惡作法說名惡作。謂緣惡作心追悔性，如緣空解脫門說名爲空，緣不淨無貪說爲不淨。又見世間約所依處說能依事，如言一切村邑國土皆來集會，惡作即是追悔所依，故約所依說爲惡作。又于果體假立因名，如說此六觸處應知名宿作業。’<#>此中，第一解謂緣惡所作之事而追悔名惡作，此即于能緣之追悔上立所緣境之名。第二解謂追悔系以惡作爲所依而生，故于能依之追悔上立所依名。第三解謂追悔是惡作之果，故于果之追悔上立因之名。<#>此外，《大毗婆沙論》卷三十七就已作之業舉出四句惡作，即(1)追悔已作之惡業，(2)追悔已作之善業，(3)追悔已作之善業未滿，(4)追悔已作之惡業未滿。若更細分，則成六句，即善、不善各有三句。此中，善之三句爲(1)追悔先前之不善業，(2)追悔已作善業之未滿，(3)追悔善業之不作；不善之三句爲(1)追悔不善之不作，(2)追悔已作之善業，(3)追悔已作不善業之未滿。又，《俱舍論》卷四以爲追悔未作之事亦爲惡作；說一切有部以爲追悔善之不作業爲善之惡作，追悔不善之不作業爲不善之惡作。<#>關于此惡作是否通于無記，《阿毗達磨順正理論》卷十一雲（大正29·392b ）︰<#>‘此惡作，通善不善，不通無記，隨憂行故。離欲貪者，不成就故。非無記法有如是事，然有追變，我頃何爲不消而食？我頃何爲不畫此壁？如是等類，彼心乃至未觸憂根，但是省察未起惡作，若觸憂根，便起惡作，爾時惡作，理同憂根，故說惡作，有如是相，謂令心戚。惡作心品，若離憂根，誰令心戚。’<#>然《俱舍論》卷四則謂外方諸師中，有說通無記者；《成唯識論述記》卷七（本）亦以爲惡作通三性。<#>又，唯識家稱惡作爲悔，其解釋亦異于《俱舍》所說，《成唯識論》卷七雲（大正31·35c）︰‘悔謂惡作。惡所作業，追悔爲性，障止爲業。此即于果，假立因名。先惡所作業，後方追悔故，悔先不作，亦惡所攝，如追悔言，我先不作如是事業，是我惡作。’<#>此謂‘悔’即嫌惡所作之業，追悔爲性，障奢摩他爲業，且惡作是于果上假立因名，悔是就當體立其名者。<#>◎附︰《瑜伽師地論》卷十一（摘錄）<#>惡作者︰謂因尋思親屬等故，心生追悔。謂我何緣離別親屬，何緣不往如是國土，何緣弃舍如是國土。來到于此，食如是食，飲如是飲，唯得如是衣服、臥具、病緣、醫藥、資身衆具。我本何緣少小出家，何不且待至年衰老。或因追念昔所曾經戲笑等事，便生悔恨。謂我何緣于應受用戲樂嚴具朋游等時，違背宗親朋友等意，令其悲戀、涕泪、盈目而强出家。由如是等種種因緣，生憂戀心，惡作追悔。由前掉舉，與此惡作、處所等故，合說一蓋。又于應作不應作事，隨其所應，或已曾作，或未曾作，心生追悔。云何我昔應作、不作，非作、反作。除先追悔所生惡作，此惡作纏猶未能舍；次後複生相續不斷憂戀之心，惡作追悔。此又一種惡作差別。次前所生非處惡作，及後惡作，雖與掉舉、處所不等，然如彼相，騰躍喧動，今此亦是憂戀之相。是故與彼雜說一蓋。<#>［參考資料］　《瑜伽師地論》卷十一；《顯揚聖教論》卷一；《俱舍論光記》卷四；《大乘阿毗達磨雜集論》卷七。<#>


meanings:
4947<一>梵語 kaukṛtya。心所（心之附屬作用）之一。與「悔」同義。為說一切有部所立七十五法之一，屬不定地法，又為法相宗四不定之一。惡，即厭惡；作，即所作。即厭惡所作，於作惡事後追悔之心。俱舍論卷四對惡作一名提出三種解釋，其一謂緣惡所作之事而追悔，稱為惡作，即於能緣之追悔上立所緣境之名；其二謂追悔係以惡作為所依而生，故在能依之追悔上立所依之名；其三謂追悔為惡作之果，故在果之追悔上立因之名。此三解中，惡作之「惡」皆讀入聲，其義皆為追悔所作之惡。但惡作之性並非必為不善，不論善或不善，凡屬不合情理之所作，皆稱為惡作。又大毘婆沙論卷三十七舉出四句惡作，即：(一)追悔已作之惡業，(二)追悔已作之善業，(三)追悔已作善業之未滿，(四)追悔已作惡業之未滿。此四句係由已作之業而說。俱舍論卷四則對於追悔未作之事，亦稱為惡作，如追悔「我何故不作如是事」亦為惡作。　說一切有部認為追悔善之不作業為善之惡作，追悔不善之不作業為不善之惡作，主張惡作僅限於善與不善，而不通於無記。但據俱舍論卷四載，外方諸師中有說惡作通於無記者。成唯識論述記卷七本亦以惡作通於善、不善、無記三性。又唯識家稱惡作為「悔」，其解釋亦與俱舍等不同。成唯識論卷七說明「悔」即嫌惡所作之業，以追悔為性，障奢摩他為業，且「惡作」是於果上假立因之名，「悔」則係就當體而立其名者。另據成唯識論述記卷七之意，惡作之「惡」讀去聲，為嫌惡之意。〔阿毘達磨順正理論卷十一、瑜伽師地論卷十一、顯揚聖教論卷一、大乘阿毘達磨雜集論卷七、俱舍論光記卷四、俱舍論寶疏卷四、百法問答鈔卷一〕　<二>即戒律中之突吉羅（梵 duṣkṛta）。指身體之微細惡行，有時亦包括口舌之微細惡行。〔善見律毘婆沙卷九〕（參閱「突吉羅」3924）


meanings:
4945惡叉，梵語 akṣa，又作嗚嚕捺囉叉（梵 rudrākṣa）。意譯為綖貫珠、金剛子。樹名，亦為果實名。學名 Eleocarpus ganitrus。其果實皆三粒同一蒂，且落地後多聚集於一處，故稱惡叉聚，用以譬喻惑、業、苦三者間之互相關連。此外，經論中多引之譬喻多數或眾多之意。瑜伽師地論卷九十六（大三○‧八四六下）：「譬如世間大惡叉聚，於此聚中有多品類。」成唯識論卷二（大三一‧八上）：「一切有情無始時來有種種界，如惡叉聚，法爾而有。」惡叉聚之果實呈紫色，印度人多取以染物或榨油，其果核可作念珠之用。〔大佛頂首楞嚴經卷一、瑜伽師地論卷五十一、卷五十六、瑜伽論記卷十三、成唯識論述記卷二末、成唯識論演祕卷二末、玄應音義卷二十二、慧琳音義卷三十五、翻譯名義集卷三〕


vietnamese:
ác nhân vô nhân hữu tam chủng quá <pttđ>


meanings:
Chỉ thủ đoạn hiểm ác, dữ dội của thiền sư cao minh khi tiếp dẫn người học. Khai thị thiền nhân Bỉnh trong MANL ghi: »直 是 撥 草 瞻 風。覓 箇 咬 豬 狗 惡 手 段 與 他 做 冤 家，眉 毛 厮 結 禁 得 惡 拳 趯 吃 得 沒 滋 味，大 爐 鞲 中，天 鍛 萬 煉，徹 底 淨 盡 跳 得 出。– Quả tình trèo non lội suối đi tìm bậc thiền sư cao minh, sẽ cùng ông ta gây oán thù hoặc là thâm sâu giao kết, chịu đựng được những trận đòn rất ác, chịu nổi cái vô vị trong lò rèn lớn, trui qua luyện lại ngàn muôn lần, hết sức sạch sẽ thì mới nhảy ra được.«


vietnamese:
ác nghiệp đạo các do hà căn cứu cánh <pttđ>


vietnamese:
ác sinh vương diệt thích chủng vãng tích nhân duyên <đpb>


meanings:
Nổi giận, phát cáu. Tiết Thừa tướng Trương Thương Anh cư sĩ trong NĐHN q. 18 ghi: »今 之 士 大 夫、 受 人 取 奉 慣、 恐 其 惡 發、 別 生 事 也。 – Sĩ đại phu ngày nay quen được người mê muội hầu hạ, e rằng khi họ nổi giận thì đặc biệt sinh sự«.


meanings:
（梵 dṛś、mithyā-dṛṣṭi，藏 phyin ci-log-gilta-ba）百法之一。六煩惱之一。指對諸法真理起不正之見解。又作不正見，或略稱爲‘見’。《成唯識論》卷六（大正31·31c）︰‘云何惡見？于諸諦理，顛倒推求染慧爲性，能障善見，招苦爲業，謂惡見者，多受苦故。’《四分律删繁補闕行事鈔》卷上二雲（大正40·20c）︰‘惡見不舍舉者，欲實障道說言不障。邪心决徹，名之爲見；見心違理，目之爲惡。’其行相分爲薩迦耶見、邊執見、邪見、見取見、戒禁取見等五見（又作五惡見）。此外，《俱舍論》所說六隨眠中之見隨眠（dr!ṣṭy-anuśaya）、五濁中之見濁，均同于惡見。<#>此外，淨土宗或日本淨土真宗對于某些主張自力教的人的錯誤見解，也稱爲惡見。<#>［參考資料］　《俱舍論》卷十九；《顯揚聖教論》卷一；《大乘阿毗達磨雜集論》卷一；《愚禿鈔辛醜記》。<#>


meanings:
4947<一>梵語 mithyā-dṛṣṭi。又作不正見。略稱見。為法相宗所立百法之一，屬六煩惱之一。指邪惡之見解，亦即違背佛教真理之見解。據成唯識論卷六載，惡見以染慧為性，能障善見，惡見者多受諸苦。於俱舍論所說六隨眠中之見隨眠（梵 dṛṣṭy-anuśaya）、五濁中之見濁，均與惡見相同。依行相之差別，惡見分為薩迦耶見、邊執見、邪見、見取見、戒禁取見等五見，又稱五惡見；於九結中，前三見為見結（梵 dṛṣṭisaṃyojana），則後二見為取結（梵 parāmarśa-saṃyojana）。〔俱舍論卷十九、顯揚聖教論卷一、大乘阿毘達磨雜集論卷一〕（參閱「五見」1099）　<二>在淨土宗，特指自力疑心。善導觀經疏散善義中舉出貪瞋二河之譬喻，謂別解、別行、惡見之人，以虛妄之見解惑亂願往生西方者之信心。日僧親鸞之愚禿鈔卷下謂，惡見人即指憍慢、懈怠、邪見、疑心之人。（參閱「發遣招喚」5164）


meanings:
4950請參閱 世論 梵語 durgati，巴利語 duggati。又作惡道。為「善趣」之對稱。趣，為往到之義。即由惡業所感，而應趣往之處所。據俱舍論卷八載，五趣之體為無覆無記，又五趣攝於有情數；即謂由善惡業所招感之異熟無記之果體，名之為趣，故說一切有部主張「趣」不通於善、染及器世界。　一般以地獄、餓鬼、畜生三趣稱為三惡趣，又稱三途、三惡道，為純粹惡業趣往之處；其中，依瞋恚趣往地獄，依貪欲趣往餓鬼，依愚癡趣往畜生。相對於三惡趣，阿修羅、人、天等三趣稱為三善趣，為行善業者所趣往之處。三惡趣若加阿修羅，即為四惡趣。三惡趣加人、天即為五惡趣，又稱五惡道、五趣；其中阿修羅包括在餓鬼、畜生、天上三處，或為地獄所攝。五惡趣再加阿修羅即稱六道，又稱六趣。人類亦可謂於六道中輪迴生滅。此六道若以現實人生取譬，瞋恚即為地獄，貪欲即為餓鬼，愚癡即為畜生，鬥爭即為阿修羅，喜悅則分別為人間、天上。古印度人一生最大之願望，乃不欲再度受生至人間，故視人道與天道均為惡趣。但此惡趣義攝入佛教之後，惡趣專指地獄、餓鬼、畜生三道，天、人為二善道。此外，阿彌陀佛四十八願中，第一願為無三惡趣願，第二願為不更惡趣願，此二願皆為大悲拔苦之願。〔無量壽經卷下、阿毘達磨法蘊足論卷九、大毘婆沙論卷一七二、俱舍論光記卷八、俱舍論寶疏卷八、玄應音義卷四、慧琳音義卷四十八、選擇本願念佛集卷上〕


vietnamese:
ác thú liệt phần chúng sinh thọ lượng trường viễn <pttđ>


meanings:
ordinary suffering in the evil destinies


meanings:
（梵 Ahi-cchattra）中印度古國名。音譯又作堊醯掣呾邏、阿喜掣多羅、阿藍車多羅國。意譯蛇蓋或蛇傘。《大唐西域記》卷四雲（大正51·892c）︰<#>‘惡醯掣呾邏國，周三千余裏，國大都城周十七八裏，依據險固，宜谷麥，多林泉，氣序和暢，風俗淳質，玩道篤學，多才博識，伽藍十余所，僧徒千余人，習學小乘正量部法，天祠九所，異道三百餘人，事自在天塗灰之侶也。城外龍池側有窣堵波，無憂王之所建也，是如來在昔爲龍王七日于此說法。其側有四小窣堵波，是過去四佛坐及經行遺迹之所。自此南行二百六七十裏，度殑伽河，西南至毗羅删拿國。’<#>又，據《摩呵婆羅多》所載，惡醯掣呾邏爲古代般闍羅（Pañcāla）國之首都。此國位于今日羅希侃得（Rohilkand）之東方，稱爲阿迪克特（Adikot），其名稱似爲舊名之轉訛。目前仍殘存著阿裏·穆罕默德（Ali Mu-hammad khan）王所修造的城址，及佛教時代所遺留下來之恰特（Chattr）廢塔。<#>［參考資料］　《佛母大孔雀明王經》卷中；《大智度論》卷三；《翻梵語》卷八。<#>


meanings:
4951惡醯掣呾邏，梵名 Ahi-cchattra，意譯為蛇蓋、蛇𦅄。為中印度古國名。又作堊醯掣呾邏國、阿喜掣多羅國、阿藍車多羅國。據大唐西域記卷四載，惡醯掣呾邏國周環三千餘里，大都城周環十七八里，地勢險固，盛產穀麥，並多林泉。其國民風淳樸，翫道篤學，有伽藍十餘所，僧徒千餘人，習學小乘正量部法。另有天祠九所，異道三百餘人，事奉大自在天，為塗灰外道。此國之名，據印度古代史詩大敘事詩（梵 Mahābhārata，音譯摩訶婆羅多）載，為般闍羅國（巴 Pañcāla）北部之首都，其遺址靠近恆河支流羅摩恆 {河（Rāmagaṅgā），位於巴雷利（Bayeli）之西約二十九公里處，存有三十二塔。〔佛母大孔雀明王經卷中、大智度論卷三、翻梵語卷八〕


meanings:
4952梵語 māra。音譯作魔羅。指能破壞求道之心志，障害善事，並破壞自他身命之惡神、鬼神。亦即擾人修行之惡人、惡事、惡神之通稱。南北傳經典，尤以阿含經典為然，對惡魔侵擾佛陀及弟子之身心，有詳盡而生動之描述。如雜阿含經卷三十九，佛陀以偈頌說明「魔」之境界（大二‧二九○上）：「色、受、想、行、識，非我及我所；若知真實義，於彼無所著。心無所著法，超出色結縛，了達一切處，不住魔境界。」南傳相應部經典之惡魔相應（巴 Mārasaṃyutta）中，亦有類似記載，根據其中所述，可考察惡魔之性格。某次，弟子羅陀問佛陀：「何謂惡魔?」佛陀言：「色（有形者）為魔，受（感覺）為魔，想（表象）為魔，行（意志之構想力）為魔，識（判斷作用）為魔。」而凡有所想、所見、所聞等，皆為「執著」之根源，故皆可視為魔。　又佛陀成道未久，於菩提樹下靜坐思惟，其時惡魔波旬即前來嬈亂，對佛陀道（大二‧二八六下）：「瞿曇若自知，安隱涅槃道，獨善無為樂，何為強化人?」此一偈頌，於相應部之惡魔相應為：「汝既了悟不死安穩之道，汝一人實踐即可，何必更教他人、度他人?」　惡魔相應又載，某日，佛陀往村中乞食未得，空鉢而歸，惡魔見而語之：「如再度往乞，大師必能得食。」佛陀詠詩答之：「雖未得食，吾亦樂之，如光音天以喜為食而住。」或謂此乃佛陀對食欲之兩重心境表現。此一偈頌，雜阿含經卷三十九載為（大二‧二八八上）：「正使無所有，安樂而自活；如彼光音天，常以欣悅食。正使無所有，安樂而自活；常以欣悅食，不依於有身。」　又如惡魔相應所載，某次惡魔云：「有子者從其子而喜，有牛者從其牛而喜；此乃 因人有所依恃始得歡喜，若無所依恃，則無歡喜。」佛陀聞之則謂：「有子者因其子而憂，有牛者因其牛而憂；此乃因人有所依恃故憂，若無所依恃則無憂。」上述對親情與財富「有所依恃則喜」、「有所依恃則憂」兩種截然相悖之觀點，若干學者解釋為可能是佛陀一己內心所產生之兩重心境。　除阿含經典外，其他如普曜經卷六降魔品、佛本行集經卷二十五、大品般若經卷十三魔事品、大佛頂首楞嚴經卷六、方廣大莊嚴經卷七往尼連河品、卷九降魔品、大毘婆沙論卷四十四、卷一九七、大智度論卷五十六、卷五十八等經論中皆廣載惡魔（或魔波旬）之名相、語意、嬈害佛陀或諸修行者、破壞善法等之事跡。（參閱「波旬」3437、「魔」6885）


meanings:
① Lười biếng, biếng nhác: 懶惰 Biếng nhác, lười biếng; ② Uể oải.


meanings:
（梵 pradāsa，藏 ḥtshig-pa）心所名。七十五法之一，百法之一。俱舍家以之爲小煩惱地法之一，唯識家以之爲隨煩惱之一，二家對其解釋稍有不同。(1)俱舍家以爲惱是指堅執諸惡事，雖知是惡但不肯接受他人諫勸以改過，而自己亦懊惱煩悶。《俱舍論》卷二十一雲（大正29·109c）︰‘惱謂堅執諸有罪事，由此不取如理諫悔。’(2)唯識家以爲惱是指追想忿恨的事緣，或觸現在的違緣而心懊惱。如《成唯識論》卷六雲（大正31·33b ）︰‘忿恨爲先，追觸暴熱狠戾爲性，能障不惱蛆螫爲業。’又，俱舍家以惱是見取見之等流而立一別體，唯識家則在嗔之分位上假立惱，說惱幷無別體。<#>［參考資料］　《成實論》卷九〈嗔恚品〉；《大毗婆沙論》卷四十二；《雜阿毗曇心論》卷四；《入阿毗達磨論》卷上；《瑜伽師地論》卷五十五；《顯揚聖教論》卷一。<#>


meanings:
① Não, buồn bực, như áo não 懊惱 áo não, trong lòng tấm tức không yên.


meanings:
① Giận, cáu, tức giận, tức tối, bực mình: 他已經惱了，不必再講了 Anh ta đã tức giận, đừng nói nữa; 叫人又惱又氣 Làm cho người ta vừa giận vừa tức; 你別惹惱了他 Anh đừng trêu tức nó; ② Buồn, buồn bực: 煩惱 Buồn bực.


meanings:
（梵 saṃjñā，巴 saññā，藏 ḥdu-śes）指造成概念及表像之作用，或指所作之概念及表像。依感覺或知覺而起認識作用時，如‘紅花’、‘白布’之紅、白、花、布等等概念，或造成概念之功能即爲想，即浮現心中之相。‘想’有苦想、樂想、無常想、不淨想、厭惡想、大想、小想等，爲五蘊之一，心所法之一。俱舍家以之爲十大地法之一，唯識家以之爲五遍行之一。<#>《俱舍論》卷一雲（大正29·4a）︰‘能取像爲體，即能執取青黃、長短、男女、怨親、苦樂等相。此複分別成六想身，應如受說。’此中，所謂六想者，即指眼觸所生之想、耳觸所生之想，乃至鼻、舌、身、意觸等所生之想，隨所依六根之不同，而有六種不同之想。<#>《成唯識論》卷三（大正31·11c）︰‘于境取像爲性，施設種種名言爲業。’此謂‘想’系取所緣境像于心中而安立之，以安立故，起種種名言。亦即若無此取像之想，則無由施設名言。<#>◎附一︰〈三想〉（摘譯自《望月佛教大辭典》）<#>(一)三種惡想︰又名三惡想，或三不善想（梵tisro 'kuśala-saṃjñāh!，巴tisso akusala-saññā）。(1)欲想，又名貪欲想；(2)嗔恚想，又名嗔想或恚想；(3)殺害想，又名害想或惱想。《增一阿含經》卷十三雲（大正2·614c）︰<#>‘有此三觀想。云何爲三？所謂觀欲想、嗔恚想、殺害想，是謂比丘有此三想。比丘當知，若有觀欲想，命終時便墮地獄中。若觀嗔恚想，命終時生畜生中。所謂鶏狗之屬、蛇虺之類而生其中。若觀害想亦命終者生餓鬼中，形體燒然，苦痛難陳。’<#>又，《無量壽經》卷上雲（大正12·269c）︰‘不生欲覺、嗔覺、害覺。不起欲想、嗔想、害想。’此中，關于欲等三覺與三想之別，淨影《無量壽經義疏》卷上雲（大正37·104b）︰<#>‘不起欲想，名離欲覺；不起嗔想，名離嗔覺；不起害想，名離害覺。亦可前言不生三覺，就始彰離，不起欲想嗔想害想，據終明離。未對境界，預起邪思，名之爲覺。對緣生心，說爲三想。’<#>《無量壽經連義述文贊》卷中，似破淨影之後說而取前說，彼文雲（大正37 ·154a）︰‘今即三覺之因如次三想，取境分齊方生欲等故。然即不貪名利故不生欲覺，不惱衆生故不生嗔覺，不損物命故不生害覺。三覺不生必絕三想故亦兼之。’<#>(二)三種善想︰三善想（梵tisrah! kuśala-saṃjñāh!，巴tisso kusala-saññā）︰(1)出要想，又名出離想；(2)不害想；(3)不恚想。《增一阿含經》卷十三雲（大正2·614c）︰<#>‘複有三想。云何爲三？所謂出要想、不害想、不恚想。若有人有出要想者，命終之時生此人中。若有不害想者，命終時自然天上。若有人不殺心者，命終時斷五結，便于彼處而般涅槃。’<#>(三)在家菩薩見乞者應起之三想︰即(1)善知識想；(2)他世富想，又稱令後世大富想；(3)菩提基想，又稱令得佛道想。《大寶積經》卷八十二雲（大正11·474c）︰‘在家菩薩若見乞者應起三想，何等爲三？善知識想、他世富想、菩提基想。’幷列舉三十三種之三想。<#>(四)三種斷貪等煩惱之想︰(1)斷想；(2)離想，又名離欲想；. 滅想，又名盡想。《大毗婆沙論》卷二十九雲（大正27·149c）︰‘有三想，謂斷想、離想、滅想。（中略）云何斷想？答︰除愛結餘結斷諸想解名斷想。云何離想？答︰愛結斷諸想解名離想。云何滅想？答︰諸餘順結法斷諸想解名滅想。’又，《大智度論》卷二十三雲（大正25·232c）︰<#>‘複次斷三毒故名爲斷，離愛故名爲離，滅一切苦更不生故名爲盡。複次行者于暖法、頂法、忍法、世間第一法正智慧觀，遠諸煩惱是名離想；得無漏道，斷諸結使，是名斷想；入涅槃時滅五受衆不復相續，是名盡想。斷想有餘涅槃，盡想無餘涅槃，離想二涅槃方便門。是三想有漏無漏故，一切地中攝。’<#>(五)念佛時所生的三種想︰(1)歸命想，(2)引攝想，(3)往生想。《往生要集》卷中雲（大正84·56b）︰‘若有不堪觀念相好，或依歸命想，或依引攝想，或依往生想，應一心稱念。’<#>◎附二︰〈十想〉（摘譯自《佛教大辭彙》）<#>十想，指十種觀想。即︰(1)無常想︰謂觀一切有爲法皆生滅無常。(2)苦想︰謂觀一切有爲法無常，皆由三苦、八苦所逼迫。(3)無我想︰謂觀一切法皆苦、不自在，皆由因緣所生、無自性，故無我。以上三想爲斷見惑所修。(4)食不淨想︰謂觀諸飲食皆由不淨因緣所生，故爲不淨物。(5)世間不可樂想︰謂觀一切衆生、國土皆有過惡，不可愛染。(6)死想︰謂觀衆生不免于死。(7)不淨想︰謂觀自他之身皆不淨，由生至死時刻不淨。以上四想爲斷思惑所修。(8)斷想︰謂觀涅槃清淨無煩惱，當斷結使，證涅槃。(9)離想︰謂觀涅槃清淨，當離生死，證涅槃。(10)盡想︰謂觀涅槃清淨，盡結使及生死之業而證涅槃。以上三者爲修無學道者所修。<#>上述十想，修之者能斷三界結使，證得無漏聖果。又，《大乘義章》卷十四亦立十想義，作五門分別，但十想名義稍有不同，即無常想、苦想、無我想、厭食想、一切世間不可樂想、死想、不淨想、斷想、離想、滅想等十想。<#>［參考資料］　《大毗婆沙論》卷七十四；《雜阿毗曇心論》卷二；《阿毗曇甘露味論》卷上；《順正理論》卷二；《顯揚聖教論》卷一；《大乘五蘊論》；《成唯識論》卷三；《俱舍論光記》卷一、卷四；《成唯識論述記》卷三（末）。<#>


meanings:
5451梵語 saṃjñā，巴利語 saññā。音譯爲僧若。乃心所（心之作用）之名。五蘊之一。係動詞 jñā（知）與接頭語 saṃ（一切）連結而成，相當於現代語中「概念」一詞。俱舍宗以其爲十大地法之一，唯識宗則視其爲五遍行之一。指對境之像，於心中浮現之精神作用而言。即相當於表象之知覺，乃次於「受」（印象感覺）而起之心所作用。其所依之根爲眼、耳、鼻、舌、身、意六種；而由眼觸所生之想，乃至由意觸所生之想，計有六想（亦作六想身，身表複數）。其次，依所緣境之大、小、無量之別，而有大想、小想、無量想等三想。又欲想（貪欲想）、瞋想（瞋恚想）、害想（殺害想）等三想，謂三不善想或三惡想，乃與貪、瞋（發怒）、害（加害於人）等三種煩惱相應而產生之「想」。出離想、不恚想、不害想等三想，稱三善想，乃三不善想之相反。　此外，想爲觀想之意。大品般若經卷一，有無常想等十想之說；往生要集卷中亦謂，修念佛時，即是住於歸命想（一心歸佛）、引攝想（爲佛所引導）、往生想（往生淨土）等三想之中。〔大毘婆沙論卷七十四、俱舍論卷一、大乘阿毘達磨雜集論卷一、入阿毘達磨論卷上〕


meanings:
瑜伽三卷七頁云：想云何？謂了像。又云：想作何業？謂於所緣，令心發起種種言說為樂。二解 瑜伽五十五卷二頁云：想云何？謂三和合故，施設所緣，假合而取。此復二種。一、隨覺想，二、言說隨眠想。隨覺想者：謂善言說人天等想。言說隨眠想者：謂不善言說嬰兒等類、乃至禽獸等想。想作何業？謂於所緣、令心彩畫言說為樂。三解 顯揚一卷三頁云：想者：謂名句文身熏習為緣，從阿賴耶識種子所生，依心所起，與心俱轉相應，取相為體，發言議為業。如經說：有六想身。又說：如其所想而起言議。四解 成唯識論三卷二頁云：想、謂於境取像為性。施設種種名言為業。謂要安立境分齊相，方能隨起種種名言。五解 俱舍論四卷三頁云：想、謂於境取差別相。六解 界身足論上二頁云：想云何？謂想、等想、現想，已想、當想，是名想。七解 品類足論一卷三頁云：想云何？謂取像性。此有三種。謂小想、大想、無量想。八解 品類足論二卷十五頁云：想云何？謂想、等想、增上想，已想、想類，是名為想。


meanings:
① Tưởng tượng. Lòng muốn cái gì nghĩ vào cái ấy gọi là tưởng. ||② Tưởng nhớ. Phàm sự vật gì đã qua mà nhớ lại hay chưa tới mà đã dự tính đến đều gọi là tưởng. Như hồi tưởng đương niên 回想當年 nghĩ lại năm ấy, miện tưởng lai nhật 緬想來日 tưởng xa đến ngày sau, v.v. ||③ Liệu định, như tưởng đương nhiên nhĩ 想當然耳 tưởng lẽ phải như thế vậy.


meanings:
① Nghĩ, suy nghĩ, nghĩ ngợi: 敢想敢說敢做 Dám nghĩ dám nói dám làm; 讓我想一想 Để tôi nghĩ ngợi cái đã; ② Nghĩ rằng, cho rằng, đoán chừng, chắc rằng: 我想她今天不會來 Tôi chắc cô ta hôm nay không đến; 想當然耳 Chắc đương nhiên thế; ③ Mong, muốn, ước ao, dự định: 誰不想進步呢 Ai mà chẳng muốn tiến bộ; ④ Tưởng nhớ, nhớ nhung, nhớ: 想家 Nhớ nhà; 我們很想你 Chúng tôi rất nhớ anh.


meanings:
mental functions of feeling and perception are extinguished


vietnamese:
tưởng thụ diệt lạc vi lạc trung đệ nhất <pttđ>


vietnamese:
tưởng thụ diệt thân tác chứng cụ túc trụ giải thoát <pttđ>


vietnamese:
tưởng sai biệt thí thiết kiến lập tướng <pttđ>


meanings:
如五蘊中說。二解 如名色差別中說。三解 五蘊論二頁云：云何想蘊？謂於境界、取種種相。四解 廣五蘊論三頁云：云何想蘊？謂能增勝取諸境相。增勝取者：謂勝力能取。如大力者、說名勝力。五解 俱舍論一卷十一頁云：想蘊、謂能取像為體。卽能執取青黃長短男女怨親苦樂等相。此復分別，成六想身。應如受說。六解 品類足論二卷十四頁云：想蘊云何？謂六想身。卽眼觸所生想、乃至意觸所生想。七解 集異門論十一卷一頁云：云何想蘊？答：諸所有想、若過去，若未來，若現在，若內，若外，若粗，若細，若劣，若勝，若遠，若近；如是一切、略為一聚，說名想蘊。諸所有想者：云何名為諸所有想？答：盡所有想、謂六想身。何等為六？謂眼觸所生想，耳鼻舌身意觸所生想。如是名為諸所有想。若過去若未來若現在者：云何過去想？答：若想、已起，已等起；已生，已等生；已轉，已現轉；已聚集，已出現；落謝過去，盡滅離變；過去性，過去類，過去世攝；是名過去想。云何未來想？答：若想、未已起，未已等起；未已生，未已等生；未已轉，未已現轉；未聚集，未出現；未來性，未來類，未來世攝；是名未來想。云何現在想？答：若想、已起，已等起；已生，已等生；已轉，已現轉；聚集出現；住未已謝，未已盡滅，未已離變，和合現前；現在性，現在類，現在世攝；是名現在想。若內若外者：云何內想？答：若想、在此相續，已得不失；是名內想。云何外想？答：若想、在此相續，或本未得，或得已失。若他相續。是名外想。若粗若細者：云何施設粗想細想？答：觀待施設粗想細想。復如何等？答：若觀待無尋唯伺想；則有尋有伺想名粗。若觀待有尋有伺想；則無尋唯伺想名細。若觀待無尋無伺想；則無尋唯伺想名粗。若觀待無尋唯伺想；則無尋無伺想名細。若觀待色界想；則欲界想名粗。若觀待欲界想；則色界想名細。若觀待無色界想；則色界想名粗。若觀待色界想；則無色界想名細。若觀待不繫想；則無色界想名粗。若觀待無色界想；則不繫想名細。如是施設粗想細想。如是名為若粗若細。若劣若勝者：云何施設劣想勝想？答：觀待施設劣想勝想。復如何答？答：若觀待有覆無記想；則不善想名劣。若觀待不善想；則有覆無記想名勝。若觀待無覆無記想；則有覆無記想名劣。若觀待有覆無記想；則無覆無記想名勝。若觀待有漏善想；則無覆無記想名劣。若觀待無覆無記想；則有漏善想名勝。若觀待無漏善想；則有漏善想名劣。若觀待有漏善想；則無漏善想名勝。若觀待色界想；則欲界想名劣。若觀待欲界想；則色界想名勝。若觀待無色界想；則色界想名劣。若觀待色界想；則無色界想名勝。若觀待不繫想；則無色界想名劣。若觀待無色界想；則不繫想名勝。如是施設劣想勝想。如是名為若劣若勝。若遠若近者：云何遠想？答：過去未來想。云何近想？答：現在想。復次云何遠想？答：若想、過去，非無間滅；若想、未來，非現前起；是名遠想。云何近想？答：若想、過去，無間已滅；若想、未來，現前正起。是名近想。如是名為若遠若近。如是一切略為一聚者：云何一切略為一聚？答：推度思惟稱量觀察，集為一聚。是故名為如是一切略為一聚。說名想蘊者：云何說名想蘊？答：於此想蘊，顯想顯蘊顯身顯聚。是故名為說名想蘊。


meanings:
(văn) Lo, lo sợ: 惴惴不安 Lo ngay ngáy, nơm nớp lo sợ.


meanings:
① Sợ hãi. Như vô nhâm hoàng tủng 無任惶悚 sợ hãi khôn xiết.


meanings:
Hoảng, hoảng hốt, sợ hãi: 驚惶 Kinh hoảng; 無任惶悚 Sợ hãi khôn xiết.


meanings:
(văn) ① Ngu xuẩn, đần độn (như 蠢, bộ 蟲).


meanings:
① Lo. Không có anh em nào cũng gọi là quỳnh (trơ trọi).


meanings:
(văn) ① Người không có anh em, người cô độc: 惸孤 Cô độc; 惸獨 Người cô độc không nơi nương tựa; ② Lo.


meanings:
5456悉曇字???（ja）。爲悉曇五十字門之一，亦爲四十二字門之一。又作闍、社、若、搓、嵯、喏、𦂍、諾。瑜伽金剛頂經釋字母品（大一八‧三三八下）：「惹字門，一切法生不可得故。」大智度論卷四十八（大二五‧四○七下）：「闍字門，入諸法生不可得故。」又云（大二五‧四○八下）：「若聞闍字，即知諸法生老不可得。闍提闍羅，秦言生老。」此中，闍提（梵 jāti）爲生義，闍羅（梵 jarā）爲老義，共以惹（ja）字始，故爲此說。古來又據大日經疏卷七，釋此字爲生之惹（ja）字，以區別酇（梵 jha）等。然在大般泥洹經卷五舉出「燒」（梵 jvala?）義，新華嚴經卷七十六等舉出「入世間海清淨」之義。〔光讚般若經卷七、放光般若經卷四、大般若經卷五十三〕


meanings:
① Rước lấy, như nhạ hận 惹恨 rước lấy sự ân hận. ||② Tục gọi sự khêu lên gợi lên một sự gì là nhạ. ||③ Xảy ra. ||④ Dắt dẫn.


meanings:
① Gây ra, chuốc lấy, rước lấy: 不要惹事 Không nên gây chuyện; 惹恨 Rước lấy điều ân hận; ② Khêu lên, gợi lên; ③ Xảy ra; ④ Khiến cho: 惹人注意 Khiến mọi người chú ý; ⑤ Trêu, trêu ghẹo, châm chọc: 這個孩子脾氣大，別惹他 Thằng bé này khó tính lắm, đừng trêu nó ⑥ Dắt dẫn.


meanings:
Gọi đủ: Nhạ nê đới thuỷ. Dài dòng dây dưa, không dứt khoát. Vân Môn quảng lục ghi: »不 惹 泥 水 作 麼 生 道。 – Nếu không cho dài dòng thì làm sao nói đây?«. Phần Dương ngữ lục q. thượng ghi: »咬 斷 兩 頭、 猶 是 惹 泥 帶 水。 – Cắt đứt hai đầu, cũng còn dây dưa không dứt khoát«.


meanings:
① Tỉnh táo, yên lặng mà vẫn sáng suốt gọi là tinh. ||② Lặng, tỏ ngộ.


meanings:
① Tỉnh táo; ② Lặng, tỏ ngộ. 【惺忪】tỉnh chung [xingsong] Mắt nhắm mắt mở, mắt ngái ngủ.


meanings:
① Xót xa, bùi ngùi. Như trắc nhiên bất lạc 惻然不樂 bùi ngùi không vui. ||② Thương xót. Trong lòng thương xót không nỡ làm khổ ai hay trông thấy sự khổ của người khác gọi là trắc ẩn 惻隱.


meanings:
(văn) ① Xót xa, bùi ngùi: 惻然不樂 Bùi ngùi không vui; ② Thương xót: 惻隱 Lòng thương xót không nỡ làm khổ ai, lòng trắc ẩn.


meanings:
① Xỉu mặt, như thiểu nhiên bất lạc 愀然不樂 xỉu mặt không vui. Có khi đọc là sậu.


meanings:
Xỉu mặt, tiu nghỉu. 【愀然】thiểu nhiên [qiăorán] (văn) ① Buồn bã, tiu nghỉu: 愀然不樂 (Vẻ mặt) tiu nghỉu không vui; ② Nghiêm sắc mặt.


meanings:
① Sầu, lo, buồn thảm. ||② Kêu thương, thảm đạm.


meanings:
① Buồn, sầu, rầu, lo: 憂愁 Buồn rầu; 多愁善感 Đa sầu đa cảm; 不愁吃，不愁穿 Không phải lo ăn lo mặc; 莫愁前路無知己，天下誰人不識君 Đừng buồn trên con đường trước mặt không có người tri kỉ, trong thiên hạ ai là người chẳng biết đến anh (Cao Thích: Biệt Đổng Đại); ② (văn) Làm buồn rầu: 楊花愁殺渡江人 Hoa dương liễu làm buồn chết dạ người sang sông (Trịnh Cốc: Hoài thượng biệt hữu nhân); ③ Lo nghĩ, lo lắng; ④ Đau đớn, đau buồn.


meanings:
① Tội lỗi. ||② Sai lầm, như khiên kì 愆期 sai hẹn. ||③ Bệnh ác.


meanings:
① Tội lỗi, lầm lỗi; ② Lỡ, sai, quá: 愆期 Lỡ kì, sai hẹn, lỗi hẹn, quá hạn; ③ Bệnh ác.


meanings:
① Hơn. Như nhiên tắc Sư dũ dư 然則師愈與 (Luận ngữ 論語) thế thì anh Sư hơn ư? ||② Càng, như cầu chi dũ cấp, khứ chi dũ viễn 求之愈急去之愈遠 cầu đấy càng kíp, nó càng lảng xa. ||③ Khỏi, bệnh khỏi hẳn gọi là toàn dũ 全愈.


meanings:
① Càng: 愈戰愈強 Càng đánh càng mạnh; 求之愈急去之愈遠 Cầu càng gấp thì nó lại càng lảng xa. 【愈發】dũ phát [yùfa] Như 愈加；【愈加】dũ gia [yùjia] Càng thêm, càng... hơn: 愈加美麗 Càng đẹp hơn xưa; ② Hơn, tốt: 不如認錯為愈 Chẳng thà nhận lỗi còn hơn; 然則師愈與？ Thế thì anh Sư hơn ư? (Luận ngữ); ③ Khỏi bệnh: 病愈 Khỏi bệnh; 全愈 Bệnh khỏi hẳn.


meanings:
① Vui vẻ. Nét mặt hoà nhã vui vẻ gọi là du sắc 愉色. ||② Một âm là thâu. Cẩu thả, tạm bợ.


meanings:
Vui vẻ: 他面有不愉之色 Nét mặt nó có vẻ không vui.


meanings:
① Chí thành thực, dốc một chí. Khổn phức vô hoa 悃愊無華 thực thà không phù hoa.


meanings:
(văn) ① Thành thực, thật thà; ② Sầu muộn, phiền muộn, buồn phiền.


meanings:
① Ương ách, bướng, cứ tự ý làm càn không chịu nghe ai gọi là cương phức 剛愎.


meanings:
Khăng khăng, ương bướng, cố chấp: 剛愎自用 Khăng khăng một mực (ngoan cố).


meanings:
瑜伽一卷十頁云：意、謂恆行意，及六識身無間滅意。初唯第七識。由具思量依止二義，說名為意。後通餘識。但由依止名意。二解 瑜伽三卷十二頁云：又諸世間、依此假立種種名想，謂之有情、人、與命者、生者、意者、及儒童等。故名為意。三解 瑜伽六十三卷十二頁云：末那、名意。於一切時，執我我所、及我慢等；思量為性。四解 顯揚一卷二頁云：意者：謂從阿賴耶識種子所生，還緣彼識。我癡、我愛、我我所執、我慢、相應。或翻彼相應。於一切時，恃舉為行；或平等行。與彼俱轉，了別為性。如薄伽梵說：內意處不壞，外法處現前、及彼所生作意正起，是所生意識得生。五解 無性釋一卷十五頁云：等無間義故思量義故意成二種者：此釋意名。六解 成唯識論四卷八頁云：論曰：次初異熟能變識後，應辯思量能變識相。是識聖教、別名末那。恆審思量，勝餘識故。此名何異第六意識？此持業釋。如藏識名。識卽意故。彼依主釋。如眼識等。識異意故。然諸聖教、恐此濫彼，故於第七，但立意名，又標意名，為簡心識。積集、了別、劣餘識故。或欲顯此與彼意識為近所依；故但名意。七解 集論一卷十二頁云：何等為意？謂一切時緣阿賴耶識。思度為性。與四煩惱恆相應。謂我見、我愛、我慢、無明。此意徧行一切善不善無記位。唯除聖道現前，若處滅盡定，及在無學地。又六識以無間滅識為意。八解 五蘊論七頁云：最勝意者：謂緣阿賴耶識為境。恆與我癡、我見、我慢。及我愛等、相應。此識前後一類，相續隨轉。除阿羅漢果及與聖道滅盡等至現在前位。


meanings:
① Ý chí. trong lòng toan tính gì gọi là ý. Trong văn thơ có chỗ để ý vào mà không nói rõ gọi là ngụ ý 寓意. ||② Ức đạc. Như bất ý 不意 không ngờ thế, ý giả 意者 sự hoặc như thế, v.v. ||③ Ý riêng. ||④ Nước Ý (Ý-đại-lợi). ||⑤ Nhà Phật cho ý là phần thức thứ bảy, tức là Mạt-na-thức, nó hay phân biệt nghĩ ngợi.


meanings:
① Điều suy nghĩ trong lòng, ý, ý tưởng: 意合心投 Ý hợp nhau lòng phục nhau; ② Ý muốn, ý hướng, ý nguyện, nguyện vọng: 人意 Ý muốn của con người; 這是他的好意 Đây là lòng tốt của anh ấy; ③ Ý, ý nghĩa: 詞不達意 Từ không diễn được ý nghĩa; ④ Sự gợi ý, vẻ: 天氣頗有秋意 Khí trời khá gợi nên ý mùa thu, khí hậu có vẻ thu; ⑤ Ngờ, tưởng nghĩ: 出其不意 Bất ngờ; ⑥ [Yì] Nước Ý, nước I-ta-li-a.


meanings:
Trên ý sinh ý. Đối với cơ duyên ngữ cú, dùng ý nghĩa thông thường để lí giải, nhận thức và phát huy. Bích Nham Lục q. 1 ghi: »若 向 言 上 生 言。 句 上 生 句。 意 上 生 意。 作 解 作 會。 不 唯 帶 累 老 僧。 亦 乃 辜 負 雪 竇。 – Nếu nhằm trên lời sinh lời, trên câu sinh câu, trên ý sinh ý, tạo nên sự hiểu biết thì không chỉ làm luỵ lão tăng mà còn cô phụ Tuyết Đậu«.


vietnamese:
ý bất dữ ngũ biệt cảnh tâm sở tương ưng <pttđ>


vietnamese:
ý bất dữ tứ bất định tâm sở tương ưng <pttđ>


vietnamese:
ý bất dữ tiểu thập trung nhị tuỳ phiền não tương ưng <pttđ>


meanings:
reverent harmony in mental unity in faith


meanings:
(foreign) realm of the function of the sixth (mano) consciousness (mano-gati)


meanings:
Chỉ cho Thiền tông học, vì tu tập thiền yếu cần phải nghiêng nặng về ý nghiệp. Thiền Nguyên Chư Thuyên Tập Đô Tự thượng, phần 1 (Đại 48, 400 trung): »經 是 佛 語、 禪 是 佛 意。 諸 佛 心 口、 必 不 相 違。 – Kinh là lời Phật, Thiền là ý Phật, Tâm và khẩu của chư Phật không trái nhau«.


meanings:
（藏 Ye-śes dpal-ḥbyor；1704～1776）西元十八世紀的西藏學僧。又稱松巴堪布（Sum-pa mkhan-po），意爲出身于松巴的堪布。出生于青海安多（Amdo）的貢倫寺（Dgon-luṅ）附近。天賦聰慧，九歲入佑寧寺（即郭隆寺），從各大喇嘛學習佛典、哲學、論理、修辭、佛教禮儀、各派教義、數學、醫學、樂聲、經典、怛特羅、繪畫。對天文、觀相尤爲精通。聲名遠播至中國內地及西藏、蒙古等地。<#>二十歲時前往拉薩，成爲別蚌寺（H!bras-spuṅs）學僧。翌年赴藏州，從班禪五世羅桑意希（Blo-bzan ye-śes）受具足戒。二十三歲接任別蚌寺葛曼（Sgo-maṅ）學舍的勘布，任職五年後返回安多。三十四歲，奉清高宗之命，于乾隆二年（1737）與第十五世章嘉呼圖克圖同行入京覲見，被封爲蒙古諸王之師，以及呼圖克圖稱號。居留中國九年期間，校訂散見于中國內地的西藏佛典，完成後獲賜班智達（Paṇḍi-ta）的稱號及黃色肩衣。駐錫北京五年，每月均爲乾隆帝講解佛教，極受尊重。<#>其後，經由多倫等地返回安多。四十三歲任佑寧寺座主，幷將得自中國及蒙古的財寶贈予班禪、達賴兩喇嘛與色拉等大寺。示寂于1776年，享年七十三（一說卒于1788年，享年八十五）。著作頗多，有︰(1)《明鏡》（Kun-gsal meloṅ），屬數學、天文學書籍；(2)《甘露滴》（Bdud-rtsi thig-pa），屬醫學書籍；(3)《水晶鏡》（Sel-dkar meloṅ），爲診斷書籍；(4)《身口意中比例》（Sku-sruṅ-thugs-rtendkyil thig-tshad），屬造像、圖表等構造比例書籍；(5)《如意寶珠史》（Dpag-bsam ljon-bzaṅ），佛教史；(6)《閻浮提概說》（H!dsam-gliṅ spyi-bśad），地理書。除上述諸書外，另有修辭、詩文、戲劇、佛教咒法、瑜伽、預言、禪定等相關著作。在其所有著作中，以《如意寶珠史》最爲著名。該書內容叙述印度及中國漢、藏、蒙古各地的佛教發展史。成書于清·乾隆十三年（1748）。<#>［參考資料］　楊和〈松巴堪布及其所著之青海記〉（《現代佛教學術叢刊》{77}）。<#>


meanings:
Chỉ hoạt động của ý niệm tư duy thông thường. Mật Am ngữ lục ghi: »坐 斷 情 塵 意 想、 不 落 見 聞 覺 知。 – Quét sạch bụi nhơ của tục tình, cắt đứt hoạt động của ý niệm tư duy thông thường, chẳng rơi vào cảm giác nhận thức«.


vietnamese:
ý ư dĩ chuyển y vị dữ nhị thập nhất tâm sở tương ưng <pttđ>


vietnamese:
ý ư vị chuyển y vị dữ thập bát tâm sở tương ưng <pttđ>


meanings:
Gọi tắt: Chỉ. Ý định, mục đích, tôn chỉ của một điều tâm niệm. Bùi Hưu ngữ lục ghi: »休 即 起 前 問、 師 朗 聲 問： 裴 休。 公 應 諾、 師 曰： 在 什 麼 處？ 公 當 下 知 旨、 如 獲 髻 珠、 曰： 吾 師 眞 善 知 識 也！ 示 人 刻 的 若 是、 何 薄 沒 於 此 乎 時 眾 愕 然。 – Hưu lặp lại câu hỏi trước. Sư (Hoàng Bá) liền to tiếng gọi: Bùi Hưu! Tướng công ứng thinh: Dạ. Sư hỏi: Ở đâu? Ngay đó Tướng công nhận ra ý chỉ của thiền, như được hạt châu trên búi tóc, liền thưa: Thầy tôi đúng là bậc thiện tri tức, chỉ dạy người chín chắn dường ấy. Cớ sao lại mai một ở đây? Đại chúng trong chùa rất ngạc nhiên«.


meanings:
（梵 mana-indriya，藏 yid-kyi dbaṅ-po）(一)六根之一︰指知覺器官所有的知覺能力，亦即掌管知覺作用的心。在十八界中名爲意界或意根界。依《俱舍論》卷一所述，此意根雖非離六識而另有其體，但十八界中所以另立意界，是因前五識是以眼等五根爲各自之所依，第六意識別無所依，爲成此依故說意界。但俱舍等小乘家不許六識俱轉，因此，六識中的任何一識起時，是以無間滅的六識身之一爲等無間依。所以，前五識是以無間滅的意及五根爲所依，第六識唯以意根爲所依。在唯識大乘方面，因允許八識俱轉，所以，八識各以自類爲開導依，第七末那識是第六意識的近所依，因此，特名之爲‘意’。<#>(二)二十二根之一︰指六識界與意界的七心界。如《俱舍論》卷二雲（大正29·13a）︰‘意根通是七心界攝’。<#>［參考資料］　《法蘊足論》卷十；《阿毗達磨發智論》卷十四；《大毗婆沙論》卷一四四、卷一四五；《俱舍論》卷三；《俱舍論光記》卷一～卷三；《成唯識論》卷十。<#>


vietnamese:
ý sinh bát diếp đại liên hoa vương <đpb>


meanings:
（梵 mano-maya-kāya，藏 thugs-lasbyuṅ-baḥi sku）指不假父母精血等緣，唯由心意業力所化生之無實質之身。又作意成身、意成色身。音譯摩奴末耶，又作摩■摩、摩■。中有之身、劫初之人、色界、無色界及變化之身等均屬此身。<#>《雜阿含經》卷三十四雲（大正2·244b）︰‘衆生于此處命終，乘意生身，生于餘處。’即將中有之身稱爲意生身。《中阿含經》卷四十三〈意行經〉則將色界初禪天到無色界之第四有頂天，皆稱意行生。即謂色、無色之諸天爲意生身。《大毗婆沙論》卷七十則廣列其種類，雲（大正27·363a）︰‘從意生者，謂劫初人及諸中有、色無色界幷變化身。’<#>又，大乘中，將界外的變易身稱爲意生身，如《成唯識論》卷八雲（大正31·45a）︰<#>‘不思議變易生死，（中略）或名意成身，隨意願成故，如契經說，如取爲緣，有漏業因，續後有者，而生三有。如是，無明習地爲緣，無漏業因，有阿羅漢、獨覺、已得自在菩薩，生三種意成身。’<#>關于三種意生身，《楞伽經》卷三雲（大正16·497c）︰‘所謂三昧樂正受意生身、覺法自性性意生身、種類俱生無行作意生身。’‘三昧樂正受意生身’者，謂第三、第四、第五地菩薩修三昧時，證得真空寂滅之樂，普入一切佛刹，隨意無礙；‘覺法自性性意生身’者，謂第八地菩薩覺了一切諸法自性之性，如幻如化，悉無所有，以無量神力普入一切佛刹，迅速如意，自在無礙；‘種類俱生無行作意生身’，謂第九、第十地菩薩覺知一切法皆是佛法，若得一身，無量身一時普現，如鏡中之像，隨諸種類而得俱生，雖現衆像，而無作爲。<#>◎附︰印順〈意生身〉（摘錄自《勝鬘經講記》）<#>(一)阿含經中，意生身也是有的。什麽是意生身？有處約中有身說︰如從人中死到傍生中受生，在這人死以後，未生畜生間，也有生死身，名中有，或稱意成身。或約色無色界身說︰阿含經也說二種涅槃︰(1)有餘涅槃，(2)無餘涅槃。約古典的阿含經義說︰得不還果名有餘涅槃；得阿羅漢果，名無餘涅槃。三果聖人，上生而更不還來欲界受生，所得上界身，即名意生身。佛在世時，優陀夷與舍利弗，曾諍論意生身有色無色的問題，優陀夷硬說意生身是無色的，被佛呵斥。這樣，阿那含果得有餘涅槃，有意生身；阿羅漢果得無餘涅槃，意生身也沒有了。今《勝鬘經》略爲不同︰阿羅漢辟支佛是有餘涅槃，有變易生死，名意生身；證得無上菩提，才是無餘涅槃，無意生身。由此可知，阿含經中，約聲聞行者，辨有餘無餘，及意生身。而大乘同據這種舊說，而予以新的解說，約二乘果與佛果，而辨有餘無餘與意生身。所以我常說︰佛法本無大小，一切是依著同一的傳說，而作不同的解說。<#>(二)大力菩薩意生身，約菩薩位次說，這略有二說︰古典的解說，如《大智度論》說︰‘七地菩薩舍蟲身。’他是主張七地菩薩得無生法忍的，舍蟲身即舍分段身。一般衆生的身體，是一大蟲聚。因爲是蟲聚，所以有病有老有死。今七地菩薩舍蟲身而得法性生身──意生身，雖有刹那生滅，而不再有一般的病老死苦。由此，七地菩薩以前有分段生死，七地以後有變易生死的意生身。《法鼓經》也如此說︰‘七種學人及七住地菩薩，猶如生酥。得意生身阿羅漢辟支佛得自在力及九住十住菩薩，猶如熟酥。’前面說七種學人（小乘）及（大乘）七住地菩薩如生酥，後面又說及九住十住菩薩，可見得意生身的阿羅漢辟支佛，及得自在力的菩薩，即第八（住）地。這是從來有異說的，或說七地得無生忍，或說八地得無生法忍。此七地或八地以上，只有變易生死的意生身，大體還是一致。但在法相的經論中，所說又不同。如真諦譯的《無上依經》、《佛性論》，及功德賢譯的《楞伽經》，都明顯的說初地菩薩得意生身。《楞伽經》專約菩薩說有三種意生身︰(1)三昧樂正受意生身，指初地到六地的菩薩。(2)覺法自性意生身，即七地與八地菩薩。八地的意生身，與阿羅漢辟支佛所證的涅槃相等。(3)種類俱生無作行意生身，這是九地十地菩薩的意生身。如依此說，那末本經名大力菩薩，應等于楞伽的覺法自性意生身。此二說本有不同，然古人的會通，或依龍樹說︰鈍根七地得無生法忍，利根初地得無生法忍。唯識者說︰智增上菩薩，初地得意生身；悲增上菩薩，八地得意生身。<#>［參考資料］　《華嚴經疏》卷二十八；《無上依經》卷上；《究竟一乘寶性論》卷三；《勝鬘經一乘章》；《大乘義章》卷八（本）；《成唯識論述記》卷八（末）；新譯《華嚴經》卷三十八；《佛性論》卷三；《維摩經略疏》卷一；《仁王經疏》卷中（本）。<#>


vietnamese:
ý giới pháp giới ý thức giới hữu nhất sát na <pttđ>


vietnamese:
ý tri tam giới pháp cập vô lậu pháp <pttđ>


vietnamese:
ý dữ tứ chủng phiền não tương ưng <pttđ>


meanings:
faculty of consciousness among the six consciousnesses


meanings:
此亦中有之異名。瑜伽一卷十七頁云：以意為依，往生處故。此說身往；非心緣往。二解 如行差別中說。三解 如行有由種中說。四解 瑜伽八十卷十七頁云：又由遠離五種過失，應知意行。謂依現法義，有前四種；依後法義，有第五種。何等名為五種過失？一者、不忍過失。不能忍受現在過去不饒益事故。二者、覆藏過失。由覆藏故；惡作燒惱故。三者、貪染過失。希求諸欲、及受用故；希求出離怨故。四者、忘念過失。攝受不正見故。於斷、心迷亂故。五者、期願過失。由自輕賤、遠離廣大諸佛菩薩之所加被諸佛國土微妙願故。由微細意樂引發諸佛法故。於一切法殊勝世間興盛差別、起憍慢故。及願彼故。於分別菩薩藏教授勝解勝利無量標釋中，當知有無量無數勝解勝利。五解 集異門論三卷十六頁云：意行云何？答：意、亦名意行，意業、亦名意行，想思、亦名意行。於此義中，意說想思意行。所以者何？以想及思、是心所法，依止於心，繫屬於心，依心而轉，扶助於心，是故想思、說為意行。


meanings:
（梵 mano-vijñāna）指知覺的認識作用。爲‘六識’或‘八識’中之第六種。亦即六根中的意根緣六境中之法境，所生起的心識。佛家中大小乘對此皆有所論，茲略述如次︰<#>［俱舍宗所說］　此宗謂意識所依的意根爲無間滅的六識。雖然六識皆由意根而起，但是前五識別有所依的五根，而第六識則無別依，故以通依的意根爲所依。此系意根之識，故名意識。此識所緣的法境是三世十八界的一切法。<#>又，前五識之所緣，唯是色法，只是現在法；能緣之作用，僅系‘自性分別’而已。而第六意識之所緣，則廣及三世十八界之一切法；其能緣之作用，則通‘自性、隨念、計度’之三分別。<#>［法相宗所說］　此宗謂此識系依于意根之識，因此稱爲意識。此說同于小乘所談。然彼等謂意根有等無間緣依及俱有依二種。等無間緣依（即開導根）是無間滅之八識；俱有依是第七末那識。開導根是諸識通依，俱有依是第六識之不共依。將第六識名爲意識，是就不共依之第七末那而言，幷非就通依之開導根而言。《成唯識論》卷五雲（大正31·26a）︰‘雖六識身皆依意轉，然隨不共立意識名，如五識身無相濫過。’<#>雖然五識也依意根，然系依據不共所依之五根而立名，因此不稱爲意識，而稱爲眼識等。但第六識是以第七末那（意）爲不共所依，故名意識。《成唯識論》又謂（大正31·26a）︰‘唯依意，故名意識。’蓋前五識幷非只依于意根，也以五色根爲所依。第六識則無論等無間緣或俱有依，皆只依于意根，故名意識。<#>此識緣用廣大，普緣三世十八界一切諸法而無遺，故名廣緣識。<#>《成唯識論》卷七雲（大正31·37a）︰‘意識常現起，除生無想天，及無心二定，睡眠與悶絕。’此謂意識之‘五位無心’。亦即謂意識有不現起的‘五位’。此‘五位’之中，生無想天之初及命終時，暫時有想，中間的五百大劫則是無想。無心二定指無想定及滅盡定。無想定是無想天的因定，爲外道凡夫所修；滅盡定是無漏之無心定，爲二乘之身證、俱解脫聖者與地上菩薩所修。無想定只滅第六識，滅盡定則亦滅第七識。睡眠與悶絕也稱爲極睡眠與極悶絕。此亦爲無意識之時。<#>［起信論所說］　此論謂三細六粗九相中之前五相，名爲‘五意’，是法執所知障之位。第六執取相以下則稱爲意識，是人執煩惱障之位。《起信論》雲（大正32·577b）︰‘複次言意識者，即此相續識。依諸凡夫取著轉深計我我所，種種妄執隨事攀緣，分別六塵名爲意識，亦名分離識。又複說名分別事識，此識依見愛煩惱增長義故。’<#>◎附︰熊十力〈意識〉（摘錄自《佛家名相通釋》卷下）<#>意識，亦依其分位差別而說爲四︰(一)五俱意識，(二)獨散意識，(三)夢中意識，(四)定中意識。（中略）通途所謂意識，只相當于散意（具雲獨散意識）。（中略）問︰由何義故名獨散？答曰︰獨者，簡別五俱位；散者，簡別定位（凡夫未得定，心恒散亂故）。獨起思構故、行相粗動故（意識不與五識俱時，能獨起思構，而分別一切法，勢極猛利，如晨起而思昨日所嘗之饅首，停午而憶曩時所見之梅花，彼眼舌二識久已滅無，而意識獨起焉。又或冥搜哲學上之問題，色聲等識皆不現行，而意識獨起），故名獨散意識。亦雲散心（或雲散意），亦雲獨頭意（不與五識俱故，名獨頭意）。<#>云何五俱意識？謂即五識起時，意識定與之俱。依此，立俱意名。<#>［參考資料］　《俱舍論光記》卷二、卷三；《成唯識論》卷四、卷五、卷七；《大毗婆沙論》卷七十一；《雜阿毗曇心論》卷一；《五事毗婆沙論》卷下；《俱舍論》卷二、卷三；《瑜伽師地論》卷一、卷五十六、卷八十五；《大乘起信論義記》卷四。<#>


meanings:
5449<一>梵語 mano-vijñāna。六識（或八識、九識）中之第六識。在西洋哲學中視之爲「能把握客觀對象之心機能」。廣義言之，即吾人所有諸種經驗，從原始之感覺至高度之思考均包括在內。凡能統攝多種經驗內容之作用，皆稱爲意識。至於意識與物質之關係，乃哲學上之核心問題，觀念論（唯心論）否定物質之獨立性，視意識（思考、精神）爲一切之根源；反之，唯物論視意識爲物質（存在、自然）之產物。佛教則將精神分爲三：(一)心（梵 citta，集起），即精神之主體。(二)意（梵 manas，思量）。(三)識（梵 vijñāna，了別），即精神之作用。意識所附帶微細之精神作用（心所），雖有各種類別，但與心、意、識能完全把握對象之綜合性精神作用（心王）仍有其區別。狹義而言，意識即指六識或八識中之第六識。意識與物質界、現象界之關係，在大乘佛教，以唯識宗爲典型代表，特別強調物質界爲意識所現，此即佛教所謂之唯心論，而非存在論立場所謂之唯心論，乃係自實踐論立場來強調心之整體性，不主張心和意識爲唯一之存在。故知佛教所謂之心，並無實體可得（無自性），此爲佛教教義之根本原理。　蓋依唯識宗之說，眼、耳、鼻、舌、身等前五識各緣色、聲、香、味、觸等五種對境，然此五識僅由單純的感覺作用來攀緣外境，而不具有認識、分別對境之作用；第六意識始具有認識、分別現象界所有事物之作用，故又稱分別事識；乃前五識共同所依據者，故又稱意地。五識即須與此第六識共同俱起，方能了別對境。又以五識僅能各緣自境，故又稱各別境識；意識則能遍緣一切境，舉凡對內對外之境，不論有形無形，皆可廣緣，或過去、現在、未來三世，皆可亙及，具有比知、推測之作用，故又稱一切境識、廣緣識。　唯識宗又將意識分爲五俱意識與不俱意識兩種。(一)五俱意識，與前五識並生，明了所緣之境，故又稱明了意識。復可分爲：(1)五同緣意識，係與前五識俱起，且緣同一對境之意識。(2)不同緣意識，雖與前五識俱起，然緣其他之異境。(二)不俱意識，不與前五識俱起，而係單獨發生作用之意識。亦分二種：(1)五後意識，雖不與前五識俱起並生，然亦不相離而續起。(2)獨頭意識，有定中、獨散、夢中等三種之別。1.定中意識，又稱定中獨頭意識。係與色界、無色界等一切定心俱起之意識，乃禪定中發生之意識活動。2.獨散意識，又稱散位獨頭意識。係指脫離前五識而單獨現起，追憶過去、預卜未來，或加以種種想像、思慮等計度分別之意識。3.夢中意識，又稱夢中獨頭意識。乃於睡夢中朦朧現起之意識作用。又上記之外，亦有將意識概分爲明了意識、定中意識、獨散意識、夢中意識等四種，並稱爲四種意識。　要言之，第六意識乃八識中最猛利、最敏捷者，具有自由自在之能力，三界九地，一切迷悟昇沈之業，無一不由此意識所作。　又第七識爲末那識，末那之梵語爲 manas，意譯爲「意」，思量之義，若採取意譯，則易與第六意識混同。然此二識於梵語原文中皆有「意識」之意，此因第六識乃以末那識爲所依，故知第六識之所以稱爲「意」者，即由「依意之識」而來；第七之末那識，其原文 manas，則表示「意即是識」，其識之本身即名爲「意」。此乃兩者名義接近、所依與作用迥別，而一用音譯、一用意譯之緣故。〔大毘婆沙論卷七十一、俱舍論卷二、卷三、成唯識論卷七、大乘起信論、俱舍論光記卷二、卷三、百法問答鈔卷一〕（參閱「四種意識」1816）　<二>眼、耳、鼻、舌、身、意等六識之全部，亦統稱爲意識。


meanings:
Nhận thức của »ý căn« đối với »pháp« (muôn sự muôn vật ở thế gian), chỉ cho hoạt động tư duy, bao gồm các tâm lý: tưởng tượng, suy lý, phán đoán. Là 1 trong 6 thức. Trong các tác phẩm Thiền tông, từ »ý thức« phần lớn chỉ cho nhận thức của hoạt động tư duy do các nghĩa lí khái niệm tạo nên. Thứ nhận thức này không phù hợp với chủ trương chẳng lập tri giải, chẳng rơi vào tình niệm của nhà thiền đề xướng. Bích Nham Lục q. 1 ghi: »人 多 落 在 意 識 中、 須 是 向 語 句 未 生 前 會 取 始 得。 – Phần lớn mọi người đều rơi vào trong ý thức, cần phải lãnh hội trước khi lời nói chưa phát ra mới được«.


vietnamese:
ý thức diệc duyên phi hữu vi cảnh <pttđ>


vietnamese:
ý thức năng duyên tha cảnh cập duyên tự cảnh <pttđ>


meanings:
5448意志之趨向。即內心所欲表示之意向。佛陀說法有平等、別時、別義和補特伽羅等四種意趣，稱爲四意趣或四意。　(一)平等意趣，又作平等意。此爲蠲除分別見，立於平等之立場所說。例如，釋迦牟尼佛雖非昔日之毘婆尸佛，但站在平等之立場，其所證悟之真理，與諸佛平等不二，故亦可謂「我是毘婆尸佛」。　(二)別時意趣，又作別時意。即爲除去懈怠之障礙而宣說之教法。例如眾生修行之利益將見於別時，然爲免眾生懈怠，故以即時可得之方便說法鼓勵之，例如稱念阿彌陀佛即可往生極樂世界，此即最佳之說明。然此亦有二說，一爲一行別時意，一爲唯願別時意。前者謂不具足萬行則無法成佛，卻說唯念佛一行即可成佛，故又稱成佛別時意。後者謂不具足願行則不得往生，卻說僅憑發願即得往生，故又稱唯願無行別時意、往生別時意。以上兩種情況皆爲方便之說，若論具足萬行而成佛者，或願行具足而往生者，其實均得期於遙遠之未來。　(三)別義意趣，又作別義意。此指爲除去聽者輕慢教法之障，而以另一意義來說明之意趣。例如由於在過去世曾經承事諸佛，故今日得以了解大乘佛法。此「了解」其實便是「證悟」之意。　(四)補特伽羅意趣，又作眾生意樂意趣、眾生樂欲意。補特伽羅（梵 pudgala）係指人，意謂眾生。此乃隨順眾生之性格、志向而宣說各種教法，藉以打破其低層次之滿足感。例如對貪吝者則讚歎布施行爲；對執著於布施者，則斥責布施之行爲。〔攝大乘論卷中（梁譯）、攝大乘論卷上（魏譯）、攝大乘論釋論卷五、攝大乘論本卷中、觀經玄義分傳通記卷五〕


meanings:
mind like a horse and a heart like a monkey


meanings:
① Nghỉ. ||② Một âm là khái. Tham. ||③ Kíp, vội.


meanings:
① Nghỉ, ở không để lãng phí thời gian. Xem 忨; ② Tham; ③ Kíp, vội.


meanings:
① Âm âm 愔愔 tươi tỉnh. Tả cái dáng yên ổn hoà nhã. ||② Một âm là am. Lẳng lặng.


meanings:
① Hớt hải, kinh ngạc. Tả cái dáng sợ hãi cuống cuồng.


meanings:
(văn) Hoảng hốt, kinh ngạc, ngạc nhiên, sửng sốt, hớt hãi.


meanings:
(văn) ① Tin, thực (như 諶, bộ 言); ② 【斟諶】 châm kham [zhenchén] Chần chừ, do dự.


meanings:
① Ngu dốt. ||② Lừa dối. Như ngu lộng 愚弄 lừa gạt người. ||③ Lời nói khiêm. Như ngu án 愚按 kẻ ngu si này xét, ngu ý 愚意 như ý kẻ ngu dốt này.


meanings:
① Ngu dốt, ngu muội: 愚人 Người ngu dốt; ② Lừa bịp: 為人所愚 Bị người ta lừa bịp; ③ (khiêm) Kẻ ngu này, tôi: 愚見 Theo thiển ý (thiển kiến) của tôi; 愚按 Theo sự xét đoán của kẻ ngu này (của tôi).


meanings:
Hiệu của thiền tăng Trí Cập đời Nguyên. X. Trí Cập.


meanings:
5456<一>梵語 tṛṣṇā, toṣayati, priya，巴利語 piya 之意譯。又作愛支。十二因緣之一。意爲貪戀執著於一切事物。基督教向來被視爲愛的宗教，佛教中則以「慈悲」爲中心，而不直言「愛」字。佛陀曾喻示有關愛者，增支部經典即謂：「愛可生愛，亦可生憎；憎能生愛，亦能生憎。」故佛教言愛言憎，恰若手心、手背，爲一體之兩面。愛之愈深，則憎怨之可能愈大。　於南傳之法句經二一二偈中有言：「從愛生憂患，從愛生怖畏；離愛無憂患，何處有怖畏?」繼於同偈之中，又從「愛」轉變，而依次列出親愛（巴 pema）、欲樂（巴 rati）、愛欲（巴 kāma）、渴愛（巴 taṇhā）等四種。所謂愛，乃指對與自己有親族血緣關係之情愛而言；所謂親愛，乃對他人之友情；所謂欲樂，則是對某一特定人物之愛情；所謂愛欲，專指建立於性關係之情愛；所謂渴愛，指因過份執著以致於癡病之愛情。此五階段皆屬人類之愛，其本質皆以自愛爲前提，由自愛出發而至性愛，更甚者，以自愛爲主而形成變態情愛乃至於渴愛，此中層次逐漸加深，而未曾更變其型態。渴愛乃人類之愛的本體，由此種愛乃產生苦惱，更由此苦惱而生悲（梵 karuṇā，巴同），悲之原意即爲痛苦。人類不僅能感受自己之痛苦，亦能感受他人之苦惱，若對所有苦惱之人，皆以親切、友情待之，則可稱爲慈（梵 maitreya），而慈乃由「友」（梵 mitra）演變而來者，其意即含深刻之友情，故慈悲實爲愛之代名詞。慈悲之極致爲「無緣大慈」，意指吾人於毫無條件、毫無意識下，而能予任何人幸福，此亦稱大愛，爲佛教待人態度之最高表現。〔雜阿毘曇心論卷八、瑜伽師地論卷九十三、成唯識論述記卷八〕　<二>梵語 anunaya-saṃyojana。愛結之略稱。九結之一。又作隨順結。即指於境染著之貪煩惱。大毘婆沙論卷五十（大二七‧二五八上）：「云何愛結?謂三界貪。然三界貪於九結中總立愛結，七隨眠中立二隨眠，謂欲界貪，名欲貪隨眠；色、無色界貪，名有貪隨眠。於餘經中，立爲三愛，謂欲愛、色愛、無色愛。」是以三界之貪，總稱爲愛結。又集異門足論卷四謂，欲愛、色愛、無色愛等三愛，於諸欲中，諸貪等貪，執藏防護，耽著愛染，稱爲欲愛；於諸色中，諸貪等貪，執藏防護，耽著愛染，稱爲色愛；於無色中，諸貪等貪，執藏防護，耽著愛染，稱無色愛。又謂欲愛、有愛、無有愛之三愛，於諸欲中諸貪等貪，執藏防護，耽著愛染，稱爲欲愛（梵 kāma-tṛṣṇā）；色、無色界諸貪等貪，執藏防護，耽著愛染，稱爲有愛（梵 bhava-tṛṣṇā）；欣無有者於無有中諸貪等貪，執藏防護，耽著愛染，稱爲無有愛（梵 vibhava-tṛṣṇā）。此外，勝鬘經一乘章說五住地惑中，亦舉出欲愛住地、色愛住地、有愛住地等三名。北本大般涅槃經卷十三謂四諦中之集諦爲愛，而有二種、三種、四種、五種等之別，凡此種種，皆以貪名爲愛。〔大毘婆沙論卷四十八、卷四十九、卷五十六、卷一七三、成實論卷九貪相品、入阿毘達磨論卷上、俱舍論卷二十一〕　<三>梵語 preman 或 priya。即以不染污心愛樂法或愛師長之謂。大毘婆沙論卷二十九謂，愛有二種，染污謂貪，不染污謂信。俱舍論卷四（大二九‧二一上）：「愛謂愛樂，體即是信，然愛有二，一有染污，二無染污。有染謂貪，如愛妻子等；無染謂信，如愛師長等。」此明不染污之愛，其體是信。〔北本大般涅槃經卷十六、順正理論卷十一、成唯識論卷六〕 <四>悉曇字???（ai）。又作翳、嘢、藹。悉曇十二韻之一，五十字門之一。據方廣大莊嚴經卷四載（大三‧五六○上）：「唱愛字時，出勝威儀聲。」上引之勝威儀聲，其梵語 airyāpatha-śreyān-śabda 即含有此音「ai」。另據瑜伽金剛頂經釋字母品，謂此愛字有自在、自相、聖道勝等義。〔北本大般涅槃經卷八、大日經卷五布字品、悉曇藏卷五〕


meanings:
分別緣起初勝法門經十九頁云：復言：世尊！云何名愛？世尊告曰：謂於現在自體貪著。二解 瑜伽九十五卷十頁云：又於此中，無差別相，凡諸所有染污希求、皆名為愛。三解 如四種愛中說。四解 大毗婆沙論二十九卷十二頁云：云何愛？答：諸愛、等愛，喜、等喜，樂、等樂，是謂愛。此本論師、於異文義，得善巧故；以種種文、顯示此愛，而體無別。問：愛以何為自性？答：愛、有二種。一、染污。謂貪。二、不染污。謂信。問：諸貪、皆愛耶？答：應作順前句。謂貪、皆愛；有愛、非貪。此卽是信。問：諸信、皆愛耶？有作是說：諸信、皆愛；有愛、非信。謂染污愛。應作是說：信、有二種。一者、於境唯信不求。二者、於境亦信亦求。是故此中應作四句。有是信非愛。謂信不求。有是愛非信。謂染污愛。有亦信亦愛。謂信亦求。有非信非愛。謂除前相。五解 發智論二卷一頁云：云何愛？答：諸愛等愛，喜等喜，樂等樂，是謂愛。


meanings:
① Yêu thích. Như ái mộ 愛慕 yêu mến. ||② Quý trọng. Như ái tích 愛惜 yêu tiếc. Tự trọng mình gọi là tự ái 自愛. ||③ Ơn thấm, như di ái 遺愛 để lại cái ơn cho người nhớ mãi. ||④ Thân yêu. Như nhân mạc bất tri ái kì thân 人莫不知愛其親 người ta chẳng ai chẳng biết yêu thửa người thân. Tục gọi con gái người khác là lệnh ái 令愛, cũng viết là 嬡.


meanings:
① Yêu, thương, mến, yêu đương: 愛祖國 Yêu tổ quốc; 愛民 Yêu mến nhân dân; 愛其親 Yêu thương người thân của mình; 兼愛 Yêu cả mọi người; ② Ưa, thích: 愛打球 Thích chơi bóng; 他的所愛 Điều mà nó ưa thích; ③ Quý trọng: 愛公物 Quý của công; ④ Dễ, hay: 鐵愛生銹 Sắt dễ gỉ (sét); 她愛發脾氣 Cô ta dễ nổi giận; ⑤ Nói về con gái của người khác: 令愛 Cô nhà (ông).


meanings:
that which is liked and that which is disliked


meanings:
be separated from the things that one loves


meanings:
suffering experienced when we are separated from the persons and things which we love


meanings:
（梵 priya-viprayoga-duḥkha，巴 pi-ya-vi ppayoga-dukkha，藏 sdug-pa daṅ bral-baḥi sdug-bsṅal）與所愛之對象（包含人、事、物）別離時，所感受的痛苦。八苦之一。又稱恩愛別苦或哀相別離苦。《中阿含經》卷七〈分別聖諦經〉雲（大正1·468a）︰<#>‘愛別離苦者，謂衆生實有內六處，愛眼處，耳鼻舌身意處，彼異分散，不得相應，別離不會、不攝、不習、不和合爲苦，如是外處更樂覺想思愛，亦複如是。諸賢！衆生實有六界，愛地界，水火風空識界，彼異分散，不得相應，別離不會、不攝、不習、不和合爲苦，是名愛別離。’<#>《大毗婆沙論》卷七十八雲（大正27·402b）︰‘諸可愛境遠離身時，引生衆苦，故名愛別離苦。’即可愛之內六處及外六界與身別離時所生之苦，稱爲愛別離苦。<#>又，《大般涅槃經》卷十二雲（大正12·435b）︰<#>‘何等名爲愛別離苦？所愛之物破壞離散。所愛之物破壞離散亦有二種，一者人中五陰壞，二者天中五陰壞，如是人天所愛五陰，分別校計有無量種，是名愛別離苦。’<#>《五王經》以爲從兄弟、妻子等之離別所生之苦，稱爲愛別離苦。《大乘義章》卷三則兼取上述二說，雲（大正44·513a）︰‘何者是其愛別離苦？所別有二，一內二外，內者自身，外者所謂親戚眷屬及余資生。’<#>［參考資料］　《增一阿含經》卷十七；《正法念處經》卷五十七；《四諦經》。<#>


vietnamese:
ái vị tương ưng tĩnh lự đẳng định <pttđ>


meanings:
two afflictions of attachment and aversion, or craving and anger


meanings:
hypostases of the afflictions that are associated with emotion


meanings:
5461梵語 kāma，巴利語同。即貪愛之法。與愛著、愛染、愛執同義。古代印度人認爲人生之三大目的爲法（梵 dharma）、利（梵 artha）、愛等，即指真理之了解、財物之蓄積、性愛之享受。關於愛欲，有所謂之愛欲經（梵 Kāma-sūtra），此經被公認爲世界聞名之性愛指南，上流人士亦經由此指南而獲得性生活之指導。　原始佛教教團乃爲以僧侶（比丘）爲主之教團，而性慾則屬人類僅次於食慾之一種本能，故於僧侶教團中，制定嚴格之戒律，以超脫愛欲爲修行者之重要修行德目。進入大乘佛教時期，由於在家信眾參與教團，禁止愛欲成爲不可能，僅能對在家信眾加以善巧方便之限制。　所謂煩惱即菩提，乃是藉愛欲或其他能動搖人類心志之本能，在其不斷干擾中，去修證而進入了生脫死之悟境。


vietnamese:
ái pháp lạc pháp hỉ pháp chi tâm <pqđtđ>


meanings:
分別緣起初勝法經八頁云：復言：世尊！若取緣有、有緣生者；何緣不說取之與有、以為集諦？世尊告曰：愛能造作四種業故。一者、此愛於其自體境界受中，能作貪味繫縛業故。二者、此愛能作發起諸取業故。三者、此愛能作令先所引行等成有業故。四者、此愛能作死後續生業故。由是因緣，唯說此愛、以為集諦。二解 瑜伽五十八卷十九頁云：問：何故唯說貪愛為集諦相？答：由二因緣。一者、貪愛是願不願所依處故。二者、貪愛遍生起故。所以者何？由彼貪愛、於身財等所應期願，為現攝受故；便起期願。於非願處對治善中，為非所願現攝方便故；便起不願。由此願不願故，生死流轉，無有斷絕。當知遍起復有三種。一者、位遍。依一切受、差別轉故。謂由五門、喜和合故，喜不離故，喜不合故，喜乖離故，常隨自身而藏愛故。二者、時遍。謂緣去來今三世境故。三者、境遍。謂緣現法後法內身而起，亦緣已得未得境界而起。三解 瑜伽六十七卷十六頁云：問：若一切後有業煩惱、由相故，皆是集諦攝；何緣世尊、唯施設愛？答：此愛能起取故；能發業故；遍諸事故；此愛生時，普能發起十五種無義利故。如彼廣說。四解 如苦集聖諦中說。五解 俱舍論二十二卷九頁云：經就勝故；說愛為集。理實所餘亦是集諦。如是理趣、由何證知？餘契經中、亦說餘故。如薄伽梵伽他中言：業愛及無明、為因招後行令。諸有相續，名補特伽羅。 又契經說：五種種子，此卽別名說有取識。又彼經說：置地界中，此卽別名說四識住。故經所說、是密意言。阿毗達磨、依法相說。然經中說愛為卽者；遍說起因。伽他中說業愛無明皆為因者；具說生起及彼因因。云何知爾？業為生因，愛為起因，經所說故。又彼經中，次第顯示後行等有因有緣有緒故。為別建立種子及田；說有取識、及四識住。故非唯愛為集諦體。


vietnamese:
ái năng phát khởi thập ngũ vô nghĩa <pttđ>


meanings:
5457愛行，梵語 tṛṣṇā-carita；見行，梵語 dṛṣṭi-carita。<一>人類行爲中，依其性格可大別爲二類：(一)隨順他人之教誨而行動者，稱爲愛行。(二)不樂聽從他人之意見，而專恃己見以行動者，稱爲見行。據俱舍論卷十七載，愛行者惡之阿世耶（梵 āśaya，意樂），極爲躁動故，不斷善根；見行者惡之阿世耶，極堅深故，能斷善根。又大毘婆沙論卷一○九謂，見行者由空入正性離生，愛行者由無願入正性離生。〔北本大般涅槃經卷十五、大智度論卷二十一、俱舍論光記卷十六〕　<二>以見行與愛行爲煩惱之二種。「行」爲有爲法之總稱。其中，見行爲五見（其中包含身見等）、六十二見或九十五見之泛稱。廣義而言，見惑與見行亦可通用，貪欲（修惑）與愛行二義亦相通。一般言之，前者屬於理智上之煩惱，後者屬於情意上之煩惱。〔俱舍論卷六、俱舍釋論卷五、俱舍論光記卷六〕


vietnamese:
ái ngữ đế ngữ pháp ngữ tam cú phân biệt <pttđ>


vietnamese:
ái a lại da lạc a lại da hân a lại da hỉ a lại da <pttđ>


vietnamese:
ái phi ái cập câu tương vi phân biệt <pttđ>


meanings:
① Thích ý (thoả lòng). Tục quen đọc là thiếp.


meanings:
Vừa ý, thích ý, vừa lòng.【愜意】khiếp ý [qièyì] (văn) Vừa ý, vừa lòng, hài lòng, hợp ý, dễ chịu: 清風不時吹來，使人十分愜意 Gió mát thổi làm cho người ta rất dễ chịu.


meanings:
feeling, sensation, influence, sentiment, impression


meanings:
① Cảm hoá, lấy lời nói sự làm của mình làm cảm động được người gọi là cảm hoá 感化 hay cảm cách 感格. ||② Cảm kích, cảm động đến tính tình ở trong gọi là cảm. Như cảm khái 感慨, cảm kích 感激, v.v. ||③ Cảm xúc, xông pha nắng gió mà ốm gọi là cảm mạo 感冒. ||④ Cùng nghĩa với chữ 憾.


meanings:
① Cảm giác, cảm thấy: 身體偶感不適 Bỗng cảm thấy khó chịu trong người; 他感到自己錯了 Anh ấy thấy mình đã sai; ② Cảm động, cảm kích, cảm xúc, cảm nghĩ: 深有所感 Có nhiều cảm nghĩ; 十分感人 Rất cảm động; ③ Cảm ơn, cảm tạ: 請早日寄下為感 Mong gửi cho sớm thì rất cảm ơn; ④ Cảm hoá, làm cảm động, gây cảm xúc; ⑤ Tinh thần: 責任感 Tinh thần trách nhiệm; 民族自豪感 Tinh thần tự hào dân tộc.


meanings:
karma (activity) that brings about rebirth


meanings:
karma (activities) that bring about rebirth


meanings:
Cảm tạ, tiếp nhận trong niềm cảm kích. Tào Khê Đại Sư Biệt truyện: »朕 感 荷 師 恩、頂 戴 修 行、永 永 不 朽。 – (Đường Cao Tông) xuống chiếu rằng: … Trẫm cảm tạ ân đức của Đại sư, kính cẩn tu hành mãi mãi«.


meanings:
(?-860) Thiền tăng thời Bắc thuộc, thuộc dòng Vô Ngôn Thông đời thứ 1, nối pháp Thiền sư Vô Ngôn Thông. Sư họ Thị, pháp danh Lập Đức, người huyện Tiên Du (nay thuộc tỉnh Hà Bắc) Việt Nam. Sư trụ chùa Kiến Sơ ở làng Phù Đổng, huyện Tiên Du. Theo: Thiền Uyển Tập Anh.


meanings:
① Ngây, sửng, ngẩn: 發愣 Sửng sốt; 他愣了半天沒說話 Anh ta ngẩn người ra cả buổi không nói năng gì; ② (khn) Ngang ngạnh, bướng bỉnh, lỗ mãng: 愣小子 Đứa ngang ngạnh; 明知不對，他愣那麼說 Nó biết không đúng, mà cứ cãi bướng.


meanings:
顯揚一卷五頁云：愧者：謂依世增上，羞恥過惡為體。斷無愧障為業。如前乃至增長愧為業。如經說：愧於所愧；乃至廣說。二解 集論一卷六頁云：何等為愧？謂於諸過惡，羞他為體，業如慚說。三解 成唯識論六卷二頁云：云何為愧？依世間力，輕拒暴惡為性。對治無愧，止息惡行為業。謂依世間訶厭增上，輕拒暴惡，羞恥過罪。對治無愧，息諸惡業。四解 五蘊論三頁云：何為愧？謂世增上、於所作罪，羞恥為性。五解 廣五蘊論五頁云：云何愧？謂他增上、於所作罪，羞恥為性。他增上者：謂怖畏責罰。及譏論等所有罪失，羞恥於他。業如慚說。六解 大毗婆沙論三十五卷二頁云：云何愧？答：諸有愧、有所愧、有異愧、有恥、有所恥、有異恥、於諸罪中有怖有畏，深見怖畏，是謂愧。如彼廣釋。七解 集異門論一卷十一頁云：愧云何？答：如世尊說：諸有愧者、於可愧法而生於愧。可愧法者：謂諸惡不善法、乃至順當來生老死。彼於如是惡不善法生時，有愧、有所愧、有別愧，有恥、有所恥、有別恥，於諸罪中、有怖有畏。能見怖畏；是謂愧。八解 入阿毗達磨論上七頁云：愧、謂修習功德為行先，違癡等流，訶毀劣法。由此勢力，於罪見怖。九解 發智論二卷八頁云：云何愧？答：諸有愧、有所愧、有異愧，有恥、有所恥、有異恥，於諸罪中、有怖有畏，是謂愧。十解 品類足論三卷一頁云：愧云何？謂愧、等愧、各別愧，恥、等恥、各別恥，厭、等厭、各別厭，毀、等毀、各別毀，怖罪、懼罪、於罪見怖，是名為愧。


meanings:
① Thẹn, tự lấy làm thẹn, gọi là quý.


meanings:
Thẹn, xấu hổ, thẹn thò: 問心無愧 Không thẹn với lương tâm; 有愧 Lấy làm hổ thẹn; 不愧爲… Xứng đáng là...


meanings:
① Tình thực, như nhất khuynh tích tố 一傾積愫 dốc hết chân tình.


meanings:
Chân thành, chân tình: 情愫 Lòng chân thành; 一傾積愫 Dốc hết chân tình.


meanings:
① Mách bảo. ||② Một âm là sách. Như sách sách 愬愬 sợ hãi (tả cái dáng sợ hãi).


meanings:
(văn) Xót thương: 獨愴然而涕下 Một mình xót thương mà rơi lệ (Trần Tử Ngang).


meanings:
① Vui. ||② Khúc nhạc hát khi thắng trận về gọi là khải ca 愷歌.


meanings:
(văn) Vui, sướng: 愷歌 Khúc hát khải hoàn.


meanings:
① Ghín, cẩn thận. ||② Răn cấm, như thận độc 愼獨 phải răn cấm cẩn thận lúc một mình.


meanings:
① Thở dài. ||② Một âm là khái. Giận. ||③ Lại một âm là khải. Ðầy dẫy. ||④ Lại một âm nữa là hất. Ðến, cùng nghĩa như chữ 迄.


meanings:
Giận, căm thù: 同仇敵愾 Cùng chung mối thù, cùng căm thù địch.


meanings:
① Thiện. Cẩn nguyện 謹愿 trung hậu thành thực.


meanings:
Thành thật, chân thật, thật thà: 謹愿 Trung hậu thật thà.


meanings:
(?-1174) Thiền tăng đời Lí, dòng Vô Ngôn Thông đời thứ 10, nối pháp Thiền sư Viên Trí. Sư họ Nguyễn, quê ở làng Phù Cẩm, miền Bắc Việt Nam (tức làng Phù Cẩm, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh ngày nay).


meanings:
Thiền tăng đời Tống, người xứ Tiền Đường, nối pháp Thiền sư Linh Ẩn Thanh Tủng, thuộc tông Pháp Nhãn. Sư trụ viện La Hán, Tú Châu (nay là huyện Thiệu Hưng, tỉnh Chiết Giang). Sau trụ chùa Hương Nghiêm, Hàng Châu.


meanings:
(văn) ① Quấy rầy, quấy rối; ② Nhục; ③ Lo lắng.


meanings:
① Khuyên, giục, mình không muốn thế mà kẻ khác cứ xức làm thế gọi là túng dũng 慫慂.


meanings:
Khuyên, giục, xúi giục: 慫慂 Xúi giục. Như 恿 [yông].


meanings:
① Vui mừng. ||② Thao dâm 慆滛 phóng túng vô độ. ||③ Ngờ. ||④ Chứa. ||⑤ Qua, như nhật nguyệt kì thao 日月其慆 ngày tháng thửa qua.


meanings:
(văn) ① Qua, thoáng qua, qua nhanh: 日月其稻 Ngày tháng qua nhanh; ② Kéo dài; ③ Vui thích, vui sướng; ④ Đáng ngờ; ⑤ Che đậy; ⑥ Chứa; ⑦ Phóng túng: 慆淫 Phóng túng vô độ.


meanings:
① Lo. ||② Ân cần 慇勤 ân cần. ||③ Ủy khúc.


meanings:
(văn) ① Buồn rầu; ② Quan tâm, ân cần: 慇勤 Ân cần.


meanings:
① Lành, yêu rất mực. Cha mẹ yêu con gọi là từ. ||② Người trên yêu kẻ dưới cũng gọi là [b]từ. Chu cấp cứu giúp cho kẻ túng thiếu khốn cùng gọi là từ thiện sự nghiệp 慈善事業. ||③ Mẹ. Cha gọi là nghiêm 嚴, mẹ gọi là từ 慈, như gia từ 家慈, từ mẫu 慈母, v.v.


meanings:
① Hiền (từ), lành, từ thiện: 慈母 Mẹ hiền; ② (cũ) Mẹ: 家慈 Mẹ tôi; ③ (văn) Yêu, thương: 敬老慈幼 Kính già yêu trẻ; ④ [Cí] (Họ) Từ.


meanings:
Thiền tăng Hoài Thâm, tự Từ Thọ, sống vào đời Tống, được người đời gọi là Từ Thọ Thiền sư. X. Hoài Thâm.


meanings:
5799指慈（巴 Mettiya）與地（巴 Bhummajaka）二比丘，爲佛陀之弟子。據五分律卷三載，慈、地二比丘爲兄弟，福德極薄，分臥具、食物及差會時，常得粗惡者。偶若被差遣至好處，施家之長者知二比丘乃無清淨行之人，唯供養粗惡之食，二比丘遂生惡瞋之心，瞋怨爲眾僧分臥具飲食之陀羅驃（梵 Dravya，巴 Dabba）尊者，乃前往其妹彌多羅（巴 Mettiyā）比丘尼處，共謀誣告陀羅驃作非梵行波羅夷罪，即共至佛所，終證其爲誹謗，彌多羅比丘尼受滅擯處分，二比丘則受種種呵責。此爲十三僧殘法中之第八無根重罪謗他戒、第九假根謗戒、九十單墮法中之第十二嫌罵僧知事戒之結制緣由。上記之事蹟，五分律卷三及南傳犍度所載者，皆謂慈與地爲兄弟二人；然雜阿含經卷三十八所記述者，則僅作「慈地比丘」一人。〔摩訶僧祇律卷六、卷七、卷十四、四分律卷四、卷十二、十誦律卷四、卷十〕


meanings:
Còn gọi: Tiến Từ Tháp. Tháp nằm trên đỉnh Kim Sơn, thành phố Trấn Giang, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc. Nguyên là song tháp, bắc nam đứng đối diện nhau, xây vào đời Đường. Khoảng niên hiệu Nguyên Phù (1098-1100) đời Tống trùng tu. Đầu đời Minh song tháp sụp đổ, niên hiệu Long Khánh thứ 3 (1569) xây cất lại trên di chỉ của Tiến Từ Bắc Tháp, sau bị huỷ. Tháp hiện còn là được xây lại vào niên hiệu Quang Tự thứ 26 (1900) đời Thanh. Hình dáng và cấu tạo tháp là kết cấu hỗn hợp gạch gỗ, thân tháp xây gạch, mái tháp và lan can toà bằng thì dùng gỗ. Bình diện hình bát giác, 7 tầng, cao khoảng 40m. Bốn mặt mỗi tầng mở ra cửa, trong có cầu thang vòng vèo đi lên. Đứng trên tháp nhìn về phía bắc có thể thấy sông dài ngàn dặm, nhìn về phía nam có thể thấy núi trải dài trăm dặm. Cổ nhân có cảm khái: »Một khi lên tháp này, thiên hạ đều thoả thích«. Vương An Thạch lên Kim Sơn cũng có làm thơ: »Sổ tằng lâu chẩm tằng tằng thạch, tứ bích song khai diện diện phong. Hốt kiến điểu phi bình địa khởi, thuỷ tri thân tại bán không trung«. (Mấy tầng lầu gác chồng lớp đá, cửa sổ bốn bên mở gió vào. Chợt thấy chim bay từ mặt đất, mới hay thân này giữa hư không).


meanings:
Chùa nằm trên núi Cổ Tương, thị trấn Giang Khẩu, thành phố Bồ Điền, tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc. Niên hiệu Càn Phù thứ 3 (876) đời Đường do Thiền sư Diệu Ứng khai sơn cất chùa, ban đầu gọi »Phục Hổ Am«, sau đổi tên là »Diên Phúc Viện«. Niên hiệu Quang Khải thứ 2 (886) Mân vương là Vương Thẩm Tri mở rộng miếu vũ, cùng dâng biểu tâu lên triều đình, ban cho tấm biển »Từ Thọ Thiền Tự«. Niên hiệu Càn Đức thứ 2 (964) đời Tống, Thái phó Trần Trung Thuận tâu với vua ban cho chùa Từ Thọ 20 khoảnh ruộng, làm tài sản cho chùa. Niên hiệu Cảnh Hựu thứ 1 (1034) toàn bộ tự viện xây dựng xong, tăng chúng hơn ngàn người. Khói hương nghi ngút, phạm âm không dứt. Niên hiệu Chí Nguyên thứ 24 (1287) đời Nguyên chùa bị lửa thiêu huỷ. Sau đó xây dựng lại điện vũ. Niên hiệu Chí Chính thứ 21 (1361) lại bị chiến tranh phá huỷ. Niên hiệu Chí Chính thứ 25 (1365) do tăng nhân quyên góp xây cất tăng xá, an trụ tăng chúng sau khi tản lạc bởi chiến tranh. Niên hiệu Hồng Vũ thứ 30 (1397) đời Minh xây lại Pháp đường, Trai đường, Đại hùng bảo điện khôi phục như cũ. Về sau lại bị giặc Oa thiêu huỷ. Niên hiệu Quang Tự thứ 11 (1885) đời Thanh do tăng nhân đi hoá duyên xây cất lại Đại điện, trước chùa có cặp đối liễn: »Phục Hổ sơ hưng Từ Thọ tự, Sao Ngư trùng chấn Cổ Tương sơn«. (Phục Hổ khởi đầu xây dựng chùa Từ Thọ, Sao Ngư chấn hưng thêm nữa núi Cổ Tương). Niên hiệu Quang Tự thứ 34 (1908) tiếp tục xây Thiền đường, Trai đường, Nhà kho, Nhà khách, Lầu chuông trống, Già lam điện, Tổ sư điện, Công đức lâm thất và hành lang trái phải. Thời Dân Quốc lại cất thêm Phương trượng thất, cổng chùa, mới trở thành một tự viện hoàn chỉnh.


meanings:
Chùa ở núi Dương Xuân, xã Thuỷ Xuân, quận Hương Thuỷ, tỉnh Thừa Thiên, Việt Nam, cách thành phố Huế 5km về phía tây nam. Chùa do Hoà thượng Nhất Định dựng năm Thiệu Trị thứ 3 (1843) ở xã Dương Xuân, huyện Hương Thuỷ, nay thuộc địa chỉ trên. Lúc đầu chùa chỉ là một thảo am. Sau vua Tự Đức cho trùng tu tôn tạo, ban tên là Từ Hiếu Tự. Năm Thành Thái thứ 5 (1893) lại một lần tu sửa lớn, thiết trí trang nghiêm lộng lẫy. Mé phải chùa có tháp Bồ Đề, trên khắc sắc văn của Thành Thái (1889-1907) lệnh cho các chùa và tư nhân mang kinh Phật tới tháp trong chùa. Theo: DTLSVHVN do Ngô Đức Thọ chủ biên.


meanings:
compassionate blessings of Amitābha Buddha


meanings:
Hiệu của Thiền tăng Hữu Thiềm, đời Ngũ Đại. X. Hữu Thiềm.


meanings:
5805慈，梵語 maitrya，maitrī，巴利語 metti；悲，梵語 karuṇa，巴利語同。慈愛眾生並給與快樂（與樂），稱爲慈；同感其苦，憐憫眾生，並拔除其苦（拔苦），稱爲悲；二者合稱爲慈悲。佛陀之悲乃是以眾生苦爲己苦之同心同感狀態，故稱同體大悲。又其悲心廣大無盡，故稱無蓋大悲（無有更廣、更大、更上於此悲者）。　大智度論卷二十九將慈、悲賅攝於四無量心中，而分別稱爲慈無量與悲無量。另據大智度論卷四十、北本大般涅槃經卷十五等載，慈悲有三種：(一)生緣慈悲，又作有情緣慈、眾生緣慈。即觀一切眾生猶如赤子，而與樂拔苦，此乃凡夫之慈悲。然三乘（聲聞、緣覺、菩薩）最初之慈悲亦屬此種，故亦稱小悲。(二)法緣慈悲，指開悟諸法乃無我之真理所起之慈悲。係無學（阿羅漢）之二乘及初地以上菩薩之慈悲，又稱中悲。(三)無緣慈悲，爲遠離差別之見解，無分別心而起的平等絕對之慈悲，此係佛獨具之大悲，非凡夫、二乘等所能起，故特稱爲大慈大悲（梵 mahā-maitrī-mahā-karuṇā）、大慈悲。以上三種慈悲，並稱爲三緣慈悲、三種緣慈，或三慈。〔菩薩地持經卷七、十地經論卷二、佛地經論卷五、大毘婆沙論卷十七、卷八十二、十住毘婆沙論卷一、順正理論卷七十八、往生論註卷下〕


vietnamese:
từ mẫn quán sơ tu nghiệp giả ưng như thị thủ tướng <pttđ>


meanings:
Thiền tăng đời Đường. Ban đầu sư tham vấn Quy Sơn Linh Hựu. Linh Hựu thượng đường nói: »Các vị được đại cơ mà chẳng được đại dụng«. Từ Huệ liền bỏ đi ra. Linh Hựu gọi sư nhưng sư chẳng ngó lại. Linh Hựu nói: »Gã này có thể làm pháp khí«. Về sau, sư trụ Cửu Phong ở Phúc Châu.


meanings:
Ngữ lục, 4 quyển do Chính Đường biên tập vào đời Tống. Nội dung bao gồm: Từ Minh Viên Thiền sư ngữ lục của Từ Minh Sở Viên. Dương Kỳ Phương Hội Thiền sư ngữ lục của Dương Kỳ Phương Hội. Bạch Vân Đoan Thiền sư ngữ lục của Bạch Vân Thủ Đoan. Ngũ Tổ Diễn Thiền sư ngữ lục của Ngũ Tổ Pháp Diễn. Ngoại trừ Bạch Vân Đoan Thiền sư ngữ lục, ba ngữ lục còn lại được xếp vào Cổ Tôn Túc ngữ lục. Sách này nay đã bị thất lạc.


meanings:
Thuỵ hiệu của Thiền tăng Sở Viên, đời Tống. X. Sở Viên.


vietnamese:
từ minh thiền sư ngũ hội trụ trì ngữ lục <tttđ>

meanings:
X. Thạch Sương Sở Viên Thiền sư ngữ lục.


meanings:
Tên cổ là chùa Ấn Tông ở ấp Bình An, huyện Hương Thuỷ, tỉnh Thừa Thiên nay là thuộc thành phố Huế, Việt Nam. Chùa do Hoà thượng Minh Hoằng Tử Dung tạo dựng vào khoảng cuối thế kỉ XVII, từng được chúa Nguyễn Phúc Chu ban tấm biển đề »Sắc tứ Ấn Tông Tự«. Năm Thiệu Trị thứ 1 (1841) vua Thiệu Trị đổi tên chùa là Từ Đàm. Theo: DTLSVHVN do Ngô Đức Thọ chủ biên.


vietnamese:
từ thị bồ tát thụ thành phật kí xứ <pttđ>


vietnamese:
từ thị bồ tát sở thuyết đại thừa duyên sinh đạo can dụ kinh <đpb>


vietnamese:
từ thị bồ tát lược tu dũ nga niệm tụng pháp <đpb>


vietnamese:
từ thị bồ tát thệ nguyện đà la ni kinh <cm>

meanings:
(title) Dhāraṇī of the Merciful one's Promise


vietnamese:
từ thị bồ tát thệ hiển đà la ni kinh <đpb>


meanings:
Tháp ở ngoài cổng chùa Hoa Nghiêm, Lao Sơn, thành phố Thanh Đảo, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc, là mộ tháp của Thiền sư Từ Triêm, cao tăng trụ trì chùa này đời thứ nhất. Tháp 9 tầng bằng gạch. Bên cạnh tháp có hai cây tùng xanh uốn lượn ôm lấy thân tháp cho nên còn có tên »Tùng Bảo Tháp«.


meanings:
Thuỵ hiệu của Thiền tăng Nghĩa Thanh đời Tống. X. Nghĩa Thanh.


meanings:
Thuỵ hiệu của Thiền tăng Đại Đồng, đời Đường. X. Đại Đồng.


meanings:
Hiệu của Thiền tăng Văn Thắng, đời Tống. X. Văn Thắng.


vietnamese:
từ vô lượng dữ hữu tình hà đẳng lạc <pttđ>


meanings:
Thuỵ hiệu của Thiền tăng Uẩn Thông, đời Tống. X. Uẩn Thông.


meanings:
5806請參閱 慈悲地藏懺法 [1]請參閱 略諸經論念佛法門生淨土集 爲佛陀過去世之名。在佛陀諸多過去世故事中（即本生譚），佛陀曾爲波羅奈國一長者之子，名爲慈童女，發願令一切眾生應當受之苦盡集於其身。雜寶藏經卷一（大四‧四五一下）：「願使一切應受苦者，盡集我身。（中略）命終，生兜術陀天。（中略）於父母所少作不善，獲大苦報；少作供養，得福無量。」


meanings:
Hiệu của Thiền tăng Hạnh Sâm sống vào đời Thanh, do vua Thuận Trị ban cho. X. Hạnh Sâm.


meanings:
Thuỵ hiệu của Thiền tăng Tông Trách, đời Tống. X. Tông Trách.


meanings:
(văn) ① Yêu; ② Chứa, tích tụ (như 蓄, bộ 艸).


meanings:
① Ân hận, không thích ý. ||② Một âm là khiết. Ðủ.


meanings:
(văn) Vừa lòng, hài lòng, vừa ý, thoả mãn.


meanings:
① Thái độ (thói). ||② Tình trạng, như biến thái bách xuất 變態百出 tình trạng biến đổi nhiều.


meanings:
① Hình dạng, vẻ, thói, thái độ: 形態 Hình dạng, hình thái; ② Trạng thái, tình trạng: 變態百出 Tình trạng biến đổi liên tục.


meanings:
① Lờ mờ, như hoảng hốt 慌惚. ||② Vội vàng, như hoảng mang 慌忙 vội vàng hấp tấp. ||③ Sợ hoảng.


meanings:
① Lật đật, tất tả, vội vàng, hấp tấp, bấn: 慌了手腳 Bấn cả chân tay; 慌忙 Vội vàng hấp tấp; ② Bối rối, hoảng hốt: 心裡發慌 Trong lòng bối rối; 沈著氣，別慌 Hãy bình tĩnh, đừng hoảng hốt; ③ Quá, không chịu được: 累得慌 Mệt không chịu được; 餓得慌 Đói không chịu được; 悶得慌 Buồn quá.


meanings:
① Mang lòng giận, ham hận ở trong lòng gọi là uấn. ||② Tức giận.


meanings:
(văn) Giận, hờn: 面有慍色 Mặt có vẻ giận; 人不知而不慍，不亦君子乎？ Người ta không hiểu mình mà mình không giận, như thế chẳng phải là quân tử hay sao? (Luận ngữ).


meanings:
① Cẩn thận, dè chừng: 謹慎 Cẩn thận; 慎獨 Dè chừng lúc ở một mình; 不可不慎矣 Không thể không dè chừng (Mặc tử); 多聞闕疑，慎言其余，則寡尤 Nghe nhiều nhưng điều gì còn nghi ngờ thì tạm để đó, cẩn thận nói ra những phần khác, thì ít có sai lầm (Luận ngữ: Vi chính); ② (văn) Chớ, đừng (dùng kèm với những từ phủ định như 毌，不，勿，莫 để biểu thị sự ngăn cấm hoặc ngăn cản): 晉方悉國兵以救宋，宋雖急，慎毌降楚，晉兵今至矣！ Tấn đem hết binh lực trong nước để cứu Tống, việc của Tống tuy gấp, nhưng chớ có đầu hàng Sở, binh của Tấn nay đã đến rồi! (Sử kí: Trịnh thế gia); 汝慎勿揚聲，我當伺察之 Ông chớ có làm rùm beng, tôi đang rình xét nó đây (Tam thuỷ tiểu độc: Phi Yên truyện).


meanings:
Thiền tăng đời Minh, họ Lí, người xứ Hải Xương (nay là huyện Hải Ninh, tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc. Thuở bé sư theo Ngọc Hành Cơ Công ở chùa Linh Ẩn học đạo, kinh sách hễ qua mắt là sư đều đọc thuộc. Lớn lên sư theo vị Trụ trì chùa Linh Ẩn là Toàn Am lí Công cạo tóc thụ giới cụ túc, và đắc pháp nơi Bích Am Lân Công. Khoảng niên hiệu Cảnh Thái (1450-1456), sư ra hoằng pháp trụ chùa Hiển Ninh ở Hàng Châu. Khoảng niên hiệu Thiên Thuận, sư trụ trì chùa Linh Ẩn, chấn chỉnh quy củ thiền môn, loại bỏ những điều hư tệ lập ra quy chế mới, bồi dưỡng kẻ hậu học nên người học đạo đều tôn trọng sư. Sư mất vào năm 73 tuổi.


meanings:
① Mến, quyến luyến không rời gọi là mộ, như nhụ mộ 孺慕 quấn quýt như trẻ con quấn cha mẹ. ||② Hâm mộ, yêu mà muốn bắt chước gọi là mộ, như mộ danh 慕名 hâm mộ tiếng tăm, ngưỡng mộ 仰慕 vẫn có lòng kính mộ.


meanings:
① Hâm mộ, ngưỡng mộ, mến mộ: 愛慕 Ái mộ, mến yêu; 慕名 Mộ danh; ② Mến, quyến luyến: 孺慕 Quấn quýt (như trẻ con đeo theo cha mẹ); ③ [Mù] (Họ) Mộ.


vietnamese:
mộ la tát bà tất để bà đà ni ca da <đpb>


meanings:
① Thảm thương, như bi thảm 悲慘 thương xót thảm thiết. ||② Thảm độc, như thảm khốc 慘酷 thảm hại tàn ác.


meanings:
① Độc ác, tàn ác: 慘無人道 Tàn ác vô nhân đạo; ② Đau đớn, thê thảm, thảm thương, thảm hại: 她的遭遇眞慘 Cảnh ngộ của chị ấy thật là thảm thương; 慘痛的教訓 Bài học đau đớn; 慘遭殺害 Bị giết một cách thảm hại.


meanings:
① Tủi thẹn, như tự tàm hình uế 自慙形穢 tự thẹn mình xấu xa.


meanings:
顯揚一卷五頁云：慚者：謂依自增上、及法增上，羞恥過惡為體。斷無慚障為業。如前乃至增長慚為業。如經說：慚於所慚，乃至廣說。二解 集論一卷六頁云：何等為慚？謂於諸過惡、自羞為體；惡行止息所依為業。三解 成唯識論六卷二頁云：云何為慚？依自法力，崇重賢善為性。對治無慚，止息惡行為業。謂依自法尊貴增上，崇重賢善，羞恥過惡。對治無慚，止息諸行。四解 五蘊論三頁云：云何為慚？謂自增上及法增上、於所作罪，羞恥為性。五解 廣五蘊論五頁云：云何慚？謂自增上、及法增上、於所作罪，羞恥為性。罪、謂過失。智者所厭患故。羞恥者：謂不作眾罪。防息惡行所依為業。六解 大毗婆沙論三十五卷二頁云：云何慚？答：諸有慚、有所慚、有異慚、有羞、有所羞、有異羞、有敬、有敬性、有自在、有自在性，於自在者有怖畏轉，是謂慚。如彼廣釋。七解 入阿毗達磨論上七頁云：慚、謂隨順正理、白法增上所生、違愛等流、心自在性。由此勢力，於諸功德及有德者、恭敬而往。八解 集異門論一卷十一頁云：慚云何？答：如世尊說：諸有慚者、於可慚法而生於慚。可慚法者：謂諸惡不善法，乃至順當來生老死。彼於如是惡不善法生時，有慚、有所慚、有別慚、有羞、有所羞、有別羞、有崇敬、有所崇敬、有隨屬、有所隨屬，於自在者、有怖畏轉；是謂慚。九解 品類足論三卷一頁云：慚云何？謂慚、等慚、各別慚、羞、等羞、各別羞、厭、等厭、各別厭、毀、等毀、各別毀、有尊、有敬、有所自在、有自在轉、有所畏忌、不自在行，是名為慚。十解 發智論二卷七頁云：云何慚？答：諸有慚、有所慚、有異慚、有羞、有所羞、有異羞、有敬、有敬性、有自在、有自在性、於自在者有怖畏轉，是謂慚。


meanings:
Thẹn, xấu hổ: 自慚形穢 Tự thẹn mình ô uế xấu xa; 大言不慚 Nói khoác lác không biết thẹn. Cv. 慙.


meanings:
5810慚（梵 hrī）與愧（梵 apatrāpya）之併稱。心所之名。爲說一切有部大善地法之一，法相宗善法之一。即羞恥過罪之精神作用。又作有慚有愧。爲「無慚無愧」之對稱。俱舍論卷四對慚、愧舉出二釋，第一釋謂崇敬諸功德及有德者之心爲「慚」，怖罪之心爲「愧」；第二釋爲有餘師之說，謂自省所造之罪惡而感羞恥之心爲「慚」，以自己所造之罪面對他人時引以爲恥之心爲「愧」，此說即以慚、愧皆爲羞恥之心，但由對自己與對他人而分別爲二。又據北本大般涅槃經卷十九載，「慚」即自己不造罪，「愧」爲不教他人造罪；「慚」爲在自心中感覺羞恥，「愧」爲自己之罪向他人披露而感覺羞恥；「慚」爲對人之羞恥心，「愧」爲對天之羞恥心。此說相當於俱舍論之第二釋。成唯識論卷六則併取俱舍論之二釋，認爲「慚」爲先尊重自身，而後崇重賢者與聖者，並崇重法；「愧」係由世間之力，即由於他人之譏謗或律法之制裁，而輕拒暴惡。即主張羞恥爲慚、愧二者之通相，崇善與拒惡則分別爲慚、愧之別相。　相對於慚、愧者，不敬諸功德與有德者，或不自省自造之罪惡而感到羞恥等，此種皆稱無慚（梵 āhrīkya）。又無怖罪之心，或於自造之罪對他人不以爲恥，則稱無愧（梵 anapatrāpya）。慚與愧二者能使一切諸行光潔，故稱之爲二種白法。〔佛遺教經、本事經卷四、大毘婆沙論卷三十五、雜阿毘曇心論卷二、顯揚聖教論卷一、瑜伽師地論卷五十五、大乘阿毘達磨集論卷一、順正理論卷十一、俱舍論光記卷二十〕


vietnamese:
tàm quý nhị pháp thông tướng biệt tướng <pttđ>


meanings:
① Ác ngầm, điều ác còn ẩn núp ở trong lòng gọi là thắc. ||② Tà, cong. ||③ Kẻ gièm pha. ||④ Lời đồn nhảm. ||⑤ Âm khí.


meanings:
(văn) ① Gian ác, ác ngầm; ② Tà vại, cong; ③ Kẻ gièm pha; ④ Lời đồn nhảm; ⑤ Âm khí.


meanings:
① Thương quá, như đỗng khốc 慟哭 gào khóc thảm thiết.


meanings:
（梵 māna，巴 māna，藏 ṅa-rgyal）心所（心作用）之一。指對他人心存高傲與自滿。與‘憍’類似而不盡相同。‘憍’，謂自恃自己之容貌、血統、學識等優于他人，而生起之自豪心。相對于此，‘慢’指妄想自己比他人更爲優秀，而欲對他人誇耀之傲慢心。唯識宗認爲‘慢’是六種根本煩惱之一，俱舍宗謂其爲不定地法之一。可細分爲七慢、八慢、九慢等類。<#>此中，《大乘五蘊論》有七慢之說，即︰(1)慢，(2)過慢，(3)慢過慢，(4)我慢，(5)增上慢，(6)卑慢，(7)邪慢。《大毗婆沙論》卷四十三、卷五十，《俱舍論》卷十九所舉亦同。此七慢之內容，略如下述。<#>(1)慢︰指對于劣己者思己勝，對與己相等者則思相等；此之所計是當然之事，不能說咎，但其心意若有高舉則稱爲‘慢’。<#>(2)過慢︰指對與己相等者思己勝，對勝己者思等；此慢超過前者，因此稱爲過慢。<#>(3)慢過慢︰指對勝己者思己勝。關于此慢，《俱舍光記》列有二義，即︰{1}‘過’是勝過義，慢勝己者之慢，故雲慢過慢；{2}因較第二之過慢更勝一籌，故雲。<#>(4)我慢︰指于五蘊之任一蘊，執我及我所，恃彼起慢心；《俱舍光記》對此曾列有三解。<#>(5)增上慢︰指自未證果而謂已證得，未斷煩惱而謂已斷。<#>(6)卑慢︰指于他多分勝中而謂己少分劣。<#>(7)邪慢︰指自無德且行惡行而謂自有德；人若有此慢心，恃自淩他不從善知識之教，不行出離之道，則無由免除生死輪回。<#>又，《俱舍論》卷十九依《發智論》卷二十之說而列舉九慢︰<#>(1)我勝慢類︰謂于與我等者思我勝；(2)我等慢類︰謂于與我等者思我等；(3)我劣慢類︰謂于勝我者思我劣；(4)有勝我慢類︰謂對比我勝者思我勝；(5)有等我慢類︰謂對與我等者思與我等；(6)有劣我慢類︰謂對與我等者思比我劣；(7)無勝我慢類︰謂對與我等者思無比我勝者；(8)無等我慢類︰謂對與我等者思無有與我等者；(9)無劣我慢類︰謂對勝我者思無比我劣者。<#>以上九慢，可總括在慢、過慢、卑慢之中，即第二‘我等慢類’、第五‘有等我慢類’、第七‘無勝我慢類’屬于‘慢’。第一‘我勝慢類’、第六‘有劣我慢類’、第八‘無等我慢類’是‘過慢’。第三‘我劣慢類’、第四‘有勝我慢類’、第九‘無劣我慢類’屬于‘卑慢’。依《唯識論述記》卷六（末）謂，大乘經論中幷無此上之九慢說。而《顯揚論》卷一則列舉我勝慢類、我等慢類、我劣慢類等三種慢類。又，法藏于《梵網經菩薩戒本疏》卷五別出聰明慢、世智慢、高貴慢、耆年慢、大姓慢、高門慢、解慢、福慢、富慢、寶慢等十慢。<#>此外，《法華論》卷下也舉出七種增上慢，幷分別配列法華七喻以對治之。即︰<#>(1)顛倒求諸功德增上慢心︰謂世間中諸煩惱染熾然增上，而求天人勝妙境界之有漏果報；以火宅喻對治之。<#>(2)聲聞一向决定增上慢心︰謂聲聞乘與如來乘等無差別；此須以窮子喻對治之。<#>(3)大乘一向决定增上慢心︰謂別無聲聞、緣覺二乘；此須以雲雨喻對治之。<#>(4)實無謂有增上慢心︰以有世間三昧三摩跋提，實無涅槃生涅槃想；此須以化城喻對治之。<#>(5)散亂增上慢心︰實無有定，過去雖有大乘善根而不覺知，不覺知故不求大乘，狹劣心中生虛妄解，謂第一乘；此須以系珠喻對治之。<#>(6)實有功德增上慢心︰聞大乘法而倒執爲非大乘；此須以頂珠喻對治之。<#>(7)實無功德增上慢心︰于第一乘不曾修習諸善根本，聞第一乘而心中不取以爲第一；此須以醫師喻對治之。<#>［參考資料］　《大毗婆沙論》卷四十九、卷一九九；《瑜伽師地論》卷五十八；《品類足論》卷一；《成唯識論》卷四；《俱舍論光記》卷四、卷十九；《摩呵止觀》卷五（上）；《成唯識論述記》卷六（末）；《大乘法相宗名目》卷二（上）。<#>


meanings:
5811梵語 māna，巴利語同。心所（心之作用）之名。俱舍宗以之爲四十六心所中的八不定地法之一，唯識宗則以之爲五十一心所中的六根本煩惱之一。即比較自己與他人之高低、勝劣、好惡等，而生起輕蔑他人之自恃之心，稱爲慢；亦即輕蔑、自負之意。　慢有種種分類，大毘婆沙論卷四十三、俱舍論卷十九列舉七慢：(一)慢，對劣於自己之人，認爲自己較殊勝；而對與自己同等之人，謂與自己同等而令心起高慢。(二)過慢（梵 ati-māna），對與自己同等之人，硬說自己勝過對方；對勝過自己之人，亦偏說對方與自己同等。(三)慢過慢（梵 mānāti-māna），對勝過自己之人，起相反之看法，認爲自己勝過對方。(四)我慢（梵 ātma-māna），乃七慢之根本慢。於五蘊假和合之身，執著我、我所，恃我而起慢。內執有我，則一切人皆不如我；外執有我所，則凡我所有的皆比他人所有的高上。(五)增上慢（梵 adhi-māna），於尚未證得之果位或殊勝之德，自認爲已經證得。(六)卑慢（梵 ūna-māna），對於極優越之人，卻認爲自己僅稍劣於其人；或雖已完全承認他人之高勝，而己實卑劣，然絕不肯虛心向其人學習。(七)邪慢（梵 mithyā-māna），無德而自認爲有德。　八慢，即指慢、大慢、慢慢、我慢、增上慢、不如慢、邪慢、傲慢等。　九慢，又作九慢類。即：(一)我勝慢類，即對與自己同等之人，認爲自己勝過對方之過慢心。(二)我等慢類，乃對與自己同等之人生起「我與彼同等」之慢心。(三)我劣慢類，對勝過自己之人，生起「我爲劣」之卑慢心。(四)有勝我慢類，對勝過自己之人，生起「彼勝我」之卑慢心。(五)有等我慢類，對與自己相等之人，生起「彼與我同等」之慢心。(六)有劣我慢類，係對與自己相等之人，生起「彼劣於我」之過慢心。(七)無勝我慢類，對與自己同等之人，認爲其人未必勝過我之慢心。(八)無等我慢類，對與自己同等之人，認爲其人比我差劣之過慢心。(九)無劣我慢類，對多分勝於我者，生起我比其人爲少分劣之卑慢心。此係俱舍論卷十九根據發智論卷二十所舉出者。　上記之九慢攝於前述七慢中之慢、過慢、卑慢三種。即我等慢類、有等我慢類、無勝我慢類等三項攝屬於慢，我勝慢類、有劣我慢類、無等我慢類等三項攝屬於過慢，我劣慢類、有勝我慢類、無劣我慢類等三項則攝屬於卑慢。於品類足論卷一載有關於九慢之闡釋，書中舉出「我勝慢」之例子，謂我勝慢係由慢、過慢、慢過慢三者而出，此係依觀「境」之劣、等、勝而分別之：(一)若觀「劣境」而謂己爲勝，此爲慢。(二)若觀「等境」而謂己勝，此爲過慢。(三)若觀「勝境」而謂己勝，此爲慢過慢。其餘之八慢亦可準此而別。　法藏之梵網經菩薩戒本疏卷五列舉聰明、世智、高貴、耆年、大姓、高門、解、福、富、寶等十慢；法華經論卷下更以法華七喻配七種增上慢。此外，憍慢之妄惑，稱爲慢惑，爲十大惑之一；自慢而心舉，稱爲慢舉。〔大毘婆沙論卷四十九、卷五十、俱舍論卷四、成唯識論卷四、俱舍論光記卷四、卷十九、摩訶止觀卷五上、成唯識論述記卷六末〕


meanings:
瑜伽八卷三頁云：慢者：謂由親近不善丈夫，聞非正法，不如理作意故；及由任運失念故；於外及內、高下、勝劣，若分別不分別高舉為體。二解 瑜伽五十八卷四頁云：慢者：謂令心舉、心所為性。此復四種。謂於諸見、於諸有情、於受用欲、於諸後有處起。又此慢、略有二種。一、惑亂慢，二、不惑亂慢。於有情處慢者：謂三慢類。已如前說。於受用欲處慢者：謂由大財、大族、大徒眾等、現在前故；心遂高舉。於後有處慢者：謂由計我當有不有；廣說乃至我當非想非非想等，若動不動戲論造作諸愛趣中，現前轉故；心遂高舉。不惑亂慢者：謂於下劣，計已為勝；於等，計等；而生憍慢。惑亂慢者：謂餘六慢。又由受用鄙劣資具，自謂富樂；名惑亂慢。若由受用勝妙資具，自為富樂。名不惑亂慢。又由邪行、謂後有勝；名惑亂慢。若由正行，謂後有勝；名不惑亂慢。三解 瑜伽八十四卷十一頁云：於劣中勝、非自攝受他身六處，依慢種類，發起於慢。四解 瑜伽八十九卷七頁云：於他下劣，謂已為勝；或復於等，謂已為等；令心高舉；故名為慢。五解 顯揚一卷六頁云：慢者：謂以他方已，計我為勝、我等、我劣；令心恃舉為體。或是俱生，或分別起。能障無慢為業。如前乃至增長慢為業。如經說：三種慢類。我勝慢類，我等慢類，我劣慢類。六解 集論四卷十頁云：慢者：謂於下劣、計已為勝；或於相似、計已相似；心舉為性。七解 成唯識論六卷八頁云：云何為慢？恃己於他，高舉為性。能障不慢，生苦為業。謂若有慢；於德有德，心不謙下。由此生死輪轉無窮，受諸苦故。此慢差別、有七九種。謂於三品我德處生。一切皆通見修所斷。聖位我慢、既得現行；慢類由斯起亦無失。八解 雜集論一卷十三頁云：慢者：依止薩迦耶見，高舉為體；不敬苦生所依為業。不敬者：謂於師長及有德所、而生憍傲。苦生者：謂生後有故。九解 五蘊論三頁云：云何為慢？所謂七慢。一、慢，二、過慢，三、慢過慢，四、我慢，五、增上慢，六、卑慢，七、邪慢。云何慢？謂於劣計已勝，或於等計已等，心高舉為性。云何過慢？謂於等計已勝，或於勝計已等，心高舉為性。云何慢過慢？謂於勝計已勝，心高舉為性。云何我慢？謂於五取蘊，隨觀為我，或為我所，心高舉為性。云何增上慢？謂於未得增上殊勝所證法中，謂我已得，心高舉為性。云何卑慢？謂於多分殊勝，計已少分下劣，心高舉為性。云何邪慢？謂實無德，計已有德，心高舉為性。十解 廣五蘊論七頁云：云何慢？慢有七種。謂慢、過慢、慢過慢、我慢、增上慢、卑慢、邪慢。云何慢？謂於劣計已勝，或於等計已等，如是心高舉為性。云何過慢？謂於等計已勝，或於勝計已等，如是心高舉為性。云何慢過慢？謂於勝計已勝，如是心高舉為性。云何我慢？謂於五取蘊，隨計為我，或為我所，如是心高舉為性。云何增上慢？謂未得增上殊勝所證之法，謂我已得，如是心高舉為性。增上殊勝所證法者：謂諸聖果、及三摩地、三摩鉢底等。於彼未得，謂我已得，而自矜倨。云何卑慢？謂於多分殊勝，計已少分下劣，如是心高舉為性。云何邪慢？謂實無德，計已有德，如是心高舉為性。不生敬重所依為業。謂於尊者及有德者，而起倨慠，不生崇重。十一解 法蘊足論八卷八頁云：云何慢？謂於劣謂已勝，或於等謂已等；由此起慢、已慢、當慢、心舉恃、心自取，總名為慢。十二解 大毗婆沙論四十三卷八頁云：云何慢？答：諸慢、已慢，當慢，心舉恃，心自取；是謂慢。此中慢等、名雖有異；而體無別。皆為顯了慢自性故。十三解 品類足論一卷三頁云：慢者：於劣謂已勝，或於等謂已等；由此正慢、已慢，當慢，心高舉，心恃懱。


meanings:
① Nhờn láo, khinh thường. Như đãi mạn 怠慢 lười láo, khinh mạn 輕慢 khinh nhờn, v.v. ||② Thong thả, chậm chạp, như mạn tính 慢性 tính chậm, mạn hành 慢行 đi thong thả, v.v. ||③ Phóng túng, như mạn du 慢遊 chơi phiếm.


meanings:
① Chậm, chậm chạp, thong thả: 你走慢一點 Anh đi chậm một tí; 慢手慢腳 Tay chân chậm chạp; ② Khoan, đừng vội: 且慢 Khoan đã; 慢點告訴他 Đừng cho anh ta biết vội; ③ Ngạo mạn, lạnh nhạt, khinh nhờn, coi thường: 傲慢 Ngạo mạn, ngạo nghễ; 怠慢 Ghẻ lạnh; 政寬則民慢 Dùng chính sách khoan dung thì dân chúng sẽ khinh nhờn (Tả truyện).


meanings:
集論四卷十頁云：慢結者：卽七慢。謂慢、過慢、慢過慢、我慢、增上慢、下劣慢、邪慢。慢者：謂於下劣，計已為勝；或於相似，計已相似；心舉為性。過慢者：謂於相似，計已為勝，或復於勝，計已相似；心舉為性。慢過慢者：謂於勝已，計已為勝。心舉為性。我慢者：謂於五取蘊，觀我我所；心舉為性。增上慢者：謂於未得上勝證法，計己已得上勝證法；心舉為性。下劣慢者：謂於多分勝，計已少分劣；心舉為性。邪慢者：謂實無德，計已有德；心舉為性。慢結所系故；於我我所，不能了知。不了知故；執我我所，廣行不善，不行諸善。由此能招未來世苦，與苦相應。二解 大毗婆沙論五十卷五頁云：云何慢結？謂七種慢。一、慢，二、過慢，三、慢過慢，四、我慢，五、增上慢，六、卑慢，七、邪慢。慢、謂於劣謂已 勝，於等謂已等，令心高舉。過慢、謂於等謂已勝，於勝謂已等，令心高舉。慢過慢、謂於勝謂已勝，令心高舉。我慢、謂於五取蘊，謂我我所；令心高舉。增上慢、謂未得勝德，謂己已得；令心高舉。卑慢、謂於他多勝，謂己少劣；令心高舉。邪慢、謂實全無德，謂己有德。如是七慢、總名慢結。三解 入阿毗達磨論上九頁云：慢結者：謂三界慢。以自方他德類差別，心恃舉相；說名為慢。如傲逸者、凌懱於他。此復七種。一、慢，二、過慢，三、慢過慢，四、我慢，五、增上慢，六、卑慢，七、邪慢。謂因族姓財位色力持戒多聞工巧等事，若於劣謂已勝，或於等謂已等；由此令心高舉；名慢。若於等謂已勝，或於勝謂已等；由此令心高舉；名過慢。若於勝謂已勝；由此令心高舉；名慢過慢。若於五取蘊，執我我所；由此令心高舉；名我慢。若於未證得預流果等殊勝德中，謂已證得；由此令心高舉；名增上慢。若於多分族姓等勝中，謂已少劣；由此令心高舉；名卑慢。若實無德，謂已有德；由此令心高舉；名邪慢。如是七慢、總名慢結。四解 品類足論一卷三頁云：慢結云何？謂七慢類。卽慢、過慢、慢過慢、我慢、增上慢、卑慢、邪慢。慢者：於劣謂已勝，或於等謂已等；由此正慢、已慢、當慢、心高舉、心恃懱。過慢者：於等謂已勝，或於勝謂已等；由此正慢、已慢、當慢、心高舉、心恃懱。慢過慢者：於勝謂已勝；由此正慢、已慢、當慢、心高舉、心恃懱。我慢者：於五取蘊，等隨觀執我或我所；由此正慢、已慢、當慢、心高舉、心恃懱。增上慢者：於所未得上勝證法，謂我已得。於所未至上勝證法，謂我已至。於所未觸上勝證法，謂我已觸。於所未證上勝證法，謂我已證。由此正慢、已慢、當慢、心高舉、心恃懱。卑慢者：於他多勝，謂自少劣。由此正慢、已慢、當慢、心高舉、心恃懱。邪慢者：於實無德，謂我有德。由此正慢、已慢、當慢、心高舉、心恃懱。


meanings:
in the condition of pride; conditioned by pride


meanings:
(term) pride in feeling superior to manifest superiors (māna-atimāna)


meanings:
① Quen, như tập quán 習慣 tập quen.


meanings:
① Quen thói, thói quen: 吃不慣 Ăn không quen; ② Nuông chiều, nuông: 慣壞了脾氣 Nuông quá hoá hư.


meanings:
① Tháo tháo 慥慥 chăm chắm, tả cái dáng thiết thực.


meanings:
(văn) Thành thật, thật thà, tốt bụng: 慥慥 Chân thật thật thà, một lòng một dạ.


meanings:
（梵 prajñā，藏 śes-rab）心所名。指簡擇事理之精神作用。爲七十五法之一，百法之一。《俱舍論》卷四雲（大正29·19a）︰‘慧，謂于法能有簡擇。’《俱舍論光記》卷一亦有解釋，謂能推求、能慮境、能有所成辦，故名爲慧。其文雲（大正41·7b）︰‘唯慧一種具三現觀，推求名見，慮境名緣，成辦名事，故獨標名。餘心、心所有緣、事二，無見現觀，餘俱有法唯有事現觀，無見、緣二，故不標名。’<#>俱舍、唯識二家，皆謂慧通于善、不善、無記三性。其中，惡慧之作用强者，稱爲惡見，爲五見之一；善慧有世俗智、法智、類智、苦智、集智、滅智、道智、他心智、盡智、無生智等十智。此中，唯世俗智爲有漏慧，余九智爲無漏慧。<#>另就慧之作用而言，《俱舍論》卷二十六謂有見、忍、智之別。‘見’，推度之義，指推測事物是非之作用。‘忍’，忍可之義，指確認事物應該如此；爲智之前位，應攝于見性中。‘智’，决斷之義，指疑心全斷之决斷作用。<#>又，《大毗婆沙論》卷四十二謂慧能分別諸法自相，亦能分別諸法共相，且有聞所成慧、思所成慧、修所成慧及生得慧等差別。<#>◎附一︰水野弘元〈慧學〉（摘錄自《佛教要語的基礎知識》第七章）<#>［智慧的階段與用語］　‘慧’是指智慧。佛教最後的目的在于獲得悟的智慧。不論三學或十無學法、六波羅蜜，均將智慧置于最後。但智慧有下列諸類︰世俗欲界的有漏智慧、初步證悟的智慧、聲聞阿羅漢的智慧、辟支佛（緣覺）的智慧、菩薩種種階段的智慧、佛最高的智慧等。而形容智慧的用語也有下列多種︰<#>prajñā,paññā　慧、智慧、般若、波若<#>jñāna,ñāṇa　智、智慧、闍那<#>vidyā,vijjā　明<#>buddhi　覺　medha　慧　bhūri　廣、廣慧<#>darśana,dassana　見、捺喇舍曩<#>dṛṣṭi,diṭṭhi　見<#>vipaśyanā,vipassanā　觀、毗鉢舍那<#>anupaśyanā,anupassanā　隨觀<#>parijñā,pariññā　遍知<#>abhijñā,abhiññā　證智、神通<#>ajñā,aññā　了知、已知、阿若<#>samprajāna,sampajāna　正知<#>mīmāṃsā,vīmaṃsā　觀、觀察<#>parīkṣā,parikkhā　觀、觀察<#>pratyavekṣaṇa,paccavekkhaṇa　觀察<#>dharma-vicaya,dhamma-vicaya　擇法<#>pratisaṃvid,paṭisambhidā　無礙解、無礙辯<#>其他，智慧的譬喻有︰<#>cakṣu,cakkhu　眼<#>āloka　光明<#>凡此均爲智慧的同義語。另外，智慧之具體化的體驗，有下列用語︰bodhi　菩提、覺、道sambodhi　三菩提、正覺、等覺<#>［慧與智］　以上詞語中，一般使用最多的是prajñā（paññā）與jñāna（ñāṇa），此二者都譯爲智慧。但玄奘的新譯將prajñā譯爲慧，jñāna譯爲智。三學中的慧、六波羅蜜中的般若波羅蜜都是慧。<#>‘慧’（prajñā,paññā）是最廣義的智慧。根據阿毗達磨，‘慧’含有善、惡、無記等一切知的作用，甚至包含有漏凡夫的劣慧到無漏的最高慧。般若，一般說是般若的智慧，被認爲是最高的智慧。實則‘般若’只是普通的智慧，但若加上‘波羅蜜’（pāramitā）一詞，則成爲具有‘最高、完全智慧’之意的般若波羅蜜。<#>‘智’（jñāna,ñāṇa）主要被用來形容開悟的智慧。盡智、無生智、正智等皆爲阿羅漢的智慧；智波羅蜜是十地最高菩薩的智慧；四智（成所作智、妙觀察智、平等性智、大圓鏡智）與加上法界體性智的五智，均爲菩薩悟的智慧。一切智、道種智、一切種智（一切智智）三智，分別爲二乘（聲聞、緣覺）、菩薩、佛的智慧。均屬悟的智慧。<#>可是，‘智’有時也被用做與‘慧’同義，也有將有漏的‘慧’稱‘智’者。例如，《俱舍論》提到的十智，其中只有世俗智爲有漏慧，其他的法智、類智、苦智、集智、滅智、道智、他心智、盡智、無生智等，全是無漏慧。又十智加上如實智即成爲唯識法相宗的十一智。在這十一智中，如實智是有漏凡夫的最高智慧，不是無漏慧。順便一提，所謂有漏慧，即世俗智。有生得慧、聞慧、思慧、修慧等四慧。<#>［慧的同義語］　明（vidyā）、覺（buddhi）、慧（medha）、廣（bhūri），以及眼、光明都是智慧的同義語；明也被用在‘明行足’一語上，指佛的智慧。<#>‘見’（darśana）有時作‘智見’、‘智與見’。與智慧幷用。見（dṛṣṭi，diṭṭhi），如惡見、邪見，一般多作邪惡的見解或意識形態使用。但八正道的正見，也作優越的智慧使用。<#>‘觀’（vipaśyanā）是止觀的觀，意爲智慧；隨觀（anupaśy anā）是指四念處觀中觀察的慧。遍知（parijñā）是正確的知道四諦中苦的智慧；證智（abhijñā）是證悟的智慧，也意指六神通。<#>‘了知’（ājñā）是基于法眼而初步證悟的智慧。‘阿若憍陳如’的‘阿若’，就是了知的意思；在佛最初對五比丘說法中，憍陳如是第一個得到了知的人，故稱其爲阿若憍陳如。正知（samprajāna）即正念正知，指正確的認識。<#>‘觀’（mīmaṃsā）在四神足中作‘慧’解；觀（pariksā）在〈觀因緣品〉等，《中論》的品名中，爲‘智慧觀察’之意。<#>‘擇法’（dharma-vicaya）是七覺支中的擇法覺支，對‘法’作簡擇分別的智慧。‘無礙解’也稱爲無礙智、無礙辯。指佛、菩薩無礙自在的智慧。即法、義、詞（辭）、辯（廣辯、樂說）的四無礙解。<#>‘菩提’（bodhi，覺、道）、‘三菩提’（sambodhi，正覺）不僅有‘智慧’的意思，而且是指身心完成戒、定、慧三者的悟的狀態。得到此體驗的智慧稱爲觸達（sparśana，phussana），因爲悟是以身心觸達體證之意。<#>［智慧的作用］　智慧可分爲‘有分別智’（savikalpa-jñana）及‘無分別智’（nir-vikalpa-jñāna）二種。‘有分別智’，是指‘智慧’意識到‘對象’，幷且與所意識到的對象對立的情形；‘無分別智’，是指‘智慧’沒有意識到‘對象’，而與對象合爲一體者，乃最高證悟的智慧。<#>‘無分別智’就是觀‘色即是空’之‘空’的智慧。<#>佛教的理想先是自理論上去瞭解一切法無我與無自性；其次，是按照無我無自性的道理，以無所得無執著的態度，從事無礙自在的活動。不用力、心，即無礙自在；自然如法、自然法爾的智慧，即無分別智。此爲最高的智慧，即大智、般若波羅蜜。<#>可是，獲得此等最高無分別智的佛或菩薩，幷非就此停止，他們還要以此等智慧從事救濟衆生的慈悲活動。此時，該智慧又成爲覺察救濟對象（衆生）的有分別智，但此一智慧，乃是獲得最高無分別智後所産生的，與以前的有分別智不同，故稱有分別後得智。<#>以六波羅蜜而言，般若波羅蜜以前的布施、持戒、忍辱、精進、禪定等五波羅蜜，是有分別後得智的作用，亦稱方便（upāya）。故六波羅蜜又分爲方便及般若二者，方便是基于有分別後得智的慈悲活動，般若是基于無分別智的智慧活動。前者可說是下化衆生的大悲，後者可說是上求菩提的大智。而具備此大智、大悲的智慧活動，即是佛教的理想。<#>◎附二︰印順〈慧〉（摘錄自《佛法概論》第十八章第三節）<#>［聞思修與慧］　無漏慧的實證，必以聞、思、修三有漏慧爲方便。如不聞、不思，即不能引發修慧，也即不能得無漏慧。《雜含》（卷三十·八四三經）曾說四預流支︰‘親近善男子，聽正法，內正思惟，法次法向。’這是從師而起聞、思、修三慧，才能證覺真理，得須陀洹──預流果。這是修行的必然程序，不能躐等。然從師而起三慧的修學程序，可能發生流弊，所以釋尊又說四依︰‘依法不依人，依義不依語，依了義不依不了義，依智不依識’，作爲修學的依准。<#>(1)親近善知識，目的在聽聞佛法。但知識不一定是善的，知識的善與惡，不是容易判斷的。佛法流傳得那樣久，不免羼雜異說，或者傳聞失實，所以品德可尊的，也不能保證傳授的可信。善知識應該親近，而不足爲佛法真僞的標準，這惟有‘依法不依人’。依法考辨的方法，《增壹阿含經》〈聲聞品〉，曾略示大綱︰‘有作是語︰我能誦經，持法，奉行戒禁，博學多聞。正使彼有說者，不應承受，不足篤信。當取彼案法共論。（中略）與契經相應，律法相應者，便受持之。設不與契經、阿毗曇相應者，當作是語︰卿當知之！此非如來之說。’<#>考辨的方法，佛說爲四類︰{1}教典與‘契經、律、阿毗曇都不與相應，……不與戒相應，……此非如來之藏’，即否認它是佛法。{2}如教典不合，而照他的解說，都是‘與義相應’的。這應該說︰‘此是義說，非正經本。爾時，當取彼義，勿取經本。’這是雖非佛說而合于佛法的，可以采取它的義理。{3}如不能確定‘爲如來所說也，爲非也’，而傳說者又是‘解味不解義’的，那應該‘以戒行而問之’。如合于戒行，還是可以采那。{4}如合于教典，合于義理的，‘此真是如來所說，義不錯亂’，應該信受奉行。這即是以佛語具三相來考辨。<#>釋尊或專約教典，說‘以經爲量’。或專約法義，說‘三法印’。或專約戒行，說‘波羅提木叉是汝大師’。這依法不依人，是佛法慧命所寄，是古代佛法的考證法。在依師修學時，這是唯一可靠的標準。我們要修學佛法，不能爲宗派所縛，口傳所限，邪師所害，應積極發揮依法不依人的精神，辨別是佛說與非佛說，以佛說的正經爲宗，以學者的義說爲參考，才能引生正確的聞慧。<#>(2)從師多聞正法，要從語言文字中，體會語文的實義。如果重文輕義，執文害義，也是錯誤的，所以‘依義不依語’。經上說︰‘聞色是生厭，離欲，滅盡寂靜法，是名多聞。’（《雜含》卷一·二十六經）正法的多聞，不是專在名相中作活計，是理會真義而能引解脫的行證。多聞，决不能離聖典語文而空談，但也不能執文害義。否則儘管博聞强記，在佛法中是一無所知的無聞愚夫！<#>(3)義理有隨真理法相說，有曲就有情根性說，這即是了義與不了義，勝義說與世俗說。如不能分別，以隨機的方便說，作爲思考的標準，就不免顛倒。所以說‘依了義不依不了義’。這樣，才能引發正確深徹的思慧。如以一切爲了義，一切教爲圓滿，即造成佛法的儱侗與混亂。<#>(4)法次法向是修慧。依取相分別的妄識而修，無論如何，也不能得解脫，不能引發無漏正智，所以說‘依智不依識’。應依離相、無分別的智慧而修，才能正覺，引導德行而向于正覺的解脫。佛法以正覺的解脫爲目標，而這必依聞、思、修三而達到；聞慧又要依賢師良友。這三慧的修學，有必然的次第，有應依的標準。這對于正法的修學者，是應該怎樣的重視釋尊的指示！<#>［慧與覺證］　在家出家的聖弟子，依八正道行，確有如實的悟證境地，這是經中隨處可見的。到此，淨化自心功夫，才達到實現。怎樣的觀慧才能引發如實覺呢？方便是非常衆多的，或說四念處──觀身不淨、觀受是苦、觀心無常、觀法無我；或說四諦觀；或說緣起的生起還滅觀。但達到根本處，切近實證處，都是同觀實相的──空、無相、無願三解脫門。這是三法印的觀門︰依無常成無願門、依無我成空門、依涅槃成無相門。等到由此而知法入法，即無二無別。如前三大理性的統一中說︰法性是空寂而緣起有的，從緣起的生滅邊，觀諸行無常與諸法無我；從緣起的還滅邊，觀諸法無我與涅槃寂靜。直從法性說，這即是性空緣起的生滅觀，生滅即是寂滅。所以四諦觀、緣起觀，或側重緣起流轉而觀不淨、苦、無常、無我，都是契入法性空的方便。由于適應時機，根治對于物欲、色欲的系著，所以說苦觀、不淨觀。如不能依苦而起無量三昧，或偏于不淨觀，會造成嚴重的錯誤，佛世即有比丘厭身而自殺的（如《雜含》卷十三·三一一經）。佛爲此而教令修安般，這那裏是佛法觀慧的常道！<#>法，是緣起假名而本來空寂的，但人類由于無始來的愚昧，總是內見我相，外取境相，不知空無自性，而以爲確實如此。由此成我、我所，我愛、法愛，我執、法執，我見、法見。必須從智慧的觀察中來否定這些，才能證見法性，離戲論纏縛而得解脫。這必須‘于此識身及外境一切相，無有我、我所見、我慢、使、系著’（《雜含》卷一·二十三經）。必須‘不見一法可取而無罪過者。我若取色，即有罪過。……作是知已，于諸世間則無所取，無所取者自覺涅槃’（《雜含》卷十·二七二經）。要不住四識住，‘攀緣斷已，彼識無所住，……于諸世間都無所取、無所著。無所取、無所著已，自覺涅槃’（《雜含》卷二·三十九經）。由慧觀而契入法性，不是取相分別識的觀察，是從無自性分別而到達離一切取相戲論的。如有一毫相可取，即不入法性。所以如中道的德行，從離惡行善的方面說，這是要擇善而固執的。但從離相證覺說，如取著善行，以爲有善行可行，有我能行，即成爲如實覺的障礙，大乘稱之爲‘順道法愛’。釋尊所以常說︰‘法尚應舍，何况非法？’如佛常說地水火風等觀門，‘如于地有地想，地即是神（我），地是神所，神是地所。彼計地是神已，即不知地。……于一切有一切想，一切即是神，一切是神所，神是一切所。彼計一切是神已，便不知一切’（《中含》〈想經〉）。所以佛爲跋迦利說‘真實禪’──勝義空觀說︰‘于地想能伏地想，于水、火、風想無量空入處想，識入處想，無所有入處，非想非非想入處想，此世他世，日月，見聞覺識，若得若求，若覺若觀，悉伏彼想。跋迦利！比丘如是禪者，不依地、水、火、風，乃至不依覺觀而修禪。’（《雜含》卷三十三·九二六經）這是都無所住的勝義空觀，迦旃延修這樣的禪觀，由于佛的教化──緣起假有性空的中道而來（《雜含》卷十二·三０一經），這是慧證法性的不二門。<#>［參考資料］　《大毗婆沙論》卷一四二；《俱舍論》卷一、卷二十二；《順正理論》卷十；《成唯識論》卷四；《成唯識論述記》卷六（末）；《百法問答鈔》卷一、卷四；覺音著·葉均譯《清淨道論》。<#>


meanings:
6019<一>梵語 prajñā，巴利語 paññā。音譯般若。指推理、判斷事理之精神作用。心所之名。俱舍七十五法之一，唯識百法之一。慧，通於善、不善、無記三性。惡慧中，作用強者，稱惡見，為五見之一。善慧又作正見、正慧。依俱舍論之說，慧係與任何種心皆有相連屬之作用，為大地法之一；然唯識宗謂慧為別境五心所之一。此外，慧與智為相對之通名，達於有為之智相稱「智」，達於無為之空理則稱「慧」。俱舍論卷二十六亦言，慧有「有漏慧」與「無漏慧」兩種。前者與煩惱法有密切不可脫離且相互影響之關係，屬於「智」之性質；後者又稱聖慧。由聞法而來之慧，稱作聞慧；由思考而來之慧，稱作思慧；由修行而來之慧，稱作修慧；以上三者合稱聞思修三慧。三慧加上與生俱來之「生得慧」，合稱四慧。依菩薩瓔珞本業經卷上說，菩薩之階段可分六種智慧，即聞、思、修三慧與「無相慧」（已證悟空無自性）、「照寂慧」（以中道之慧觀照見中道之理）、「寂照慧」（寂照不二，定慧平等）。以上六者依次與十住、十行、十迴向、十地、等覺、妙覺等六位配合。此外，天台宗亦有劣慧之說。〔大毘婆沙論卷四十二、卷一四二、俱舍論卷一、卷四、俱舍論光記卷一、卷四、成唯識論述記卷五〕　<二>梵語 adhiprajñā，巴利語 adhipaññā。慧與戒、定二者係佛教之重要德目，合稱「三學」。又就五根、五力之中，而有慧根、慧力之稱。以上之慧屬狹義之解釋；廣義之慧，則指梵語之 prajñā，一般音譯作般若。（參閱「三學」683、「般若」4301）


meanings:
瑜伽三卷七頁云：慧云何？謂卽於所觀察事，隨彼彼行，簡擇諸法性。或由如理所引，或由不如理所引，或由非如理非不如理所引。又云：慧作何業？謂於戲論所行染污清淨，隨順推求為業。二解 瑜伽五十五卷三頁云：慧云何？謂於彼彼境界，隨順趣向，簡擇諸法；或如理觀察，或不如理觀察，或非如理非不如理觀察。慧為何業？謂於言論所行染污清淨，隨順考察為業。三解 瑜伽八十二卷十一頁云：此中慧者：是智見、明、現觀等，名之差別。簡擇法相心所有法，為其自性，訓詞者：簡擇性故，治無智故；名之為慧。又各品別，能了知故；名之為慧。又能顯了諸聰慧者，是聰慧性，故名為慧。四解 瑜伽八十三卷三頁云：所言慧者，謂已證得出世間慧後時所得世間妙慧。五解 瑜伽八十三卷十二頁云：慧者：謂俱生生得慧。六解 顯揚一卷四頁云：慧者：謂卽於所觀境，簡擇為體。如理，不如理，非如理非不如理，悟入所知為業。如經說：簡擇諸法，最極簡擇，極簡擇法，遍了、近了、黠了、通達、審察、聰叡、覺、明、慧、行、毗鉢舍那。七解 成唯識論五卷二十頁云：云何為慧？於所觀境，簡擇為性。斷疑為業。謂觀德失俱非境中，由慧推求，得決定故。於非觀境愚昧心中，無簡擇故；非徧行攝。有說：爾時亦有慧起。但相微隱。天愛寧知。對法說為大地法故。諸部對法，展轉相違。汝等如何執為定量。唯觸等五，經說徧行。說十，非經。不應固執。然欲等五，非觸等故；定非徧行。如信貪等。八解 攝論二卷二十五頁云：又能除遣一切見趣，諸邪惡慧；及能真實品別知法；故名為慧。九解 雜集論一卷十一頁云：慧者：於所觀事，擇法為體；斷疑為業。斷疑者：謂由慧擇法，得決定等。十解 五蘊論二頁云：云何為慧？謂卽於彼擇法為性。或如理所引，或不如理所引，或俱非所引。十一解 廣五蘊論五頁云：云何慧？謂卽於彼擇法為性；或如理所引，或不如理所引，或俱非所引。卽於彼者：謂能觀事。擇法者：謂於諸法自相共相，由慧簡擇，得決定故。如理所引者：謂佛弟子。不如理所引者：謂諸外道。俱非所引者：謂餘眾生。斷疑為業。慧能簡擇；於諸法中，得決定故。十二解 俱舍論四卷三頁云：慧、謂於法能有簡擇。十三解 大毗婆沙論九十五卷四頁云：云何為慧？答：六識相應慧。此有三種。謂善、染污、然覆無記。廣如前說。十四解 品類足論一卷三頁云：慧云何？謂心擇法性。十五解 品類足論二卷十六頁云：慧云何？謂於法簡擇，極簡擇，最極簡擇。解了、等了、遍了、近了、機黠、通達、審察、聰叡、覺、明、慧、行、毗鉢舍那，是名為慧。十六解 入阿毗達磨論上七頁云：慧、謂於法能有揀擇：卽是於攝相應成就諸因緣果自相共相八種法中，隨其所應，觀察為義。十七解 發智論七卷四頁云：云何為慧？答：六識相應慧。十八解 界身足論上三頁云：慧云何？謂於法簡擇，最極簡擇，極簡擇法，了相、近了相、等了相、聰叡、通達、審察、決擇、覺、明、慧、行、毗鉢舍那；是名慧。


meanings:
① Trí sáng. Lanh lẹ, sinh ra đã có tính sáng láng hơn người gọi là tuệ căn 慧根, có trí sáng láng chứng minh được pháp gọi là tuệ lực 慧力, lấy trí tuệ làm tính mạng gọi là tuệ mệnh 慧命, lấy trí tuệ mà trừ sạch được duyên trần gọi là tuệ kiếm 慧劍, có con mắt soi tỏ cả quá khứ, hiện tại, vị lai gọi là tuệ nhãn 慧眼.


meanings:
① Sáng suốt, tuệ, minh: 智慧 Trí tuệ; 聰慧 Thông minh, minh mẫn.


vietnamese:
huệ thượng bồ tát vấn đại thiện quyền kinh <đpb>


vietnamese:
huệ thượng bồ tát vấn đại quyền thiện kinh <cm>

meanings:
(title) Huishang pusa wendaquanshan jing


meanings:
(1037-1091) Thiền tăng đời Tống, họ Nghê, người xứ Hồ Dương, Quảng Đông, Trung Quốc. Sư nối pháp thiền sư Huệ Nam làm truyền nhân tông Lâm Tế đời thứ 9, phái Hoàng Long đời thứ 2. Sư từng trụ các nơi: Thừa Thiên Vạn Thọ Tự, Ngô Giang Thọ Thánh Tự, Côn Sơn Huệ Nghiêm Tự, Hồ Châu Báo Bản Tự.


meanings:
→ linh ẩn huệ quang thiền sư 靈隱慧光禪師; → quy phong huệ quang thiền sư 龜峰慧光禪師; → ni huệ quang thiền sư 尼慧光禪師


meanings:
① Thiền tăng đời Tống, họ Hạ Hậu, hiệu Tịch Thất, người xứ Tiền Đường (nay thuộc Hàng Châu) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Huệ Lâm Hoài Thâm, tông Vân Môn. Sư trụ chùa Linh Ẩn, Hàng Châu. ② Thiền tăng đời Tống, hiệu Hối Am, người xứ Kiến Ninh (nay thuộc tỉnh Phúc Kiến) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Ô Cự Đạo Hành, tông Lâm Tế, phái Dương Kì. Sư trụ núi Quy Phong, Tín Châu (nay là huyện Thượng Nhiêu, tỉnh Giang Tây). Tác phẩm: Hối Am Quang Thiền sư Ngữ Yếu 1 quyển.


vietnamese:
huệ đáo bỉ ngạn nghĩa sở nhiếp chư cú hữu ngũ chủng sở vi nghĩa <pttđ>


vietnamese:
huệ đáo bỉ ngạn tự thể nghĩa do tam chủng tướng <pttđ>


meanings:
Trí huệ Phật giáo dụ như cây kiếm, dùng nó cắt đứt tất cả phiền não và tà thuyết của ngoại đạo. Tiết Phổ Hiền Nguyên Tố Thiền sư trong NĐHN q. 18 ghi: »大 丈 夫 秉 慧 劍。 般 若 鋒 兮 金 剛 焰。 非 但 能 摧 外 道 心。 早 曾 落 卻 天 魔 膽。 – Đại trượng phu, bỉnh huệ kiếm, bát nhã phong hề kim cương diệm, phi đãn năng tồi ngoại đạo tâm, tảo tằng lạc khước thiên ma đảm. – Đại trượng phu cầm kiếm huệ, ánh Bát nhã hề kim cương lóe, đã hay ngoại đạo bạt tâm mê, lại khiến thiên ma lùi khiếp vía«.


meanings:
(thế kỉ V) Thiền tăng thời Bắc Thuộc, ở chùa núi Tiên Châu, theo Thiền sư nước ngoài là Đạt-ma-đề-bà học pháp quán hạnh. Lưu Tích ở Bành Thành khi làm Thái Thú ở Nam Hải nghe đạo phong của sư, lúc về nước thỉnh sư cùng đi. Khi về tới Bành Thành, sư cư trú tại chùa U Thê. Sư giữ kín chỗ kì đặc, thường tỏ ra ngu ngốc, nhưng người ở lâu với sư rất kính trọng, những học giả về Thiền rất khâm phục.


meanings:
→ hoàng long huệ nam thiền sư 黃龍慧南禪師; → huệ lực huệ nam thiền sư 慧力慧南禪師


meanings:
(1002-1069) Thiền tăng đời Tống, họ Chương, người Ngọc Sơn, Giang Tây (có thuyết nói là người Thượng Nhiêu, Giang Tây) Trung Quốc. Sư nối pháp thiền sư Thạch Sương Sở Viên, làm truyền nhân tông Lâm Tế đời thứ 8 và là sơ tổ phái Hoàng Long. Sư lần lượt trụ các nơi:Viện Đồng An Sùng Thắng ở Phúc Kiến, Lô Sơn Tây thiền viện, Hoàng Bá Sơn tự ở Quân Châu (nay là Cao An, Giang Tây), chùa Sùng Ân trên núi Hoàng Long ở phủ Long Hưng. Có ngữ lục truyền bá ở đời. Thuỵ hiệu: Phổ Giác Thiền Sư.


meanings:
(487-593) Thiền sư thời Bắc Nguỵ, Bắc Tề, là Tổ thứ hai của Thiền tông, họ Cơ, ban đầu tên Thần Quang, người xứ Hổ Lao (nay là Huỳnh Dương, tỉnh Hà Nam) Trung Quốc, nối pháp Tổ Bồ-đề-đạt-ma. Thuỵ hiệu »Đại Tổ Thiền sư«.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại, họ Trương, người xứ Nguỵ Phủ (nay là huyện Đại Danh, tỉnh Hà Bắc) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Long Tế Thiệu Tu. Sư trụ chùa Phụng Tiên ở Thăng Châu (nay là huyện Giang Ninh, tỉnh Giang Tô).


meanings:
6030<一>梵語 āyuṣmat，巴利語 āyasmant。意謂具壽命。又作具壽。乃對有德比丘之尊稱。摩訶僧祇律卷十三（大二二‧三三二下）：「佛住舍衛城時，慧命羅睺羅到。」（參閱「具壽」3079）　<二>指法身以智慧為生命。如色身必賴飲食長養，而法身必賴智慧以長養。若智慧之命夭傷，則法身之體亡失。天台四教儀（大四六‧七七五下）：「末代鈍根，於佛法中起斷滅見，夭傷慧命，亡失法身。」〔法華文句卷九下、金剛經疏記科會卷二（長水）、禪苑清規卷七亡僧〕　<三>（531～568）南北朝僧。太原晉陽（山西）人，俗姓郭。十五歲出家。專修方等、普賢等懺法。後遊河陽仙城山，住善光寺。復偕友遊學，參禮思、邈二師，方盡袪所滯。北周天和（566～571）初年，返仙城山，弘揚所學。於天和三年示寂，世壽三十八。著有大品義章、融心論等。〔佛祖統紀卷二十八、續高僧傳卷十七、卷二十一、釋門正統卷三〕


