# tbl_dictionary

meanings:
（Rabindranath Tagore；1861～1941）印度文學家、思想家、藝術家、宗教家、民族教育家。西元1861年五月六日生于加爾各答，家門富貴。其父即近代印度的著名宗教改革家Devendranath Tagore。氏早年接受印度傳統思想及文學、藝術的教育。1877年赴英國研習法律，接受近代西歐思想的洗禮。不久返國接管龐大之家業。除專心創作詩篇外，同時也參與印度的獨立運動。<#>泰戈爾最初以抒情詩人知名，其後漸以東方的閑寂自然觀爲基礎，而完成以宗教意境爲核心的詩風，開展出獨特的生命哲學。他在作品中訴說生命的神秘與調和，而以愛的實踐爲第一義。同時也鼓吹人類的和平與殖民地的解放。其中，洋溢愛國熱情的詩篇爲數不少。他經常拜訪世界各地，致力于東西文化的交流，1924年曾應邀率團訪問中國，也曾三度走訪日本，對日本的西化曾提出嚴重警告。<#>泰戈爾創作豐富，曾以孟加拉語、英語發表無數之詩作及三十篇戲曲、四十本散文小說，以及評論、隨想、哲學論集、宗教論著等。1913年以《吉檀迦利》（Gitanjali）榮獲諾貝爾文學獎，爲東方作家首開紀錄。又擅長作曲（印度國歌‘Jana gana mana’即由其作詩譜曲），幷致力復興印度的民族藝術。<#>泰戈爾曾以積極開拓自我的方式，努力教育印度民衆，1901年于加爾各答近郊創設San-tiniketan（意即‘和平的休憩地’）學校。後于1921年發展成Visvabharati大學（通稱‘泰戈爾國際大學’），今已改制爲國立大學。對于印度的獨立，該校的貢獻功不可沒。他在七十歲左右開始作畫，畫風獨特，作品豐富。1941年八月七日去世。<#>［參考資料］　Basant Kumar Lal著·朱明忠（等譯《印度現代哲學》；E. Rhys《Rabindranath Tagore□a Bibliographical Study》；E. J. Thompson《R. Tago-re,his Life and Work （Heritage of India Series）》；S. Radhakrishnan《The philosophy of R. Tagore》。<#>


meanings:
(910-974) Thiền tăng đời Ngũ Đại, họ Quý người xứ Nguỵ Phủ (nay là huyện Đại Danh, tỉnh Hà Bắc) Trung Quốc, nối pháp Thiền sư Thanh Lương Văn Ích, thuộc tông Pháp Nhãn. Sư ở viện Song Lâm, Hồng Châu (nay là huyện Nam Xương, tỉnh Giang Tây) rồi dời đến viện Hộ Quốc ở Thượng Lam. Sư nhận lời mời của Nam Đường Hậu Chủ, trụ trì Đại đạo tràng Thanh Lương ở Kim Lăng, nối tiếp pháp hệ tông Pháp Nhãn. Sư biện tài vô ngại, thiền tăng trong nước hướng về đều cho rằng sư là bậc Thầy thông sáng. Hiệu: Pháp Đăng Thiền sư.


meanings:
① Ương ương 泱泱 sâu thẳm, mông mênh. ||② Ngùn ngụt, khí mây ùn lên. ||③ Một âm là áng. Bát ngát.


meanings:
【泱泱】ương ương [yangyang] (văn) ① Mênh mông, sâu thẳm, bao la; ② Đường đường: 泱泱大國 Đường đường một nước lớn; ③ Ùn ùn, ngùn ngụt.


meanings:
(văn) ① Rượu trong; ② Lọc; ③ Vắt ra: 泲牛奶 Vắt sữa bò; ④ [Jê] a. Sông Tể (ở tỉnh Hà Bắc); b. Sông Tể (ở tỉnh Sơn Đông, như 濟 nghĩa ②).


meanings:
Bơi, lặn: 游泳 Bơi lội; 仰泳 Bơi ngửa; 蛙泳 Bơi ếch (nhái); 蝶泳 Bơi bướm.


meanings:
Ống bơm, ống thụt: 水泵 Bơm nước; 油泵 Bơm dầu; 高壓泵 Bơm cao áp; 眞空泵 Bơm chân không. Cg. 抽機 [chouji] 喞筒 [jitông].


meanings:
① Nước chảy. ||② Tố hồi 溯洄 trèo lên dòng nước ngược. ||③ Thơ Tố hồi là thơ nhớ người hiền, cho nên trong thư từ nói nhớ ai cũng gọi là tố hồi.


meanings:
(văn) ① Dòng nước xoáy; ② Đi ngược dòng lên.


meanings:
① Bể lớn. ||② Dương dương 洋洋 mênh mang. ||③ Tục gọi người nước ngoài là dương nhân 洋人. Hàng nước ngoài là dương hoá 洋貨, v.v. ||④ Tiền tây, bạc tây.


meanings:
① Đại dương, biển khơi: 太平洋 Thái Bình Dương; ② Ngoại quốc (thường chỉ Âu, Mĩ, Nhật), tây, ngoại lai.【洋人】dương nhân [yángrén] (khn) Người ngoại quốc, người nước ngoài (thường chỉ người Âu Mĩ); ③ Tiền tây; ④ Hiện đại: 土洋結合 Kết hợp hiện đại với thô sơ; ⑤ 【洋洋】dương dương [yáng yáng] a. Nhiều, dài, dồi dào, dày dặn, phong phú: 他的講話稿洋洋萬言 Bài nói chuyện của ông ấy dài đến hàng chục trang giấy; 傳之後世，洋洋有餘 Truyền lại đời sau thật là nhiều (Lưu Hướng: Thuyết uyển); b. Mênh mang, mênh mông: 河水洋洋 Nước sông Hoàng (Hà) mênh mang (Thi Kinh); c. (văn) Bơ vơ không cửa không nhà: 焉洋洋而爲客 Vì thế bơ vơ làm người ở đất khách (Khuất Nguyên: Cửu chương); d. (văn) Chứa chan nỗi vui mừng: 把酒臨風，其喜洋洋者矣！ Nâng chén rượu ra trước gió, mừng vui chan chứa nhường nào! (Phạm Trọng Yêm: Nhạc Dương lâu kí).


meanings:
① Nước trong leo lẻo, rượu trong cũng gọi là liệt.


meanings:
(văn) ① Trong vắt, leo lẻo: 洌清 Trong vắt; ② Ngon: 泉香而酒洌 Suối trong nên rượu mới ngon.


meanings:
① Kịp đến. ||② Nước thịt. ||③ Nhuần nhã.


meanings:
Còn gọi: Kịp hồ, kịp hiệp. Nghĩa là cơ hồ. Tiết Tuyết Phong Hoà thượng trong TĐT q. 7 ghi: »溈 山 云： 若 不 是 吾、 洎 被 汝 惑。 – Quy Sơn nói: Nếu không phải là ta thì cơ hồ bị ngươi mê hoặc«.


meanings:
(văn) ① Kịp đến, đến khi, cho đến: 洎周衰秦興，采詩官廢 Đến khi nhà Chu suy nhà Tần dấy lên, chức quan thái thi bị bãi bỏ (Bạch Cư Dị: Dữ Nguyên Cửu thư); ② Nước thịt; ③ Nhuần nhã; ④ Ngâm, nhúng.


meanings:
① Nước chảy xoáy; ② Xoáy nước. Xem 洑 [fù].


meanings:
① Vẫy nước rửa. ||② Một âm là tẩy. Gội rửa. ||③ Tẩy nhiên 洒然 sợ hoảng, sửng sốt. ||④ Lại một âm là thối. Chót vót.


meanings:
① Vẩy (nước): 掃地 先洒一些水 Trước khi quét nhà cần vẩy ít nước; ② Rơi vãi: 洒了-一地糧食 Thóc gạo rơi vãi cả ra; ③ Tôi (đại từ nhân xưng ngôi thứ nhất); ④ [Să] (Họ) Sái.


meanings:
① Kính cẩn; ② Sâu; ③【洒然】tiển nhiên [xiăn rán] a. Sửng sốt; b. Lạnh lẽo.


meanings:
① Giặt, rửa. ||② Cái chậu rửa mặt. ||③ Hết nhẵn nhụi, như nang không như tẩy 囊空如洗 túi nhẵn không còn gì, nói kẻ nghèo quá. ||④ Một âm là tiển. Rửa chân. ||⑤ Sạch sẽ.


meanings:
① Rửa, giặt, tẩy, gội, tắm gội: 洗臉 Rửa mặt; 洗相片 Rửa ảnh; 洗衣服 Giặt quần áo; 洗頭 Gội đầu; ② Thanh trừng, làm trong sạch; ③ Triệt hạ, giết sạch. 【洗城】tẩy thành [xêchéng] (Quân địch) giết sạch dân trong thành; 【洗劫】tẩy kiếp [xêjié] Cướp sạch, cướp trụi: 全村被洗劫一空 Cả làng bị cướp sạch; ④ Giải trừ, tẩy trừ: 洗冤 Tẩy oan, giải oan; 洗不掉的污點 Vết nhơ không tẩy sạch được; ⑤ Đảo trộn.【洗牌】tẩy bài [xêpái] Xóc bài, xào bài (đảo lộn thứ tự các quân bài, để đánh ván khác); ⑥ (văn) Chậu rửa mặt. Xem 洗 [Xiăn].


meanings:
(văn) ① Rửa chân; ② Sạch sẽ; ③ [Xiăn] (Họ) Tiển. Xem 洗 [xê].


meanings:
① Sông Thù, là con sông nhánh của con sông Tứ. Ðức Khổng tử giảng học ở gần đấy, nên nay nói đến đạo ngài thường nói là dòng thù tứ 洙泗. Cũng đọc là chữ chu.


meanings:
① Nước chảy tràn, có khi đọc là chữ hồng: nước lụt.


meanings:
① Sông Lạc. ||② Cùng nghĩa với chữ lạc 絡.


meanings:
(văn) Như 絡 (bộ 糸); ② [Luò] Tên sông: 洛河 Sông Lạc (ở tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc); ③ [Luò] (Họ) Lạc.


meanings:
(term) lakṣa, which is an ancient Indian numerical amount, equivalent to 100,000


meanings:
（梵 lakṣa，巴 lakkha，藏 ḥbum）又作絡叉、落叉、羅叉、洛沙、■乞叉、■乞史。爲印度的數量名稱。一洛叉相當于十萬，如《大毗婆沙論》卷一七七雲（大正27·891a）︰‘十千爲鉢羅薜陀，十鉢羅薜陀爲洛叉。’舊譯《華嚴經》卷四十八雲（大正9·704c）︰‘百千爲一羅叉。’或謂一洛叉爲一億，如《俱舍論》卷十二、《梵語千字文》、《梵語雜名》等所稱。又，《大日經疏》卷十七雲（大正39·753a）︰‘落叉者，若淺略說是十萬遍。今此不爾。落叉是見也。若見實之時，此真言行即得終竟，不然無有中息之義。（中略）亦是成就義也。行者心住三昧得見本尊，寂止正定，假使妙高山王崩壞震動，尚不能間動其心。（中略）又落叉是垛義。如射中齊也，如首楞嚴文殊經習射義，若住諦理任運相應，是落叉義也。’此說當系以梵語lakṣa，是由具有‘受’（或‘見’）之義的語根laks所演變而來。<#>［參考資料］　《方廣大莊嚴經》卷四；《華嚴經疏》卷四十七；《翻譯名義集》卷三；《如意輪陀羅尼經》；《玄應音義》卷二十三。<#>


meanings:
3884（1005～1064）西藏名 Ḥbrom-ston, Dge-bśes ston-pa 或 Ston-parin-po-che。又譯爲敦巴寶、種敦巴、東頓、冬頓。乃迦當派（藏 Bkaḥ-gdam-pa）之始祖。生於拉薩（藏 Lha-sa）西北之圖耶倫普（藏 Stod-luṅs-phu）。幼即聰明，愛好讀書，曾隨薛準尊者（藏 Jo-bo Se-btsun）精進求學；又從塔耶最魯瑪（藏 Sgraḥi tsher-ma）學語言。因由其師處聞阿提沙（梵 Atīśa）之偉大，並鑑於教法修行次第混亂，顯密分岐，聞說阿提沙至阿里（藏 Mṅaḥ-ris），遂於宋仁宗至和五年（1054）徵得其師之許可，迎請阿提沙至衛藏，追隨阿提沙，並受其灌頂，隨其巡錫西藏各地，阿提沙且授與有關三士教之諸教誡。其後，復延請阿提沙至拉薩，致力於有關中觀之著書工作。故阿提沙之學說，由其繼起宏揚，針對舊傳密法之專尚咒術，別立宗義，稱爲甘丹，又稱迦當派。甘是聖教，丹是教誡，合之即爲「一切聖教皆資教誡」之意。更判三士教攝一切法，及作、修、瑜伽、無上瑜伽之次第四密。氏之思想，組織精嚴，昔無其匹，以此創迦當派而開啟藏土佛教分派之先河。　嘉祐元年（1056）於熱振地方建熱振寺（藏 Rwa-sgreṅ，一作惹真、惹珍），於此弘法達九年，一○六四年入寂，享年六十。洛氏一生未出家，其門下有朴穹瓦（藏 Phu-chuṅ-ba）、博朵瓦（藏 Po-to-ba）、謹哦瓦（藏 Spyan-sṅa-ba）等三高足，其餘人才亦輩出，所創之教團極興盛。氏通曉顯密二教，重要之著作有八千頌、八千大註（梵 Abhisamayālaṃkārāloka）、八千小註（梵 Abhisamayālaṃkārasphuṭārtha）、二萬五千註（梵 Pañcaviṃśatisāhasrikābhisamayālaṃkārāloka），以及智成就（梵 Jñānasiddhi）之翻譯校訂。〔カ｜ダム派史（羽田野伯猷，東北大學文學部研究年報五）、Deb-ther sṅon-po（The Blue Annals）; Dpag-bsamljon-bzaṅ; Ch. Bell: The Religion of Tibet〕（參閱「迦當派」3967）


meanings:
3886（Roth, Walter Rudolf von; 1821～1896）德國之梵語學者。所著「Zur Literatur und Geschichte des Weda, 1846」一書開啟歐洲吠陀研究之先河，並予以印度學學界極大之影響。其後復費二十二年與布特寧格（O. Böhtlingk）合編梵語大辭典七卷，對歐洲之印度學研究貢獻匪淺。


meanings:
###Luoyangjialanji######佛教著述。北魏楊炫之（一作羊炫之或陽炫之）撰。5卷。著者生卒年不詳，事蹟可考者甚少。據著者原序自述：“武定五年（547），歲在丁卯，餘因行役，重鑒洛陽。城郭崩毀，宮室傾覆，寺觀灰燼，廟塔丘墟，牆被蒿艾，巷羅荊棘。……京城表裏，凡有一千餘寺。今日寮廓，鐘聲罕聞。恐後世無傳，故撰斯記。”該書所記，計有43寺（其中尼寺4所）及《宋雲、惠生使西域行記》、《京師建制及郭外諸寺》兩篇。所載洛陽名寺，以興廢沿革為綱，然按遠近次序，分城內、城東、城南、城西、城北各為一卷。敍事簡明扼要，文筆（ ） ###麗秀逸，不僅是一部寺廟志，提供了關於北魏遷都洛陽四十年間的佛教史料，也記述了洛陽經濟、文化及人民生活的榮衰變化，並具有一定的文學價值。卷五所載《宋雲、惠生使西域行記》則是研究古代中亞交通和中西文化交流史的重要參考資料。本書曾為隋、唐、宋、元、明各代諸家著述所引用，可見流傳甚久，但現存最早刻本系明代中葉後的三種刻本。《洛陽伽藍記》的原書，據唐代劉知幾《史通》補注篇稱，原書本有正文、子注之分，而現存之明清刻本，則混注文入于正文。前人曾在校勘本書和分析正文、子注方面做了不少工作。######近代、現代以來，曾出版過幾種新的校本。流傳下來的刻本和現代校勘本，大致有以下十餘種：①如隱堂刻本。為現存最早的單行本，似出於明嘉靖隆慶年間，無刻人姓名。②古今逸史本。明萬曆年間吳（　） ###所刻，與如隱堂本文字有異。③津逮秘書緣君亭本。明崇禎年間毛氏汲古閣刻本。出自如隱堂影寫抄本，參照《太平御覽》和《太平廣記》，以硃筆竄改。④漢魏叢書本。清乾隆年間，王謨據古今逸史本複刻。⑤學津討原本（照曠閣本）。清嘉慶年間，張海鵬據津逮秘書本翻雕，但小有更改。⑥真意堂叢書活字本。嘉慶年間吳自忠以津逮秘書和漢魏叢書兩本互校而成的活字雕印本。⑦集證本。清道光十四年（1834）吳若准據如隱堂本，參考何慈公抄本及津逮秘書本略加刪改的重刊本。⑧龍（ ） ###精舍叢書本。1915年唐晏鉤沈，故又名鉤沈本，系據集證本重為分劃。⑨日本《大正藏》本。據如隱堂本排出，而以其他各本參校，列其異同為註腳。⑩鐵如意館原稿本。張宗祥合校。1930年商務印書館影印，1955年重印。⑾重刊本。徐高阮撰。1959年臺灣明文書局版。⑿校釋本。周祖謨校釋。1963年中華書局排印本。卷首有校釋者序及敘例各一篇。校釋本所注，對歷史人物事蹟，則取證史書，陳其同異。史傳所不詳，則參照碑誌，發其幽隱。地理則參校水經注及前代地理載記，悉載是篇，以資參證。佛書故事，則采諸經論，述其原委；翻譯名稱，則兼注梵音，陳其文訓。其他若文藻典故、名物、制度之類，亦隨文釋之，不以其瑣屑而失之。校釋本卷首附閻文儒實測洛陽故城城基大小比例重繪圖一幅；書末有起自北魏延興元年（471）迄東魏武定八年（550）年表、引用書目、人名索引及宋雲使西域行程圖等。各卷正文前並插有各版《洛陽伽藍記》的書影或有關圖版多幅。（童瑋）######


meanings:
① Cái động (hang sâu). ||② Lỗ hổng, cái gì đục thủng đều gọi là đỗng. ||③ Suốt, như đỗng giám 洞鑒 soi suốt.


meanings:
① Hang, động, chỗ thủng, chỗ rách: 洞主 Chủ động; 山洞 Hang núi; 仙洞 Động tiên; 洞口 Cửa động; 襯衣破 了一個洞 Cái áo sơ mi rách một lỗ; ② Suốt, nhìn thấu, nghĩ thấu: 洞見症結 Nhìn thấy rõ điều uẩn khúc; 洞鑒 Soi suốt.


meanings:
Tức tông Tào Động. Tiết »Tục Nghệ Ngôn« trong NHQL q. 30 ghi: »投 子、 芙 蓉 之 後、 能 振 洞 上 一 宗 者、 天 童 覺、 眞 歇 了 也。 – Sau Đầu Tử, Phù Dung, người có thể chấn hưng tông Tào Động là Thiên Đồng Giác, Chân Yết Liễu«.


meanings:
Còn gọi: Vĩnh Giác Hoà thượng Động Thượng Cổ Triệt. Ngữ lục, 2 quyển, do Vĩnh Giác Nguyên Hiền thu thập vào đời Minh, Vi Lâm Đạo Bái biên tập lại, được xếp vào Tục Tạng kinh tập 125, trang 401. Nội dung gồm các ngữ yếu của các cao tăng tông Tào Động. Quyển thượng: Giải thích Tham Đồng Khế của Thạch Đầu Hi Thiên, Bảo Cảnh Tam Muội của Động Sơn Lương Giới. Kế là chia các mục: Động Sơn ngũ vị, Ngũ vị đồ thuyết, thu thập nhiều tư liệu liên quan đến ngũ vị. Quyển hạ gọi là »Tiên đức vi ngôn«, nêu ra các ngữ yếu về cương tông của chư sư để hiển bày tôn chỉ của tông Tào Động.


meanings:
Ý chỉ thiền pháp của tông Tào Động. Tiết Hoàng Long Đạo Chấn Thiền sư trong NĐHN q. 18 ghi: »少 依 覺 印 英 禪 師 爲 童 子、 英 移 居 泗 之 普 照、 適 淑 妃 擇 度 童 行、 師 得 圓 具。 久 之、 辭 謁 丹 霞 淳 禪 師。 一 日、 與 論 洞 上 宗 旨。 – Thuở bé Sư nương thiền sư Anh ở chùa Giác Ấn xuất gia làm điệu. Thiền sư Anh dời sang chùa Phổ Chiếu ở Tứ Chi, vừa gặp lúc bà Vương phi chọn lựa Sa-di tuổi nhỏ cho xuất gia, sư được độ vào dịp này. Về sau, sư giã từ Thầy đến yết kiến thiền sư Đan Hà Tử Thuần. Một hôm, sư bàn luận với Ngài về ý chỉ thiền pháp của tông Tào Động«.


meanings:
Chỉ cho thiền học môn phong của tông Tào Động. Tiết Động Sơn Lương Giới Thiền sư trong NĐHN q. 13 ghi: »師 自 唐 大 中 末 於 新 豐 山 接 誘 學 徒… 又 得 曹 山 深 明 的 旨、 妙 唱 嘉 猷。 道 合 君 臣、 偏 正 回 互。 由 是 洞 上 玄 風、 播 於 天 下。 – Từ cuối niên hiệu Đại Trung (859) đời Đường, thiền sư Giới tiếp dẫn người học ở núi Tân Phong… Hơn nữa, Tào Sơn nhận sâu được ý chỉ của Ngài nên nói về lí thật tướng rất có bài bản: Đạo hợp quân thần, thiên chính hồi hỗ, nhờ đó mà thiền học môn phong của tông Tào Động được truyền bá khắp nơi«.


meanings:
Chỉ cho ở dưới môn đình tông Tào Động. Tiết »Tục Nghệ Ngôn« trong NHQL q. 30 ghi: »雲 門 雖 承 雪 峰、 記 莂 而 後、 乃 曆 參 洞 下 諸 師、 如 曹 山、 疏 山、 乾 峰、 九 峰、 皆 有 機 緣。 是 知 大 道 惟 公、 法 無 偏 黨。 –Vân Môn tuy thừa kế Tuyết Phong, sau khi được thọ kí, ngài lần lượt tham học với các sư ở dưới môn đình tông Tào Động như Tào Sơn, Sơ Sơn, Kiền Phong, Cửu Phong, thảy đều có cơ duyên. Biết rõ đại đạo công bình, pháp không nghiêng lệch về một phía«.


meanings:
Còn gọi: Tân Phong sơn. Núi nằm ở xã Đồng An, huyện Nghi Phong, tỉnh Giang Tây, Trung Quốc. Chính nơi núi này thân hào Lôi Hành quyên hơn 3.000 mẫu ruộng, lập nên Phổ Lợi Thiền Tự. Khoảng niên hiệu Đại Trung (847-859) đời Đường, Thiền sư Lương Giới, Tổ tông Tào Động ra sức mở mang thiền học, số người tham học được vài trăm vị. Niên hiệu Hàm Thông thứ 10 (869), Lương Giới viên tịch ở Động Sơn. Đường Hiến Tông ban cho thuỵ hiệu »Ngộ Bản Thiền sư« và ra lệnh xây »Huệ Giác Bảo Tháp« ở mé sau chùa để thờ Ngài. Tô Triệt sau khi đến viếng Động Sơn, có làm bài thơ như sau: »古 寺 依 山 占 幾 峯。 精 廬 仿 佛 似 天 宮。 三 年 欲 到 官 爲 碍。 百 里 相 望 意 自 通。 – Cổ tự y sơn chiếm kỉ phong, tinh lô phảng phất tự thiên cung, tam niên dục đáo quan vi ngại, bách lí tương vọng ý tự thông. – Chùa xưa tựa núi dáng vững vàng, điện đường phảng phất tợ thiên cung, ba năm muốn đến, quan làm ngại, trăm dặm ngóng về ý tự thông«. Các vị cao tăng trụ trì chùa này trải qua nhiều đời gồm có: Đạo Toàn, Sư Kiền, Đạo Diên, Hi Tổ, Huệ Hồng, Tịnh Thông, Thạch Hiệp…


meanings:
曹洞宗開祖洞山良價用以接引學人的手段。有兩種，一是偏正五位，一是功勛五位。所謂‘偏正五位’是指正中偏、偏中正、正中來、偏中至、兼中到。《曹山元證禪師語錄》所收洞山良價的逐位頌雲（大正47·532c）︰<#>(1)正中偏<#>    三更初夜月明前<#>    莫怪相逢不相識<#>    隱隱猶懷舊日妍<#>(2)偏中正<#>    失曉老婆逢古鏡<#>    分明覿面別無真<#>    休更迷頭還認影<#>(3)正中來<#>    無中有路隔塵埃<#>    但能不觸當今諱<#>    也勝前朝斷舌才<#>(4)偏中至<#>    兩刃交鋒不須避<#>    好手猶如火裏蓮<#>    宛然自有沖天氣<#>(5)兼中到<#>    不落有無誰敢和<#>    人人盡欲出常流<#>    折合還歸炭裏坐<#>此中，所謂‘正’，是指陰陽二儀中的陰。有靜、體、空、理、平等、絕對、本覺、真如諸義；所謂‘偏’，是二儀中的陽。有動、用、色、事、差別、相對、不覺、生滅諸義。也就是依‘偏正回互’而生‘正中偏’等差別，藉此以闡明法性之自在無礙。<#>所謂‘功勛五位’，是指向、奉、功、共功、功功等五者。《洞山良價禪師語錄》雲（大正47·525c）︰‘師上堂雲︰向時作麽生，奉時作麽生，功時作麽生，共功時作麽生，功功時作麽生。僧問︰如何是向？師雲︰吃飯時作麽生。雲︰如何是奉？師雲︰背時作麽生。雲︰如何是功？師雲︰放下鐝頭時作麽生。雲︰如何是共功？師雲︰不得色。雲︰如何是功功？師雲︰不共。’<#>關于‘偏正五位’與‘功勛五位’，古來皆雲兩者之旨有別。‘偏正’所明，爲法之德用自在；‘功勛’所明，爲功之初後，修之生熟。<#>◎附一︰《洞山五位顯訣》<#>正位却偏，就偏辨得，是圓兩意。偏位雖偏，亦圓兩意。緣中辨得，是有語中無語。或有正位中來者，是無語中有語。或有偏位中來者，是有語中無語。或有相兼帶來者，這裏不說有語無語，這裏直須正面而去，這裏不得不圓轉。事須圓轉，然在途之語總是病。夫當人先須辨得語句，正面而去，有語是恁麽來，無語是恁麽去。作家中不無言語，不涉有語無語，這個喚作兼帶語。兼帶語全無的的也。他智上座臨遷化時，向人道︰雲岩不知有，我悔當時不向伊說。雖然如此，且不違于藥山蔡子。看他智上座，合作麽生老婆也！南泉曰︰異類中行，且密闍黎不知有。<#>◎附二︰關田一喜著·曾桂美譯《坐禪的理論與實踐》第十章<#>洞山和尚的五位頌，自白隱以來，也得到臨濟宗極高的評價。在心境上（不僅是單純的理解），達到此頌所指示的方向，被認爲是修行者最高的境界。其要旨爲︰達到見性、意識脫落後，會出現大圓鏡智。大圓鏡智是人人與生俱備的根本智，由于長期受到顛倒妄想的熏習而被蔽蓋，待達最高的三昧境界時，如同太陽破雲而出，它便以原來的姿態出現。<#>對于達到修行最高境界者而言，大圓鏡智是以輝耀的姿態出現于動中三昧。因爲五位中的第一位是靜中三昧，因此它都處于漆黑狀况中。身心脫落是指對白晝或夜晚，主觀或客觀不起分別。禪將此靜中三昧的大圓鏡智立爲本分。所謂的本分是指真、暗、空、無想。<#>坐在本分──黑暗的無想之中無法動彈，故必須再次出到意識的世界。而一旦出到意識世界，由于人類所擁有的肉體上的限制、心理上的條件，一切因而成爲對立差別的世界，只能在時間、空間、因果的範圍內活動。但是一旦見到大圓鏡智的絕對平等之後，雖然依舊處于對立差別的世界，也會産生判斷對立差別世界之心。這是瞭解和不瞭解所帶來的差異。位于該差別對立之中，往差別對立而行的心稱爲平等性智。<#>剛開始修行時，由于不能圓滑判斷此平等和差別，故會産生矛盾，心靈會受到騷擾。但是一旦進行悟後修行，心情上逐漸不會有自他的區分。差別本身即成爲平等。這是五位的第二位。第一位的絕對平等被稱爲本分、正位，此差別界被稱爲偏位。以現代用語而言，第一位被視爲實在的世界，第二位則爲現象界。<#>針對正與偏可賦予下列對照︰<#>正──真、黑、暗、理、空、陰、向去。<#>偏──俗、白、明、事、色、陽、却來。‘向去’表示離開意識界，‘却來’表示回歸意識界。前者是靜中三昧，後者爲動中三昧。但是在實際的三昧體驗上，無法感覺到是正或偏。靜中三昧時是靜中三昧，動中三昧時是動中三昧，只是一個流動。僅有‘今’的存在。<#>回顧現今的‘我’幷做哲學性思考，會出現實在、現象、正、偏等看法。禪者在禪體驗上都不會碰到這些，只有‘實在’而已。雖然分爲正、偏，實際上是一個東西，因此它們是互相交錯的。<#>遠離交參，則是正或偏的對立性思考，將它當作圓收，爲一絕對性、絕對的正來看時，禪經常由此絕對的正之中産生。在靜中三昧時是真正的靜中三昧，在動中三昧時是真正的動中三昧。從實存的唯一的‘正’中活動來看，有‘正中來’這第三位的存在。<#>‘正中來’以下不互相交參，遠離正偏的對立，回歸于單一的‘正’。臨濟宗把此互相交錯之後的第三位視爲禪者的處身之道。<#>第四位的‘偏中至’是研磨意識作用的境界。‘至’爲到之意。如同完成美麗的繪畫、雕刻、陶藝品般的，完成藝術性的意識活動。在‘正中來’的境界，由于已達到人類應有的姿態，然後到實際的世界去，所以禪師做宗通說通，以活潑的教化方式接引學人，在書畫、庭園設計、雕刻……各方面都有藝術精品傳世，甚至一舉一動也都留下佳話。因它是動中三昧故爲偏位。只有第一位的‘正中偏’是靜中三昧，以此定下基礎，其後的第二位、第三位、第四位都是動中三昧。<#>第五位的‘兼中到’是圓收一切的位。雖然于平常是置身于動中三昧，意到的話也可于瞬間達到靜中。故稱之爲‘兼’。<#>以下是針對洞山的頌，對五位一一詳加分析解說。<#>正中偏<#>正中偏的第一句‘三更、初夜、月明前’中的三更、初夜都是指漆黑的夜晚。將月明前解爲月亮出來之前的話，也是指暗夜而言（關于‘月明前’另有不同的解釋，謹容後述）。如此一來，第一句全體可用‘暗夜’替換。<#>第二句的‘莫怪相逢不相識’，是指在禪定中不知禪定，住于正念却渾然不覺。<#>組合上二句則爲︰一片漆黑，渾然不覺，完全回復平等一味。回歸正位，回復嬰兒時期。<#>第三句的‘隱隱猶懷舊日妍’表示偏位。‘妍’字被注釋爲美、技。美是直觀，技是活動。這裏意指純粹意識，或在此之前的識活動。‘舊日’指以往、昔日。<#>句子整體是‘隱隱（不知不覺的）猶懷（心靈某處存在著）舊日妍（以前的識活動）’。（中略）<#>因此，‘妍’以偏表示，配合前二句，成爲正中偏。<#>將第一句的‘月明前’，改解爲月亮破雲而出光芒四射的話，這時‘月明前’是偏位，月明前一片黑暗，‘三更初夜’爲正位。因此單是第一句即表示正中有偏。無論采用那個說明，結果都是相同的。<#>偏中正<#>承認他人（事），在自他的區別之中以平等視之，這就是偏中正。正中偏是位于正，于其中眺望偏；偏中正是位于偏，依此望正。<#>頌的第一句‘失曉老婆逢古鏡’是指，早晨起床──即由漆黑的‘正’往明亮的‘偏’──的老婆婆，偶然的在這天拿起以往經常映照自己容貌的鏡子（古鏡──大圓鏡智──嬰兒時期即有的鏡子，在嬰兒時期此鏡與自己是一體的。隨著意識習性的覆蔽，此鏡逐漸遠離自己），對著自己映照，因而再次發現自我本身。<#>照鏡時發現我就在這裏，不在別處。這個自己只是作爲一個個體與他人出現于世間。除了此刻出現的我之外，幷無別的自己。以實存性而言，除了目前存在，這個事實之外，我也無法成爲他人。在此之前，我一直在追求真理，我深信，世間除了有情衆生與其他事物之外，必然還有一真實東西，也就是被稱爲正、實在，或佛的根本真理可得。實際而言，這個世界以及其中衆生，正是我所追尋的實體。<#>見性之曉左右皆佛，諸佛都十分歡愉，發出難以形容的光輝，自己正處于諸佛聲音、喜悅之中。實際上，鐘樓、屋瓦、庭院中的樹木、石頭、花草等，如同兒童在幼稚園游樂場嬉耍般的，充滿著喜悅；是兒童畫的世界。保存如此是最好的，除此還求什麽呢？迄今所見的他、境，即是正、真。不論自己或他人，都位于被高揚的高密度實存之中。<#>第二句的‘分明覿面別無真’，由字面即可見分明，它即是佛，除此之外沒有尋求真、正、實在的必要。于現實所見之物，它即是真，是佛，是實在的。<#>第三句是‘休更迷頭還認影’。這是取自經典的某個比喻。有一天，一位女子攬鏡自照時，鏡面上沒有出現她的面孔，她誤認自己的頭不見了，因而恐慌的手足無措。這是忘了自始即擁有的東西，而錯誤的尋求他物的比喻。總而言之，不需要求成佛，自己本來就是佛，原來的樣子才是真實的。<#>不要追尋‘影’是指，不要將話語（佛、正、實在）當成真實的東西，只有自己才是真實──即捕捉真實的實際存在。‘偏中正’的‘中’被解爲原來的樣子，由‘偏’即是‘正’這點看來即可瞭解其意。<#>三昧包括靜中三昧、動中三昧。靜中三昧是指禪定、境于此消失踪影，出現于動中三昧。因而産生正和偏的觀念。五位中唯獨‘正中偏’屬于靜中三昧。就禪定而言，靜中三昧是禪的基礎，故必須率先而出。‘正中偏’以下的四位完全屬于動中三昧。‘偏中正’之內，境的差別界即是佛界，可謂是真正的動中三昧。第三位至第五位屬于動中三昧的理由，後面會依序討論到，這裏暫且不提。由于自古以來沒有將三昧正確的分爲動中、靜中，所以欲瞭解五位幷不是件易事。禪者入禪定時，是禪定中的實存，出禪定入動中是動中的實存。禪定中的實存被稱爲正位，動中的實存被稱爲偏位，但是兩者皆爲同一的實存。同一的實存依其出現的情况，可視爲正，也可視爲偏，這叫做‘回互’。由于每個事物都是被分爲正和偏，因此回歸原來的合一是理所當然的，回歸合一即是‘正中來’的正。<#>正中來<#>就禪定而言是禪定三昧，就動中而言是動中三昧，是時時刻刻流動的存在。在其中自由的活動，這就是‘正中來’。<#>‘正中來’頌的第一句‘無中有路隔塵埃’，由禪定中見此句時，是指定中無塵。如果由動中見此句，則是至人的心境。處于難局爲無心，因無心而活動時，能出現自在的活動。這是無中路。第二句的‘但能不觸當今諱’，所謂的當今諱是指當今皇上的名字，在昔日的想法中，皇上是神聖、絕對的，說出皇上的名字被認爲是大不敬。因此昔日的人從不觸及皇上的名字。此句被用于禪時，被冠上‘絕對的存在’之名，指不要因觀念性而做出排斥。而即使在這之上附加上‘佛’或‘實在’等名，也不過是如同捕風捉影而已。‘絕對’是自我與它合而爲一，方才爲‘真’。<#>第三句的‘也勝前朝斷舌才’是指獨步天下之意。前朝是指唐的前朝──隋。洞山于唐時造此頌。在隋朝有一名爲李知章的秀才，他以其雄辯之才淩駕世人。換言之，他風靡了天下。藉此故事比喻獨步天下。擁有此‘正中來’的程度，應可成就爲一個人。而洞山又認爲在這之上，還有‘偏中至’和‘兼中到’二個程度。其細節如下。<#>偏中至<#>在此程度是琢磨意識，培育之，使其放出如寶石般耀眼的光彩──即造就栩栩如生的藝術作品。在美的意識上、宗旨上、說服力上達到圓滿的境域。<#>‘兩刃交鋒不須避’──比喻劍道的名人對名人持刀相交，散發出如火花般的精神狀態。第二句更是贊美道︰‘好手猶如火裏蓮’。<#>‘火裏蓮’是此頌的重點。這句原是經典中的用語，因經常被使用，于古今皆大放光彩。初聽‘火裏蓮’，或許不會令人感覺它的訴求力，熟悉後方覺得它是個佳句。請試著在心中描繪︰鑲著鑽石、各種寶石的大蓮華台，在火焰中放出燦爛白光的模樣。<#>以一個獲得見道的大力量，心境非常澄明的人而言，即使僅是在佛前奉上燈明的動作，或者是在走廊上步行，脚上的一雙白襪如同兩隻小白兔互相追逐，也都展現出一種無可言喻的美感。對于見道的人，優美的動作姿勢，是他們自然而然的表現，不是造作的。他們的意識活動如同火裏的寶石閃閃發光。藝術家創造藝術精品，不斷破壞不滿意作品的那股精神，就是見道的人的日常心。<#>到此階段，即使被視爲凡人中的凡人，也具備了不可思議的洞察力，幷能够看穿世俗事、人心深處。因爲能成爲對談者的心，與對方一塊思考、共同感受喜悅、悲傷，同情心在心中蠕動，故能理解對方。<#>當然，達到此位的人，在本分的宗旨上也有宗通、說通。例如對禪則的處理，表現出前人未有的天才式機鋒，也顯示出快刀斬亂麻的銳利；這是宗通。說通是︰對修行之道如同觀看空攝地圖般地清楚，他可以明確地指出學者眼前的障礙︰山嶺、山谷、河川及隘口，然後給予適切的指導與幫助。他可以展現出圓滿周到的能力。<#>將此位配以四智（大圓鏡智、平等性智、妙觀察智、成所作智），則以妙觀察智較適合。若就三身（法身、報身、應身）而言，即指應身──因應對方需要，順應到底地接觸對方，是自然親切地接近，而非居高臨下伸手救援而已。<#>由此看來，此位不但是正偏交參後的絕對性存在，同時也出現絕對偏的看法。當然，在動中三昧，是絕對偏，也是絕對正。<#>經典中也有如來以肉眼見佛性的說法，當然，見性時任何人都會有這種經驗︰日常生活中所見所聞都是佛、菩薩。自然具備藝術家的眼睛、音樂家的耳朵、哲學家的智慧，甚至觀音的千手千眼。這也就是古來偉大的禪師爲什麽會有精妙的墨寶（字畫）、雕刻、庭園設計、詩詞等傳世的緣由。<#>雖然明顯的分辨自他，却又自他交參。夕陽映照下拖著長影的園中石塊、樹木、桌上的各種器具、坐墊、茶具，還有周遭的每一個人，即使他、它們成爲自己的仇敵，在已經透澈瞭解人心的現在，不論是怎樣的壞人也不會恨他。身邊的每一個人，每一器物、木石，在自己眼中無一不是佛、菩薩。這就是菩薩願行所雲──一念頭上開一花，一花現一佛，隨處莊嚴淨土，徹見于如來光明的脚下。一念頭上，是指心中瞬間的活動。佛世界如同彩色電影的畫面映在每一念頭上，每個心靈活動，如同金色佛的面孔般閃閃發亮。<#>徹知世上一切，看出人心的各種不可避免的惡念以及由心中涌出的善念，徹底分辨自利利他──三昧中的三昧王，就是此不易達成的心的舞臺。第三句的‘宛然自有沖天氣’是說達此位的人，其志宛如白浪沖天。<#>此頌被題名爲‘偏中至’，也有人認爲應該是‘兼中至’；這二者都可成立。以創造意識藝術品的意思而言，應該是‘偏中至’，而徹底超越意識性時，則是徹底超越正中。實際上也有被稱爲‘兼中至’的充分理由。所以，不需膠著于‘兼’或‘偏’的爭執。‘至’這字在辭典中爲抵達前方之意，爲琢磨、超越意識活動而抵達的狀態。<#>兼中到<#>到達第五位的人，正如百川入海不留痕迹地丟開一切，歸趨若愚似魯的渾樸境界。就像十牛圖最後一圖中的布袋和尚，赤足坦胸，忘我的携帶東西給村人。他手上的竹簍內說不定有酒，有魚還有其他東西。<#>有一則有名的禪話──德山托鉢──德山搞錯時間，手裏捧著鉢到齋堂，彼時擔當典座（負責全寺伙食）的雪峰諷刺他︰‘這種時候你來幹什麽？’德山回答︰‘噢！是這樣的嗎？’低著頭回到隱寮（退休住持的居室）。年輕時候的德山，性情十分峻烈，手裏時常揮動著棒子，連禪機出現時也不例外，所以被稱爲棒子德山。到了現在，他已像大海一般的寧靜、安定了。<#>看似老邁昏瞆的德山，有時淌著鼻涕悠閑的坐在圍爐旁與客人聊天，有時拉著客人到庭院中鏟雪填井。當然！那口井永遠也不可能被填滿，可是他仍孜孜不倦的做。他常常塞錢給一個被所有人唾弃的青年，有人提醒他說︰‘他是個浪蕩子。他盜用過公款。他父親的錢何止千萬，也都被他花天酒地揮霍盡，終于被他父親逐出家門，送進監牢。住到寺中，也常向人或多或少的借錢，還不起錢再跑到別處避債。甚至連在寺中養病的人的衣物、金錢，他也偷取。資助這種人，還不如把錢丟到井裏。’德山雖然當下點頭稱是，但還是照樣幫助那個年輕人。他說︰‘他是個好人，有朝一日他一定會變好的。如果我不照顧他，他就永遠沒有回頭的機會了。在老鼠出入的地方置些米飯，被喂飽的老鼠就不會亂咬東西。同樣的道理，我給他錢，他有了錢就不會做壞事。’然後他又說道︰‘罪福皆空無所住，蛇吞青蛙，青蛙吃蟲，老鷹抓麻雀，野鶏啄蛇，猫捉老鼠，大魚吃小魚。破戒的比丘不墮地獄。剛剛那個喝醉酒駡我的人也是好人，雖然他因愛喝酒而遭太太遺弃。’<#>村裏的年輕人都很喜歡接近他，他們說︰‘釋迦說︰“煩惱即菩提”，說得極好，很合乎現代文學。佛教說一切皆空，所以和尚什麽事都可以做。’他們提出放蕩文學的話題隨便亂講。德山很嚴峻地答覆他們︰‘不！你們大錯特錯！念念是因，念念有果。起一善念必作善業，起一惡念必作惡業。你的一舉手一投足都在左右你的大圓鏡智。因果律絲毫不爽，它决不容情，你對它必須低頭服從。不要受徒有聲望、機會主義者所騙。’他的語氣雖然溫和，但語意堅定。他看似昏昧，但在該說話時絕不含糊。<#>頌的第一句是‘不落有無誰敢和’，不說善或惡，不偏執于有，也不落于無。雖活在現實的世界中，却沒有片刻忘記‘空’的真諦。<#>第二句是‘人人盡欲出常流’。意指竭盡己力努力修禪，意圖在修行方面超群出衆。第三句的‘折合還歸炭裏坐’，指一切都圓融成熟的境界。昔日的鬥志已經消失，這不是意謂意志已經消失，而是意指不需要。還歸炭裏，如同前述，安靜地回到圍爐邊，淌著鼻涕，返璞歸真的德山那樣地。‘兼中到’在修行上像是人生的歸結點，就四智而言相當于成所作智。雖是無心的動作、言談，却是多麽地圓滿和諧。稍加注意一看，有一股難以形容的風格，很自然的具有由于長時間的修行，以及由經驗而得的深奧知識。<#>四智的第一爲大圓鏡智。在第一位‘正中偏’的禪定深處，去除意識時──換言之，由該處出現見性──大圓鏡智如同暗夜的鏡，到了第四、五位時，大圓鏡出現在意識活動的正中央，開始明亮的照映。到此階段，不論動中或靜中都已合一，即達到被稱爲妙覺的狀態。<#>進而行持道還──于實踐上是由第五位再次回到第一位、第二位、第三位、第四位。各位經過他位，增加深度，各位又再以圓融。對第三位而言，它經過第四位、第五位，第三位才放光，故修行是由第一的開端（禪定）做無盡的重複。各個位都具備自己的個性獨立獨步。其中只有第一位屬于靜中三昧，其餘都是動中三昧。<#>兼中到的‘到’是指由他方來至此方，或由此方往他方，是兼備向去、却來的大圓熟境地。<#>［參考資料］　宇井伯壽《禪宗史研究》第三册。<#>


meanings:
3868曹洞宗開祖洞山良价接引學人所設立之權宜方法。即依偏正回互之理，開示正中偏等五位之別。據禪宗正脈卷七洞山良价條（卍續一四六‧一○八下）：「盛化豫章、高安之洞山，權開五位，善接三根，大闡一音，廣弘萬品。橫抽寶劍，剪諸見之稠林；妙叶玄通，截萬端之穿鑿。又得曹山，深明的旨，妙唱嘉猷，道合君臣，偏正回互，由是洞上玄風播於天下。」景德傳燈錄卷十七（大五一‧三三七上）：「及受洞山五位銓量，特爲叢林標準。」由是，知洞山良价提倡五位之說，曹山本寂銓量之，以爲洞門之標準。　五位者，即：正中偏、偏中正、正中來、偏中至、兼中到。其中，所謂正，爲兩儀中之陰，即意味靜、體、空、理、平等、絕對、本覺、真如等；偏，則爲陽，意味動、用、色、事、差別、相對、不覺、生滅等。即說偏正回互，而生正中偏等五位之別，以顯示法之德用自在，此乃開悟過程之五階段，即：(一)正中偏，此一階段之證悟，乃以現象界爲主，唯其所見之現象界已被認爲係絕對我之境界。其頌曰（大四七‧五二五下）：「三更初夜月明前，莫怪相逢不相識，隱隱猶懷舊日嫌。」首句中，「三更初夜」爲正位，「月明」爲偏位，即指明暗黑白未分之位；次句謂正即偏，顯示色即是空之理；末句乃指正偏互融，各還其本來面目，表示不變隨緣之義。(二)偏中正，此一階段不再強烈呈現分別見解，現象界之一切逐漸隱退。其頌曰：「失曉老婆逢古鏡，分明覿面別無真，休更迷頭猶認影。」首句中，「失曉老婆」爲正中偏位，「逢古鏡」則爲偏中正位，即自千差萬別之事象直指真如平等之法界；次句謂明相未顯之時，如向古鏡而面容不分明；末句乃勸誡學人勿徒迷鏡中影像之有無，以示隨緣不變之理。(三)正中來，此階段已不再感覺身心之存在，二者皆泯滅無餘，即本體已達無念之境，應萬象之差別，變現出沒自在之妙用。其頌曰：「無中有路隔塵埃，但能不觸當今諱，也勝前朝斷舌才。」首句之「無中」爲正位，「有路」爲來偏，即空無物之「體」、「相」回互，能成色相、有相之活路，以示佛凡尚隔之相；次句謂其正位之「說有說無」皆不中，若背觸之則失其本意；末句則謂不觸之功是爲天真，在於潛行密用的隱微之間，以顯示有語中之無語、無語中之有語，即指無始之本覺佛性如來藏心之意。(四)偏中至，此階段從現象界差別之妙用，體悟現象與本體冥合，而達於無念無想之境。其頌曰：「兩刃交鋒不須避，好手猶如火裏蓮，宛然自有沖天志。」首句示現偏之功用變通無窮，於語默是非之間事事交鋒，既不走避亦不爲所傷；次句謂其功用隨處希有，如蓮花之在火裏猶聲色天然；末句則謂居聲色是非之途所必歸之所，即指不覺之全相之意。(五)兼中到，此即圓滿總收正偏來至無礙自在之境。其頌曰：「不落有無誰敢和?人人盡欲出常流，折合還歸炭裏坐。」首句謂入有之時乃爲絕對之有，非無可對；入無之時亦爲絕對之無，非有可對；顯現當頭正面泯絕比鄰，不墮有無二邊之見。次句則勸誡學人勿迷失於常流日用之軌。末句則導入「一相無相、究竟非思量」之歸處，即顯示究竟大覺道位之意。　要言之，正偏五位之說在立本覺、不覺之二元，本覺乃向下隨緣，以顯現萬有差別之事象，即以靜中有動爲中正偏；不覺則爲向上還滅，以隨順真如平等之理性，即以動中有靜爲偏中正。此正偏二者道合而歸於一元，即以動靜不二爲兼中到。此係取大乘起信論所說之「本覺、不覺、不變、隨緣」之說，配以周易陰陽五行之說，組織而成者。　良价又別作「功勳五位」之說，即：向、奉、功、共功、功功。據明代永覺元賢所著洞上古轍卷上載：(一)所謂向，師（洞山）曰（卍續一二五‧三五八上）：「契飯時作麼生?」又曰：「得力須忘飽，休糧更不饑。」向，趣向之意。然必須先知「有」，若不先知有，則無所趣向，且於日常動靜之間不可須臾忘卻。真正向之所專，則無暇計饑飽。(二)所謂奉，師曰：「背時作麼生?」又曰：「只知朱紫貴，辜負本來人。」奉，乃承奉之奉。於「向」之後，接之以「奉」，如人之奉事長上，必先歸敬而後承奉，若「背」（貪合外塵，乃背本分之事）則不能奉。(三)所謂功，師曰：「放下鋤頭時作麼生?」又曰：「撒手端然坐，白雲深處閒。」把鋤頭，乃有向奉之意；放下鋤頭，則意味不向奉。由前向奉之功至此頓忘，故謂放下鋤頭。後句則表契入正位。(四)所謂共功，師曰：「不得色。」又曰：「素粉難沈路，長安不久居。」共功者，謂諸法並興，故稱共。洞山所謂不得色者，乃爲前位是一色，而諸法俱隱，此位則一色消盡，諸法俱現，一色亦不可復得。(五)所謂功功，師曰：「不共。」又曰：「混然無諱處，此外復何求?」功功者，此功較前位之功爲深，故稱功功。由前位之有共，此位則不共；非特法不可得，非法亦不可得，理事混然，並無隱藏之跡，乃佛道之極致。然猶名功者，蓋以視向上之事亦屬人力所造作，故亦爲功。是以此五位揭示學人修鍊功夫之階次，即自最初之歸向，其次之承奉，乃至最後得不共之功功。據日僧指月慧印（1689～1764）之「不能語偏正五位說」，謂此五位（功勳五位）與正偏五位形似而義稍別，正偏五位旨在彰顯法之德用自在，功勳五位則在闡明「功」之初後、「修」之生熟，且重點在於偏中。　其後，曹山本寂乃承洞山五位之說，藉君臣相對之誼而說明五位之旨訣，稱爲君臣五位。(一)君，所謂「妙德尊寰宇，高明朗太虛」；意指本來無一物之空界，爲正位，相當於正偏五位中之正中來、功勳五位中之「功」。(二)臣，所謂「靈機弘聖道，真智利群生」，即受君命，廣弘聖道，現一切森羅萬象；意指萬象有形之色界，爲偏位，相當於正偏五位中之偏中至、功勳五位中之「共功」。此即陰陽之兩儀，本覺與不覺對立之二元。(三)臣向君，所謂「不墮諸異趣，凝情望聖容」，臣專承事於君，其赤誠無階級差別之問題；意指捨事入理，相當於向上還滅之偏中正、功勳五位中之「奉」，此偏中正即將差別之事象，歸於無差別平等界之正位。(四)君視臣，所謂「妙容雖不動，光燭本無偏」，君之視臣，公平無私，一視同仁，即背理就事之意，相當於向下緣起之正中偏、功勳五位中之「向」。(五)君臣道合，所謂「混然無內外，和融上下平」，君臣道合則天下太平，爲冥應眾緣而不墮諸有之意，相當於正偏五位中之兼中到、功勳五位中之「功功」，即動靜合一、事理不二、非正非偏之究竟大覺之道位。　及至石霜慶諸，亦以洞山五位說爲基礎，以王子之出生、素質、根機及其種種修行努力、所表現之德、可就帝位等爲譬喻，而說明五種修行階段之差異，稱爲王子五位。即：(一)誕生王子，乃國王正嫡所生之皇太子，謂能頓入一色，全不借功勳。相當於君臣五位中之君、正偏五位中之正中來；比喻本覺佛性。(二)朝生王子，指庶生之子，苦學力行，身處外朝，居於臣位，輔佐其君，止事外紹之功，終在臣職，以外王之王種姓故，亦稱王子。相當於君臣五位中之臣、正偏五位中之偏中至；比喻漸漸修學悉當成佛之義。(三)末生王子，指天子之末子，雖久經功勳而得就君位，然遠謝一切，專事內紹。相當於君臣五位中之臣向君、正偏五位中之偏中正；比喻用漸次功夫以入於一色。(四)化生王子，指旁分帝化轉位就功之子，稟承父命，居於臣位，能輔王化。相當於君臣五位中之君視臣、正偏五位中之正中偏；比喻菩薩化他度生之位。(五)內生王子，指生於內宮，克紹君位，與父王之體無異，乃統理萬機，群臣能輔佐之並與之道合之位。相當於君臣五位中之君臣道合、正偏五位中之兼中到；比喻理智一如、本來成佛之玄奧。　洞上古轍卷上謂，以功勳、君臣、王子等五位配於正偏五位者爲非，蓋功勳五位與王子五位皆是偏位上之事，且功勳五位是豎論功夫之淺深，王子五位則中分內紹外紹，故有不同。又君臣五位所分之君臣兩位，乃接引學人之權宜作法，係從正偏五位中之兼至（偏中至）一位中所分出者，故亦不宜以之配於正偏五位。此係元賢自取「正中來一元說」，並據以解釋正偏五位說。元賢雖謂君臣五位之正偏二元說爲兼至一位中所分出，且正偏五位及君臣五位等其旨非一，然認爲洞山、曹山之間非有異轍，且彼之正偏五位係基於周易之陰陽五行說，由是可知正偏二元論實爲其說法之宗旨，誠然如此，則元賢之主張失其正鵠。　又良价之寶鏡三昧歌以此五位配於周易之爻卦，曹山元證禪師語錄亦作黑白五種圓相，以表示此五位，其中，有三疊五變之說，即重離六爻????之卦，陰爻陽爻回互疊變而成五卦，具荎草之五味，如金剛杵之首尾闊而中狹，此喻顯正偏五位。寂音慧洪之合古徹卷上解三疊五變，謂離爲南方之卦，火也，心之譬也。其爻六劃回互而成五卦，重疊之，而成三卦，如????，取二、三、四爻而成一卦─巽卦（????），取三、四、五爻而又成一卦─兌卦（????），此謂疊之爲三；下巽上兌又成一卦─大過（????），下兌上巽又成中孚之卦（????），此謂變之成五。配以曹山之五相，而出左圖：（正即陰白，偏即陽黑）　對於此，元賢之洞上古徹卷上出五位總圖（正爲黑，偏爲白），並爲之解說。　最上一相，表示黑白未兆之前，即所謂向上宗乘事；次一相表示黑白既分之後，即所謂正中有偏、偏中有正、偏正交互之義；中間仍有一虛圈者，表示向上事，今亦隱於黑白之間。又引申此偏正交互之義，則成五位：(一)以黑多白少者爲正中偏。(二)白多黑少者爲偏中正。(三)中黑外白者爲正中來，蓋以前二位造至尊貴位，復不守尊貴，乃轉正向偏，正不居正，偏出於正，而偏不落偏，故黑在外而白在內。(四)以全白者爲兼中至，乃於正中來之後，妙印當風，縱橫無忌，事理雙炤，明暗並用，以其全體即用，故其相全白。(五)全黑者爲兼中到，乃妙盡功忘，混然無跡，事理雙銷，是非不立者，以其全用即體，故其相全黑。前二位相對未兼者，後二位相對既兼者，唯正中來一位無對。即兼中至全體即用與兼中到全用即體；正中偏黑多白少與偏中正白多黑少互爲相對，唯正中來位於五方中之中央，故無相對者，即獨尊之意。相對於慧洪傳承自曹山以來之說所作之正偏二元說，元賢乃主張本覺一元說，其說雖非無理，但與洞曹兩山之本意已大相乖離。　我國自古即盛行陰陽五行之說，南北朝時道儒漸興，其說混入佛教，及至唐宋，其傾向愈顯，如圭峰宗密以乾卦爲圓覺妙心，又以「元亨利貞」配「常樂我淨」四德，復於禪源諸詮集都序卷下二，以黑白十種圓相表示大乘起信論所說之流轉還滅之次第。又宋代周敦頤所作之太極圖說，恐亦受宗密及洞山五位等說之影響。〔圓覺經略鈔卷一、洞山良价禪師語錄、五燈會元卷十二、卷十三、古尊宿語錄卷十一、禪宗正脈卷七、卷十三、寶鏡三昧本義〕


meanings:
Còn gọi: Động thượng ngũ vị. Là phương pháp đặc thù tiếp dẫn người học của tông Tào Động. Tiết Ô Cự Đạo Hạnh Thiền sư trong NĐHN q. 20 ghi: »臨 濟 三 玄、 雲 門 三 句、 洞 山 五 位、 癡 人 面 前、 不 得 說 夢。 – Tam huyền của Lâm Tế, tam cú của Vân Môn, ngũ vị của Động Sơn, trước mặt kẻ ngu không được nói mộng«.


meanings:
Ngữ lục, 1 thiên, do Động Sơn Lương Giới soạn vào đời Đường, Huệ Hà biên tập vào đời Tống, được xếp vào Tục Tạng kinh tập 111, trang 228. Nội dung nói về Chính Thiên Ngũ Vị, là cơ duyên thi thiết quan trọng của tông Tào Động. Thiên ngữ lục này được xếp vào Phủ Châu Tào Sơn Bản Tịch Thiền sư ngữ lục quyển hạ. Những bản chú sớ về thiên này quan trọng hơn cả là: Ngũ Vị Hiển Quyết Nguyên Tự Cước của ngài Động Thuỷ. Ngũ Vị Hiển Quyết Canh Vân Chú Chủng Nguyệt Quân Lộc Cảo của Kiệt Đường Năng Thắng. Ngũ Vị Hiển Quyết Tham Chú của Bản Quang Hạt Đường.


vietnamese:
động sơn thủ sơ thiền sư ngữ yếu <pqđtđ>


meanings:
Ngữ lục 1 quyển, do Thiền sư Động Sơn Thủ Sơ soạn vào đời Tống. Nội dung gồm các bài ngữ yếu thượng đường thị chúng và bài ca, bài tụng, được xếp vào Cổ Tôn Túc ngữ lục quyển 38, Tục Tạng kinh tập 118, trang 645.


meanings:
Còn gọi: Động Sơn Lương Giới Thiền sư ngữ lục. Gọi tắt: Động Sơn lục. Ngữ lục, 1 quyển, do Động Sơn Lương Giới soạn vào đời Đường, được xếp vào Đại Chính Tạng tập 47, trang 597. Nội dung gồm có 120 tắc về: Thượng đường thị chúng, cử cổ, vấn đáp; 11 loại ca tụng, được xem là ngữ lục quan trọng nhất của Tông Tào Động, là một bộ toàn thư có phong cách thiền miên mật, lợi ích rộng lớn cho tông Tào Động.


vietnamese:
động sơn lương giá thiền sư ngữ lục <cm>


vietnamese:
động huyền linh bảo thái thượng chân nhân vấn tật kinh <pqđtđ>


meanings:
① Nước mũi. ||② Một âm là thế. Cùng nghĩa như chữ thế 涕.


meanings:
① Bến, như quan tân 關津 cửa bến, tân lương 津梁 bờ bến, đều nói về chỗ đất giao thông cần cốt cả, vì thế kẻ cầm quyền chính ở ngôi trọng yếu đều gọi là tân yếu 津要 cả. ||② Thấm nhuần, thấy người ta nghèo túng mà giúp của cải cho gọi là tân thiệp 津貼. ||③ Tân tân 津津 lời nói có ý dồi dào. ||④ Nước dãi.


meanings:
① Nước bọt: 津液 Nước bọt, nước dãi; ② Mồ hôi: 遍體生津 Mồ hôi vã ra như tắm; ③ [Jin] Thành phố Thiên Tân (gọi tắt); ④ (văn) Bến đò: 津渡 Bến, bến đò; 孔子過之，使子路問津焉 Khổng Tử đi qua đó, sai Tử Lộ hỏi thăm bến đò (Luận ngữ); ⑤ 【津津樂道】tân tân lạc đạo [jinjinlèdào] Say sưa kể lại; ⑥ 【津貼】tân thiếp [jintie] Trợ cấp, phụ cấp.


meanings:
Đưa ma, chôn cất người chết. Tiết Bách Trượng Hoài Hải Thiền sư trong NĐHN q. 3 ghi: »老 人 於 言 下 大 悟、 作 禮 曰： 某 已 脫 野 狐 身、 住 在 山 後。 敢 乞 依 亡 僧 津 送。 – Ông già ngay nơi lời nói đại ngộ, làm lễ thưa: Con đã thoát kiếp chồn hoang, bỏ xác ở sau núi, dám xin Hoà thượng chôn cất con như một vị tăng đã chết«.


meanings:
① Sông Hào (ở tỉnh An Huy, Trung Quốc); ② Huyện Hào (thời cổ, nay thuộc phía nam huyện Linh Bích, tỉnh An Huy).


meanings:
① Thư sướng, như dung dung duệ duệ 融融洩洩 vui vẻ hả hê (thư sướng vui hoà), tả cái thú mẹ con họp mặt vui vẻ. Cũng viết 溶溶洩洩. ||② Một âm là tiết. Gió thẩm, tiết lậu, ngày xưa dùng như chữ tiết 泄. ||③ Ngớt, yên. ||③ Giảm bớt.


meanings:
① Tiết ra, rỉ ra, tiết lộ (như 泄); ② (văn) Ngớt, yên; ③ Giảm bớt.


meanings:
① Cả, lớn. Như hồng lượng 洪量 lượng cả, hồng phúc 洪福 phúc lớn. ||② Hồng thuỷ 洪水 nước lụt, thường gọi tắt là hồng. ||③ Mạch hồng 脈洪 mạch chạy đùn đùn như nước lên gọi là mạch hồng.


meanings:
① Lũ, nước lũ: 山洪 Mưa lũ; 防洪 Chống lũ; ② Lớn, nhiều, dữ: 洪醉 Say dữ. 【洪大】 hồng đại [hóngdà] To lớn, vang dội, sang sảng: 洪大的回聲 Tiếng vang dội; ③ Mạch hồng (mạch chạy ùn ùn như nước lên); ④ [Hóng] (Họ) Hồng.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại, nối pháp Thiền sư Trường Khánh Huệ Lăng. Sư trụ viện Thuỷ Lục ở Phúc Châu.


meanings:
(1592-1664) Thiền tăng đời Minh, họ Đặng, tự Vô Trụ, người xứ Định Viễn (nay là huyện Mâu Định, tỉnh Vân Nam) Trung Quốc, nối pháp Thiền sư Triệt Dung Chu Lí. Sư trụ chùa Phúc Thành, Định Viễn. Tác phẩm: Thương Sơn tập, Không Minh tập, Khổ Hải Từ Hàng tập, Tông Môn ngữ lục, Nam Đăng Tục Diệm, Kê Sơn ngữ lục.


meanings:
Còn gọi: Linh Tế Tháp. Bởi tháp nằm phía sau Bảo Thông Thiền Tự, núi Hồng Sơn, thành phố Vũ Hán, tỉnh Hồ bắc, Trung Quốc, cho nên gọi là »Hồng Sơn Bảo Tháp«. X. » Linh Tế Tháp«.


meanings:
Môn phái của Mã Tổ Đạo Nhất (709-788). Hồng Châu là tên gọi tắt của xứ Nam Xương, Giang Tây, ở đó có chùa Khai Nguyên, nơi Mã Tổ Đạo Nhất ở. Vì Ngài ở đấy suốt đời để hoằng dương Thiền tông nên môn phái của Ngài mới được gọi tên là Hồng Châu Tông. Tông chỉ: Trong mọi sinh hoạt hàng ngày, như khởi tâm động niệm, nhướng mày chớp mắt đều là hiển bày Phật tính. Theo: PQĐTĐ của nhóm Từ Di.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại, tên Tùng Thâm, hiệu »Hồng Nhẫn Thiền sư«. X. Tùng Thâm.


meanings:
Thiền tăng đời Đường, nối pháp Mã Tổ Đạo Nhất, sư trụ Trung Ấp ở Lãng Châu (nay là huyện Thường Đức, tỉnh Hồ Nam) Trung Quốc. Người đời gọi sư là »Trung Ấp Ân«.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại, tên Đạo Diên, thuỵ hiệu »Hồng Quả Đại Sư«. X. Đạo Diên.


meanings:
Chùa nằm dưới ngọn Thiên Trì, núi Nga Mi, tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc. Xưa gọi là »Thiên Phật Am«, Thiền sư Sơ Sơn Tính Nhất đời Minh sáng lập, niên hiệu Càn Long thứ 55 (1790) đời Thanh, Thiền sư Nga Vân trùng tu, bởi trước chùa có cây cổ thụ Hồng Xuân cho nên đổi tên là »Hồng Xuân Bình«. Tự viện tựa vào núi mà xây cất, lâu các tầng lớp một điện rồi một điện. Trong chùa có một ngọn đèn hoa sen ngàn Phật được làm vào cuối đời Minh cao khoảng 1m, đường kính 70 cm, 7 cạnh, trên góc đèn có khắc rồng mây thú lạ, tinh xảo lung linh. Trên đèn điêu khắc 500 tượng Phật, công nghệ tinh tế, tạo dáng sinh động. Xung quanh chùa núi rừng bao bọc xanh um tĩnh mịch. Mây mù trong núi bay bập bềnh, buổi sáng mùa hạ sương mù cuồn cuộn, là một trong mười cảnh đẹp ở Nga Mi.


meanings:
Thiền tăng đời Tống, nối pháp Quốc Sư Đức Thiều, tông Pháp Nhãn. Sư trụ chùa Hưng Giáo ở Hàng Châu.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại, tên Hành Tư, thuỵ hiệu »Hồng Tế Đại Sư«. X. Hành Tư.


meanings:
Còn gọi: Chùa Hoè Nhai. Chùa thuộc số nhà 19 phố Hàng Than, Hà Nội, hiện là Tổ đình của phái thiền Tào Động, Việt Nam. Đây là ngôi chùa cổ tương truyền có từ đời Lí, trải qua nhiều lần sửa chữa lớn vào các năm 1687, 1899, 1952. Phạm vi chùa trước kia khá lớn, sang thời Pháp thuộc bị thu lại như hiện nay. Phía trước là chính điện, phía sau là nhà Tổ và tăng phòng, xung quanh là hành lang. Trong chùa có 1 số bia đá, cổ hơn cả là bia dựng năm Chính Hoà thứ 24 (1703) ghi rõ vị trí chùa ở phường Hoè Nhai tại Đông Bộ Đầu tức Bến Đông. Trong chùa có nhiều tượng, cổ nhất là tượng Cửu Long (Thích Ca sơ sinh) và đặc sắc nhất là tượng vua Lê Hi Tông để tượng Phật trên lưng, rồi nằm phục xuống biểu lộ vẻ ăn năn sám hối. Năm 1963, Thành hội Phật giáo Hà Nội đã dựng tại chùa này tháp Ấn Quang để kỉ niệm Hoà thượng Thích Quảng Đức vì pháp thiêu thân vào ngày 11. 6. 1963 tại Sài Gòn. Đây là ngôi chùa có cụ Tổ pháp chủ Thích Đức Nhuận thuộc dòng Tào Động trụ trì và viên tịch.


meanings:
(1586-1632) Thiền tăng đời Minh, họ Cao, tự Tấn Vân, người xứ Phùng Châu (nay là huyện Phùng An, Tứ Xuyên) Trung Quốc. Sư từng tham học với pháp sư Nhị Lăng Nhất Vũ.


meanings:
(1012-1070) Thiền tăng đời Tống, họ Trần, người đời gọi là »Anh Thiệu Vũ«; người xứ Thiệu Vũ (nay thuộc tỉnh Phúc Kiến) Trung Quốc, nối pháp Thiền sư Hoàng Long Huệ Nam, tông Lâm Tế. Sư trụ chùa Lặc Đàm. Tác phẩm: Lặc Đàm Anh Thiền sư ngữ yếu 1 quyển.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại, nối pháp Thiền sư Thạch Sương Khánh Chư. Sư trụ núi Phúc Thuyền ở Phúc Châu. Thuỵ hiệu »Thiệu Long Đại Sư«.


meanings:
→ phú thuyền hồng tiến thiền sư 覆船洪荐禪師; → thanh khê hồng tiến thiền sư 清溪洪進禪師


meanings:
Tức đại pháp. Thiền Lâm Bảo Huấn q. 1 (Đại 48, 1019 thượng) ghi: »如 一 器 水 傳 於 一 器。 始 堪 克 紹 洪 規。 – Cũng như rót nước từ bình này sang bình khác, mới hay nối tiếp được đại pháp«.


meanings:
→ kính sơn hồng nhân thiền sư 徑山洪諲禪師; → thần đỉnh hồng nhân thiền sư 神鼎洪諲禪師


meanings:
① Thiền tăng đời Đường (828-901), họ Ngô, người xứ Ngô Hưng (nay là huyện Hồ Châu, tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Linh Hựu, tông Quy Ngưỡng. Sư trụ viện Kính Sơn ở Hàng Châu. Vua ban hiệu »Pháp Tế Đại Sư«. ② Thiền tăng đời Tống, họ Hộ, người xứ Tương Thuỷ (nay thuộc tỉnh Hồ Bắc) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Thủ Sơn Tỉnh Niệm. Sư trụ chùa Thần Đảnh ở Tương Âm. Tác phẩm: Thần Đảnh Sơn Đệ Nhất Đại Yên Thiền sư ngữ lục.


meanings:
Thiền tăng đời Tống, nối pháp Thiền sư La Hán Quế Sâm. Sư trụ núi Thanh Khê ở Tương Châu (nay là huyện Tương Phàn, tỉnh Hồ Bắc) Trung Quốc.


meanings:
① Câu hức 溝洫 ngòi, ngòi nước trong cánh đồng. ||② Thành trì. ||③ Kè, cửa chắn nước. ||④ Vơi. ||⑤ Lạm.


meanings:
(văn) ① Hào, rãnh, mương: 溝洫 Ngòi nước (trong cánh đồng); ② Kè, cửa chắn nước; ③ Thành trì; ④ Vơi; ⑤ Lạm.


meanings:
① Sông Thao. ||② Một âm là đào. Rửa.


meanings:
① (văn) Rửa; ② [Táo] Tên sông: 洮河 Sông Thao (ở tỉnh Cam Túc, Trung Quốc).


meanings:
Sông Nhĩ. 【洱海】Nhĩ hải [Ârhăi] Tên hồ ở tỉnh Vân Nam, Trung Quốc.


meanings:
① Bãi cù lao, trong nước có chỗ ở được gọi là châu. ||② Châu, đất liền lớn gọi là châu. Ðịa cầu chia làm sáu châu là châu Á, Âu, Phi, Úc, Nam Mĩ, Bắc Mĩ.


meanings:
① Cồn, bãi, cù lao (giữa sông): 沙洲 Cồn cát; 綠洲 Ốc đảo; 關關睢鳩，在河之州 Quan quan cái con thư cưu, con sống con mái cùng nhau bãi ngoài (Thi Kinh); ② Châu: 亞洲 Châu Á; 五大洲 Năm đại châu; 五洲四海 Năm châu bốn biển.


meanings:
(1274-1339) Thiền tăng đời Nguyên, họ Vương, tự Trúc Điền, người xứ Xương Quốc (nay là huyện Định Hải, tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc. Sư tham học nơi Thiền sư Chỉ Hoằng Giám, chùa Thiên Đồng có tỉnh, còn yết kiến ngài Duyệt Đường chùa Linh Ẩn, được bổ làm thư kí. Sư ở chùa Thượng Lam được cử làm thị giả. Sư đến núi Bách Trượng yết kiến Thiền sư Hối Cơ, được Ngài phân toà thuyết pháp. Về sau, sư tiếp nối trụ trì Thượng Lam rồi dời đến Tuyết Đậu, Điện sơn. Về già, sư trụ trì chùa Vạn Thọ ở Tô Châu.


meanings:
① Bình tích 洴澼 tiếng giặt sợi trên mặt nước.


meanings:
① Bình phích 洴澼 tiếng giặt sợi trên mặt nước.


meanings:
(văn) Tiếng giặt sợi trên nước; ② Giặt, tẩy.


meanings:
(văn) ① Quả thật, quả là, thật là: 洵屬有貴 Quả thật đáng quý; 洵美且好 Thật là tốt đẹp (Thi Kinh); ② Xa; ③ Xoáy nước.


meanings:
① Hung dũng 洶湧 nước chảy ầm ầm, nước réo. Cũng viết là 洶涌.


meanings:
① Lo lắng không yên; ② Ồn ào, ầm ĩ; ③ 【洶洶】hung hung [xiongxiong] (Sóng nước) cuồn cuộn, ầm ầm, sôi sục, rầm rập.


meanings:
Tên sông: 洹水 Sông Viên (ở tỉnh Hà Nam, Trung Quốc). Cg. 安陽河 [An yán hé] Sông An Dương.


meanings:
① Sống, phàm những sự để nuôi sống đều gọi là sinh hoạt 生活. ||② Hoạt bát (linh động nhanh nhẹn). ||③ Sự gì có biến động không nhất định chết ở chỗ gọi là hoạt, như hoạt chi 活支 khoảng tiền tùy thời chi dùng không nhất định. ||④ Một âm là quạt. Quạt quạt 活活 tiếng nước chảy.


meanings:
① Sống: 魚在水裡才能活 Cá ở dưới nước mới sống được; 這棵樹又活了 Gốc cây này sống lại rồi. (Ngb) Sinh động, sống động, thực: 描寫得很活 Miêu tả rất sinh động (sống động, thực); ② (văn) Cứu sống: 饑者病者活千餘人 Số người đói khát, bệnh tật được cứu sống hơn một ngàn (Hồ Nguyên Trừng: Y thiện dụng tâm); ③ Linh động, linh hoạt: 方法要活 Phương pháp cần phải linh hoạt; 運用得很活 Vận dụng rất linh hoạt; ④ Công tác, công việc, việc: 做活 Làm việc; 還有活要幹 Còn công việc phải làm; 這活兒做得眞好 Việc này làm khá lắm; ⑤ Sản phẩm, đồ, phẩm: 這批活兒做得眞好 Loạt sản phẩm này làm rất tốt; 廢活 Phế phẩm; 這活兒是誰幹的？ Những đồ (sản phẩm) này do ai làm ra đấy?; ⑥ Thật là, hết sức, rất: 活受罪 Khổ thân, mang phải vạ, nhục nhã, thật đáng tội; 齊白石畫的蝦，活像眞的 Những con tôm vẽ của Tề Bạch Thạch rất giống tôm thật (hệt như tôm thật); ⑦ 【活該】hoạt cai [huógai] (khn) Đáng kiếp, đáng đời: 他這是活該 Anh ấy như thế là đáng kiếp; 這樣死是活該 Chết như thế là đáng đời.


meanings:
Đối lại: Sát nhân đao (Đao giết người). Gươm cứu sống người; kiếm, đao được dùng để dụ cho trí huệ. Thiền tông dùng từ Hoạt nhân kiếm để dụ cho khả năng đánh thức người học quay về linh tính sẵn có. Ngược lại, Sát nhân đao để chỉ cho phương tiện làm cho người học mắt kẹt vào tình thức phân biệt. Chương Nham Đầu Toàn Khoát trong CĐTĐL q. 16 (Đại 48, 152 hạ) ghi: »石 霜 雖 有 殺 人 刀、且 無 活 人 劍。 – Thạch Sương tuy có đao giết người, nhưng không có gươm cứu người«. Phần Thùy Thị, tắc 12, Bích Nham lục (Đại 48, 152 hạ) ghi: »殺 人 刀、 活 人 劍、 乃 上 古 之 風 規、 亦 今 時 之 樞 要。 – Đao giết người, gươm cứu người là quy củ đã có từ xưa, và cũng là chỗ then chốt ngày nay«. Theo: PQĐTĐ của nhóm Từ Di.


meanings:
（藏 Ḥphrul-sku，蒙Hobilgan、Khutukutu）指藏傳佛教中，依轉世制度而取得合法領袖地位的上層喇嘛。在西藏，活佛往往被認爲是佛、菩薩或聖僧的再生者。藏語音譯爲‘朱古’，意譯爲‘化身’，俗稱活佛。在蒙古，則稱之爲‘呼畢勒罕’（Hobilgan），此詞原指轉世活佛而言，而清代之官方文獻則以此詞指稱轉世制度。此外，清代中葉，朝廷對蒙藏地區的某些較重要的活佛，往往授予‘呼圖克圖’（Khutukutu，又譯胡圖克圖）的封號，幷載入理藩院之册籍之中。由此可知，朱古、呼畢勒罕、呼圖克圖三者之所指，仍略有差別。<#>相傳大喇嘛的轉生與繼承教權方法的結合及其制度化，系始于西藏的達賴二世根敦嘉措（Dge-ḥdun rgya-mtsho，1475～1542）。但是此種由轉世作爲教權相續的形式，早在十三世紀已有，如噶舉派噶瑪拔希（Karma Pakśi，1204～1283），即被信徒推舉爲都松欽巴的轉世繼承人，成爲活佛而執掌教權。<#>清朝以後，達賴喇嘛成爲活佛的最高位，至今傳至第十四世。另外，札什倫布寺的班禪喇嘛，系地位僅次于達賴的活佛，今傳至第十代。格魯派（黃教）活佛除上述達賴、班禪二大系統外，另有五類活佛。地位由高至低，依次爲︰(一)甲波朱古︰此類活佛，在清代皆被册封爲‘呼圖克圖’，載入理藩院册籍。(二)朱古朗松︰此亦可載入理藩院册籍。(三)錯欽（磋欽）朱古︰即大寺院中之一級活佛。(四)札倉朱古︰大寺院內之札倉之一級活佛。(五)小活佛。<#>活佛皆有各自的公館，稱爲‘喇讓’（也是管理行政事務的機構）。達賴、班禪的喇讓稱爲‘頗章’（藏語，意爲宮殿），如布達拉宮是達賴的‘頗章’，德欽頗章爲班禪的‘頗章’。‘頗章’中主管事務者稱爲‘基恰堪布’。其下有索本堪布（管理飲食）、森本堪布（管理起居）、却本堪布（管理法事）等及一些辦事人員。<#>在活佛思想傳布藏傳佛教各地之後，各宗派乃陸續出現許多大小活佛，其中，西藏達賴喇嘛、班禪喇嘛，外蒙古哲布尊丹巴呼圖克圖，內蒙古的章嘉爲最著名的活佛。<#>關于活佛轉世制度的運作流程，大體如下所述︰<#>(1)尋訪靈童︰在前世活佛去世一年後，由主寺僧官執行。首先用打卦方式或請護法神降神，以確定靈童的出生方向、路程及地方特徵等，而後僧官依此綫索分路尋訪。尋訪的結果，有時只找到一位靈童，有時找到兩位或兩位以上。<#>(2)辨認器物︰取出前世活佛生前常用、最喜歡的器物，再混以其他相同形狀和數量的器物，使真僞相雜，然後讓靈童辨認。如果靈童抓到的都是前世活佛生前用過的器物，就認爲該靈童系前世活佛轉世。<#>(3)降神詢問︰由主寺請護法神降神，詢問哪一個靈童是前世活佛轉世，請神降諭。如果護法神答覆的與辨認器物的結果一致，則該靈童成爲候選靈童。<#>(4)金瓶掣簽︰辨認和降神的結果由駐藏大臣向清朝皇帝報告，請求批示。如果只有一位候選靈童，則批示免予掣簽。如果有兩位或兩位以上靈童，則批示進行‘金瓶掣簽’。金瓶爲乾隆皇帝所賜，瓶心插著五支雕有如意頭的象牙籤，由駐藏大臣監督抽籤。此儀式十分隆重，大臣將靈童姓名、出生年月日，用滿、漢、藏文書寫在牙籤上，抽中者即爲轉世靈童。<#>(5)批准繼位︰金瓶掣簽的結果報請皇帝批准，該靈童即可承繼活佛之相應名號。如達賴五世、班禪七世等。<#>靈童確定後，所舉行的升座儀式，謂之‘坐床’。經此儀式之後，靈童始正式成爲活佛。依清代慣例，達賴及班禪的轉世靈童舉行坐床，須由清廷指派大員或駐藏大臣主持儀式。<#>◎附一︰〈磋欽朱古與札倉朱古〉（摘錄自《西藏佛教史略》第九講第二節）<#>西藏黃教活佛，除達賴、班禪等最大活佛轉世系統外，一般可分爲兩類，即磋欽朱古和札倉朱古。磋欽朱古是包含若干札倉的全寺性的活佛；札倉朱古則爲全寺之中之某一札倉內的活佛。若想當磋欽朱古，必須經過三大寺向噶厦政府（即西藏地區的最高行政機關）提出申請。申請人有新舊二類。新磋欽朱古是申請批准自己的地位，即申請在原有的活佛外，再增加新的活佛；舊磋欽朱古是申請認定自己爲某活佛轉世的地位。<#>磋欽朱古亦有大小之別，其中最高階層稱爲甲波朱古。具備甲波朱古身分者，在達賴死後或新達賴未滿十八歲以前，具有擔任噶厦政府攝政的候選資格。<#>札倉朱古爲札倉以內的活佛，其地位低于磋欽朱古，有大、中、小之別。又，其申請過程亦較磋欽朱古簡略。申請人在三大寺內部即可提出申請，不必事先經過噶厦政府批准。然後爲本札倉的全部僧衆放一次茶及布施，經過寺院喇吉批准，即可取得札倉朱古的地位。<#>◎附二︰諾布旺丹〈活佛轉世思想考述〉（摘錄自《藏族哲學思想史論集》）<#>作爲權力繼承方式的活佛轉世制度，與歷史上封建世襲制截然不同。它是西藏僧侶集團爲了解决自己宗派首領的繼承人和寺院財産的繼承問題，而以法統關係建立起來的一種宗教傳承制度。活佛又往往稱爲‘喇嘛’。喇嘛意爲‘上師’。在嚴格意義上講，活佛稱爲‘喇嘛’是不太確切的。因爲喇嘛原是指給自己傳授佛法和知識的恩師。那麽，活佛何以稱爲喇嘛呢？這就與喇嘛來源于活佛有關。藏傳佛教認爲，一個合格喇嘛應在佛學上有所建樹，一般是精通三藏淨盡前世之習氣，斷除今世之困惑，已達明心見性之大德。因此，在佛學界和民衆中享有很高的威望。它還認爲，喇嘛是衆生成佛之依托，沒有喇嘛之引導，就不能證得佛果。有經雲︰‘若無喇嘛，便無覺者。’喇嘛和佛在本質上是一致的，二者自性無別，他的靈魂何去何從可自由選擇。因此，在他臨終時將自己的靈魂投到別的生命體，其靈童便是活佛。活佛，藏語稱‘朱古’，意爲‘化身’，即是‘喇嘛或菩薩之變化身’。所謂活佛轉世，即喇嘛的再生或變化身。本質上講，它是延繼前世喇嘛之精神，複接其職位的一種接班模式。<#>西藏的每座寺院幾乎都是一個轉世活佛的據點。他常常是由于創建這座寺院而開始轉世的。曾經有人說過這樣一句話︰在西藏，想做一個善良的公民，只要做一個好佛教徒即可。這是最低的要求，也是最高的要求。在這裏佛法才是生活的唯一希望。對于普通人，一生俯首貼耳，敬仰佛法才是正道。對那些博學多識的喇嘛，其義務便是傳教授法。然而他們都有一個共同的目的，則是讓釋迦精神永存人世。寺院正是爲了弘傳佛法的需要而建立的。這是寺院創建的最初目的。自佛教傳入藏區以後，由于對釋教教義的理解之不同，形成了很多不同的教派，隨之出現了藏區學術上的‘百花齊放、百家爭鳴’。這些宗派爲了使自己的教法橫向傳播，在各地紛紛建寺立宗，廣收門徒。而又爲了使之縱向發展，才有了作爲寺院最高主宰的轉世活佛。後來隨著寺院財産的積累，經濟利益直接影響了教派的興亡。同時也引起了政治上的矛盾，使活佛轉世日益複雜化。根據經濟勢力的强弱和政治地位的高低，轉世活佛形成了三種不同的等級︰最高爲達賴、班禪，分別管理前、後藏兩地，幷統轄藏蒙地區的宗教事務。其次是有品位的︰如青海塔爾寺的阿嘉活佛，青海互助佑寧寺的土觀活佛、甘肅拉蔔楞寺的嘉洋活佛，其他還有章嘉、熱振等活佛。他們都是藏區各大寺院的主人。在達賴、班禪年幼時，可出任攝政。然後是無品位的︰這類活佛數量可觀，屬于普通活佛。他們都有自己的寺廟和領地，以及一定數量的屬民。由此可以看出，活佛等級形式是藏區封建等級制度的具體表現。<#>活佛轉世制度肇始于噶舉派的噶瑪支系，盛興于格魯派，後在寧瑪派、苯教等宗派中亦用此規。它的産生使處于開始階段的政教合一制度進一步臻于成熟，且使藏區宗教與世俗，政治與宗派的利益統一了起來。<#>◎附三︰丁漢儒（等）《藏傳佛教源流及其社會影響》第六章（摘錄）<#>‘活佛轉世’制度<#>‘活佛轉世’制度是藏傳佛教的主要特點之一。它是宗教寺廟僧伽集團爲解决其宗教首領的繼承問題，以佛教靈魂轉世說和寺廟經濟利益相結合爲基礎而建立起來的一種特殊的宗教傳承制度，在‘政教合一’制度形成後，正式確定下來。<#>所謂活佛轉世，按藏傳佛教說法，是指大喇嘛和活佛（阿拉合）生時修行已達到了斷除妄惑業因，證得菩提心體，生死之間，能不昧本性，不隨業而自在轉生，複接其前生的職位。最初確立可以轉世的活佛，一般都是具有一定威望的高僧大喇嘛，轉生辦法是在大喇嘛死後通過降神、占卜的簽示，尋得和喇嘛圓寂時間相近而生下的靈童，繼其法位。‘活佛轉世’創始于噶瑪噶舉派。在活佛轉世創立前，藏傳佛教各派的傳承，有的采取家族世襲，有的師徒衣鉢相傳。如薩迦派是款氏家族創立的教派，其宗教領袖（法王），在該貴族中按世襲制傳承，使宗教和政治、喇嘛和貴族家族的統治利益結合起來，有利于教派之間的競爭，鞏固家族的統治。西元十三世紀中葉，噶舉派爲了跟薩迦派進行競爭，維護本派利益，取得政治權力，便創立了活佛轉世。西元1283年（元·至元十九年），噶瑪拔希死後，噶瑪噶舉派承認噶瑪拔希是該派創始人都松欽巴的轉生，于是都松欽巴爲噶瑪巴第一世活佛，噶瑪拔希爲第二世活佛，第三世讓迥多吉便以第二世活佛轉世而繼承，以後即世代轉生。<#>從此，其它各派相繼仿效，如法炮製。但是，‘活佛轉世’形成爲制度，廣泛地在各地寺廟沿襲相承，是在黃教創立之後。<#>西元十五世紀初，宗喀巴對佛教進行改革，依靠帕竹噶舉政權的支持，創建了黃教。但在發展中，黃教改變了以往各教派只和單一地方封建勢力緊密結合的局限，而廣泛地與各個地方封建勢力建立聯繫，爭取整個農奴主階級對它的支持，所以發展迅速。但它的迅速發展，不能不與各地方封建勢力發生經濟權益方面的矛盾。到西元十六世紀中葉，黃教寺廟的勢力發展到阿裏、康、甘、青一帶，經濟實力已經十分强大，形成了一個龐大的寺廟集團。其中勢力最爲雄厚的是拉薩哲蚌寺，掌握著黃教寺廟的實際領導權。宗喀巴改革佛教，不准僧人娶妻生子，采取師徒傳承，以繼法嗣，幷沒建立轉世制，直到黃教寺廟經濟膨脹後，才仿照噶瑪噶舉，采取轉世辦法。其時如何保持和繼承黃教寺廟集團既得的經濟利益，與其它宗教封建勢力特別是與噶瑪噶舉派的仁蚌巴、藏巴汗政權抗衡和角逐，是當時迫切需要解决的問題。在此情况下，黃教寺廟集團須要有一個穩定、統一的首領人物來主持解决，當西元1546年（明·嘉靖二十五年）哲蚌寺法台根敦嘉錯死後，上層當權喇嘛從前藏堆龍地方找來了年僅三歲的索南嘉錯（1543～1588），作爲前任法台根敦嘉錯的轉世靈童，作爲黃教寺廟集團的繼承首領。這是黃教采取佛轉世制度的開始。西元1578年（明·萬曆六年），俺答汗（蒙古土默特部首領，怏封爲順義王）贈與索南嘉錯以‘聖識一切瓦齊爾達喇達賴喇嘛’尊號。以後，黃教寺廟集團便按此稱號追認宗喀巴的弟子根敦主巴爲第一世達賴喇嘛，根敦嘉錯爲第二世達賴喇嘛，索南嘉錯是根敦嘉錯的轉世活佛，爲第三世達賴喇嘛，至今已傳十四世。<#>西元十七世紀中葉，第五世達賴喇嘛阿旺羅桑嘉錯在固始汗的支持下，使黃教寺廟集團在政治、經濟和宗教上取得優勢地位，于西元1653年（清·順治十年），清朝封他爲‘西天大善自在佛所領天下釋教普通瓦赤喇怛喇達賴喇嘛’，于是‘達賴喇嘛’這個稱號便正式確定下來，爲舉世所知，以後該轉世活佛一直沿用此稱號至今。這是格魯派的第一大活佛轉世系統。<#>五世達賴之師羅桑却吉堅贊是日喀則扎什倫布寺的主持人，被人尊稱爲‘班禪’（意爲大學者）。因他爲黃教寺廟集團剪除敵方勢力有功，于西元1645年（清·順治二年），固始汗贈給羅桑却吉堅贊以‘班禪博克多’（博克多是蒙古人對智勇兼備人物的尊稱）名號。他死後，五世達賴爲他選定轉世靈童羅桑益希（1663～1737），建立了黃教的另一個轉世系統。羅桑却吉堅贊被稱作第四世班禪，羅桑益希爲羅桑却吉堅贊的轉世，爲第五世班禪，追認羅桑却吉堅贊以前的曆輩師徒傳承宗喀巴的弟子主結·格雷貝桑（1385～1438）爲第一世班禪，索南喬朗（1439～1504）、羅桑敦珠（1505～1566，又稱完薩巴）爲第二世和第三世班禪，至今已傳十世。<#>達賴喇嘛和班禪轉世制度都得到清政府的確認，幷受封勒。轉世制度的建立，標志黃教寺廟集團的形成。此後，黃教各主屬寺都效法相習，采用活佛轉世制度。一些幷非佛法高深的僧人，爭相擠入僧人貴族的行列，于是各地出現了不同等級的大大小小的活佛。<#>在第五世達賴時，黃教又建立了另外兩大活佛轉世系統。一是外蒙古的哲布尊丹巴，一是內蒙古的章嘉。這兩個系統均被清朝封賜，分別掌握該兩地區的藏傳佛教事宜。哲布尊丹巴轉生至八世，于1924年逝世。活佛轉世系統遂告終絕。章嘉活佛轉世系統，第一世系青海互助縣紅崖子張家人，名扎巴悅色，其後轉生活佛均稱章嘉（張家），西元1705（清·康熙四十四年），受封爲‘灌頂普善廣慈大國師’呼圖克圖，幷賜掌管漠南蒙古佛教事務，成爲內蒙古佛教寺院的活佛轉世系統。<#>佛教的‘靈魂不滅’說發展爲活佛轉世制，說明佛教越來越世俗化。事實上，這個制度是寺廟封建制度的組成部分。從達賴、班禪到一般活佛都是農奴主階級的代表，尤其達賴喇嘛是全西藏的政治領袖，是僧俗農奴主階級的總代表，不僅他自己及其家族占有大量生産資料，擁有無限的封建特權，更主要的是他代表著整個農奴主階級的利益。就是一般活佛也都有‘拉讓’或‘囊欠’，占有巨量財富和奴隸。極爲微妙的是轉世活佛幾乎全部出生在當權的農奴主貴族之家。一家貴族往往連出幾個活佛。如貴族拉魯家出了兩輩達賴，十四世達賴一家出了四個大活佛，有的活佛甚至被規定要轉世在某一貴族之家。活佛轉世制，既然是爲僧俗統治者的政治、經濟的需要而創設的，也就必然爲他們所操縱，成爲彼此爭奪權勢的工具。這種流弊，在八世達賴時就已很嚴重，一些大活佛的轉世，也‘皆以兄弟叔侄姻婭遞相傳襲’，‘所生之呼畢勒罕，率出一族，斯則與世襲爵祿何異！’儘管也有轉世于勞動家庭的，然而這只是少數的例外，當他一朝躍登活佛地位之後，也就改變其階級地位，自然成爲封建貴族。在社會上，活佛地位極其尊榮，受到極高的信仰。正因爲如此，世俗農奴主爲了爭奪此一職位，不惜重金捐買格西、堪布，以求轉世，由是，造成活佛轉世的泛濫。轉世制度也就成爲僧俗統治之間爭權奪利，進行權力再分配的一種手段。如西元1705年，拉藏汗爲了鞏固其在西藏的統治，廢掉六世達賴倉央嘉錯，另立意希嘉錯爲六世達賴，以及九世、十世達賴在未親政前就暴亡，和十一世、十二世達賴僅親政一年就暴亡的事實足可說明。<#>關于‘活佛轉世’制度，清乾隆帝就說過︰‘此亦無可如何中之權巧方便耳’，‘蓋佛本無生，豈有轉世？但使今無轉世之呼圖克圖，則數萬番僧無所皈依，不得不如此耳。’‘又從前哲布尊丹巴呼圖克圖圓寂後，因圖舍圖汗之福晋有娠，衆即指以爲哲布尊丹巴呼圖克圖之呼畢勒罕，及彌月，竟生一女，更屬可笑，蒙古資爲談柄，以致物議沸騰，不能誠心皈信。’後又有六世班禪的同母異父兄噶瑪紅帽系十世和仲巴呼圖克圖兄弟爲爭奪財産而發生內訌，幷引致廓爾喀入侵西藏之事。于是，在西元1792年（清·乾隆五十七年）頒布‘金瓶掣簽’法，由清廷制金瓶兩個，一藏拉薩大昭寺，一貯北京雍和宮。凡西藏、蒙古大活佛，如達賴、班禪和哲布尊丹巴、章嘉等轉世時，均需將覓得的若干靈童的名號寫在象牙籤上，置簽金奔巴瓶中，分別由駐藏大臣在大昭寺和理蕃院尚書在雍和宮，監督掣簽，决定轉世靈童。廢除按舊例由乃窮寺納穆吹忠作法降神，擅自指定的辦法，以防蒙藏貴族操縱轉世，私相傳襲。但是用抽籤法解决活佛轉世中的爭執問題，也不過是另一種方式的權巧，不得不如此耳。<#>［參考資料］　蔡志純·黃顥編著《活佛轉世》。<#>


meanings:
3880西藏語 ḥpbrulsku，蒙古語 khutuktu, khutukutu, hobilghan。西藏喇嘛舊教（紅教）准許娶妻，故以生子爲法位繼承者，自宗喀巴創立黃教之後，乃改爲獨身之規定，故於法位繼承過程中，產生重大之轉變，此即「喇嘛之轉生」。宗喀巴之高足達賴喇嘛一世根敦珠巴（藏 Dge-ḥdun-grub-pa）在西元一四七五年示寂後，一般人都相信他轉生爲根敦嘉穆錯，此即活佛轉生制度之初例。未久，班禪喇嘛亦承襲此一制度，因此，這種教風便漸漸形成喇嘛教中高僧地位之繼承方法。　此種現世活佛化身之思想，遂使各地出現了大小活佛，以致於各宗派勢力互相抗衡。因此，爲維護教團之發展，高僧在臨死之際，便預告下一代轉生之方向。其弟子即就所言地點尋出一年之內所生出之神童，經正式試驗之後，推舉爲繼承者，此即呼畢勒罕（hoblighan, khubilghan）。呼畢勒罕，即蒙古語「自在轉生」、「再來人」等意，爲藏語珠孤（sprul-sku，化身）之意。凡夫之人，妄念未除，隨業轉生，不能自在；大乘聖者已除淨妄念，證實法性，不爲業轉而能自主生死，自在轉生，隨緣度眾。此一自在轉生之思想，係源於輪迴受生與佛陀三身之信仰。　經由呼畢勒罕轉生方式而接替其前生所遺職位之職稱，稱爲呼圖克圖，其蒙古語爲khutuktu，意即「明心見性，生死自主」，此語於藏語亦爲珠孤（化身）與聖者之意。或謂西藏之轉化聖者爲呼畢勒罕，而泛稱印度及西藏聖僧之轉化身爲呼圖克圖。然一般而言，呼圖克圖乃受政府冊封的一種行政上之職稱，呼畢勒罕則爲轉生而仍不昧本性之修行者，故凡是呼圖克圖必爲呼畢勒罕，而成爲呼畢勒罕之行者則未必皆受冊封爲呼圖克圖。　今日，在西藏、外蒙、內蒙、甘肅、青海、西康等地，駐京之活佛計有一百六十人。西藏之達賴喇嘛、班禪喇嘛，外蒙古之哲布尊丹巴呼圖克圖（Rje btsun dam pakhutuktu），以及漠南蒙古之章嘉，均爲歷史上著名之活佛。〔明史卷三三一烏斯藏大寶法王條、聖武記卷五國朝撫綏西藏記上‧下、大清會典事例、蒙藏佛教史（妙舟）、近代西藏史研究及び近代蒙古史研究（矢野仁一）、蒙古喇嘛教史（橋本光寶）〕


meanings:
Còn gọi: Hoạt ngữ, tử ngữ. Hoạt cú là câu linh diệu, vượt thoát mọi phân biệt. Tử cú là câu nói không hoạt dụng. Lâm Gian lục q. thượng (Vạn Tục 148, 299 hạ) ghi: »語 中 有 語、 名 爲 死 句； 語 中 無 語、 名 爲 活 句。 – (Thiền sư Động Sơn Thủ Sơ bảo:) Trong câu có lời gọi là tử cú, trong câu không lời gọi là hoạt cú«. Theo: PQĐTĐ của nhóm Từ Di.


meanings:
3882<一>梵語 jīvaka, ajīvaka（音譯阿時縛迦、阿時婆迦、阿寅婆迦、阿時婆）、ajīvika（音譯阿耆毘伽、阿夷維、阿耆維）。原指生活、生存之意，然若身爲出家修行者，本應摒絕物欲、專心修道，故如經營買賣、爲人占卜吉凶，或現種種奇特異相等，以獲得生活之資，乃至以衣食之故而爲人說法，此時若以「活命」稱之，則含「邪命」之意，意謂不以正道，而以邪道活命。如四分律卷三十所載，在佛陀之世，有六群比丘尼學習支節咒、剎利咒、知死相、卜知眾鳥音聲等，爲其活命之方式。　佛教以外之外道修行者，若採此類生活方式，特稱爲邪命外道，如與佛陀同時代之尼犍子外道中之末迦利瞿舍梨（巴 Makkhali-gosāla）之徒。〔長阿含經卷十四、佛本行集經卷四十五布施竹園品、摩訶僧祇律卷七、大智度論卷十九、成唯識論述記卷一末、大乘義章卷十〕（參閱「邪命」3033） <二>梵名 Jīvaka。音譯耆婆、時婆、時縛迦。爲佛陀時代之人。有二人：(一)爲當世之大醫，以能活人性命，故有此名。俱舍論光記卷五（大四一‧一○三上）：「時縛迦，此云活命，善療眾病，能活命故。」(二)又稱活命童子。曾經蒙受佛陀記莂「必能活命」之童子。


meanings:
西域嶺西睹貨邏二十七國之一。《大唐西域記》卷十二載，從闊悉多國西北行三百餘裏（五十哩）可抵達本國，又載（大正51·940b）︰<#>‘活國，睹貨邏國故地也。周二千餘裏。國大都城周二十餘裏，無別君長，役屬突厥。土地平坦，谷稼時播，草木榮茂，花果具繁。氣序和暢，風俗淳質。人性躁烈，衣服氈褐。多信三寶，少事諸神。伽藍十余所，僧徒數百人，大小二乘兼功綜習。其王突厥也。’<#>玄奘當年經過本國時，睹貨邏一帶全屬突厥族的領土，縛喝（Bokhara）是舊都，活國是新都。玄奘曾停留此國月餘，正逢領主呾度設暴死，特勤設篡立，玄奘于是轉赴舊都，計畫南進。歸途再度經過此地，停留一月，得逢葉護可汗孫王。本國有學者達磨僧伽，曾游學印度，嶔嶺以西公推其爲法匠，連疏勒、于闐的僧衆也無法抗衡。玄奘曾與他切磋佛學。<#>活國相當于現今奧克薩斯（Oxus）河南岸之庫札烏日（Kunduz）地方。<#>［參考資料］　《大唐西域記》卷一；《大慈恩寺三藏法師傳》卷五；S. Beal《Buddhist Records of theWestern World》。<#>


meanings:
3883（Kunduz）西域古國之一，位於葱嶺之西。大唐西域記卷十二（大五一‧九四○上）：「活國，睹貨邏國故地也，周二千餘里。國大都城周二十餘里，無別君長，役屬突厥。土地平坦，穀稼時播，草木榮茂，花菓繁，氣序和暢，風俗淳質。人性躁烈，衣服氈褐，多信三寶，少事諸神。伽藍十餘所，僧徒數百人，大小二乘兼功綜習。其王突厥也。」玄奘西行求法，路過此地時，睹貨邏一帶之地悉屬突厥族之領土，其時之舊都爲縛喝（Bokhara），此活國則爲新都。又此國有學者達磨僧伽嘗遊學印度，葱嶺以西，僅此一位學僧，疏勒、于闐之僧非其對論之對象。此地即現今奧克薩斯河（Oxus）之南庫札烏日（Kunduz）之地。〔大唐西域記卷一、大慈恩寺三藏法師傳卷五、S. Beal: Buddhist Records of the Western World vol. I〕


meanings:
① Nghề nghiệp mưu sinh, công việc. Trong các trước tác Thiền tông phần nhiều dùng từ này để dụ cho thiền pháp hoặc hành vi cơ dụng. Mật Am ngữ lục ghi: »方 圓 不 用 機 謀 力。 長 短 休 將 語 默 尋。 一 斧 便 成 眞 言 計。 三 思 始 就 費 光 陰。 – Vuông tròn không cần đến cơ mưu, dài vắn chớ đem nói nín tìm. Một chiếc búa cũng là nghề nghiệp chân chính, suy nghĩ chỉ làm phí thời gian«. ② Công cụ, gia sản sinh sống. Chương Khuông Ngộ Thiền sư trong CĐTĐL q. 17 ghi: »問： 如 何 是 閉 門 造 車。 師 曰。 活 計 一 物 無。 – Hỏi: Thế nào là đóng cửa tạo xe? Sư đáp: Gia sản không có gì cả«.


meanings:
① Trũng, lõm xuống, hõm: 洼地 Ruộng trũng: 眼睛洼進去 Mắt hõm; ② Vũng: 水洼兒 Vũng nước. Cg. 洼兒 [war].


meanings:
① Hoà hiệp. ||② Thấm. ||③ Một âm là hợp. Sông Hợp.


meanings:
① Hợp nhau, hoà hợp: 感情融洽 Tình cảm hợp nhau; ② Bàn bạc, thương lượng giao thiệp: 親自往洽 Đích thân đi giao thiệp; ③ Truyền ra, phổ biến; ④ (văn) Thấm ướt; ⑤ Rộng, nhiều: 博學洽聞 Học rộng nghe nhiều; ⑥ [Qià] Sông Hợp.


meanings:
① Dòng nước. ||② Sự gì chia ngành riêng cũng gọi là phái, như học phái 學派 phái học, đảng phái 黨派, v.v. ||③ Phân phối các việc gọi là phái, như phái viên 派員 người chính phủ sai đi làm một chức sự gì.


meanings:
【派司】ba ti [pasi] (đph) ① Bài tây; ② Giấy thông hành, thẻ ra vào. Xem 派 [pài].


meanings:
① Phe, cánh, phái, phe phái, bè phái, bè lũ: 左派 Cánh tả, phe tả; 浪漫派 Phái lãng mạn; 宗派主義 Chủ nghĩa bè phái; ② Cử đi, sai đi, phái đi, cho người đến (đi): 派專人去 Cử người chuyên trách đi; 派人到河内去 Cử (cho) người đi Hà Nội; 派軍隊上前線 Cho bộ đội ra mặt trận; 派人回去取錢 Sai người về nhà lấy tiền; 被派當廠長 Được uỷ (cử) làm quản đốc nhà máy. Xem 派 [pa].


meanings:
① Nước đọng, nước không lưu thông. ||② Ðào ao. ||③ Một âm là hộ. Nhơ bẩn. ||④ Trát lên, quét vào.


meanings:
(văn) ① Nước bẩn không lưu thông, nước tù: 洿池 Ao tù; ② Bới móc lên, đào: 洿池Đào ao; ③ Dơ bẩn; ④ Quét lên.


meanings:
① Nước chảy, nước chảy tự nhiên, cho nên cái gì nó tự nhiên đun đi cũng gọi là lưu hành 流行. ||② Dòng nước, nước chảy chia ra các ngành gọi là lưu. ||③ Dòng, riêng làm một dòng gọi là lưu. Như học thuật chia ra cửu lưu 九流 (chín dòng): (1) nhà Nho, (2) nhà Ðạo, (3) nhà Âm Dương, (4) nhà học về pháp, (5) nhà học về danh, (6) nhà Mặc, (7) nhà tung hoành, (8) nhà tạp học, (9) nhà nông. ||④ Phân biệt từng loài cũng gọi là lưu, như thanh lưu 清流 dòng trong, trọc lưu 濁流 dòng đục, thượng lưu 上流 dòng trên có học thức đức hạnh, hạ lưu 下流 dòng dưới ngu si. Quan phẩm cũng chia ra lưu nội 流內 dòng ở trong, lưu ngoại 流外 dòng ở ngoài. Chưa được phẩm cấp gì gọi là vị nhập lưu 未入流. ||⑤ Chuyển động, cái gì tròn trặn chuyển vần được không có động tác gọi là lưu, như lưu động 流動, lưu chuyển 流轉, lưu lợi 流利, v.v. Trôi giạt, như phiêu lưu 飄流, lưu lạc 流落, dân chạy loạn lạc đi nơi khác gọi là lưu dân 流民, giặc cỏ tràn đi các nơi gọi là lưu khấu 流寇, ăn mày ở ngoài tới gọi là lưu cái 流丐, nhà trò ở ngoài tới gọi là lưu xướng 流倡, v.v. đều là noi nghĩa ấy cả. ||⑦ Truyền dõi, như lưu truyền 流傳, lưu phương 流芳 để tiếng thơm mãi, lưu độc 流毒 để cái độc về sau mãi, v.v. Lời nói không có căn cứ vào đâu gọi là lưu ngôn 流言. ||⑧ Giạt, như lưu đãng vong phản 流蕩忘反 trôi giạt quên trở lại, lưu liên hoang vong 流連荒亡 lưu liên lu bù, nói kẻ chơi bời phóng túng không còn nghĩ gì. ||⑨ Trôi đi, bị thời thế xoay đi, như nước chảy dốc xuống, cho nên cái phong khí của một đời gọi là lưu phong 流風 hay lưu tục 流俗. ||⑩ Xoay quanh không thôi, như chu lưu 周流, luân lưu 輪流, v.v. ||⑪ Vận trời làm cũng gọi là lưu, như lưu quang 流光, lưu niên 流年, v.v. ||⑫ Tội đày, đày đi phương xa gọi là phóng lưu 放流. ||⑬ Ðất ngoài biên thùy, quan phải bổ lên vùng man rợ gọi là lưu quan 流官. Do người thổ trước nối đời làm gọi là thổ tư 土司, đổi phép bổ lưu quan thay thổ tư gọi là cải thổ quy lưu 改土歸司. ||⑭ Ðời nhà Hán bạc nặng tám lạng gọi là lưu. ||⑮ Phẩm giá người, hạng người. ||⑯ Liếc ngang, mắt trông không ngay ngắn.


meanings:
① Chảy: 流淚 Chảy nước mắt; 汗流滿面 Mồ hôi nhễ nhại; ② Di chuyển, chuyển động: 流轉 Lưu động; 流星 Sao đổi ngôi, sao băng; ③ Lưu truyền, đồn đại: 流芳 Lưu danh; 流言 Đồn đại; ④ Sa vào: 流于形式 Sa vào hình thức; ⑤ Đày, tội đày: 流放 Đi đày; ⑥ Dòng (nước): 河流 Dòng sông; 洪流 Dòng thác; ⑦ Luồng (nước, không khí, điện): 氣流 Luồng hơi, luồng không khí; 寒流 Dòng biển lạnh, luồng không khí lạnh; 電流 Dòng điện, luồng điện; ⑧ Dòng, phái, nhà: 九流 Chín dòng phái (như Nho gia, Đạo gia, Âm dương gia...); ⑨ Trôi dạt: 飄流 Phiêu lưu; 流落 Lưu lạc; 流民 Dân lưu lạc; ⑩ (văn) Liếc ngang (không nhìn thẳng); ⑪ (cũ) Bạc nặng tám lạng (đời nhà Hán, Trung Quốc); ⑫ Hạng (người): 第一流作家 Nhà văn bậc nhất.


meanings:
continual passage of deluded samsaric existence from the beginningless past up to the present


meanings:
Truyền bá, lưu truyền. Bài hậu tự của Lưu Phỉ trong CĐTĐL ghi: »吾 故 知 是 書 之 流 布。 發 明 心 地 者 眾 矣。 – Tôi biết chắc sự truyền bá sách này khiến nhiều người phát minh tâm địa«.


vietnamese:
lưu chuyển tác giả tăng thượng nghĩa cập nhiễm ô thanh tịnh ngu <pttđ>


vietnamese:
lưu chuyển ngu phu do ngũ tướng sở phọc <pttđ>


vietnamese:
lưu chuyển sinh tử do ngũ chủng tướng <pttđ>


vietnamese:
lưu chuyển khổ trung hữu lục chủng luân chuyển sinh tử bất định sinh khổ <pttđ>


meanings:
transmission and spreading of the Buddha's teachings


meanings:
Truyền bá, lưu truyền. Tựa của Dương Ức trong CĐTĐL ghi: »大 雄 付 囑 之 旨、 正 眼 流 通 之 道。 – Ý chỉ của bậc Đại Hùng phó chúc, đạo Chính Nhãn (Thiền tông) được lưu truyền«.


meanings:
① Sông Chiết Giang; ② Tỉnh Chiết Giang (Trung Quốc).


meanings:
① Sâu. ||② Ðào sâu, như tuấn tỉnh 浚井 đào giếng sâu. ||③ Khơi, lấy ra. ||④ Nên, phải.


meanings:
(văn) ① Đào sâu: 浚 井 Đào giếng sâu; ② Khoi, nạo vét; ③ Sâu; ④ Nên, phải.


meanings:
【浛洸】Hàm Quang [Hánguang] Hàm Quang (tên địa phương ở tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc).


meanings:
(đph) Ngòi, rạch, lạch, bến: 沙家浜 Bến Sa Gia.


meanings:
① Tên huyện: 浠水縣 Huyện Hi Thuỷ; ② Tên sông: 浠水 Sông Hi Thuỷ (ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc).


meanings:
① Giặt dịa. ||② Ngày xưa cứ mười ngày cho nghỉ một lần để tắm giặt, cho nên mười ngày gọi là hoán, một tháng ba kì gọi là thượng hoán 上浣, trung hoán 中浣, hạ hoán 下浣, cũng như thượng tuần 上旬, trung tuần 中旬, hạ tuần 下旬. Cũng đọc là chữ cán.


meanings:
(văn) ① Giặt giũ; ② Quy định mười ngày được nghỉ để tắm một lần (dành cho quan lại đời Đường); ③ Tuần: 上浣 Thượng tuần; 中浣 Trung tuần; 下浣 Hạ tuần.


meanings:
① Bến sông, ngạch sông đổ ra bể. ||② Tên đất. Ta quen đọc là chữ phố.


meanings:
① Bến sông, ven bờ: 江浦 Ven sông; ② (văn) Cửa sông; ③ [Pư] (Họ) Phổ.


meanings:
① Hạo hạo 浩浩 mông mênh, như hạo hạo thao thiên 浩浩滔天 mông mênh cả trời. ||② Hạo nhiên 浩然 thẳng băng, như ngô nhiên hậu hạo nhiên hữu quy chí 吾然後浩然有歸志 (Mạnh Tử 孟子) rồi ta thẳng băng có chí về, ý nói về thẳng không đoái lại nữa. ||③ Chính đại, như ngã thiện dưỡng ngô hạo nhiên chi khí 我善養吾浩然之氣 (Mạnh Tử 孟子) ta khéo nuôi cái khí chính đại của ta. ||④ Nhiều, như hạo phồn 浩繁 nhiều nhõi, bề bộn. ||⑤ Lớn, như hạo kiếp 浩劫 kiếp lớn. Tục gọi sự tai vạ lớn của nhân gian là hạo kiếp.


meanings:
① Lớn, to lớn, rộng lớn, rầm rộ.【浩蕩】hạo đãng [hàodàng] a. Cuồn cuộn, bát ngát, bao la: 浩蕩的長江 Sông Trường Giang cuồn cuộn bao la; 青冥浩蕩不見底 Bầu trời bao la không thấy đáy (Lí Bạch: Mộng du Thiên Mỗ ngâm lưu biệt); 浩浩蕩蕩，橫無際涯 Mênh mông bát ngát, ngang không bến bờ (Phạm Trọng Yêm: Nhạc Dương lâu kí); b. Đông nghịt, cuồn cuộn, rầm rộ, lũ lượt: 浩告蕩蕩的游行隊伍 Đội ngũ tuần hành rầm rầm rộ rộ; 軍隊浩浩蕩蕩進城 Đoàn quân rầm rộ tiến vào thành phố; c. (văn) Mơ hồ, hồ đồ: 怨靈修之浩蕩兮 Giận vua Sở Hoài vương hồ đồ hề (Khuất Nguyên: Li tao); ② Chính đại. 【浩然之氣】hạo nhiên chi khí [hàorán zhiqì] Khí hạo nhiên (cái khí lớn lao, chính đại, cương trực). (Ngr) Tinh thần quang minh chính đại, tinh thần bất khuất: 我善養吾浩然之氣 Ta khéo nuôi cái khí hạo nhiên của ta (Mạnh tử); ③ (văn) Thẳng, thẳng băng: 吾然後浩然有歸志 Rồi sau đó ta có chí về thẳng (quyết không quay lại nữa); ④ Nhiều, dư dật: 露浩梧楸白 Sương nhiều làm trắng cả những cây ngô đồng và cây thu (Lí Bạch: Thu nhật đăng Dương Châu Linh tháp). 【浩如煙海】hạo như yên hải [hàorú yanhăi] Rất nhiều, vô cùng phong phú (hình dung sách và tư liệu lịch sử nhiều vô kể).


meanings:
① Sóng. ||② Ngước lãng 謔浪 phóng túng (đùa bỡn vô lễ). ||③ Phóng lãng, kẻ chỉ chơi bời lêu lổng không chăm chỉ làm một nghề chánh đáng gọi là lãng tử 浪子. ||④ Mạnh lãng 孟浪 càn rỡ, nói càn rỡ. ||⑤ Một âm là lang. Thương lang 滄浪 sông Thương lang. ||⑥ Lang lang 浪浪 nước chảy băng băng.


meanings:
Rỗng, uổng phí. Duy Tắc ngữ lục q. 2 ghi: »忽 爾 三 寸 氣 斷、 眼 光 落 地、 百 骸 既 散、 萬 事 俱 休、 一 箇 游 魂、 隨 業 受 報、 豈 不 是 虛 生 浪 死、 甘 受 輪 回 者 哉？ – Chợt ba tấc hơi dứt, ánh mắt rơi xuống đất, xương cốt rã rời, mọi việc đều ngưng, một cái du hồn theo nghiệp thọ báo, há chẳng phải là sống rỗng chết uổng cam chịu luân hồi sao?«.


meanings:
① Sông Thương Lang 滄浪; ② 【浪浪】lang lang [lángláng] (Nước chảy) băng băng.


meanings:
① Sóng: 風平浪靜 Gió yên sóng lặng; 乘風破浪 Cưỡi sóng lướt gió; ② Gợn như làn sóng: 麥浪 Sóng lúa; ③ Phóng khoáng, phóng túng, phóng đãng; ④ (văn) Khinh suất, tùy tiện, tùy ý; ⑤ (văn) Uổng công, toi công, vô ích: 浪撫一張琴，虛栽五株柳 Uổng công vỗ một cây đàn, hư hão trồng năm cây liễu (Lí Bạch: Trào Vương Lịch Dương bất khẳng ẩm tửu); 胡爲浪自苦？得酒且歡喜 Vì sao khổ vô ích? Được rượu cứ vui vẻ (Hàn Dũ: Thu hoài thi); ⑥ (đph) Đi lang thang.


meanings:
① Dặm bể, mỗi dặm bể 6080 thước nước Anh.


meanings:
① Nổi, vật gì ở trên mặt nước không có căn cứ gọi là phù, lời nói không có căn cứ gọi là phù ngôn 浮言. ||② Hão, như phù mộ 浮慕 hâm mộ hão. ||③ Quá, như nhân phù ư sự 人浮於事 người quá nhiều việc. ||④ Mạch phù, sẽ để tay vào đã thấy mạch chạy gọi là mạch phù 脈浮. ||⑤ Thuận dòng xuôi đi. ||⑥ Phạt uống rượu. ||⑦ Phù đồ 浮屠, do tiếng Phật đà 佛佗 dịch âm trạnh ra. Phật giáo là của Phật đà sáng tạo ra, vì thế nên gọi Phật giáo đồ là phù đồ, đời sau gọi tháp của Phật là phù đồ, cũng viết là 浮圖.


meanings:
① Nổi, trôi nổi: 油浮在水面 Dầu nổi trên mặt nước; 身世等浮鷗 Thân thế như con cò biển trôi nổi trên mặt nước (Chu Minh: Lãng đào sa từ). 【浮財】phù tài [fúcái] Của nổi; ② Lớp ở ngoài mặt: 浮皮 Lớp da ngoài. 【浮土】 phù thổ [fútư] Lớp bụi ngoài; ③ (đph) Bơi, bơi lội: 他一口氣浮到了對岸 Anh ấy bơi một mạch sang bên kia sông; ④ Nông nổi, xốc nổi, bộp chộp: 他這個人太浮，辦事不踏實 Tính anh ấy nông nổi quá, làm việc gì cũng không cẩn thận; ⑤ Không thực tế, không thiết thực, không có căn cứ, hão: 浮名 Hư danh; 浮誇 Khoe khoang; 浮慕 Hâm mộ hão; ⑥ Nhiều, quá, thừa, dư: 人浮于事 Người nhiều hơn việc; 浮額 Số thừa; ⑦ (y) Mạch phù; ⑧ (văn) Thuận dòng xuôi đi; ⑨ (văn) Phạt uống rượu; ⑩ 【浮屠】phù đồ [fútú] Phật, chùa chiền: 七級浮屠 Ngôi tháp chùa bảy tầng. Cv. 浮圖.


meanings:
4161又作浮屠、佛圖、蒲圖、休屠。<一>梵語 buddha（佛陀）之訛譯。我國古代稱佛陀為「浮屠氏」，稱佛教為「浮屠教」。魏書釋老志：「浮屠，正號曰佛陀，佛陀與浮圖聲相近，皆西方言，其來轉為二音，華言譯之謂淨覺。」（參閱「佛」2605）　<二>梵語 buddha-stūpa（巴 buddha-thūpa）之訛略。指佛寺、佛塔、卒塔婆而言。大智度論卷十一（大二五‧一四四上）：「阿輸伽王一日作八萬佛圖。」〔翻譯名義集卷二十、類聚名物考卷二十五〕（參閱「塔」5421）


meanings:
Bong bóng nước, bọt nước. Nhà Phật thường dùng để chỉ cho đời người vô thường huyễn hoá. Pháp Diễn ngữ lục q. trung ghi: »自 覺 一 生 如 幻 夢。 始 知 百 歲 類 浮 漚。 – Từ khi giác ngộ cuộc đời như huyễn mộng, mới biết trăm năm như bọt nước«.


meanings:
Hiệu của Thiền tăng Thông Hiền đời Thanh. X. Thông Hiền.


meanings:
→ chương châu phù thạch hoà thượng 漳州浮石和尚


meanings:
Còn gọi: Kiến lập môn. Phương pháp kiến lập nâng đỡ, khẳng định tất cả pháp nghĩa phân biệt như: mê-ngộ, chúng sinh-Phật, thiện-ác, dài-ngắn… Đây thuộc về cơ pháp »phóng hành« (buông thả) của bậc thầy đã kiến tính dùng để tiếp hoá người học.


meanings:
① Tắm. ||② Phàm cái gì rửa cho sạch đi đều gọi là dục.


meanings:
① Tắm: 海水浴 Tắm biển; 日光浴 Tắm nắng; ② Rửa cho sạch.


meanings:
Còn gọi: Tri dục, Dục ti. Một trong 6 vị Đầu thủ của ban Tây (Tây tự), là chức vụ trông coi nhà tắm trong Thiền viện. Gần đến thời điểm cho đại chúng tắm thì Dục chủ treo »Khai dục bài« (Thẻ báo cho tắm) ở trước Trai đường (nhà ăn), rồi bày biện phòng tắm, kiểm xem than, than đá, củi lửa… Bên dưới Dục chủ có Dục đầu hành giả (Vị cư sĩ túc trực ở buồng tắm) phụ giúp về công việc này.


meanings:
Còn gọi: Dục đầu hành giả. Trong Thiền viện, vị này đứng dưới và chịu sự sai khiến của Tri dục (Dục chủ), đôi khi thay thế Tri dục để lo các việc của nhà tắm. Theo: PQĐTĐ của nhóm Từ Di.


meanings:
Trống dùng để đánh lên thông báo giờ tắm. Cách đánh trống này là: Ban đầu đánh thong thả rồi nhặt dần, sau cùng 1 tiếng rồi dừng. Thông thường, vị Tri dục (Dục chủ) đánh trống này. Theo phép tắc thời xưa, lúc nghe tiếng trống, trước tiên là chúng tăng vào tắm, kế là Dục đầu hành giả, sau cùng là Trụ trì, Tri sự vào tắm. Về sau sửa đổi: Hội thứ nhất: Trụ trì vào tắm. Hội thứ hai: Chúng trong Tăng đường vào tắm. Hội thứ ba: Những vị công quả và những người còn sót lại vào tắm.


meanings:
① Bể, cái chỗ trăm sông đều đổ nước vào, gần đất thì gọi là hải 海, xa đất thì gọi là dương 洋. ||② Về phía tây bắc họ cũng gọi những chằm lớn là hải. ||③ Vật gì họp lại nhiều cũng gọi là hải, như văn hải 文海 tập văn lớn. ||④ Tục gọi cái bát to là hải.


meanings:
① Biển, hải, bể: 航海 Đi biển, hàng hải; 出海 Ra khơi; 苦海 Bể khổ; ② Lớn: 海碗 Bát lớn; ③ Nhiều, đông, biển (người), rừng (người), một tập hợp lớn: 人 海 Biển người; 文海 Tập văn lớn; ④ Cái chén (bát) lớn; ⑤ [Hăi] (Họ) Hải.


meanings:
① Tăng nhân hiện đại, họ Lỗ, tự Hàm Hư, người huyện Nguyên Giang, tỉnh Hồ Nam, Trung Quốc. Sư sang Nhật Bản, ở núi Cao Dã, chuyên học Thiền Mật. Lúc 34 tuổi, sư được giai vị A-xà-lê và trở về nước ở chùa Cảnh Hoàng, Nguyên Giang, Hồ Nam. Trước sau sư sáng lập: Phật Học Viện, Sở Nghiên cứu Phật học Phổ thông, Phật giáo Cư Sĩ Lâm, Hội Niệm Phật… Tác phẩm: Thiền Hải Trân Tham 1 quyển. ② Thiền tăng đời Nguyên, tên Chiêu Như, tự hiệu »Hải Ấn«. X. »Chiêu Như«.


meanings:
（梵 sāgaramudrā-samādhi，藏 rgya-mtsho-ḥi phyag-rgya tiṅ-ṅe ḥdsin）《華嚴經》所依之根本定。爲十種三昧之一。又稱海印定。法藏《妄盡還源觀》雲（大正45·637b）︰‘海印者，真如本覺也，妄盡心澄，萬象齊現，猶如大海因風起浪，若風止息，海水澄清無象不現，（中略）所以名爲海印三昧也。’如同大海，無風之時，澄波萬頃，晴天無雲，列宿星月炳然印現。無去無來，不一不異，非有非無。如來之智慧海，識浪不生，澄停清淨，至明至靜，頓現一切衆生之心念，同時亦現三世一切法門，應度之衆生和應說之法門一時出現，無前無後，如大海之映現列宿星月，故稱海印三昧。<#>此海印三昧是《華嚴經》〈賢首品〉所說的十種三昧之第一種，亦爲其他九種三昧之根本，也象徵著《華嚴經》的根本理趣。<#>［參考資料］　《大方等大集經》卷十五〈虛空藏菩薩品〉；《華嚴經文義綱目》；新譯《華嚴經》卷十四；《大方廣入如來智德不思議經》；《大般若波羅蜜多經》卷四一四；《大寶積經》卷二十五；宇井伯壽《佛教泛論》。<#>


meanings:
Từ khắp nơi đến tham bái thỉnh ích. Văn Ích ngữ lục ghi: »自 是 諸 方 會 下、 有 存 知 解 者、 翕 然 而 至。 始 則 行 行 如 也、 師 微 以 激 發、 皆 漸 而 服 膺。 海 參 之 眾、 常 不 不 減 千 計。 – Từ thiền viện các nơi, người còn có tri giải, hợp nhau liền đến. Đầu tiên thì họ có thái độ hiu hiu tự đắc nhân được sư khai ngộ cho, dần dần họ mới chịu tin phục. Số người từ khắp nơi đến tham bái thỉnh ích thường không dưới số ngàn«.


meanings:
(1338-1390) Thiền tăng Nhật Bản, gọi đủ là Xuân Đình Hải Thọ, vào niên hiệu Chí Chính thứ 23 (1363) sư sang nhà Nguyên (Trung Quốc). Nối pháp ngài Lại Am Đình Tuấn ở Hàng Châu, đời thứ 26 hệ Nam Nhạc, đời thứ 9 tông Lâm Tế Nhật Bản. Sư trụ trì chùa Phúc Xương huyện Ngân, tỉnh Chiết Giang.


vietnamese:
hải ý bồ tát sở vấn tịnh ấn pháp môn kinh <đpb>


meanings:
(?-1145) Thiền tăng đời Kim. Thuở bé thông minh xuất chúng, học chẳng nhờ Thầy, sách vở đọc qua liền thông suốt. Ban đầu, sư tìm đến các pháp hội, đạt đến chỗ cùng cực của cái học Tính Tướng. Sau sư vào núi Ngũ Đài, toạ thiền 15 năm. Sư trụ chùa Đại Trữ Khánh. Thuỵ hiệu: »Phật Giáo Hựu Quốc Đại Thiền sư«.


meanings:
(1597-1666) Còn gọi: Thông Minh. Thiền tăng đời Thanh, họ Kiển, tự Vạn Phong, người đời gọi là »Phá Sơn Tổ Sư«, người xứ Tây Thục, Trung Quốc, nối pháp Thiền sư Mật Vân Viên Ngộ, tông Lâm Tế. Sư trụ Gia Hoà Đông Tháp, Đại Nga, Vạn Phong, Trung Khánh, Phong Sơn, Vô Tế, Phật Ấn… Tác phẩm: Phá Sơn Minh Thiền sư ngữ lục 12 quyển.


meanings:
Sông trong, biển lặng. Ý nói đất nước thái bình. Theo điển tích: Nước sông Hoàng Hà thường là đục, bỗng trở thành trong vào năm Giáp Dần, đời vua Tần Trang Vương (247, tr. TL). Chính là năm Lưu Bang sinh ra đời, sau là vua Hán Cao Tổ. Sông Hoàng Hà trong là điềm có Thánh nhân xuất hiện làm cho thiên hạ thái bình. Trong các bài phục nguyện thường có câu: »陰 超 陽 盛、 海 晏 河 清、 法 界 眾 生、 齊 成 佛 道。 – Kẻ mất được siêu thăng, người còn được thịnh vượng, đất nước thái bình, mọi chúng sinh trong pháp giới đều thành tựu đạo Giác ngộ«.


meanings:
4169請參閱 淨印法門經 請參閱 淨印法門經 <一>禪宗謂叢林僧眾。如百川之流入大海，眾僧會於叢林，稱為海會。　<二>謂諸尊聖眾之會聚。以海比喻其德高、數眾，故稱海會。華嚴經隨疏演義鈔卷一（大三六‧五下）：「云被難思之海會者，以深廣故。謂普賢等眾，行德齊佛，數廣剎塵，故稱為海。」　<三>總墓之名，即取海眾同會一穴之義。又稱海會塔。（參閱「海會塔」4170）


meanings:
Tụ tập, tụ hội, họp thành. Tiết Báo Từ Hành Ngôn Đạo Sư trong NĐHN q. 10 ghi: »江 南 國 主 建 報 慈 院、 命 師 大 闡 宗 猷。 海 會 二 千 餘 眾 、 別 署 導 師 之 號。 – Quốc chủ Giang Nam dựng viện Báo Từ, khiến sư hoằng truyền Thiền tông, tụ tập hơn 2.000 người được tặng hiệu Đạo sư«.


meanings:
4169<一>位於浙江杭縣，為投子義青宣揚曹洞宗風之所。舊稱石佛智寺，又稱大乘石佛寺。係吳越王所建，北宋祥苻（1008～1016）年中改稱「積善海會寺」。後經數十年，曹洞之宗風大衰，僅依雲居道膺之後系保其命脈。其後義青參謁浮山之法遠，並受其衣鉢，於熙寧六年（1073）入海會寺大揚禪風。　<二>位於山西陽城縣東十五公里之大橋村。創建於唐代乾寧元年（894），初名郭谷院；唐昭宗改名「龍泉禪院」；金大定二十七年（1187），寺僧宗祐重修，改稱今名。背依樊山，面臨大川。佛殿、經堂計有六十餘間。寺內琉璃雙塔對峙，分別建於唐代末年、明嘉靖四十年（1561）。　<三>位於安徽桐城縣東約七十公里處之白雲山中。為楊岐方會之法嗣白雲守端（1025～1072）所開建。清代康熙、乾隆、道光、同治、光緒年間均有修葺。今尚存佛殿兩幢，宇閣軒昂，頗為壯觀。寺前瀕臨玉帶河，背依鳳凰峰，寺右有響水崖，飛泉盤旋，寺外竹林挺拔，寺內古松蒼勁。〔大明一統志卷十四、大清一統志卷七十六〕　<四>位於江西廬山南麓。創建於明代萬曆四十六年（1618），清代重修。殿宇宏敞，雕樑畫棟，雄偉壯觀。寺內之珍藏保存完整，有元代書法家趙子昂書寫之妙法蓮華經、心月和尚手鐫五百羅漢圖拓本，及普超僧以血書寫成之華嚴經，迄今保存完善。　<五>即今臺灣臺南開元寺之舊稱。（參閱「開元寺」5299）　<六>位於臺灣基隆八堵。民國四十年（1951）由道源法師創建。寺名之由來，概取「蓮池海會」之意。專持淨土法門，並修講四分律。六十年，創設能仁佛學院。後由住持仁光主其事，並擴建諸堂舍。　<七>位於臺灣臺北縣新店。民國四十三年（1954）十月由普忍法師開山創建。曾陸續增建功德堂、大殿、靈塔、山門、齋堂等。


meanings:
① Chùa ở làng Đại Kiều, cách huyện Dương Thành, tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc 15km về phía Đông. Chùa được xây vào niên hiệu Càn Ninh thứ 1 (894) đời Đường, ban đầu gọi là »Quách Cốc Viện«, bởi trong chùa có suối tên »Long tuyền« nên vua Đường Chiêu Tông đổi tên là »Long Tuyền Thiền Viện«. Niên hiệu Đại Định thứ 27 (1187) đời Kim, sau khi tăng nhân Tông Hựu chủ trì trùng tu, đổi tên là »Hải Hội Tự«. Lưng tựa Phàn Sơn, mặt đối Đại Xuyên. Điện đường, Kinh đường 60 gian. Trong chùa có song tháp lưu li đứng đối mặt, một tháp xây vào cuối đời Đường, một tháp xây vào niên hiệu Gia Tĩnh thứ 40 (1561) đời Minh. ② Chùa nằm trên sườn núi Bạch Vân cách huyện Thái Hồ, tỉnh An Huy, Trung Quốc 15km về phía đông. Đệ tử nối pháp của Dương Kì Phương Hội là Bạch Vân Thủ Đoan sáng lập, trong điện có tấm biển đề »Hoài Tây Đệ Tam Thiền Sát«. Vào các niên hiệu Khang Hi, Càn Long, Đạo Quang, Đồng Trị, Quang Tự đều có sửa chữa. Hiện vẫn còn hai toà Phật điện, vũ các hiên ngang rất là tráng lệ. Trước mặt chùa là sông Ngọc Đái, sau lưng chùa là ngọn Phụng Hoàng, bên phải chùa có Hưởng Thuỷ Nhai, ngoài chùa rừng trúc cao vút, trong chùa nhiều cội cổ tùng già giặn cứng cáp.


meanings:
Theo Tống Cao Tăng truyện: Cao tăng Nguyên Hiểu người Hải Đông, nước Tân La, sang Trung Quốc du học, ông có cốt cách khác tục, phong thái siêu thoát, khiến ai cũng mến. Do đó, hai thuật ngữ Tân La và Hải Đông dùng để chỉ cảnh giới thanh tịnh, giải thoát. Bài Trừu Thần Ngâm trong Tuệ Trung Ngữ lục có ghi: »到 任 麼 時 兮 理 事 全 彰、 提 持 放 過 兮 何 須 擬 擬、 石 牛 夜 半 入 海 東、 撞 著 珊 瑚 月 如 水。 – Đến khi nào chừ, sự lí rõ ràng, cầm nắm buông bỏ chừ cần gì do dự! Nửa đêm trâu đá chừ, chạy xuống Hải Đông, xô vỡ biển san hô chừ, trăng trong bàng bạc«.


meanings:
Thiền tăng đời Thanh, tên Thượng Uyên. X. Thượng Uyên.


meanings:
Chùa nằm ở sườn phía nam Tháp Sơn cách huyện Triều Dương, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc 2km về phía tây. Niên hiệu Đại Lịch thứ 1 (766) đời Đường, Thiền sư Đại Điên đến chùa này lễ Thiền sư Huệ Chiếu làm thầy, cạo tóc thọ giới, trong chùa vẫn còn di tích tu thiền thuở ấy. Chùa tựa vào núi mà kiến thiết, sân liền nhau, đường hẹp quanh co, nhà và hành lang nối nhau, tùng xanh trúc biếc, nước chảy róc rách, tĩnh mịch u nhàn. Trong chùa có giếng Gián Triều sâu hơn 1m, trong suốt sảng khoái, lúc dâng cao lúc hạ thấp. Song dù dâng cao cũng không tràn ra mặt giếng, dù hạ thấp cũng không khô cạn. Tương truyền địa mạch nơi này cùng với hải triều tương thông cho nên nước giếng tùy theo thuỷ triều lên xuống mà dâng cao hoặc hạ thấp, chùa Hải Triều nhân đây mà được tên.


meanings:
4171<一>音之大者，譬如海潮；一般喻指佛菩薩優美之音聲；或指佛菩薩之應化。大寶積經卷四十菩薩藏會（大一一‧二三一下）：「如來語言隨現而轉，不可思議，今當略說。舍利子！如來語者易解了語，易明識語，不高大語，（中略）梵天音語，海潮音語，雲雷音語，（中略）隨虛空量語，一切種妙成就語。」大佛頂首楞嚴經卷二（大一九‧一一○下）：「佛興慈悲，哀愍阿難及諸大眾，發海潮音，遍告同會。」此係喻佛之音聲如同海潮。法華經卷七觀世音菩薩普門品（大九‧五八上）：「妙音、觀世音、梵音、海潮音，勝彼世間音，是故須常念，念念勿生疑，觀世音淨聖，於苦惱死厄，能為作依怙。」此則喻觀世音菩薩之應化。上所引三經，大寶積經係說佛的百十語之一即海潮音語。唐朝道暹之法華經文句輔正記卷十謂，所謂海潮音，若有念者，菩薩即應而不過時，如潮之不過限。明代一如之法華經科註卷七（卍續四九‧二○五下）：「稱俗照機，若熟若脫，時節不差，名海潮音。」此則表示對念觀音者之應化，時節不差，如同海潮之無念，不違其時，與大悲之音聲應時適機而說法相似。　梵文法華經之海潮音為 jala-dhara-garjita。jala-dhara，係「保持水者」之意，亦指雨雲、大洋；garjita 則為「響」之意。藏譯法華經中之海潮音為 ḥbrug-gisgra。ḥbrug 為雷鳴之意；sgra 為響之意，全句即指「雷之響聲」，此與海潮音之譯名不符。　<二>我國佛教界流行之梵唄腔調的一種。唱腔與流行於閩、臺間之鼓山調不同。　<三>民國以來最著名之佛教雜誌。由太虛、蔣作賓、陳元白、黃葆蒼等人所發起。初名「覺社叢書」，創刊於民國七年（1918）十月十日。原屬季刊，為研究及宣揚佛教之雜誌。發行五期之後，於民國九年改季刊為月刊，並改名為「海潮音」，意為「人海思潮中之覺音」。以「發揚大乘佛法真義，應導現代人心正思」為宗旨。為民國五十年以前，國內最受重視之佛教刊物。　該刊第一卷第一期之主編為太虛大師，其他歷屆編輯人員較著者有唐大圓、張化聲、法舫、芝峰、福善等人。民國三十七年，由大醒主編，以戰事之故，攜至臺灣發行。印順曾為社長，李子寬曾為發行人。現任（1988）發行人為妙然。社址設於臺北善導寺。


meanings:
(995-1065) Còn gọi: Huệ Lâm, Lâm Trưởng lão. Thiền tăng đời Tống, họ Đặng, người Khúc Giang Quảng Đông, Trung Quốc. Sư nối pháp thiền sư Tự Bảo, làm truyền nhân tông Vân Môn đời thứ 5, trụ trì chùa Bạch Liên ở Lâm Sơn và ngụ tại tháp Kiến Thọ ở phía Tây chùa Phục Sơn.


meanings:
Thiền tăng đời Minh, tên Phổ Từ, hiệu Hải Chu. X. »Phổ Từ«.


meanings:
(1820-1885) Thiền tăng đời Thanh, họ Ô Nhã Thị, hậu duệ của Mãn Thanh Chính hoàng kì, tự Mặc Khê. Nối pháp Thiền sư Giác Thuyên, đời thứ 44 hệ Thanh Nguyên. Trụ trì am Thanh Liên ở Thượng Hải. Tác phẩm: Mặc Khê tập.


meanings:
Chư tăng hoặc tín đồ Phật giáo từ khắp nơi tụ tập lại một chỗ. Minh Giác ngữ lục q. 1 ghi: »冬 至 上 堂、 僧 問： 鼓 聲 才 罷、 海 眾 齊 臻、 新 節 一 句、 請 師 垂 示。 – Đông chí thượng đường, tăng hỏi: Tiếng trống vừa dứt, chư tăng cùng đến tụ tập, thỉnh sư dạy bảo cho một câu nhân tiết mới«.


meanings:
(1728-1811) Thiền tăng đời Nguyễn Tây Sơn, thuộc tông Lâm Tế đời thứ 40, nối pháp Thiền sư Bảo Sơn Tính Dược. Sư họ Nguyễn, quê ở thôn Nghiêm Xá huyện Quế Dương tỉnh Bắc Ninh, miền Bắc Việt Nam. Kệ thị tịch: »諸 法 空 相、 不 生 不 滅。 已 無 所 得、 是 眞 佛 説。 – Chư pháp không tướng, bất sinh bất diệt, dĩ vô sở đắc, thị chân Phật thuyết. – Các pháp không tướng, chẳng sinh chẳng diệt, bởi không chỗ được, là thật Phật nói«.


meanings:
① Tẩm, ngâm. ||② Tên gọi chung các chằm lớn. ||③ Dần dần, như quốc thế tẩm thịnh 國勢浸盛 thế nước dần thịnh. ||④ Tẩm dả ví rồi ra, dùng làm chữ giúp lời. ||⑤ Tẩm nhuận chi chấm 浸潤之譖 lời dèm pha ton hót, ý nói lời dèm lần lần nó vào như nước ngấm dần vậy.


meanings:
① Ngâm, nhúng, tẩm: 浸水 Ngâm nước; 浸種 Ngâm giống; ② Đầm, thấm: 淚水浸濕了衣服 Áo đầm nước mắt; 這塊布不浸水 Miếng vải này không thấm nước; ③ (văn) Tưới: 一日浸百畦 Một ngày tưới trăm; ④ (văn) Sông lớn, chằm lớn, hồ nước: 大浸稽天而不溺 Sông lớn tràn lên đến trời mà không bị chìm chết (Trang tử: Tiêu dao du); ④ (văn) Dần dần: 旬日之間，浸大也 Trong vòng mười ngày, lớn dần ra (Liệt tử); ⑤ (văn) Càng thêm: 若其浸盛，何以制之！ Nếu quyền lực của ông ta càng lớn thì lấy gì để chế phục ông ta! (Hậu Hán thư).


meanings:
① Thấm khắp. ||② Quanh khắp một vòng quanh, 12 ngày gọi là tiếp thời 浹辰, hết 12 chi từ tí đến hợi là hết một vòng vậy. ||③ Thấu suốt. ||④ Tiếp hợp 浹洽 hoà hợp.


meanings:
① Ướt đẫm: 汗流浹背 Mồ hôi ướt đẫm cả người; ② Thấm vào: 浹于骨髓 (Lời nói) thấm vào lòng, thấm vào xương cốt; ③ (văn) Quanh hết một vòng: 浹辰 Mười hai ngày (hết 12 chi từ Tí đến Hợi); ④ (văn) Thấu suốt; ⑤ (văn) Hoà hợp: 浹洽 Hoà hợp.


meanings:
① Giây bẩn. ||② Làm phiền người. ||③ Một âm là miễn. Miễn miễn 浼浼 nước chảy đầy lòng sông (nước chảy bằng mặt).


meanings:
(văn) ① Vấy bẩn, làm nhơ bẩn: 爾焉能浼我哉！ Ông làm sao có thể làm nhơ ta được! (Mạnh tử); ② Xin nhờ, yêu cầu, xin: 整復浼入言之 Lưu Chỉnh lại yêu cầu ông ta vào nói cho biết việc đó (Đào Tông Nghi: Xuyết canh lục); ③ 【浼浼】miễn miễn [mâimâi] (văn) Nước lớn mênh mông: 河水浼浼 Nước sông Hoàng mênh mông (Thi Kinh).


meanings:
① Sông Phối. Cũng đọc là chữ phái hay chữ bái.


meanings:
① Ðường, cùng nghĩa với chữ đồ 塗.


meanings:
(văn) ① Con đường (như 塗, bộ 土, và 途 bộ 辶); ② Bôi, trát, mạ (như 塗, bộ 土); ③ [Tú] (Họ) Đồ.


meanings:
Làm bẩn, bôi bẩn, giễu cợt. Chương Tùng Triển Thiền sư trong CĐTĐL q. 19 ghi: »莫 涂 污 老 僧 好！ – Đừng đem đồ bất tịnh kia làm bẩn lão tăng nghen!«.


meanings:
Giễu cợt, trêu chọc. Tiết Thích-ca Mâu-ni Phật trong LĐHI q. 1 ghi: »大 小 世 尊 尚 被 外 道 涂 糊 當 面。– Đường đường như đức Thế Tôn mà còn bị ngoại đạo trêu chọc ngay trước mặt«.


meanings:
(foreign) Transcription for the Sanskrit nir


meanings:
① Nhuộm thắm. ||② Niết bàn 涅槃 dịch âm tiếng Phạm là Nirvana: người tu đã chứng đạo, khi bỏ xác phàm vào nơi không sinh không diệt sạch hết mọi đường phiền não, cũng gọi là viên tịch.


meanings:
(văn) ① Nhuộm đen; ②【涅槃】niết bàn [nièpán] (tôn) Nát bàn, niết bàn.


meanings:
4149涅哩底，梵名 Nirṛti。又作泥哩底王、禰哩底王。<一>於古印度神話中，象徵破壞、不幸、災禍之女神，故每被視同死亡之后（梵 Mṛtyu）。一般又視之為疾病、危險、恐怖之神婆耶（梵 Bhaya），或地獄之母。其威力甚鉅，甚或可超越災禍，而成為地府之支配者。　<二>於密教中，轉為男性之神，被稱為羅剎天，係一手執刀刃，呈恐怖形之鬼王名。（參閱「羅剎天」6674）


meanings:
（梵 nirvāṇa，巴 nibbāna，藏 mya-ṅan-las-ḥdas-pa、myaṅ-ḥdas）［涅槃的語義及其內容］　涅槃原是印度語，具稱涅槃那，也被譯做泥洹或抳縛南。它的意義，是包括了滅、寂、寂滅、寂靜、滅度，而玄奘譯爲圓寂。在印度的原語應用上，是指火的息滅或風的吹散，如燈火息滅了稱爲‘燈焰涅槃’（見《俱舍論》卷六）。但印度其他宗教很早就采用此詞做爲最高的理想境界，如《大毗婆沙論》列舉異教五種現法涅槃論，即以現世五欲的快樂與得四禪定爲涅槃；此外也見于婆羅門教以修持達到梵我合一或死後生到梵天，稱爲‘梵涅槃’；可知‘涅槃’不是佛教專有的名詞。唯‘涅槃’這名詞一出現在佛教經典上來，便給它以新的內容，到現在差不多變成佛教特有而莊嚴的名詞了。<#>涅槃也同般若一樣，它的內容是包括了很多方面的，在《大般涅槃經》中舉二十五種、《四諦論》舉六十六種的異名，一般經論中所常見到的無爲、真諦、彼岸、無壞、無動、無憂、無垢、不生、解脫、無畏、安穩、無上、吉祥、無戲論、無諍，以至真如、實相、如來藏、法身等等，都是涅槃的異名。<#>有人以爲死即是涅槃，這是錯誤的。《勝鬘經》說‘得阿耨多羅三藐三菩提者，即是涅槃’；如果死就是涅槃的話，釋迦牟尼在菩提樹下成道、證涅槃應是死在成道的時候了，可是菩提樹下證涅槃時與死是無關的。菩提之與涅槃，原如光之照物，是同時而沒有先後，故涅槃不應指爲死；在嚴格的譯師稱聖者之死是譯做‘般涅槃’，般是‘全無殘餘’的意思，故般涅槃的意義是近于阿羅漢最後身心俱滅的無餘涅槃，顯然是和佛陀在菩提樹下或聲聞人現生所證得的‘現法涅槃’有所區別。把死叫做涅槃，是有傷害這個莊嚴的名稱的。<#>涅槃具有‘滅’義，指的是消滅煩惱灾患，《雜阿含經》卷十八說（大正2·126b）︰‘貪欲永盡，嗔恚永盡，愚痴永盡，一切諸煩惱永盡，是名涅槃。’《大般涅槃經》卷二十五以‘無苦義’名涅槃。這說明滅是以消滅煩惱與苦爲義；煩惱與苦消滅，就會出現寂靜、安穩、快樂的境界。小乘的、大乘的兩種涅槃經，都非常重視‘諸行無常，是生滅法，生滅滅已，寂滅爲樂’這一首偈，寂滅的法喜充滿的生活，不僅是小乘聲聞也是大乘菩薩精神生活營養上所必需的東西。唯小乘聲聞與大乘菩薩的智力有所不同，在寂滅的含義上也有很大的差別，也即是涅槃的內容上劃分消極的與積極的鮮明升綫。如《俱舍論》卷六引燈焰涅槃，喻佛陀所證的涅槃‘心解脫亦爾’，幷說（大正29·35a）︰‘如燈涅槃，唯燈焰謝無別有物，如是世尊心得解脫，唯諸蘊滅，更無所有’；但在大乘《涅槃經》卷六則否定這種說法，謂（大正12·402a）︰‘若言如來入于涅槃如薪盡火滅，名不了義，若言如來入法性者，是名了義’；卷四幷說（大正12·390a）︰‘若油盡已，明亦俱盡，其明滅者喻煩惱滅，明雖滅盡，燈爐猶存；如來亦爾，煩惱雖滅，法身常存。’因爲小乘聲聞唯了知緣生法的無常、苦的法相，體達我空得我空智，滅苦滅煩惱滅業，體現了緣生法上的我空理，但執緣生法的法體是實有，畏懼生死，厭離衆生，耽寂滅理爲涅槃，結果是灰身滅智墮入頑空中去，對人生社會缺乏積極的精神。大乘菩薩是根據佛陀的菩提涅槃，了知緣生法的無常、苦的法性；體達我法皆空得我空法空的二空智，了苦即法身，煩惱即菩提，業即解脫，無苦無煩惱無業可滅，體現緣生法的中道實相，故能不厭生死，不欣涅槃，但爲饒益衆生，廣作佛事，故于人生社會是發揮了積極的精神。以談涅槃爲中心的大乘《般涅槃經》，說涅槃具足法身、般若、解脫的三德，具足常、樂、我、淨的四德，具足常、恒、安、清凉、不老、不死、無垢、快樂如甜酥之具八味的八德；于是涅槃之體已不落于寂滅的頑空，而涅槃是以實相或法身爲體，起有生命的無窮盡的作用了。清凉釋涅槃──圓寂之義曰（卍續11·157下）︰‘義充法界，德備塵沙曰圓；體窮真理，妙絕相累曰寂’（《華嚴經疏演義鈔》卷五十二）。表達出涅槃是具有多麽豐富的內容。<#>［小乘佛教與大乘佛教的涅槃］　四諦、十二因緣是佛教緣生論的基本論據，它是闡示出‘諸法從緣生，諸法從緣滅’，‘此有故彼有，此生故彼生，此無時彼無，此滅故彼滅’的辯證的原則性理論，而後來發展爲大乘小乘論部的各種緣起論。但佛陀的緣生論也不只是停止在認識的理論上，小乘佛教通過緣生論的理論，總結出諸法無常、諸行無我、涅槃寂靜三法印，做爲實踐生活的鑒定；大乘佛教通過緣生論的理論，總結出諸法一實相印，做爲實踐生活的鑒定。寂靜，是小乘涅槃之體，大乘的涅槃之體則是實相，然而客觀緣生法的生、異、滅的規律，是法爾如是，平等普遍，唯由小乘人與大乘人的根性上的差別，主觀智力的淺深，使所證之涅槃也有所不同。小乘聲聞，是停留在緣生法的現象生滅無常相上而起畏懼，但求個己的灰身泯智以求寂滅；大乘菩薩透過緣生法的現象掌握到它的真實相，把法爾的生異滅相統一于變者不變的規律性中，了知無生死可出，無涅槃可證，世間與出世間不二，染污與清淨不二，衆生與諸佛不二，同一實相印之所印故。<#>由于小乘聲聞以滅盡生死爲涅槃，在解脫輪回生死到生死滅盡的涅槃過程中，分涅槃爲兩個階段︰一曰有餘依涅槃，二曰無餘依涅槃。前者是以我空智斬斷生死輪回的牽引煉索──煩惱與業，心得寂滅曰涅槃，但這個由過去有漏業力所牽引的肉體尚未消滅，殘餘之身依仍在，曰有餘依；到了這個殘餘的軀體也死亡，身心俱歸寂滅，未來的生死永滅，曰無餘依涅槃。在阿含經典中說明聲聞兩種涅槃的頗多，但以《本事經》卷三說得最簡要，現節錄經文如下（大正17·677b、678a）︰<#>‘涅槃界略有二種。云何爲二？一者有餘依涅槃界，二者無餘依涅槃界。云何名爲有餘依涅槃界？謂諸苾芻（與比丘同）得阿羅漢，諸漏已盡，（中略）宿行爲緣，所感諸根，猶相續住。雖成諸根現觸種種好醜境界，而能厭舍，無所執著，（中略）乃至其身相續住世，未般涅槃。常爲天人瞻仰禮拜，恭敬供養。是名有餘依涅槃界。云何名爲無餘依涅槃界？謂諸苾芻得阿羅漢，諸漏已盡，（中略）彼于今時，一切所受無引因故，不復希望，皆永盡滅，畢竟寂靜，究竟清凉，隱沒不現。惟由清淨無戲論體，（中略）不可謂有，不可謂無，不可謂彼亦有亦無，不可謂彼非有非無。’<#>經文指出兩種涅槃皆以‘諸漏已盡’的寂滅爲體。但前者諸根的身依還存在，饑時要吃，寒時要穿，四大不調時也要發生疾病；唯由于煩惱之漏已盡，六根門頭所反映的種種好醜境界，只是可厭弃的法有的擾擾之相，更不會起執著愛憎之心，這正是顯出現證涅槃生活的境界；可是殘餘的身依尚存在，故稱‘未般涅槃’，所謂‘子縛已斷，果縛猶存’，曰有餘依涅槃。至于無餘依涅槃與前者所區別的，是在‘彼于今時’壽命已盡，肉體消滅，現在的身受心受的牽引因已斷，對于未來更‘不復希望，皆永盡滅’，達到了灰身泯智的境界，曰無餘依涅槃。《成實論》卷十三說（大正32·345b）︰‘得有餘泥泹，則垢心滅；得無餘泥洹，則無垢心滅。’這樣的無餘依涅槃，直是身、心、智都滅的境界。雖然《本事經》指示出無餘依涅槃界不是完全歸之于無有，尚有個‘清淨無戲體’在，而這個清淨無戲體畢竟是什麽狀態的？却用遮詮的表現法，‘不可謂有，（中略）不可謂彼非有非無’，殊令人有難以捉摸之處。在《大般涅槃經》卷四也有形容無餘依涅槃境界說（大正12·627c）︰‘譬如熱鐵，槌打星流，散已尋滅，莫知所在；得正解脫，亦複如是︰己度淫欲，諸有淤泥，得無動處，不知所至。’但是要知道佛教運用的語言是愛用遮詮的表現法，愛用非、無、滅、空等字眼，從否定的反面來肯定它的正面；阿羅漢無餘依涅槃的清淨無戲論體，絕不是等于龜毛兔角畢竟無的東西；因爲涅槃的境界不屬于理論的問題，而是唯實證體驗者精神上的生活境界。因爲阿羅漢以我空智證入涅槃的境界，一方面解脫了由煩惱、業所招的有漏生命，同時也就是得到非煩惱、業的無漏生命。可是這無漏生命──清淨無戲論體，已超越過煩惱、業的意識所能認識或經驗的境界。《中阿含》二一０經說，苦樂以不苦不樂爲對，不苦不樂以無明爲對，無明以明對，明對涅槃，涅槃則無對。也即是《俱舍論》卷六說的（大正29·34c）︰‘此極寂靜，此極美妙。謂舍諸依及一切愛，盡離染滅名爲涅槃。’昔跋迦梨比丘死，佛說他因爲已證入無餘依涅槃，惡魔已不能再找到他所往之處了；也是證明這個無對的道理和事實。<#>在聲聞乘二種涅槃中主要的是現證的有餘依涅槃，而無餘依涅槃不過是到了殘餘的身依灰盡──死，加上一個名稱罷了。所以死，畢竟無關緊要的，‘寂滅爲樂’的境界是要求在生前證得的，南傳巴利語藏經的《如是語》（即漢譯的《本事經》）上座偈有︰‘實極安樂，佛說涅槃；無貪無愁，安隱苦滅。’以及‘我依安樂，得此安樂’的飽餐法味的生活境界。<#>但聲聞人所證的涅槃，畢竟是個人享受的法味與安樂的境界；對詮釋涅槃生活用語方面，也多屬遮詮，對人生社會缺乏積極的意義。到了大乘佛教，對于詮釋涅槃問題上的用語，遮詮與表詮幷用，而表詮的表現法運用更廣。因爲大乘佛教的生命源泉的般若智，是從空到不空；空，就是對緣生法上空去有見、無見，空去生死見、涅槃見，空去衆生見、佛陀見，統一于不二的一實相印，‘一色一香無非中道’，‘一切衆生本來是佛’，‘資生産業皆與實相不相違背’的不空的肯定。于是說涅槃時無一法不是涅槃，涅槃即實相故，生死即涅槃故。覺悟這個道理，就是成佛證涅槃；不覺悟這個道理，就是凡夫落生死，但雖落于生死的凡夫，這個法爾道理幷沒有失去。在凡夫不失分上，《十地經論》稱之爲‘性淨涅槃’，《三無性論》名之爲‘本有’；在佛陀覺悟分上，《十地經論》稱之爲‘方便淨涅槃’，《三無性論》名之爲‘始有’。《成唯識論》說四種涅槃中稱本有的爲‘本來自性清淨涅槃’，稱始有的爲‘無住處涅槃’。論文釋本來自性清淨涅槃雲（大正31·55b）︰‘謂一切法相真如理，雖有客染而本性淨，具無數量微妙功德，無生無滅湛若虛空，一切有情平等共有，與一切法不一不異，離一切相一切分別，尋思路絕名言道斷，唯真聖者自內所證，其性本寂，故名涅槃。’釋無住處涅槃雲（大正31·55b）︰‘謂即真如，出所知障，大悲般若常所輔翼，由斯不住生死涅槃，利樂有情窮未來際，用而常寂，故名涅槃。’<#>依據以上的論典，自性清淨涅槃，是指‘佛如、衆生如’的法爾真實如是之理，可是未覺悟的凡夫畢竟不能稱爲佛陀，好像地下未被開發的礦藏，雖然是財富，但還不能爲人民所享用，天臺家稱之爲未有莊嚴過的素法身，到了證得無住處涅槃，才能親自受用涅槃的境界，發起無窮的妙用，好像已開發的礦藏，成爲人民生活中的實有財富，真正得到享受，天臺家稱之爲莊嚴了的法身。前者是屬于理論的，是指出實踐的方向；後者是實踐著的生活，充實了證實了涅槃的理論。故涅槃論到了大乘佛教，才有了真實的著落，表現出富有朝氣的積極精神，像‘大悲般若常所輔翼’，‘利樂有情窮未來際’的明確而生動的語句，掃除了小乘佛教關于涅槃遮詮表現法的那種暗昧的氣氛。<#>［大乘佛教的涅槃是生活實踐的深刻契證］<#>一個人要走遠路時，爲保護兩足，是把道路上鋪滿皮革呢？還是只要兩足穿上革靴呢？佛陀教人的方法是叫穿上革靴。證入無住處涅槃的智慧，就是穿上革靴，兩足便能走任何不平的生死道路。《大智度論》卷九十六說（大正25·729b）︰‘一切法不可盡壞，但離其邪憶想，一切法自離。’故涅槃之寂滅，是轉變義，即轉變邪憶想而成爲般若智，則一切法皆是實相，生死險道頓成涅槃的坦途，離開這個現實的世界、現實的人生生活，更沒有涅槃可證。故大乘佛教的涅槃，是以生活實踐爲中心，離開人間無生可度，離開人間無佛可成。《大乘入楞伽經》卷二說（大正16·599a）︰‘非于生死外有涅槃，非于涅槃外有生死；生相涅槃無相違相。如生死涅槃，一切法亦如是，是名無二相。’《思益梵天問經》說（大正15·36c）︰‘當知佛不令衆生出生死，入涅槃；但爲度妄想分別生死涅槃二相者耳；此中實無度生死至涅槃者。所以者何？諸法平等，無有往來，無出生死，無入涅槃。’<#>學佛人應該照顧自己脚跟，從實際生活中體味涅槃境界，于緣生法上烙著實相法印，才能觸處即真，頭頭是道。（慧風）<#>◎附一︰印順〈佛教之涅槃觀〉（摘錄自《妙雲集》下編{2}）<#>涅槃之深究<#>(一)蘊苦永息之涅槃︰煩惱的根本是我見，是迷于‘無我’的愚痴，這惟有無我的深慧，才能破除他。有了甚深的空（無我）慧，便能破我見，體驗到人生的真理，獲得大自在。這是現生所能修驗的，也是聖者所確實證明的。等到此生的報體結束後，不再受生死果，這就是入涅槃了。大阿羅漢都是這樣的，釋迦佛八十歲時，也這樣的入了涅槃。如進一層推求，就難于明白。一般人想︰入了涅槃，到那裏去呢？證了涅槃，是什麽樣子呢？關于這，佛是很少講到的。總是講︰生死怎樣延續，怎樣斷煩惱，怎樣就能證涅槃。入了涅槃的情形，原是不用說的，說了也是不明了的。比方一個生盲的人，到一位著名的眼科醫生處求醫，一定要問個明白，眼明以後，是什麽樣子的，醫生怎麽說也沒有用吧！因爲他從來無此經驗，沒法想像。只要接受醫治，眼睛明亮了，自然會知道，何必作無謂的解說。若一定要問明瞭才肯就醫，那他的眼睛，將永無光征日子。涅槃也是這樣，我們從無始以來，都在生死中轉，未曾證得涅槃，所以入涅槃的境地，怎麽想也想不到，怎麽說也說不到，正如生盲要知的光明情形一樣。佛教是重實證的，只要依著佛的教說──斷煩惱，證真如的方法去修習，自然會達到自覺自證，不再需要說明了。（中略）<#>小乘的修學者，做到生死解脫了，便算了事。苦痛既已消除，也再不起什麽作用了。這是小乘者的涅槃觀，大乘却有更進一步的內容。這可分兩點來說︰<#>(1)約體證的現（相）實（性）一味說︰聲聞者證入法性平等時，離一切相。雖也知道法性是不離一切相的，但在證見時，不見一切相，惟是一味平等法性。所以說︰‘慧眼于一切法都無所見。’聲聞學者的生死涅槃差別論、性相差別論，都是依據古代聖者的這種體驗報告而推論出來。但大乘修學者的深悟，在證入一切法性時，雖也是不見一切相（三乘同入一法性；真見道），但深知道性相的不相離。由此進修，等到證悟極深時，現見法性離相，而一切如幻的事相，宛然呈現。這種空有無礙的等觀，稱爲中道；或稱之爲真空即妙有，妙有即真空。由于體證到此，所以說︰‘慧眼無所見而無所不見。’依據這種體證的境地，安立教說，所以是性相不二論、生死涅槃無差別論。在修行的過程中，證到了這，名爲安住‘無住涅槃’，能不厭生死，不著涅槃，這是小乘證悟所不能及的。但大小的涅槃，不是完全不同，而是大乘者在三乘共證的涅槃（法性）中，更進一層，到達法性海的底裏。<#>(2)約修持的悲願無盡說︰小乘者的證入涅槃，所以（暫時）不起作用，除了但證空性，不見中道而外，也因爲他們在修持時，缺乏了深廣的慈悲心。像游泳的人，如發生了危險，那不想救人的，只要自己爬到岸上休息，便覺得沒事，更不關心他人的死活。有些想救人的，自己到了岸，見別人還在危險中，便奮不顧身，再跳進水裏去，把別人拉到岸上來。菩薩在修行的過程中，有大慈悲，有大願力，發心救度一切衆生。所以自己證悟了，還是不斷的救度衆生。在爲人利他所受的苦難，菩薩覺得是︰無上的安慰，最大的喜樂，沒有比這更幸福了。由于菩薩悲願力的熏發，到了成佛，雖圓滿的證入涅槃，但度生無盡的悲願，成爲不動本際而起妙用的動力，無盡期的救度衆生，這就大大不同于小乘者的見地了。但圓滿成佛以後，救度衆生，不再像衆生一樣，救此就不救彼，在彼就不在此。佛的涅槃，是無在無不在的，是隨衆生的善根力所感而起應化的──現身，說法等。佛涅槃是有感必應，自然起用，不用作意與功力的。佛般涅槃，像日光遍照一切一樣。一個個的衆生，像一所所的房屋。有方窗，光射進來，就有方光；有圓孔，光射進來，就有圓光。光是無所謂方圓的。所以，現一切身，說一切法，都是隨衆生的機感而現的。如釋迦佛的在此土誕生、出家、成佛、說法、入涅槃，都是應化身；圓證涅槃的佛，是早已證法身了。因此，如想像圓證涅槃的佛，是一個個的，在這裏在那裏的，是壽長壽短的，便不能了知大乘涅槃的真義，不知應化身的真義了。必須放弃小我個體的觀念，才有悟解證入涅槃的可能。<#>涅槃，是沒有人與我等種種分別。所以瞭解涅槃，非從生死苦果，即小我個體的消散去瞭解不可。入了涅槃，如說永恒，這即是永恒，因爲一切圓滿，不再會增多，也不會减少，也就不會變了。說福樂，這便是最幸福，最安樂；永無苦痛，而不是相對的福樂了。要說自由，這是最自由，是毫無牽累與挂礙的。沒有一絲毫的染污，是最清淨了。所以，有的經中，描寫涅槃爲‘常樂我淨’。這裏的我，是自由自在的意思，切不可以個體的小我去推想他。否則，永久在我見中打轉，永無解脫的可能。以凡夫心去設想涅槃，原是難以恰當的。所以佛的教說，多用烘雲托月的遮顯法，以否定的詞句去表示他，如說︰不生不滅、空、離、寂、滅等。可是衆生是愚痴的，是執我的，多數是害怕涅槃的（因爲無我了）；也有不滿意涅槃，以爲是消極的。純正而真實的佛法，衆生顛倒，可能會疑謗的，真是沒法的事。好在佛有無量善巧方便，爲了這種深深執我的衆生，又作另一說明。<#>(二)身心轉依之涅槃︰‘轉依’，是大乘佛教的特有術語。轉依即涅槃，表示身心（依）起了轉化，轉化爲超一般的。這可說是從表顯的方法來說明涅槃。依，有二種︰(1)心是所依止，名爲‘染淨依’。依心的雜染，所以有生死；依心的清淨，所以得涅槃。心是從染到淨，從生死到涅槃的通一性。在大乘的唯識學中，特重于這一說明。(2)法性（空性）是所依止，名爲‘迷悟依’。法性是究竟的真性，迷了他，幻現爲雜染的生死；如悟了，即顯出法性的清淨德性，就名爲涅槃。從心或從法性──依的轉化中，去表顯涅槃的德用，是大乘有宗的特色。<#>(1)約染淨依說轉︰我們的煩惱、業、苦果，是屬于雜染的；聖者的戒定慧等功德，是屬于清淨的。而染與淨，都以心爲依止。這個所依心，唯識學中名爲阿賴耶識，即心識活動的最微細部分；最深細的阿賴耶識，成爲生死與涅槃的樞紐。衆生的生死苦，由于心識中有不淨種子（功能）。由此不淨的種子，生起煩惱、業、果。如從不淨種，生起貪、嗔等煩惱心行，于是所有的身口行爲，都成爲不淨業，如殺、盜、淫等。即使是作善，因從自我出發，所作的也是雜染業，要感生死苦果（生人天中）。此報由業感，業從惑起的因果，實在都是從不淨的種子而發現。現起的不淨行，又還熏成種種不淨的種子。雜染種子積集的染心，持種起現，又受熏成種，因果不斷，這才延續流轉于苦海之中。這個雜染種子所積集的雜染心──阿賴耶識，從業感報來說，他是受報的主體，所以叫異熟識。從形成個體的小我來說，他是攝取及執那阿賴耶識，而被我見錯執爲自我（因爲阿賴耶識，有統一性、延續性，而被錯執爲是常是一的自我）的對象。依阿賴耶識而有雜染的種現不斷，那不是永遠不能解脫雜染的生死嗎？不！好在心的深處，還有清淨的種子。所以，衆生是既非純善的，也不是純惡的，而是心中含藏著一切染淨功能種子。衆生幷不是沒有清淨的功能──無漏種子，而是向來被雜染功能遮蔽了，才成爲雜染的一家天下，煩惱業苦現行，不得解脫。要求得解脫，就要設法，把心中深藏的清淨種子，使他發現出來。如信三寶、聽法、誦經、持戒等，即是開始轉化。像走路一樣，向來走錯了，現在要換個方向走，向佛道走去。依佛法而作不斷的熏習，漸使雜染的力能减低，清淨的功能增强，發展爲强大的清淨潜力。再進步，把雜染的功能完全壓伏。從無漏的清淨種子，現起清淨的智慧等，煩惱自然被伏斷了。一向爲雜染所依的雜染心，現在轉化爲清淨法的所依，就叫做轉依（究竟轉依在佛位）。悟證以後，清淨的功德現前，雜染的力能被壓伏，但染法的潜力還在，不時還要起來。這要經過不斷的治伏階段，與煩惱餘力搏鬥，到最後，達到純淨地步，才徹底消除了不淨的種子，而得究竟的清淨解脫，也就是得到究竟的涅槃。修持的方法，不外乎修戒定慧，修六度、四攝。到達轉染成淨，不但消除了一切雜染，而且成就無量的清淨功德，無邊殊勝力量。所以大乘的涅槃，不是什麽都沒有了，也不是毫無作用。<#>究竟轉依了的清淨心，和現在的雜染阿賴耶識不同。現在是虛妄分別的，與雜染相應的。到那時，轉識成智，是無分別的。圓滿的大智慧，具足種種利生妙用，一切清淨的功德都成就。清淨的功德成就，在《阿含經》中，也透露這一消息。佛的弟子舍利弗尊者，回到自己的家鄉，入了涅槃。他的弟子均提沙彌，如法的火化了以後，把舍利──骨灰帶回去見佛，非常的悲傷。佛就問他︰‘均提！你和尚入滅了，他無漏的戒定功德，和深廣的智慧，也都過去而沒有了嗎？’‘沒有過去。’‘既然生死苦滅去了，一切清淨功德都不失，那何必哭呢！’這是同于大乘涅槃，具足功德的見地。約染淨依說，著重戒定慧功德的熏修，轉染成淨，苦果消散了，却具足一切功德。所以成了佛，能盡未來際度衆生，隨感而應，現身說法。<#>對于佛果的大般涅槃，切勿作‘我’想，我想與涅槃是永不相應的。轉依的佛涅槃，以大菩提（覺）爲本，徹證無我法性，所以佛佛平等，相融相入。具足一切功德的佛涅槃，徹證無我，沒有分別，所以從對立矛盾等而來的一切苦痛，成爲過去。<#>(2)約迷悟依說轉︰佛有無量善巧，爲了適應衆生，還有另一方便，約迷悟依說轉依。這個依，指法性而說，或名真如。真是非假的，如是不二的，這就是一切法空性，事事物物的實相。衆生爲什麽輪回生死？即因不悟法性，顛倒妄執，造業受苦。若修持而悟證了法性，即得解脫。法性是不二的，所以說︰‘在聖不增，在凡不减。’《心經》所說的︰‘諸法空相，不生不滅，不垢不淨，不增不减。’也就是這個。諸法空性，雖本來如此，但無始以來，有無明、我見，不淨的因果系，迷蒙此法性，像烏雲的籠蓋了晴空一樣。雖然迷了，雜染了，而一切衆生的本性，還是清淨的，光明的，本來具足一切功德的。一般人都覺得，生死流轉中，有個真常本淨的自我，迷的是我，悟了解脫了，也還是這個我。現在說︰衆生雖然迷了，而常住真性，不變不失。這對于怖畏空無我的，怖畏涅槃的，是能適應他，使人容易信受的。佛在世時，有外道對佛說︰‘世尊！你的教法，什麽都好，只有一點，就是“無我”，這是可怕的，是無法信受的。’佛說︰‘我亦說有我。’這就是如來藏。外道聽了，便歡喜信受。照《楞伽經》說︰由于‘衆生畏無句’；爲了‘攝引計我外道’，所以方便說有如來藏。衆生迷了如來藏，受無量苦；若悟了如來藏，便得涅槃，一切常住的，本具的清淨功德，圓滿的顯發出來。中國佛教界，特別重視這一方便，大大的弘揚。但是，如忽略了佛說如來藏的意趣，便不免類似外道的神我了。要知道，這是佛爲執我外道所說的方便。其實，如來藏不是別的，即是法空性的別名。必須通達‘無我如來之藏’，才能離煩惱而得解脫。<#>約法空性說，凡聖本沒有任何差別，都是本性清淨的，如虛空的性本明淨一樣。在衆生位，爲煩惱，爲五蘊的報身所蒙蔽，不能現見，等于明淨的虛空，爲烏雲所遮一樣。如菩薩發心修行，逐漸轉化，一旦轉迷成悟，就像一陣風，把烏雲吹散，顯露晴朗的青天一樣。雲越散，空越顯，等到浮雲散盡，便顯發純淨的晴空，萬里無雲，一片碧天，這就名爲最清淨法界，也就是究竟的涅槃。<#>結說<#>生死是個大問題，而問題全由我執而來，所以要了生死，必須空去我見。無我才能不相障礙，達到究竟的涅槃。凡聖的分別，就在執我與無我。聖者通達無我，所以處處無礙，一切自在。凡夫執我，所以觸處成障。入了涅槃，無牽制，無衝突，無迫害，無苦痛，一切是永恒、安樂、自在、清淨。而這一切，都從空無我中來。<#>涅槃的見地，如苦痛的消散，無分別、無分量、寂靜、平等，這在大小乘中，都是一樣的，都是從無我觀中，消除個我的對立而說明的。而大乘的特色，主要在悲智一如的淨德，隨感而應。<#>涅槃，不是說明的，不是想像的。要覺證他，實現永恒的平等與自由，必須從實踐中，透過無我的深慧去得來。（慧瑩記）<#>◎附二︰T. R. V. Murti著·郭忠生譯《中觀哲學》第十章（摘錄）<#>中觀涅槃觀<#>佛教一直强調涅槃之境界雖然是不可言詮、無以言表，但却是真實的。如巴利所傳的《無問自說經》（Udāna）談到︰‘涅槃之境界是無生、無轉化、無造作、無和合相……如果不是無生、無轉化等等……涅槃之境界即無異是世間的和合諸法。’又雲︰‘有一境界，不可思不可議，其中無地、無水、無風……無虛空、無識……我說此即是無來、無去、無住、無生、無滅。此一境界無始、無終、無依持、無所持……此即是空之止息。’有時候佛典則會用一些較積極的、正面的名詞來形容涅槃，如巴利《相應部》（Samyutta Nikāya）說︰‘涅槃超越種種無常變化、痛苦憂毀，它是不雕謝、寧靜、不壞、無染、和平、福祉、島洲、依怙、皈依處、目標、彼岸。’佛典說得很明白︰絕不能把涅槃──如來死後的狀態──想像成一種虛無、疏離。如來死後到底是如何？這個問題是佛陀之‘十四無記’中的一個。中觀學派透過對說一切有部與經量部涅槃觀的批判，把佛教涅槃觀本有的深意發揮得淋漓盡致、彰彰明甚。<#>談到涅槃，通常分爲二種︰(1)有餘依涅槃（upadhiśeṣa）。(2)無餘依涅槃（niru-padhiśeṣa），或雲‘般涅槃’（pari-nirvaṇa）。前者是無明、激情等皆已止息，但是生理、心理的功能照樣存在，只不過是已經沒有激情的存在。此一境界恰好與吠檀多及數論（Saṅkhyā）的‘當生解脫’（jīvamukti）相當，佛陀在其證得無上正等正覺之後的種種情形便是一個佳例。無餘依涅槃就是究竟解脫，亦即是構成吾人之經驗性存在之諸蘊（skan-dhas）也全部止息。大乘行者則在此二者之外再加上一個‘無所住涅槃’（apratiṣṭhita nir-vaṇā），這是一種菩薩的境界，菩薩雖已有能力與資格證得涅槃，但他却爲了救渡所有的衆生而不願證入究竟解脫。<#>問題的重心在于︰無餘依涅槃──心靈修持的目標，是否爲一疏離的，毫無生機的空白？說一切有部認爲︰現象界的存在乃是由‘大種’及‘大種所造色’（大種是生命最根本的成素）在‘實體見’（或譯薩迦耶見）及其伴隨的激情、煩惱的影響之下構作而成的，這就産生所謂的‘條件性的存在’──有取蘊（upādāna skandhas）。有取蘊，就是以‘苦’爲特性的存在。另一方面，在般若智慧的普照之下，以及戒與定之修持爲助緣，各成素被隔離而轉成爲一種非和合的狀態（noncooper-ating state），而因爲煩惱等污染法的力量已經不再生，所以各成素即是存在于清淨無污（anasrava）的存在。那麽由般若所生的涅槃境界是否爲一種‘實在’呢？<#>徹爾巴斯基教授（Stcherbatsky）堅决主張肯定說，如雲︰<#>‘當一切的流轉變現不再繼續，一切的力量也已止息，剩下來只是毫無生機的殘渣。那是一種非人格的永恒的絕滅，亦即是個別的成素的“實在”已經處于無生命的情况之下，這種“實在”與數論派所主張的物質原理（prakrti）非常相似，那是一種永恒的絕滅。……<#>道德法則經過一連串的進德修業（指修行），使生命世間進入最終的寧靜安和（指得涅槃），在其中已無種種生命，留下來的只是某些無生命、無生氣的存在，就此意義而言，說一切有部思想的外貌與現代科學的唯物主義相似。’<#>徹爾巴斯基教授這段話實在是言過其實，太誇張了。說一切有部或者是任何佛教學派絕不會把涅槃當作是空無，而是把它當成一種清淨的無爲法（asaṃskr!ta dharma）──某一種不受任何條件影響的‘實在’，超越于現象之外。當然，涅槃幷沒有現象界生命之流的多彩多姿與熱絡活現，但它也是一種‘法’，是一個存在的‘真實’。因爲涅槃與如來死後的狀態是合一的，所以從來就沒有佛教徒否定其‘實在性’，只不過說它是無法以言語表詮而已。涅槃不是‘有’，因爲它是無爲法，所以絕不會如經驗性事物之落于生住異滅的範疇裏。它也不是‘非有’，因爲幷不全是事物的完全止息而已。說一切有部認爲︰涅槃不僅僅是‘否定’而已，它也是一種法，在此一‘法’中，沒有生住異滅的有爲法；而涅槃本身也是一種積極性的個體。龍樹菩薩的批判主要便是針對說一切有部這種‘有’的涅槃觀。如雲︰‘涅槃不名有，有則老死相；終無有有法，離于老死相。若涅槃是有，涅槃即有爲；終無有一法，而是無爲者。’（《中觀論頌》〈觀涅槃品〉）這是說涅槃不能同時爲‘有’且是無爲的無漏法（anupādāna）──離垢無取相。同理，龍樹又說︰‘有尚非涅槃，何况于無耶？涅槃無有有，何處當有無。若無是涅槃，云何名不受？未曾有不受，而名爲無法。’<#>中觀學派與說一切有部的涅槃觀有兩個重點。分別說部認爲︰有漏法是真實的變成無漏法。中觀則認爲︰從有漏到無漏根本沒有所謂的‘改變’可言；如果煩惱是真實的，則煩惱即不可能化成空無，所以改變的僅是吾人的觀感，而不是‘實在’本身。月稱的《顯句論》形容涅槃是‘無得無失；非斷非常；無生無滅’。而‘般若的功能在于引發吾人改變對“真實”的態度，幷不是在轉變“真實”本身。’職是之故，所謂的改變乃是認識論上的（epistemic），所以是主觀的；幷不是‘存有論’的（ontological），客觀的。‘真實’還是依然固我、不因行者之證悟而有所增减得失。這一點是中觀學派在佛教與印度哲學所開創的哥白尼式的重大革命（Copernican re-volution）。<#>上述的看法引出中觀涅槃觀的另一個重點︰涅槃與世間的‘無差異性’、平等性。‘本體’與現象幷不是兩組各別的個體，也不是同一事物之兩種不同的狀態，如龍樹菩薩說︰‘涅槃與世間，無有少分別；世間與涅槃，亦無少分別。涅槃之實際，及與世間際；如是二際者，毫無厘差別。’（《中觀論頌》〈觀涅槃品〉）‘絕對’是唯一的‘實在’，雖然說輪回世間是依分別妄想而有，但是‘絕對’仍是其‘實在’。如果我們以妄想分別的模式來看‘絕對’，則‘絕對’即是經驗性的世界。反之，捐除這些曲解性的思惟媒介，世間即是‘真實’，即是‘絕對’。如龍樹菩薩說︰‘受諸因緣故，輪轉生死中；不受諸因緣，是名爲涅槃。’（《中觀論頌》〈觀涅槃品〉）此一頌文很明白的表達這一層道理。<#>涅槃不是‘有’，也不是‘非有’，而是舍離‘有’與‘非有’等等惡見。龍樹說︰‘如佛經中說，斷有斷非有；是故知涅槃，非有亦非無。’又雲︰‘如來滅度後，不言有與無；亦不言有無，非有及非無。如來現在時，不言有與無；亦不言有無，非有及非無。’（均見〈觀涅槃品〉）這就是佛陀被詢及如來之本質──如來死後存在與否等問題時，佛陀所表現的沉默──無記的真義。涅槃超諸思惟定性，而且唯有舍離這些思惟模式的定性，才能證得涅槃。<#>中觀的涅槃觀與吠檀多把‘解脫’（mukti）當成是‘梵有’（brahmabhāva）的觀念很相近。但是，中觀學派幷不認爲涅槃有所謂的‘心識’（cit）與‘喜樂’（ananda），吠檀多則反是。另一方面，吠檀多學派透過對經驗的批判省察，而認爲‘梵’是自明的、是自存的存在（sakṣād aparokṣād brahma），因爲有它，我們的認知作用才有可能成就。我們由某一客體所獲得的快樂的感受，不過是那‘梵’之無限喜樂的不純淨、有限的形式而已。而所謂的解脫則是要除去這一些限度；如喜樂──梵之本質完全顯現。由此以觀之，中觀學派似乎僅止于討論‘這個’（thethat）是‘絕對’，亦即是單純的肯定‘絕對’是現象的‘實在’；而吠檀多學派則進一步的討論──‘這個是什麽’（the what），亦即是把‘梵’定義爲喜樂與識。<#>從形上學來說，中觀所說的涅槃是不可定性的，而且不能把它與喜樂、善等等結合。然而就宗教上而論，涅槃與如來──神是合一的，涅槃乃是心靈之超越性的生命。<#>◎附三︰〈涅槃〉（摘譯自《望月佛教大辭典》）<#>涅槃，指一切煩惱灾患永盡的境界。又譯泥洹、泥曰、涅槃那、涅隸槃那、抳縛南、■縛■9a39。意譯滅、寂滅、滅度、寂。《雜阿含經》卷十八（大正2·126b）︰‘涅槃者，貪欲永盡，嗔恚永盡，愚痴永盡，一切諸煩惱永盡。是名涅槃。’《入阿毗達磨論》卷下（大正28·989a）︰‘一切灾患煩惱火滅，故名涅槃。’即將貪嗔痴三火滅却，衆苦永盡，名爲涅槃。<#>涅槃乃阿羅漢永斷煩惱所得之果。此可分有餘依及無餘依兩種。‘有餘依涅槃’是指煩惱雖盡，然猶有依身，色心相續；‘無餘依涅槃’乃指依身亦滅而無餘。在小乘諸部之中，說一切有部以滅諦涅槃爲無爲法，系由慧之揀擇力而得之果，故亦名之爲‘擇滅’（pratisaṃkhyā-nirodha）。即以慧揀擇四聖諦理，斷煩惱時，諸有漏法離系縛，證得解脫者，稱爲擇滅。擇滅以離系爲性，其體實有，且其性善而常住。然經量部謂煩惱及諸苦永滅名爲涅槃，非別有自體。即由揀擇力除滅過去及現在之煩惱種子，于未來之煩惱及後有永遠不生的永斷之分位，假立涅槃之名。<#>又，說一切有部認爲涅槃乃非學非無學之法，恒自性住，常住不變，且否認餘部的涅槃轉變論、涅槃决定論。此中，所謂涅槃轉變論，系主張涅槃于學、無學、非學非無學，是轉變不定的。所謂涅槃决定論，系謂涅槃之體有學、無學、非學非無學三種，雖各具此三，然于得有別，故生學無學等之差異。<#>在大乘經論中，則以涅槃爲不生不滅，與如來的法身等同視之，而附予種種積極的意義。《大般涅槃經》卷六（大正12·402a）︰‘若言如來入于涅槃，如薪盡火滅，名不了義。若言如來入法性者，是名了義。’該經卷四（大正12·390a）︰‘若油盡已，明亦俱盡，其明滅者喻煩惱滅。明雖滅盡，燈爐猶存。如來亦爾，煩惱雖滅，法身常存。’《法華經》卷五〈壽量品〉（大正9·43b）︰‘爾來無量劫，爲度衆生故，方便現涅槃，而實不滅度，常住此說法。’即謂釋尊之涅槃，幷非如薪盡火滅，而是入法性常住之境地。所謂肉身雖逝，法身常存，以法身爲如來大般涅槃之體。<#>又，《大般涅槃經》卷二〈壽命品〉（大正12·376c）︰<#>‘何等名爲秘密之藏？猶如伊字三點，若幷則不成伊，縱亦不成。如摩醯首羅面上三目，乃得成伊三點。若別亦不得成。我亦如是，解脫之法亦非涅槃，如來之身亦非涅槃，摩呵般若亦非涅槃。三法各異亦非涅槃。我今安住如是三法，爲衆生故，名入涅槃。’<#>此即所謂三德秘藏之大涅槃說；此乃綜合《婆沙》等書之離系擇滅之說，《大智度論》等書之般若即涅槃說及如來法身說，而組成三法一體，不縱不橫之義。<#>吉藏《大乘玄論》卷三〈涅槃義〉謂以此三德爲涅槃，總有四義，即（大正45·47a）︰<#>‘三德爲涅槃者，略有四種義。生死與涅槃相對，生死有三障，謂煩惱、業、苦。對報障故名法身，對業障故辨解脫，對煩惱障說波若。二者欲顯如來三業自在。有法身故，身業自在；具波若故，口業自在；有解脫故，意業自在。三者無境不照，名爲波若；無感不應名法身；無累不盡稱解脫。故三德爲宗。四者爲對二乘三德不圓。有身智，解脫不足；解脫亦圓，則無身智。故名如來三德圓備。’<#>又，《十地經論》卷二說涅槃有性淨、方便淨二種，《三無性論》卷上謂本來清淨自性寂滅者，爲性淨涅槃；由慧之揀擇，除染污苦，得清淨者，名方便淨或無垢清淨涅槃。且謂無垢清淨乃修道所得，即爲擇滅；而自性清淨，非慧所得，故非擇滅所攝。慧遠《大乘義章》卷十八〈涅槃義〉明涅槃有性淨涅槃、方便涅槃、應化涅槃等三種；智顗《金光明經玄義》卷上等謂涅槃有性淨涅槃、圓淨涅槃、方便淨涅槃等三種別。陳譯《攝大乘論釋》卷十三說涅槃有本來清淨涅槃、無住處涅槃、有餘涅槃、無餘涅槃等四種。又，《大乘義章》卷十八〈涅槃義〉謂涅槃之分齊，總有四種不同，即︰(1)事滅，(2)德滅，(3)應滅，(4)理滅。即謂涅槃以如來藏爲其體，由空如來藏之義而有事滅，由不空如來藏之義而有德滅，由德滅更示現應滅。<#>按涅槃之說，印度古來已傳，《薄伽梵歌》名梵我一如之境地爲梵涅槃（brahma-nirvāṇa）。《入楞伽經》卷四明外道所執涅槃有自體相涅槃、種種相有無涅槃、自覺體有無涅槃、諸陰自相同相斷相續體涅槃等四種，同經卷六〈涅槃品〉揭二十種外道的涅槃說；《大毗婆沙論》卷二百說外道以現受五欲，及初靜慮乃至第四禪的受樂爲涅槃。在佛教中，由于不承認我爲實有，故原僅以涅槃爲歸于滅，及至大乘興起，說如來法身永存，最後終以真如法身爲涅槃之體性。<#>此外，涅槃或作般涅槃（梵parinirvāṇa，巴parinibbāna，藏 yoṅs-su-mya-ṅan-lasḥdas-pa），音譯又作波利抳縛南、波利涅婆南，意譯圓寂。或作摩呵般涅槃（梵mahāparinirvā-ṇa，巴mahānibbāna，藏yeṅs-su mya-ṅan-las ḥdas-pa chen pe）。由于般涅槃譯爲圓寂，故古來僧侶逝世，亦稱爲圓寂、新圓寂、歸寂、入寂、示寂，或單稱爲寂。<#>［參考資料］　張曼濤《涅槃思想研究》；木村泰賢著·歐陽瀚存譯《原始佛教思想論》；D. J. Kalupa-hana著·陳銚鴻譯《佛教哲學──一個歷史的分析》；R. E. A. Johansson《Psychology of Nirvana》。<#>


meanings:
4149梵語 nirvāṇa，巴利語 nibbāna。又作泥洹、泥曰、涅槃那、涅隸槃那、抳縛南、䁥縛𠲸。意譯作滅、寂滅、滅度、寂、無生。與擇滅、離繫、解脫等詞同義。或作般涅槃（般，為梵語 pari 之音譯，完全之義，意譯作圓寂）、大般涅槃（大，即殊勝之意。又作大圓寂）。原來指吹滅，或表吹滅之狀態；其後轉指燃燒煩惱之火滅盡，完成悟智（即菩提）之境地。此乃超越生死（迷界）之悟界，亦為佛教終極之實踐目的，故表佛教之特徵而列為法印之一，稱「涅槃寂靜」。佛教以外之教派雖亦有涅槃之說，然與佛教者迥異。佛教大乘、小乘對涅槃之解釋，異說紛紜。總約之，可大別如下：　(一)據部派佛教，涅槃即滅卻煩惱之狀態。其中復有有餘（依）涅槃與無餘（依）涅槃之分，前者是雖斷煩惱，然肉體（意即殘餘之依身，略稱「餘依」或「餘」）殘存之情形；後者是灰身滅智之狀態，即指一切歸於滅無之狀況。有部等主張涅槃乃一存在之實體，經量部等視涅槃為煩惱滅盡的狀態之假名，而其本身並無實體。　(二)中論等以實相為涅槃，實相又即為因緣所生法上之空性，故與生死世間無有區別。同時，南本涅槃經卷三指出涅槃具足如下八味，即常、恆、安、清淨、不老、不死、無垢、快樂，稱為涅槃八味。若以此配以涅槃四德，常、恆為常，安、快樂為樂，不老、不死為我，清淨、無垢為淨。唯識宗稱涅槃有四種，即本來自性清淨涅槃、有餘依涅槃、無餘依涅槃與無住處涅槃四種。其中之本來自性清淨涅槃，略稱本來清淨涅槃、性淨涅槃，謂一切事物之本來相即是真如寂滅之理體，乃指真如。無住處涅槃，即依於智慧，遠離煩惱、所知二障，不滯生死之迷界，且因大悲救濟眾生，故在迷界中活動，又不滯於涅槃之境地。大乘佛教之涅槃教說即以此為特色。　此外，地論宗、攝論宗謂涅槃分為性淨涅槃與方便淨涅槃（藉修道去除煩惱而得之涅槃）二種。天台宗則分為性淨涅槃、圓淨涅槃（相當於地論宗等之方便淨涅槃）與方便淨涅槃（佛以救渡眾生故，示現假身，緣盡而入涅槃。又作應化涅槃）等三涅槃。　(三)小乘之聲聞、緣覺入無餘涅槃，再迴心轉向大乘之教，稱為無餘還生。同時，涅槃乃超離一切差別相狀者（有為之相），故又稱離相。淨土宗稱彌陀淨土為涅槃之城，亦稱無為涅槃界。　(四)出現此世為人的佛（特指釋尊），其肉體之死，稱涅槃、般涅槃、大般涅槃。入涅槃又稱入滅、薪盡火滅（薪喻佛身或機緣，火喻智慧或佛身）。涅槃原意指釋尊之成道，但今大抵皆作無餘依涅槃之意。刻繪釋尊入滅姿態之畫像或雕像，稱為涅槃像。舉行追慕釋尊之法會，稱涅槃會、涅槃忌、常樂會等。後世稱僧侶之死為圓寂、歸寂、示寂、入寂等。〔雜阿含經卷十八、北本涅槃經卷三十三、金光明最勝王經第一如來壽量品、大毘婆沙論卷二十八、卷三十三、卷三十四、俱舍論卷六〕


vietnamese:
niết bàn bất khả thí thiết hữu cập phi hữu <pttđ>


meanings:
→ bách trượng niết bàn hoà thượng 百丈涅槃和尚


meanings:
Tên một căn nhà trong khuôn viên chùa, để cho các vị tăng già, bệnh sắp chết ở. Vô Môn Quan ghi: »師 令 維 那 白 槌 告 眾、 食 後 送 亡 僧。 大 眾 言 議、 一 眾 皆 安、 涅 槃 堂 又 無 人 病、 何 故 如 是。 – Hoà thượng Bách Trượng sai Duy-na bạch chùy bảo chúng: Sau khi ăn cơm, đưa đám một vị tăng mới mất. Mọi người đều bàn: Toàn chúng đều an lành. Niết-bàn đường không có ai đau ốm, sao lại có chuyện như vậy?«.


meanings:
Lời quở trách các vị tăng: Cái gã sắp chết đến nơi! Tiết Trường Khánh Hoà thượng trong TĐT q. 10 ghi: »僧 云： 不 假 三 寸、 還 許 學 人 通 信 也 無？ 師 云： 許、 汝 作 麼 生 通 信？ 僧 云： 今 日 東 風 起。 師 云： 涅 槃 堂 裏 漢。 – Tăng nói: Chẳng nhờ lời nói, có cho học nhân thông tin hay không? Sư bảo: Cho, nhưng ngươi làm sao thông tin? Tăng nói: Hôm nay gió đông nổi. Sư nói: Cái gã sắp chết đến nơi!«.


meanings:
Tâm giác ngộ siêu việt luân hồi sinh tử, vĩnh hằng bất biến. Tiết Thích-ca Mâu-ni Phật trong NĐHN q. 1 ghi: »吾 有 正 法 眼 藏 涅 槃 妙 心、 實 相 無 相、 微 妙 法 門、 不 立 文 字、 教 外 別 傳、 付 囑 摩 訶 迦 葉。 – Thế Tôn nói: Ta có Chính pháp nhãn tạng, Niết-bàn diệu tâm, thật tướng vô tướng, vi diệu pháp môn, chẳng lập văn tự, truyền riêng ngoài giáo, nay trao cho Ma-ha Ca-diếp«.


meanings:
dharma assembly given on the 15th day of the second month, the day of Śākyamuni's entry into nirvāna


vietnamese:
niết bàn thậm thâm quảng đại cập dữ vô lượng <pttđ>


vietnamese:
niết bàn đương ngôn phi học phi vô học <pttđ>


meanings:
（術語）於梵音顯&DF-8769;等滿口聲之大涅槃義者曰涅槃聲。其形為‧‧ḥ之二點，例如अः aḥ則謂之涅槃點。又依五字五音轉生之義，謂為涅槃輪。其本字乃&DF-8769;（也）र （囉）&DF-876B;（羅）व （縛）&DF-876D;（奢）&DF-876E;（沙）&DF-876F;（娑）ह （訶）之八字也。若此等字，連於上字則成上字涅槃之義。見悉曇藏二。又一說，加&DF-8771;（濫）क्ष（訖叉）之徧口聲，以十字為涅槃聲。梵漢對映集上曰：「往昔天竺有乾政師子，威勢勝餘，此師子不恐法師之近，獵師依勅命成法師之形而射斃之，師子死時唱र &DF-876B;等十字，因玆名為涅槃之十字。」賢愚經及報恩經詳記堅誓師子為法師所死之因緣，然不說此十字之事。是有密部經軌之典據耶？抑出於口傳耶？宜更考之。


vietnamese:
niết bàn tư lương lược hữu tam chướng <pttđ>


meanings:
4158乃悉曇十二摩多之一，阿字四點之一。悉曇字表示止聲時，於文字右側加縱列之兩點，此二點「：」常稱涅槃點。此點無別字，故於???（a，阿）字加點後，常稱為???（aḥ，惡）。阿字之四點通常可配以「發心、修行、菩提、涅槃」等所表示之四方四門，而???字於阿字五轉中係表示第四「入涅槃」之德，故稱所加之二點為涅槃點。復因涅槃之猛炎，能燒盡生死，故亦稱炎點。梵語以羅馬字拼音時，以 ḥ 表示止音，則稱為 visargaḥ（音譯毘莎魯迦），然涅槃點之稱非其譯語。ḥ 音乃發母音時相伴而生之一種摩擦音，其發音器官與母音同一位置，故印度語言學家稱為 āśraya-sthāna-bhagī。　悉曇字母中，與???同表涅槃之意者有遍口聲之???（ya，也）、???（ra，羅）、???（la，邏）、???（va，嚩）、???（śa，奢）、???（ṣa，沙）、???（sa，娑）、???（ha，訶）等八字，大日經疏卷十四釋謂，也、囉等八字加上字旁之二點乃表示捨除之義，其點皆稱涅槃點，而此八字音則稱涅槃聲。


meanings:
① Sông Kinh, sông Kinh đục, sông Vị trong, vì thế nên phân biệt thanh trọc gọi là kinh vị 涇渭.


meanings:
Sông Kinh (chảy qua hai tỉnh Cam Túc và Thiểm Tây, Trung Quốc).


meanings:
① Mất đi, hết. ||② Tan, tả ra. ||③ Mòn dần hết, như tiêu hoá 消化, tiêu diệt 消滅, v.v. ||④ Tiêu tức 消息 tiêu là diệt đi, tức là tăng lên, thời vận tuần hoàn, lên lên xuống xuống gọi là tiêu tức, cũng có nghĩa là tin tức.


meanings:
① Mất đi, tan ra, tiêu tan: 煙消火滅 Lửa tắt khói tan; ② Tiêu trừ, tiêu diệt: 消毒 Tiêu độc, khử độc; ③ Tiêu khiển; ④ (khn) Cần: 不消說 Chẳng cần nói; ⑤ 【消息】tiêu tức [xiaoxi] a. Tin tức, tin: 據越南通訊社消息 Theo tin Thông tấn xã Việt Nam; 沒有關於他的任何消息 Không có tin tức gì cả về anh ta; b. (văn) Mất đi và tăng lên. (Ngr) Thời vận tuần hoàn khi lên khi xuống.


meanings:
Tin tức sắp kiến tính. Tiết Triệu Biện Thanh Hiến trong NĐHN ghi: »腰 佩 黃 金 已 退 藏、 箇 中 消 息 也 尋 常。 世 人 欲 識 高 齋 老、 祇 是 柯 村 趙 四 郎。 – Yêu bội hoàng kim dĩ thối tàng, cá trung tiêu tức dã tầm thường, thế nhân dục thức Cao Tề lão, chỉ thị Kha thôn Triệu tứ lang. – Lưng mang vàng nén về ẩn thân, trong đây tin tức cũng bình thường. Ai kia muốn biết Cao Tề lão, ở thôn Kha ấy Triệu tứ lang«.


meanings:
4148請參閱 請觀音經 請參閱 熾盛光大威德消災吉祥陀羅尼經 乃禪林所用四陀羅尼之一，亦為密教通用之息災法。又稱消災吉祥呪、消災真言、消災陀羅尼。乃消除諸種災害，成就吉祥事之神咒。出於熾盛光大威德消災吉祥陀羅尼經（唐代不空譯）及大威德金輪佛熾盛光如來消滅一切災難陀羅尼經（譯於唐代，譯者佚名）。敕修百丈清規卷一所述祈晴祈雨，皆用此咒。其咒文為：曩謨三滿多母馱喃（歸命普遍諸佛） 阿鉢囉底賀多舍娑娜喃（難敵打殺） 怛姪他（即說） 唵 佉佉 佉呬佉呬 吽吽 入嚩囉（光明）　入嚩囉鉢囉入嚩囉（熾盛光明） 鉢羅入嚩囉 底瑟吒（發起） 底瑟吒 瑟致哩（確固）　瑟致哩 薩普吒（激發） 薩普吒 扇底迦（息災）　室哩曳（吉祥） 娑嚩賀。


meanings:
禪林內所使用的四陀羅尼之一。又稱消灾妙吉祥陀羅尼。是除去各種灾難、成就吉祥的神咒。原出于《熾盛光大威德消灾吉祥陀羅尼經》（唐·不空譯）及《大威德金輪佛熾盛光如來消滅一切灾難陀羅尼經》（唐·譯者不詳）。《敕修清規》卷一指出祈晴祈雨時，當用此咒。全咒由二十三句組成，如下所列︰<#>‘曩謨、三滿跢、沒馱喃、阿鉢囉底賀哆、舍娑娜喃、怛侄他、唵、佉佉、佉呬佉呬、吽吽、入■囉、入■囉、鉢囉入■■、鉢囉入■■、底瑟■、底瑟■、瑟致哩、瑟致哩、薩普咤、薩普咤、扇底迦室哩曳、娑■賀。’<#>梵文之羅馬字咒音略如下列︰<#>Namaḥ samanta-buddhānāṃ apratiha-ta-śāsanānāṃ tad yathā oṃ-kha kha khāhikhāhi hūṃ hūṃ jvala jva la prajvala prajva-la tiṣṭha tiṣṭha ṣṭri ṣṭri sphuṭ sphuṭ śāntika-śriye svahā.□<#>［參考資料］　田久保周譽《真言陀羅尼藏の解說》〈消灾吉祥陀羅尼〉。<#>


meanings:
Nước tiêu dao. Tiêu dao là một thuật ngữ trong thiên »Tiêu dao du« trong Nam Hoa Kinh của Trang Tử, ám chỉ con người vươn mình ra vũ trụ, rong chơi nhàn hạ, mọi quan niệm về không gian và thời gian đều trở nên tương đối. Thiền tông mượn dùng để chỉ một thứ nước giúp con người giải cơn khát trần tục. Bài Phóng Cuồng Ca trong Tuệ Trung Thượng Sĩ ngữ lục có ghi: »倦 小 憩 兮 歡 喜 地、 渴 飽 啜 兮 逍 遙 湯。 – Quyện tiểu khệ hề hoan hỉ địa, khát bão xuyết hề tiêu dao thang. – Mệt thì nghỉ tạm chừ đất hoan hỉ, khát thì uống no chừ nước tiêu dao«.


meanings:
Hưởng dụng. Pháp Diễn ngữ lục q. trung: »有 人 跳 得 出。 日 銷 萬 兩 黃 金。 若 跳 不 出。 有 處 著 脅 在。– Người nào nhảy qua được, mỗi ngày hưởng dụng muôn lượng vàng ròng. Nếu nhảy chẳng qua thì có chỗ cho ngươi ở ư!«. Lâm Tế ngữ lục ghi: »瞎 漢 枉 消 他 十 方 信 施。 道 我 是 出 家 兒。 作 如 是 見 解。 – Đồ mù, luống hưởng dụng tín thí mười phương, nói rằng ta là kẻ xuất gia, khởi lên kiến giải như thế«.


vietnamese:
tiêu trừ nhất thiết tai chướng bảo kế đà la ni kinh <đpb>


vietnamese:
tiêu trừ nhất thiết thiểm điện chướng nan tuỳ cầu như ý đà la ni kinh <đpb>


meanings:
① Lội, lội qua sông gọi là thiệp 涉, qua bãi cỏ gọi là bạt 跋, vì thế đi đường khó nhọc gọi là bạt thiệp 跋涉 (lặn lội). ||② Sự gì có quan hệ liên lạc với nhau gọi là thiệp, như giao thiệp 交涉, can thiệp 干涉, v.v. ||③ Sự gì không quan thiệp đến gọi là vô thiệp 無涉.


meanings:
① Lội sông: 跋山涉水 Trèo đèo lội suối; ② Lịch duyệt: 涉險 Mạo hiểm, vượt nguy hiểm, liều; 涉世 Từng trải cuộc đời, nếm đủ mùi đời; ③ Liên quan, dính dáng: 這件事牽涉到很多方面 Việc này liên quan tới nhiều mặt; 不要涉及其它問題 Không nên dính dáng đến vấn đề khác.


meanings:
Còn gọi: Lạc thần vẫn, Quải thần vẫn. Liên quan tới lời lẽ giảng thuyết. Việc này chẳng phải phù hợp với tông chỉ: »Chẳng lập văn tự ngữ ngôn« của nhà Thiền. Tiết Kim Sơn Đàm Dĩnh Thiền sư trong NĐHN q. 12 ghi: »纔 涉 唇 吻、 便 落 意 思。 盡 是 死 門、 終 非 活 路。 – Vừa có liên quan tới lời lẽ giảng thuyết liền rơi vào khái niệm, đều là cửa chết, chẳng phải là con đường sống«.


meanings:
Dính bùn dính nuớc, dụ chỉ những vướng mắc liên quan đến ngôn từ nghĩa lý, làm chướng ngại việc đốn ngộ. Tiết Cổ Sơn An Vĩnh Thiền sư trong NĐHN q. 20 ghi: »要 明 箇 事、 須 是 具 擊 石 火、 閃 電 光 底 手 段、 方 能 嶮 峻 巖 頭 全 身 放 捨； 白 雲 深 處 得 大 安 居。 如 其 覷 地 覓 金 針、 直 下 腦 門 須 迸 裂。 到 這 裡 假 饒 見 機 而 變、 不 犯 鋒 鋩、 全 身 獨 脫、 猶 涉 泥 水。 祇 如 本 分 全 提 一 句、 又 作 麼 生 道？ – Muốn sáng được việc này cần phải có thủ đoạn như lửa đá nháng như ánh điện chớp, mới có thể trên đỉnh núi cao vót phóng mình xuống, ở trong chỗ mây trắng xa xôi sống an ổn. Như người chăm chú tìm kiếm cây kim vàng, lập tức đỉnh đầu phải vỡ toang. Đến chỗ này giả sử thấy cơ hội mà ứng biến, chẳng phạm nhằm mũi nhọn, toàn thân ngộ được cũng còn dính bùn dính nước. Còn như một câu toàn đề lão luyện làm sao nói đây?«.


meanings:
Những gì có liên quan đến tri thức nghĩa lý. Đối với nhà thiền thì những thứ này không dính dáng đến thiền ngộ, hơn nữa còn chướng ngại cho thiền ngộ. Bích Nham Lục q. 1 ghi: »所 以 吐 一 言 半 句。 自 然 坐 斷 天 下 人 舌 頭。 無 爾 著 意 路 作 情 解。 涉 道 理 處。 – Thế nên người xưa nói một lời nửa câu tự nhiên làm líu lưỡi mọi người, không có con đường cho ông khởi ý niệm, tình giải, và những gì có liên quan đến tri thức nghĩa lý«.


meanings:
Liên quan đến thế đối lập giữa li (thể) và Vi (dụng), tức là chưa trừ hết vọng tâm phân biệt đối đãi. Tiết Tông Thừa Yếu Nghĩa trong Duy Tắc ngữ lục q. 9 ghi: »生 如 寄、 死 如 歸。 未 契 悟 宗 向 上 機、 離 四 句、 絕 百 非、 猶 妨 語 默 涉 離 微。 – Sống như gởi tạm, chết như trở về, cũng chưa khế hợp với cơ hướng thượng của tông ta. li tứ cú tuyệt bách phi, vẫn còn ngại nói nín chưa trừ hết vọng tâm phân biệt đối đãi«.


meanings:
① Ðiến niễn 淟涊 vẩn đục, dơ dáy. ||② Niễn nhiên 涊然 nhớm nhớp mồ hôi ra.


meanings:
(văn) ① 【涊然】 niễn nhiên [niănrán] (văn) Nhơm nhớp mồ hôi; ② Xem 淟涊.


meanings:
Tháp nằm trong khuôn viên chùa Dũng Tuyền, núi Cổ Sơn, thành phố Phúc Châu, tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc. Toà mặt đông gọi là »Trang Nghiêm Kiếp Thiên Phật Bảo Tháp«, toà mặt tây gọi là »Hiền Kiếp Thiên Phật Bảo Tháp« dùng đất sứ nung thành vào niên hiệu Nguyên Phong thứ 5 (1082) đời Tống. Năm 1973 dời tháp về chùa Long Thuỵ phía nam ngoại ô thành phố Phúc Châu. Tháp cao 7m hình bát giác chín tầng, đáy toà là bệ bằng xây bằng đá. Những bộ phận nhỏ của thân tháp phỏng theo kiểu lâu các bằng gỗ, mỗi toà thân tháp có đắp 1038 tượng Phật cho nên gọi là »Thiên Phật Tháp«. Mái tháp hình bát giác có đắp 72 tượng Phật và treo 72 cái chuông bằng gốm. Trên toà tháp có đắp cánh sen, sư tử múa, người lùn và khắc bài minh ghi lại tên họ người thợ cùng năm tháng xây dựng tháp. Hai toà tháp cao lớn tinh tế mỹ quan này dù bị gió mưa bão táp trải qua hơn 900 năm vẫn hiên ngang vô sự, thật là một văn vật quý báu hiếm có.


meanings:
① Nước dãi, người ta thấy thức ăn ngon thì thèm chảy dãi ra, cho nên ý thích cái gì cũng gọi là thùy tiên 垂涎 (thèm nhỏ dãi). ||② Một âm là diện. Di diện 迆涎 loanh quanh. ||③ Diện diện 涎涎 bóng nhoáng, ta quen đọc là duyên cả.


meanings:
Nước bọt, nước dãi: 流涎 Chảy dãi; 垂涎三尺 Thèm rỏ dãi, dãi rỏ ròng ròng.


meanings:
① Sông Tốc, ông Tư Mã Quang 司馬光 ở đấy nên người ta gọi là tốc thuỷ tiên sinh 涑水先生.


meanings:
(văn) ① To lớn; ② Ăn rồi lại ói (nôn, mửa) ra; ③ 【涒灘】thôn than [tuntan] Năm Thân.


meanings:
① Dòng nước nhỏ, như quyên trích 涓滴 giọt nước tí tẹo, quyên ai 涓埃 hạt bụi tí tẹo, đều là nói ví sự nhỏ mọn cả. ||② Kén chọn, như quyên cát 涓吉 chọn ngày tốt lành. ||③ Sạch, hoạn quan cũng gọi là trung quyên 中涓.


meanings:
(văn) ① Nước nhỏ giọt, nước rỉ ra; ② Chọn: 涓吉 Chọn ngày tốt; ③ Sạch; ④ Xem 中涓 [zhongjuan].


meanings:
① Nước đọng trên đường. ||② Sầm sầm 涔涔 mưa sầm sầm. Cũng có khi nói về nước mắt, như lão lệ sầm sầm 老淚涔涔 nước mắt già lướt mướt. ||③ Vũng nước thả cá.


meanings:
① Nước đọng trên đường, nước mưa; ② (văn) Vũng nước thả cá; ③ 【涔涔】sầm sầm [céncén] (Mưa) rả rích, tầm tã, (nước mắt) ròng ròng, dàn dụa (ràn rụa), đầm đìa, (mồ hôi) nhễ nhại: 老淚涔涔 Nước mắt già ràn rụa; 汗涔涔下 Mồ hôi nhễ nhại.


meanings:
① Nước mắt: 流涕 Chảy nước mắt, rớt (rơi) nước mắt; ② Nước mũi: 鼻涕 Nước mũi.


meanings:
① Tới, như bất trang dĩ lị chi, tắc dân bất kính 不莊以涖之則民不敬 tới chức trị dân mà không có đức trạng kính thì dân nó không kính.


meanings:
(văn) ① Tới, ở trên nhìn xuống, thống trị: 以道涖天下 Dùng đạo để trị thiên hạ (Lão tử); ② Đến, tới.


meanings:
(văn) Bờ, ven (sông): 河涘 Bờ sông, ven sông.


meanings:
① Gột, súc, rửa qua loa: 涮涮手 Rửa tay; 把這衣服涮涮 Đem gột chiếc áo này tí; ② (Món ăn) tái, dúng, nhúng, chần: 涮羊肉 Thịt dê tái; 涮牛肉 Thịt bò dúng; 涮鍋子 Ăn tái, ăn dúng (nhúng).


meanings:
① Bờ bến, cái gì vô cùng vô tận gọi là vô nhai 無涯.


meanings:
Bờ, bờ bến, chân trời: 天涯海角 Chân trời góc biển; 一望無涯 Không bờ bến; 人慾無涯 Lòng tham muốn của con người là không có bờ bến; 人之生者有涯，而知者無涯，以有涯隨無涯，殆矣 Đời sống của con người là có bờ bến, mà cái biết thì không có bờ bến, lấy cái có bờ bến để theo đuổi cái không bờ bến, là nguy lắm vậy (Lão tử).


meanings:
Gia tài sản nghiệp. Tiết Tưởng Sơn Phật Huệ Cảo Thiền sư trong GTPĐL q. 25 ghi: »蔣 山 爲 你 說 箇 譬 喻。一 似 箇 人 家、祖 上 從 來 極 有 涯 業。 有 二 兄 弟、 各 各 斗 使。 大 者 使 五 百、 小 者 使 一 貫。 日 往 月 來、 斗 使 不 已。 遂 將 祖 父 涯 業 一 時 落 盡、 累 他 子 孫 無 安 身 立 命 處。 – Tưởng Sơn thí dụ cho ngươi biết. Giống như gia đình nọ, tổ tiên có gia tài sản nghiệp rất lớn để lại từ trước đến giờ. Trong nhà có 2 anh em, mỗi người đều dùng đấu (dụng cụ đo lường) để đong tiền xài. Người anh dùng đấu 500 điếu tiền, người em dùng đấu 1 quan. Ngày qua tháng lại, tiêu dùng mãi chẳng thôi, nên gia tài sản nghiệp của ông cha hết sạch, làm luỵ đến con cháu không có chỗ an thân lập mạng«.


meanings:
① Nước dãi, phàm những chất lỏng chảy đều gọi là dịch thể 液體. ||② Ngâm.


meanings:
① Chất lỏng, nước, dịch: 溶液 Dung dịch; ② (văn) Ngâm.


meanings:
【涴演】uyển diễn [wănyăn] (văn) Nước chảy uốn quanh.


meanings:
(đph) Làm bẩn, dính bẩn (như dính dầu, sình bùn...).


meanings:
① Nước nươm, như hàm nhu 涵濡 nươm thấm, cũng dùng để ví dụ với sự ân trạch. ||② Hàm dung, độ lượng lớn lao gọi là hải hàm 海涵. Bề trong tốt đẹp mà không lộ ra ngoài gọi là hồn hàm 渾涵 hay hàm súc 涵蓄. ||③ Lấy học vấn mà biến hoá khí chất gọi là hàm dưỡng 涵養, lấy giáo dục mà chuyển di phong tục gọi là hàm dục 涵育.


meanings:
① Gồm, (bao) hàm: 包涵 Bao hàm, bao gồm; ② Tha (thứ), bao dung, khoan dung độ lượng: 海涵 Tha thứ, bao dung; ③ Cống: 橋涵 Cống cầu; ④ (văn) Ướt, thấm nước, nươm nước: 涵濡 Nươm thấm.


vietnamese:
hàm hư đường đắc thông hoà thượng ngữ lục <cm>

meanings:
(title) Record of the Teachings of the Reverend Hamhŏ Tŭktong


meanings:
(văn) ① Dơ bẩn. Xem 渨 nghĩa ②; ② Ngâm, tẩm.


meanings:
① Mỏng mẻo, như lương đức 涼德 đức bạc (ít đức). ||② Lạnh. ||③ Châu Lương. ||④ Nước Lương. ||⑤ Hóng gió. ||⑥ Chất uống. ||⑦ Một âm là lượng. Tin. ||⑧ Giúp.


meanings:
① Lạnh, mát, nguội: 涼風 Gió mát; 過了秋分天就涼了 Sau tiết Thu phân trời sẽ mát mẻ; 飯涼了，快吃吧！Cơm nguội rồi, ăn nhanh lên!; ② Chán nản, thất vọng: 聽到這消息，他心裡就涼了 Nghe tin ấy, nó chán nản ngay; 爹這麼一說，我就涼了半截兒 Cha nói như vậy, con thấy hơi thất vọng; ③ (văn) Hóng gió; ④ (văn) Mỏng, bạc, ít: 涼德 Đức mỏng (đức bạc, ít đức); ⑤ (văn) Chất uống; ⑥ [Liáng] Châu Lương; ⑦ [Liáng] Nước Lương (một trong 16 nước đời Đông Tấn ở Trung Quốc); ⑧ [Liáng] (Họ) Lương. Xem 涼 [liàng].


meanings:
① Để nguội: 把開水涼一涼再喝 Nước sôi để nguội một lát sẽ uống; ② (văn) Tin; ③ (văn) Giúp. Xem 涼 [liáng].


meanings:
① Sông Trác, tên con sông ngày xưa ở Trực Lệ.


meanings:
① Chảy nhỏ giọt; ② [Zhuo] Sông Trác; ③ [Zhuo] Tên huyện: 涿縣 Huyện Trác (ở tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc).


meanings:
① Chỗ nước nông, như hồ ao, v.v. ||③ Cùng nghĩa với chữ điện 甸.


meanings:
① Lắng: 沉淀 Lắng, lắng đọng; ② Hồ (nông): 白洋淀 Hồ Bạch Dương; ③ (văn) Như 甸 (bộ 田).


meanings:
① (văn) Như 得 (bộ 彳); ② [Dé] Tên sông thời cổ.


meanings:
① Đen; ② [Zi] Sông Truy (ở tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc).


meanings:
① Nước vo gạo, sách Mạnh Tử có câu: Tiếp tích nhi hành 接淅而行 trút gạo đã vo mà đi, nói đức Khổng Tử bỏ nước Tề đi vội quá vậy. Ta quen đọc là chữ tí.


meanings:
(văn) Nước vo gạo: 接淅而行 Trút gạo đã vo mà đi (Mạnh tử).


meanings:
Lờ mờ, không rõ ràng. Bài thơ »Phong phan« trong GTPĐL q. 28 ghi: 不 是 風 旛 動、 亦 非 人 者 心。 自 從 胡 亂 後、 淈 腯 到 如 今。 – Bất thị phong phan động, diệc phi nhân giả tâm, tự tòng Hồ loạn hậu. cốt đột đáo như kim. – Chẳng phải gió phướn động, chẳng phải tâm các ngài, từ buổi sau loạn Hồ, Lờ mờ đến hôm nay«.


meanings:
① Ngâm nước. ||② Lâm li 淋漓 Lâm li thấm thía. ||③ Bệnh lâm, cùng nghĩa với chữ lâm 痳.


meanings:
① Đầm, ướt đầm, dầm: 日晒雨淋 Dầm mưa dãi nắng; 一身都淋濕了 Ướt đầm cả người; ② (văn) Như 痳 (bộ 疒). Xem 淋 [lìn].


meanings:
① Lọc: 過淋 Gạn lọc; 淋鹽 Muối lọc; 淋硝 Diêm clo; 把這藥用紗布淋一下 Lấy vải thưa lọc qua chén thuốc này; ② 【淋病】 lâm bệnh [lìnbìng] Bệnh lậu. Xem 淋 [lín].


meanings:
① Chảy, rớt, rỏ, rỉ: 淌眼淚 Rớt nước mắt; 傷口淌血 Vết thương rỉ máu; ② (văn) Nước chảy xuôi; ③ (văn) Sóng to.


meanings:
① Trong trẻo, hiền lành. ||② Tiếng dùng để khen con gái, như hiền thục 賢淑, trinh thục 貞淑 đều là tiếng khen con gái có đức trinh tiết u nhàn. Lệ nhà Thanh chồng làm quan tới tam phẩm thì vợ được phong là thục nhân 淑人.


meanings:
Hiền lành, hiền thục, thùy mị, dịu dàng, dịu hiền, xinh đẹp (thường chỉ phụ nữ): 淑女 Người con gái đẹp và thùy mị; 淑心 Lòng tốt; 淑人君子 Người quân tử, người lương thiện.


meanings:
① Lạnh lẽo, rét mướt. ||② Cùng khổ, cùng khổ hiu quạnh gọi là thê lương 淒涼. 3 Ũm thũm, tả cái dáng sắp kéo mây đổ mưa. ||④ Một âm là thiến. Thiến lị 淒浰 nhanh, tả cái dáng nhanh chóng.


meanings:
① Đau đớn, xót thương: 葬禮是一個令人淒哀的場合 Lễ tang là một trường hợp khiến cho người ta thương xót. Như 淒 (bộ 冫); ② Thê thảm. Xem 淒 (bộ 冫).


meanings:
① Bùn, chỗ đường sau khi mưa rồi lấm láp kho đi gọi là nê náo 泥淖.


meanings:
(văn) Bùn, hố bùn: 泥淖 Sình lầy, lầy lội.


meanings:
① Vo gạo. ||② Ðãi gạn, như đào thải 淘汰 đãi bỏ cái cặn bã đi. Kén chọn kẻ hiền thải bỏ kẻ hư cũng gọi là đào thải. ||③ Ðào, như đào tỉnh 淘井 khơi giếng, đào giếng.


meanings:
① Vo, đãi: 淘米 Vo gạo; 淘金 Đãi vàng; ② Khơi, đào, vét: 淘井 Khơi giếng; 淘茅廁 Vét phân chuồng xí; ③ Nghịch, tinh nghịch: 這孩子眞淘氣 Thằng bé nghịch quá.


meanings:
① Tông tông 淙淙 tuôn tuôn, tiếng nước chảy như mưa gió.


meanings:
【淙淙】tông tông [cóngcóng] (thanh) Róc rách: 泉水淙淙 Suối chảy róc rách.


meanings:
Nước mắt: 兩句三年得，一吟雙淚流 Ba năm trời mới làm được hai câu thơ, ngâm lên đôi hàng lệ rơi (Giả Đảo).


meanings:
Sông Phì (ở tỉnh An Huy, Trung Quốc). Cg. 淝水 [Féi shuê].


meanings:
① Sương đọng: 霧淞 Sương đọng; ② [Song] Sông Tùng, Tùng Giang.


meanings:
(văn) 【淟涊】điến niễn [tiănniăn] Vẩn đục, dơ dáy.


meanings:
【淠淠】bái bái [pèipèi] (văn) ① (Cờ bay) phấp phới; ② Đông đảo.


meanings:
① (văn) Thuyền đi; ② (văn) Chìm ngập; ③ [Pì] Tên sông: 淠河 Sông Tuỵ Hà (ở tỉnh An Huy, Trung Quốc).


meanings:
light (color, flavor); faint (light, hope); passing, fleeting


meanings:
① Nhạt, sắc hương vị gì nhạt nhẽo đều gọi là đạm, không ham vinh hoa lợi lộc gọi là đạm bạc 淡泊. ||② Ðạm khí, chất đạm, một nguyên chất không sắc không mùi, lửa vào tắt ngay gọi là đạm khí. Giống động vật vào trong chỗ thuần chất đạm khí thì tắc hơi ngay, nên cũng gọi là trất tố 窒素.


meanings:
① Nhạt, nhạt nhẽo, ngọt: 菜太淡 Thức ăn nhạt quá; 淡水養魚業 Nghề nuôi cá nước ngọt; ② Loãng, nhạt: 淡墨 Mực loãng; 淡綠 (Màu) lục nhạt; ③ Lạnh nhạt, thờ ơ, nhạt nhẽo: 態度冷淡 Thái độ lạnh nhạt; ④ (Buôn bán) ế ẩm: 生意清淡 Hàng họ ế ẩm; ⑤ (đph) Vô nghĩa, vô giá trị, không quan trọng; ⑥ (hoá) Chất đạm.


meanings:
Hiệu của Thiền tăng Chí Nhân đời cuối Nguyên đầu Minh. X. Chí Nhân.


meanings:
① Bẩn đọng, như ứ tắc 淤塞 đọng lấp (chất bẩn đọng lấp). ||② Ứ, như huyết ứ 血淤 máu ứ, không lưu thông.


meanings:
① Ứ đọng; ② Bùn: 河淤 Phù sa trong nước sông; ③ Tụ huyết, ứ máu.


meanings:
① Nước trong. ||② Cùng nghĩa với chữ lộc 漉.


meanings:
Tên sông: 淦水 Sông Cam (ở tỉnh Giang Tây, Trung Quốc).


meanings:
① Sạch sẽ, phàm cái gì tinh nguyên không có cái gì làm lẫn lộn tạp nhạp đều gọi là tịnh, lâng lâng không có gì cũng gọi là tịnh. ||② Ðạo Phật lấy thanh tịnh làm cốt, cho nên đất Phật ở gọi là tịnh độ 淨土, chỗ tu hành gọi là tịnh thất 淨室, v.v. Người tu cầu được về nơi Phật ở gọi là vãng sinh tịnh độ 往生淨土. Phép tu theo phép cầu vãng sinh làm mục đích gọi là tông tịnh độ 宗淨土. ||③ Ðóng vai thằng hề.


meanings:
① Sạch: 淨水 nước sạch; 把桌子擦淨 Lau bàn cho sạch; 吃淨 Ăn sạch; ② Toàn (là), chỉ: 書架上淨是科技書 Trên giá sách toàn là sách khoa học kĩ thuật; 淨說不幹 Chỉ nói không làm; ③ Thực, tịnh, ròng: 淨重 Trọng lượng thực, trọng lượng tịnh; 淨利 Lãi thực, lãi ròng; ④ Thanh tịnh, rỗng không; ⑤ (văn) Vai thằng hề (trong tuồng Trung Quốc).


meanings:
Người chưa xuất gia làm việc lặt vặt ở trong chùa. Huệ Năng truyện trong TCTT q. 8 ghi: »（弘 忍） 曰： 汝 作 何 功 德？ （慧 能） 曰： 愿 竭 力 抱 石 而 舂、 供 眾 而 已。 如 是 勞 乎 井 臼、 率 淨 人 而 在 先。 – (Hoằng Nhẫn) hỏi: Ngươi làm công đức gì? (Huệ Năng) đáp: Nguyện hết sức mang đá giã gạo, phục vụ đại chúng mà thôi. Ngài dẫn đầu bọn tịnh nhân làm việc nặng nhọc như thế bên cái cối xay«. Theo câu chuyện này, Huệ Năng khi còn ở trong pháp hội của Tổ Hoằng Nhẫn chưa chính thức xuất gia thụ giới, chẳng hạn như trong câu ý nói Huệ Năng cùng nhóm tịnh nhân giã gạo.


meanings:
4698凡二十卷。南齊竟陵文宣王蕭子良撰。全稱淨住子淨行法門。本書乃敘述佛道修行之要旨，基於我國儒家之倫理精神，釋說佛教於日常生活中之實踐，為佛教初學者之入門書。淨住子之序，解釋「淨住子」一語，以沙門淨身口七支，不起諸惡，長養增進菩提善根，如是修習成佛無差，則能紹續三世佛種，是佛之子，故稱淨住子。本書夙佚失不傳，僅存史坦因（M.A. Stein） 收集之敦煌本斷簡，及唐代道宣抄略之「統略淨住子淨行法門」（收於大正藏第五十二冊廣弘明集卷二十七）。　據「統略淨住子淨行法門」所載，本書計分皇覺辨德門、開物歸信門、滌除三業門、修理六根門、生老病死門、剋責身心門、檢覆三業門、訶詰四大門、出家順善門、在家從惡門、沈冥地獄門、出家懷道門、在家懷善門、三界內苦門、出三界外樂門、斷絕疑惑門、十種慚愧門、極大慚愧門、善友勸獎門、戒法攝生門、自慶畢故止新門、大忍惡對門、緣境無礙門、一志努力門、禮舍利寶塔門、敬重正法門、奉養僧田門、勸請增進門、隨喜萬善門、迴向佛道門與發願莊嚴門等三十一條，內容著重於懺悔。書中引用不少經論，如六師結誓經、自愛經、法句經、胞胎經、涅槃經、出家功德經、智度論等。　「統略淨住子淨行法門」首載道宣之序，次述蕭子良之淨住子三十一條，且於各條之後揭示王融所作之頌。〔出三藏記集卷十二、彥琮錄卷三、唐書經籍志下、漢魏六朝百三名家集卷五十七（張溥）、鳴沙餘韻解說（矢吹慶輝）〕


vietnamese:
tịnh phật quốc độ thành tựu chúng sinh <đpb>


meanings:
(1607-1669) Thiền tăng đời Thanh, họ Trương, người đời gọi Sư là »Bạn Ngã Tịnh Lữ Thiền sư«, người xứ Đức Thanh Hồ Châu (nay thuộc tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc. Trước khi xuất gia, sư đã từng đến Biện Sơn ra mắt ngài Thuỵ Bạch Minh Tuyết, có ngộ, Minh Tuyết đặt pháp danh cho sư và tặng kệ rằng: »伴 我 非 他 物、 淨 侶 亦 無 人。 會 得 箇 中 意、 金 魚 壁 上 行。 – Bạn ngã (bạn ta) không ai khác, tịnh lữ (bạn tu) cũng không người. Hội được ý trong ấy, cá vàng lội trên vách«. Sau đó Minh Tuyết trụ núi Bách Trượng cho đến khi thị tịch, sư theo lời phó chúc lặng lẽ rước khám ngài đến Biện Sơn, rồi sư ở trước khám ngài cạo tóc, thụ giới cụ túc, nối pháp ngài, thuộc tông Tào Động. Sau đó, sư kế tục chủ trì pháp hội Biện Sơn


vietnamese:
tịnh tín xuất gia giả ngũ tướng tu hành phạm hạnh <pttđ>


meanings:
Thuỵ hiệu của thiền tăng Tỉnh Đăng sống vào đời Ngũ Đại.


meanings:
(1427-?) Thiền tăng đời Minh, họ Khang, tự Đại Nguy, hiệu Trúc Thất, người Côn Minh (Vân Nam) Trung Quốc. Niên hiệu Chính Thống thứ 5 (1440) sư xuất gia với Hoà thượng Vô Cực chùa Phật Nghiêm núi Thái Hoa. Niên hiệu Thiên Thuận thứ 7 (1463) tham kiến Thiền sư Cô Đình Thiện Kiên ở Phù Sơn được ấn chứng làm truyền nhân tông Lâm Tế. Niên hiệu Thành Hoá thứ 1 (1465) sư xây cất Vạn Phúc Thiền Tự nơi Kinh Đô, tiếng tăm vang dội, đạo phong lẫy lừng. Về già lui về ở Trúc Thất, Tây Hiên, đóng cửa đọc sách. Tác phẩm: Trúc Thất tập và Ngữ lục truyền lại đời sau.


vietnamese:
tịnh sơ tĩnh lự bất đoạn phiền não <pttđ>


vietnamese:
tịnh danh đại sĩ biến am la viên vi giảng đường <đpb>


meanings:
4695 請參閱 維摩經玄疏 請參閱 維摩經玄疏 請參閱 維摩經玄疏凡八卷。隋代吉藏撰。收於大正藏第三十八冊。論述淨名經（維摩經）之要旨。此書屬吉藏晚年著作。初述撰著緣由，次分名題、宗旨、會處三科。引用書籍頗多，有大品經、法華經、涅槃經、大智度論等三十餘部經論，並載錄道安、鳩摩羅什、僧肇、道生、北土論師等數十家之說。注釋書有日本智光之淨名玄論略述七卷。〔三論宗章疏、東域傳燈目錄卷上〕


vietnamese:
tịnh danh kinh tập giải quan trung sớ <pqđtđ>

meanings:
4696請參閱 注維摩詰經 請參閱 維摩經略疏凡二卷。唐代道液集。又稱關中集解、關中疏、關中鈔。收於大正藏第八十五冊。係對後秦僧肇之注維摩詰經十卷加以刪補之作。上卷初載自序及僧肇維摩詰經序，後注釋經題並佛國品至菩薩品等四品，下卷注釋文殊師利問疾品以下十品。與注維摩詰經相較，注維摩詰經所揭鳩摩羅什、僧肇、道生三師注解中，本書計刪略鳩摩羅什注解約五百條、僧肇注解約三百條、道生注解約四五○條，而新補未收於「注維摩詰經」中僧叡、天台之解釋，以及科節之文，且加入自釋之處亦多。　撰者道液之傳歷不詳，據有關之資料，知其自上元至貞元（760～804）初年，曾住長安資聖寺或西明寺，從事譯經及講說等弘法事業。〔新編諸宗教藏總錄卷一、諸宗章疏錄卷二、佛典章疏錄卷上、敦煌劫餘錄卷三、鳴沙餘韻解說（矢吹慶輝）〕


vietnamese:
tịnh mệnh cụ túc sở nhiếp thụ giới <pttđ>


meanings:
(?-1674) Thiền tăng đời Minh, họ Trần, người đời gọi là »Diệp Hiệp Tịnh Khải Thiền sư«, người xứ Tiền Đường (nay là Hàng Châu) Trung Quốc. Gia đình sư 5 đời theo nghiệp Nho, thuở bé sư làm chư sinh. Khi nhà Thanh lên ngôi, sư nương Hoà thượng Thạch Vũ xuất gia, sau đó tham yết Tam Nghi Minh Vu ở Vân Môn, có chỗ tỉnh ngộ, được nối pháp ngài, thuộc tông Tào Động. Sư trụ trì chùa Đa Phúc tại Phụng Sơn Thiều Khê hơn 20 năm, hoằng dương thiền phong. Sư trứ thuật rất phong phú, hay thơ giỏi văn viết chữ khắc dấu cũng khéo.


meanings:
Chùa ở thành phố Khai Phong, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc. Niên hiệu Hoàng Hựu thứ 1 (1049) đời Tống, Nội thị lí Doãn Ninh phá bỏ nhà mà xây chùa. Vua Nhân Tông ban cho tấm biển »Thập Phương Tịnh Nhân Tự«. Khi ấy Khai Phong là thủ đô, chỉ tu theo Nam Sơn Luật tông, vì Thiên Thai tông và Thiền tông chưa hưng thịnh, vua nghe tiếng tăm Cư Nột (Thiền sư Tổ Ấn) bèn mời Cư Nột trụ tích bản tự. Cư Nột cáo bệnh không ra, tiến cử Hoài Liên trụ trì, thiền phong ở Kinh sư hưng thịnh ngay.


meanings:
4679指以菩提修成之清淨處所，為佛所居之所。全稱清淨土、清淨國土、清淨佛剎。又作淨剎、淨界、淨國、淨方、淨域、淨世界、淨妙土、妙土、佛剎、佛國。對此而言，眾生居住之所，有煩惱污穢，故稱穢土、穢國。淨土，係專於大乘經中所宣說，以灰身滅智無餘涅槃為理想之小乘教無此說。即大乘佛教認為涅槃有積極之作用，而得涅槃之諸佛，各在其淨土教化眾生，故凡有佛所住之處即為淨土。阿閦佛國經卷上、放光般若經卷十九、無量壽經卷上等，均以淨土乃諸佛於因位行菩薩道，起淨佛國土成就眾生之誓願，為無量永劫積功累德以建立之莊嚴清淨世界。維摩經卷上佛國品謂心淨土淨，娑婆即常寂光淨土，若眾生心不淨，此土即穢惡不淨；佛所見清淨，即成無量功德莊嚴。法華經之靈山淨土、華嚴經之蓮華藏世界、大乘密嚴經之密嚴淨土等，即以心淨土淨說為本。又無量壽經載，娑婆世界以外另有淨土，亦有於未來當其成佛時所成就之淨土；二者均是菩薩依本願，經修行而成佛時所完成之國土，為眾生願生之處。　至於他方之淨土，則有阿彌陀佛之西方極樂世界、阿閦佛之東方妙喜世界、藥師佛之東方淨琉璃世界等。以上諸佛之淨土距娑婆世界，各有一定之方位，故稱為十方淨土。　極樂世界（梵 Sukhāvatī），又作妙樂、安樂、安養、樂邦，為淨土宗所特別重視之西方淨土。此淨土乃指由菩薩所修之因行而感果報之報土；或指佛為救度眾生而假現之應化土；或指位於西方，經過十萬億土，於彼方實有之淨土；或更指於眾生心中所現之淨土等，有種種不同之說法。又極樂有邊地、疑城、胎宮、懈慢界（為至極樂途中之國土，為彌陀淨土之化土）等，乃是懷疑佛智者所往生之處。　淨土宗認為淨土係於西方實在之報土，生於此淨土者能受諸樂，往生要集卷上舉有十樂：(一)聖眾來迎樂，臨命終時，阿彌陀佛及觀音、勢至二菩薩來迎，引導至淨土。(二)蓮華初開樂，託生蓮華，往生淨土，故於蓮華初開之際，可見淨土之莊嚴。(三)身相神通樂，可得三十二相之身與天眼等五種神通。(四)五妙境界樂，可得色、聲、香、味、觸等五境勝妙。(五)快樂無退樂，受樂無窮。(六)引接結緣樂，從前結緣之恩人親至淨土迎接。(七)聖眾俱會樂，眾多菩薩俱會於一處之樂。(八)見佛聞法樂，得見佛、聞法。(九)隨心供佛樂，隨心供養十方諸佛。(十)增進佛道樂，修行精進，終得佛果。　淨土方位、莊嚴情形、住民種別，依諸經所述，各有差異，係由因位發願之不同而產生。若就史學立場，由阿閦、彌陀淨土之描述不同，可以看出一種發展變遷之軌跡，如阿閦之佛剎有女人、人民皆著由樹所取五色衣服、有通往忉利天之三道寶階，可視為較早之思想。彌陀淨土則無女人、皆化生、受自然虛無之體、無極之身。及至攝大乘論卷下，以淨土為出過三界之妙處。有關諸佛淨土之異同、優劣比較等，於諸經中均有記載。　關於淨土之種類，於無著時代，產生自性、受用、變化之三身說，佛之變化身示現八相居穢土，受用身住於十八圓淨之蓮華藏世界，即隨佛之報化有淨穢之別；唯識論卷十有四身四土之說；大乘義章卷十九分別淨土為事淨土、相淨土、真淨土三種；維摩經略疏卷一則立凡聖同居土、方便有餘土、實報無障礙土、常寂光土四種；華嚴經探玄記卷三，依三乘一乘之別而說不同之淨土。（參閱「佛土」2609、「極樂世界」5481）


meanings:
three principal texts of the Pure Land tradition


vietnamese:
tịnh độ tam bộ kinh âm nghĩa tập <pqđtđ>


vietnamese:
tịnh độ nhị tạng nhị giáo lược tụng <pqđtđ>


vietnamese:
tịnh độ ngũ hội niệm phật lược pháp sự nghi tán <pqđtđ>


vietnamese:
tịnh độ ngũ hội niệm phật tụng kinh quan hành nghi <bktt>


vietnamese:
tịnh độ ngũ hội niệm phật tụng kinh quán hành nghi <pqđtđ>


vietnamese:
tịnh độ y bằng kinh luận chương sớ mục lục <pqđtđ>


vietnamese:
tịnh độ thập thắng tiết tiên luận <pqđtđ>


vietnamese:
tịnh độ cập uế độ trung dị đắc nan đắc chi pháp <pttđ>


meanings:
4684以往生極樂淨土為目的之宗派。我國十三宗之一，日本十三宗之一。淨土乃指清淨國土、莊嚴剎土，即清淨功德所莊嚴之處所。又稱蓮宗，蓋東晉慧遠在廬山結白蓮社，取義生西方淨土者皆由蓮花所化生，而極樂國土亦名蓮邦。本宗特別以稱念佛名為主要修行法，藉彌陀本願之他力，祈獲生於西方極樂淨土，故又稱念佛宗。　西方淨土思想乃依據釋迦於耆闍崛山所說之無量壽經、王舍城說觀無量壽經、祇樹給孤獨園說阿彌陀經等三經。佛陀入滅後約九百年，天親所造往生淨土論，以及馬鳴、龍樹諸論師贊述以上三經之要義，弘傳此宗。北魏永平元年（508），菩提流支來華，授曇鸞觀無量壽經，傳承完備之淨土經論，使我國淨土法門有劃時代之進展。　我國淨土經典之傳譯，以支婁迦讖、竺佛朔共譯般舟三昧經（179）為嚆矢。該經雖未述及彌陀淨土之莊嚴，然僅謂依專念之法得見西方阿彌陀佛，即是說明三昧見佛法。三國時代支謙譯出大阿彌陀經二卷，詳述彌陀在因位發願及極樂淨土之莊嚴，為淨土宗重要之經典。西晉竺法護譯出無量清淨平等覺經二卷（內容與大阿彌陀經相似）。此外，復有支謙之慧印三昧經、無量門微密持經，竺法護之德光太子經、決定總持經、阿彌陀佛偈等。姚秦弘始三年（401），鳩摩羅什譯出阿彌陀經、十住毘婆沙論等，略說極樂淨土之莊嚴，為自古最盛行讀誦者。其後相繼有北涼曇無讖譯悲華經十卷（419），劉宋寶雲譯新無量壽經二卷（421），畺良耶舍譯觀無量壽經一卷（424），說明往生淨土之行業，即應觀想彌陀及觀音、勢至二菩薩，及極樂淨土之莊嚴等，能除滅業障而生彼國。後世以觀無量壽經與無量壽經、阿彌陀經合稱淨土三部經，至此淨土經典傳譯已臻完備。　我國淨土法門主要為彌勒淨土、彌陀淨土二種。彌勒淨土之信仰以西晉道安為最早，著有淨土論六卷，期生兜率彌勒淨土；唐代玄奘與窺基，亦以彌勒淨土為行持及依歸，自此以後，由於修者少，弘揚者更少，漸形衰落，代之以彌陀信仰之隆興，彌陀淨土遂成為諸佛淨土之代表。弘揚彌陀淨土則以東晉慧遠為最力，彼於廬山結白蓮社，與眾共精修念佛三昧，據般舟三昧經以期能往生見佛，為我國結社念佛之始，亦為我國淨土之主流。北魏宣武帝時，菩提流支譯出世親之無量壽經優婆提舍願生偈；曇鸞為之注解，著往生論註，兼依龍樹之十住毘婆沙論明示難、易二道，他力、自力之別，主張依靠他力本願為五濁惡世中方便易行之道，始闡淨土立教之本義，並專重持名念佛，以求生淨土。至唐代道綽、善導等師，承曇鸞教旨，極力強調佛之本願力，又主倡末法思想而說時教相應之要路。道綽著有安樂集一書，論破諸師之謬解，開示末世眾生之要路；並依曇鸞難易二道之說，而立聖道、淨土二門之教判。善導撰觀無量壽佛經疏，楷定古今誤解謬見，明示淨土教義、教相；並承曇鸞、道綽，而立正行、雜行，奠定淨土教義獨立系統之基礎。其後，有懷感著釋淨土群疑論，少康大弘此宗。自曇鸞至少康，被稱為「震旦五祖」。當時長安等地各師亦各有阿彌陀經、觀經等疏，淨土經典之研究遂達高峰。　唐開元初，慧日自印度歸，見當時禪家視淨土為引導愚心之「方便說」，乃激烈反對，而提倡念佛往生之必要。主張戒淨並行、禪淨雙修、教禪一致，以一切修行皆迴向往生淨土。承遠、法照、飛錫等承其說，以念佛三昧為無上深妙之禪門，極力排斥禪徒之空腹高心。於是，我國淨土宗於唐代，可分三種教系，即慧遠系統（常識性論理派）、善導系統（體解信仰之佛願派）、慈愍系統（指慧日，不捨萬行之妙有派）。時禪徒有附同慧日一派之主張者，如五祖門下之宣什倡南山念佛門禪宗之一派，六祖門下之南陽慧忠倡解行兼修。至後周法眼嫡孫永明延壽，更大力弘揚禪淨雙修，宋代僧俗之禪淨雙修，皆承其遺風。天台一門亦多有奉信淨土及解義者，以宋代四明知禮所撰觀經疏妙宗鈔最著，其約心觀佛說即係台淨融合論，向為台家所重。元代以降，禪淨雙修之風愈流行，中峰明本、天如惟則等皆心歸西方。至明代，楚山紹琦、空谷景隆、一元宗本、雲棲袾宏、憨山德清、鼓山元賢等，相繼倡說禪淨合行。尤以雲棲袾宏精修念佛三昧，注解阿彌陀經，且著諸書弘揚禪淨一致之旨，感化廣被一般教界。天台家亦有蘧菴大佑、幽溪傳燈、靈峰智旭等，各撰書光顯淨教。靈峰智旭倡三學一源論，以禪教律三學所歸在淨土法門。時居士莊廣還、袁宏道等亦各撰著弘宣淨土。迄清代，淨土信仰多由居士提倡，彭紹升、希涑父子，編往生傳及撰指讚西方。康熙、乾隆年間，實賢思齊繼袾宏遺風，於杭州結蓮社教化遠近，尊曇鸞、道綽、善導為最初三祖，為眾所欽仰。民初，除楊仁山之大力提倡，印光主張淨土法門為佛出世之本懷，致力社會救濟事業，各地僧俗漸次興起結社念佛之風，政府遷臺後，淨土宗得在臺延續發展。　於日本，源空（1133～1212）曾撰著選擇本願念佛集，書中即已擬定開宗宣言。特崇三經一論（淨土三部經與淨土論）與我國淨土教善導之教說，故標榜「偏依善導」之論。於難行與易行、聖道與淨土、自力與他力等三種對立之中，偏取易行、淨土、他力念佛等三者。承安五年（1175）源空自比叡山遷往吉水，高倡專修念佛，主張往生淨土之安心（信心）、起行（以念佛為主之五正行）、作業（四修）等修行，並強調稱念佛號之重要。該宗派雖然否定戒律與造寺之功德，然一般仍重視持戒之風氣。該宗派流傳，受到朝野貴賤之支持，因此，遭受南都（奈良）、北嶺（比叡山）之壓迫，源空及其門人或獲罪處刑，或流放諸國。雖然，源空之教說終因廣大之武士、農民階層所擁護而積極展開教勢。源空歿後，弟子分成五派：(一)辨阿之鎮西流，主張諸行往生義。(二)證空之西山流，主張諸行不生義。(三)隆寬之長樂寺流，主張化生往生義。(四)長西之九品寺流，主張諸行本願義。(五)幸西之一念義，主張一念業成義。至後世，僅存鎮西流、西山流。現在則專稱鎮西流為淨土宗。辨阿歿後，然阿繼起，將鎮西流廣為流傳，故又分出白簱流、藤田流、名越流（以上關東）、三條流、一條流、小幡流（以上京都）等六流，其中以白簱流最興盛。鎮西流之總本山為知恩院，大本山為增上寺。西山流自證空於西山粟生創建光明寺以來，分成四派，即西谷流、深草流、東山流、嵯峨流等。後隨歷代之變遷，現今之西山流分為西山禪林寺派（禪林寺）、西山光明淨土宗（光明寺）、西山深草派（誓願寺）等。　淨土宗以三經一論，即阿彌陀經、無量壽經、觀無量壽佛經與往生論，為本宗成立之重要典據。阿彌陀經描述阿彌陀佛西方淨土依正莊嚴之事相，並說明發願往生之意義及方便，讚歎阿彌陀佛不可思議之功德，此經經文較短，誦讀容易，被列為修淨土宗者定課必誦之經；無量壽經詳述法藏比丘在因地修行時所發之四十八願，以致果地圓滿成佛，莊嚴國土，攝受十方念佛眾生，並載明三輩往生之條件；觀無量壽佛經，略稱觀經，旨在說明欲生西方極樂國土之眾生所必修之淨業正因，並以十六觀法諦觀阿彌陀佛之身相及極樂淨土相，又釋九品往生之因果；往生論原名無量壽經優婆提舍願生偈，或稱無量壽經論、淨土論，係印度天親所著，以五念門修行之成就令眾生畢竟得生安樂國土，見彼阿彌陀佛。　闡釋三經一論者，有曇鸞之略論安樂淨土義（略釋無量壽經）、往生論註（註釋往生論）、道綽之安樂集（據觀無量壽經述往生淨土之要義）、善導之觀無量壽經疏（發揮觀經之玄義並釋其文句）。又法事讚、往生禮讚、觀念法門般舟讚，亦善導所作，定往生淨土之行儀，皆本宗要籍，亦為一時之巨擘。　本宗宗義，在以行者（修淨土者）之心行業為內因，以彌陀之願力為外緣，內外相應，往生極樂國土。彌陀在因位為法藏比丘時，曾發四十八種大願，除五願屬攝法身、攝淨土願外，其餘四十三願誓願當來成佛時攝取一切有緣眾生。尤其攝眾生願中之念佛往生願，即第十八願（大一二‧二六八上）：「設我得佛，十方眾生至心信樂，欲生我國，乃至十念；若不生者，不取正覺。」正是法藏比丘之本懷，亦乃無量壽經之宗要。然欲往生淨土，則須內因、外緣具足，方可得生。往生內因者，謂眾生之心行業，凡欲往生淨土，先須發菩提心。此心為無量壽願王所建立，亦盡十方三世一切諸佛所從生。安樂集謂菩提乃無上佛道之名，若欲發心作佛者，此心廣大，徧周法界﹔此心究竟﹐等若虛空﹔此心普備﹐離二乘障。次須發厭離心、欣求心。厭離此世穢土、八苦煎迫、怨憎會聚，欣求淨土清淨、萬福莊嚴、壽命無盡。復發三心，即：(一)至誠心，眾生一切身口意所修解行，必須內外相應，真實為求生彼佛淨土，不可內蓄名聞利養之心；外現賢善精進之相。(二)深心，即深信之心；初信機：決定深信自身現是煩惱具足之凡夫，無始以來漂溺五趣，循環不息，無出離之緣；次信法：深信阿彌陀佛成就四十八願，攝受一切眾生，專念彼佛名號，依彼佛加被護念，定得往生極樂。(三)迴向發願心，謂以自無始以來及今生自他所修一切世出世善根悉皆迴向，願生彼佛國土。此三心少一即不得往生。要之，淨土宗之修行途徑，首須集信願行三資糧，修十善作基本，於世法無虧，復廣修功德迴向願生，更慎臨終一念。（參閱「念佛」3208、「兜率往生」4387、「淨土」4679）


meanings:
Treatise on the Rebirth in the Pure Land


vietnamese:
tịnh độ pháp môn nguyên lưu chương <pqđtđ>


meanings:
日本佛教中，屬于淨土門之一宗。亦稱真宗。古代又稱一向宗、門徒宗。開祖爲日僧親鸞。以《教行信證》等親鸞之著述爲教義之根本；以《無量壽經》、《觀無量壽經》、《阿彌陀經》爲所依經典。<#>日本·承元元年（1207），淨土宗祖法然之專修念佛宗受到嚴格的禁止。法然因此被流放至土佐國（高知縣），其弟子親鸞亦受牽連，而被流放至越後國（新潟縣）。親鸞至流放地之後，自號愚禿親鸞，娶妻生育兒女，過著非僧非俗的生活。七年後（建保二年，1214），偕妻子移居常陸國（茨城縣），建立稻田草庵，在關東農民間弘揚本願他力信仰。<#>親鸞于二十年傳教期間，歸信之人甚衆。其中以杰出弟子所在地區爲中心而形成之集團，稱之爲‘門徒’。如以真佛爲中心的‘高田門徒’、性信爲中心的‘橫曾根門徒’、順信爲中心的‘鹿島門徒’及‘大網門徒’等。<#>文曆二年（1235），親鸞返回京都，依然堅信本願他力之信仰，幷努力從事著述活動。弘長二年（1262）示寂，享年九十。葬于東山大穀。<#>文永九年（1272），親鸞弟子于東山建立禦影堂。其地爲親鸞麽女覺信尼之私有地。堂則藉東國門徒之援助而完成。此即大穀本廟。建治三年（1277），覺信尼以其後世子孫得任本廟之留守職爲條件而捐獻此地，本廟遂爲門徒所共有。<#>覺信尼首先將留守職讓予其子覺惠。其後，覺惠之異父弟唯善顗覦此地之所有權，遂起紛爭。後經東國門徒之助，乃將留守職傳予覺惠之子覺如。<#>覺如欲排除逐漸壯大、干涉本廟的教團勢力，且欲將大穀本廟當作教團之本山，以留守職爲教團之主權者，幷將寺號改稱爲本願寺。然而中央集權的體制雖然奠定，各地教團却脫離本廟，紛紛獨立。<#>嘉祿元年（1225），真佛高田派建立專修寺。室町中期，將此寺移至伊勢國（三重縣）一身田。其門流逐漸興盛，與本願寺派相抗衡。自真佛法流形成的派系有︰興正派、佛光寺派、三門徒派、山元派及誠照寺派等。又性信的橫曾根門徒流興起木邊派；覺如之子善入（一稱善性）法系又形成出雲路派。以上諸派，再加上本願寺派及大穀派，稱之爲真宗十派。<#>寬正六年（1465），本願寺之第八代蓮如兼壽，遭到睿山衆徒之攻擊，遂至大津避難。從此以後，乃于東國傳教。文明三年（1471），又于越前國（福井縣）吉崎建立坊舍，作爲北陸之傳教中心。越前國原爲高田專修寺派之中心地，蓮如之建舍傳教，不爲此派所納。後專修寺派得加賀國（石川縣）守護富■政親之援助，遂于文明七年（1475）燒毀吉崎坊舍。蓮如又自若狹逃至攝津。文明十二年，于山科建造本願寺。明應五年（1496），又于大參石山建立別院，幷于此隱居。<#>至第十代證如光教，近畿的一向宗徒（即淨土真宗徒），與日蓮宗徒發生爭戰。天文元年（1532），山科本願寺亦遭連累，而被燒毀，證如遂移往大參石山別院，幷改稱爲石山本願寺。後其子顯如光佐承嗣第十一代，與織田信長發生石山合戰。天正六年（1578），由于正親町天皇之調停，乃締結和議。顯如遂退居至紀伊國（和歌山縣）之鷺森。迄信長死後，于天正十一年，移至和泉國（大阪府）貝冢。又于天正十三年，遷至攝津國天滿。天正十九年，又得豐臣秀吉捐獻京都堀川一條之地，幷于此建立伽藍。<#>顯如示寂後，本該由其長子教如光壽繼承。後却改由其弟准如光昭擔任法主。德川家康同情教如之遭遇，遂贈烏丸六條寺地，予其建立堂舍。從此以後，本願寺派遂分裂爲二︰一爲准如系統，稱爲本願寺派（西本願寺）；一爲教如系統，稱爲大穀派（東本願寺）。<#>江戶中期，爲了教團統一宗名的問題，淨土真宗與淨土宗之間發生紛爭。迄明治五年（1872），大藏省下旨稱爲‘真宗’，宗名問題始告解决。現在僅有本願寺派沿用‘淨土真宗’一名。<#>近世，本宗頗致力于世界性之傳教。傳播地區，包括臺灣、朝鮮、夏威夷、北美洲、巴西等地。清末且曾到我國南京等地建寺弘法。當時之此宗僧人，且曾與我國南京·金陵刻經處之楊仁山（文會）發生法義論戰。<#>第二次世界大戰後，真宗各派著手各種制度的改革，致力從僧侶教團轉變爲僧俗一體的教團。除上述所說真宗十派（本願寺派、大谷派、高田派、興正派、佛光寺派、木邊派、出雲路派、誠照寺派、三門徒派、山元派）之外，又成立淨興寺派、淨土真宗同朋教團等分派。其中，真宗十派現在每年由各派主持‘真宗連合學會’，進行傳道及教義之振興。<#>在教義方面，本宗立二雙四重教判，以教、行、信、證四法爲一宗之綱格。分判真假二門，以信心爲往生之正因，主唱平生業成爲其要旨。二雙四重，即竪出、竪超、橫出、橫超。就中，此土入聖道門難行道爲竪；彼土往生淨土門易行道爲橫；漸教爲出；頓教爲超。期求曆劫修行證果之法相、三論等稱爲竪出；期求即身成佛證果之佛心、真言、法華、華嚴等稱爲竪超；依《觀經》定散二善之教的往生淨土法門稱爲橫出；依《無量壽經》弘願真實之教的淨土法門稱爲橫超。此中，前三重皆爲方便權假，而後者橫超爲頓中之頓、真中之真、乘中之一乘。此橫超即爲淨土真宗。<#>又，本宗教義之根本在于親鸞《教行信證》一書之主張。即謂‘稱名’系由阿彌陀佛之本願力而來，因此是無上之行（大行）。即此稱名之所以成立，在于信仰本願之心，源自阿彌陀佛。因此提倡絕對他力之信仰。又，行者覺醒自己本質所具之惡性，系出自本願力，因此阿彌陀佛所救之正機爲惡人，故唱說‘惡人正機’。此種主張，親鸞認爲是法然淨土教的本質，爲淨土教中最真實之教法。<#>◎附一︰村上專精著·楊曾文譯《日本佛教史綱》第三期第十二章（摘錄）<#>淨土真宗的開祖親鸞聖人，是法然上人的一個門徒。因此，淨土真宗的教義本應與淨土宗各派一起進行說明。然而從本宗的教義、宗風以及現况來看，它有自己所獨特的、與淨土宗各派不一樣的地方，所以在這裏特別把本宗的教相、安心、起行、宗風的大致情况進行介紹。<#>在真宗的教相當中，分爲聖、淨相對和真、假相對的二門。而在關于聖、淨相對這一門中，又判釋爲‘二雙四重’。關于真假相對這一門中，又分出三願、三經、三機、三往生的區別，還分出三種教、行、信、證。現將這些名目表示如下︰<#>          ┌竪超……難行道─聖道門─實大乘教（禪、真言、天臺、華嚴等即身成佛之教）<#>    ┌頓教┤                      弘<#>    │    └橫超……易行道─淨土門─大無量壽經（選擇第十八本願淨土真宗之教）<#>大乘┤                            願<#>    │    ┌竪出……難行道─聖道門─權大乘教（法相宗等曆劫修行之教）<#>    └漸教┤                      要門<#>          └橫出……易行道─淨土門──觀無量壽經、阿彌陀經（選擇第十九願、第二十願<#>                                  真門                      的淨土假宗之教）<#>小乘…………緣覺教─聲聞教<#>        三願        三經      三機      三往生      三土<#>弘願─第十八願─大無量壽經─正定聚機─難思議往生──報土……淨土真宗<#>弘願─第十九願─觀無量壽經─邪定聚機─雙樹來下往生─懈慢……淨土假宗<#>弘願─第二一願─阿 彌 陀經─不定聚機─難 思 往生──疑城……淨土假宗<#>                  大無量        南無阿        至心信        報土<#>弘願真實四法─教  壽  經  行─  彌陀經  ─信  樂欲生  ─證  往生  ─淨土真宗<#>                  觀無量        萬善        至心發        懈慢<#>要門方便四法─教  壽  經  行─  諸行  ─信  願欲生  ─證  往生  ─淨土假宗<#>                  阿彌        稱名        至心回        疑城<#>真門方便四法─教  陀經  行─  念佛  ─信  向欲生  ─證  往生  ─淨土假宗<#>親鸞聖人先立‘教行信證’這一層的名目作爲標準，然後又判釋教相，成立宗義，據此，爲了廢聖道門而立淨土門，首先進行了‘二雙四重’的判釋，還在所立的淨土門中，分出彌陀的三願的差別，釋迦的三經的區別，因爲衆生有三機的不同，所以往生也有三類的不同，與此相應，教行信證也有三類︰一種是攙雜上了諸行（要門）；一種是攙雜了‘自力運心’（真門）；這兩類的教行信證都出于釋迦佛陀的方便之教，因而是淨土假宗，不是淨土真宗，這是應當廢弃的；第三種是不攙雜諸行，又不攙雜自力運心，這種教行信證出于彌陀、釋迦的真實之教，這才是淨土真宗。就是說，淨土真宗在聖道門與淨土門之上，又加上了關于淨土真、假兩門的廢立，然後成立本宗的教義。這是他們自稱‘淨土真宗’的由來。<#>淨土真宗的教行信證的名目，不僅是判釋教相的標準，而且是安心的依據。真宗所說的安心，是依據陳述彌陀本願名號的《大無量壽經》的教說，聽聞了關于本願名號的‘起行’由來之後，所産生的深深的信仰。如果産生了這樣的信仰，就必然得到往生成佛的證果。這種信條，在彌陀的願文中稱爲‘至心信樂欲生’，在釋迦的願文中稱爲‘聞其名號信心歡喜’；在世親的《淨土論》中稱爲‘一心歸命’。總之，因爲凡夫虛假不實，即使苦修礪練其身心，也畢竟不能自己栽植往生成佛的因種，而彌陀如來的本願名號，却是往生成佛的因種已經得以成就的標幟，它表明，凡夫可以得到這種因種而達到往生成佛。過去我們沒有成佛，只是由于沒有聽信這種名號。如果聽信此名號，作爲佛的願力，在聽信時佛就轉給我們成佛的因種，因此，所謂聽信之時，是直接决定我們能够實現成佛願望的東西。有了這種信念，則無限的歡喜心也常常相續不斷。<#>安心要領既然如此，所以在關于宣傳‘起行’的方面也與其他宗派大不一樣。大抵無論何種宗旨，在宣說‘起行’的時候，都把‘起行’作爲自己成佛的因種。只有真宗以終生畢命爲期，雖然需要五念門、五正行等正行，但却不把此比做自己成佛的因種，只是以此作爲對無限佛恩的報答。按照宗義的序列，是教、行、信、證。所謂行，是捨弃雜行雜修的自力小行，而要彌陀他力的大行，在皈依這個大行的‘信’的一念當中，已决定了往生淨土的證果，因而不是把‘行’放在‘證’之前，而是把‘行’放在‘信’之前。因此，本宗不願意以‘信’後的‘起行’比做成佛的因種，只是作爲報謝佛恩而鼓勵人們修持。由于這個緣故，其宗風也不同于其他宗派，本宗不是根據佛教戒律來規定宗徒的儀式，也不是據此樹立宗風，而是僧俗一樣，在無戒無律之上建成宗規，只要履行世上普通的道義就滿意了。這可以說是深鑒于時機，又斟酌了宗意所産生的。<#>◎附二︰〈真假二門〉（摘譯自《望月佛教大辭典》）<#>真假二門，真門與假門的幷稱。爲日本淨土真宗判教的用語。即以念佛一法爲真門，其餘諸萬行爲假門。《顯淨土真佛土文類》雲（大正83·626b）︰‘就願海有真有假，是以複就佛土有真有假。（中略）由不知真假，迷失如來廣大恩德。’<#>依真宗之意，彌陀之本願有真實、方便二種。方便之中更有真假之別。在彌陀之四十八願中，第十八願爲真實，第十九願爲方便假門，第二十願爲方便真門。行者應當出假門而入真門，後更出真門以歸入真實弘願。此中，假門指《觀無量壽經》所說定散要門之法，即定散攝一代教法而令入弘願念佛要門方便之善，因此以之爲依第十九願的方便假門。真門，指《阿彌陀經》所說善本德本之名號，即此經之廢萬行諸善而令歸于念佛一行，但因未除自力疑心，故以之爲依第二十願的真門。而此二門皆應歸入第十八他力弘願之方便。<#>◎附三︰〈三願轉入〉（摘譯自《望月佛教大辭典》）<#>三願轉入是日本淨土真宗的教義，即主張從方便之教至真實之教的信仰過程。謂由阿彌陀佛四十八願中的第十九願進至第二十願，再轉入第十八願。<#>真宗稱第十九願爲至心發願願，系令‘至心發願，舍聖道之教，以歸淨土者，得以往生’的本願，爲《觀無量壽佛經》要門之意。其行雖爲諸善萬行，但唯得往生化土而已。第二十願即所謂至心回向願，系令‘舍諸行、修念佛，且至心回向者’得以往生的本願，爲《阿彌陀經》真門之意。其行乃稱念如來名號，但未離自力之心，故僅能往生化土。第十八願爲至心信樂願。即令‘領解彌陀之願心且至心信樂者’得以往生的本願，系《無量壽經》弘願門之意，依此願故，而得往生難思議之報土。亦即先依第十九願入萬行諸善之假門，再依第二十願回入善本德本之真門，後更出真門而轉入第十八願門。<#>三願轉入，系源自親鸞《教行信證》卷六〈化身土卷〉。其文雲（大正83·632c）︰‘依宗師勸化，久出萬行諸善之假門，永離雙樹林下之往生，回入善本德本真門，偏發難思往生之心。’即指由第十九願之門而入第二十願之門。又謂（大正83·632c）︰‘然今特出方便真門，轉入選擇願海，速離難思往生心，欲遂難思議往生，果遂之誓，良有由哉！’此說則指由第二十願門轉入第十八願門。然而，後世真宗宗徒對于親鸞是否真有三願轉入的體驗，以及信仰真實之教是否必須依序經過三願轉入的問題，持有各種不同說法。<#>◎附四︰〈秘事法門〉（編譯組）<#>秘事法門是日本真宗的一種異端學說。相傳起源自親鸞之子善鸞將所學修驗陰陽之道混入于真宗法義中，而宣稱系其父秘傳的正義，以教示于門徒。其說被視爲異端。南北朝時代，越前國（福井縣）大町的如道等人繼承其異義，提倡‘不拜秘事’，名爲秘事法門。幷廣傳于三河（愛知縣）、越前（福井縣）、常陸（茨城縣）、下野（木縣）等地。<#>秘事法門的特徵是秘密傳授或于密室中行儀禮作法，不承認既成教團及教團權利，立在俗者爲知識（教導者），輕侮僧侶，且述說入信的驗證。在教義上，則受真言宗立川流、禪宗、時宗、兩部神道、陰陽道等思想的影響，主張秘密相傳、即身成佛、印可證明等，幷立一益法門、不拜義、知識歸命諸義。所根據的經典有《愚暗記返札》、《信問真答鈔》、《本願歸命十個條》、《本願成就聞書》、《心血脉鈔》、《他力信心聞書》、《唯信鈔議》等書。<#>至江戶時代（十七世紀～），因禁抑邪宗邪說之律令漸嚴，此派之徒衆遂轉趨地下，隱于社會的隱蔽處，形成一種秘密結社。當時著名的有土藏秘事、一如秘事、禦藏秘事、地獄秘事等。明治維新後，允許自由信教，因而促使此一法門在京都、名古屋、北海道、九州等地公開傳播。<#>［參考資料］　細川行信《真宗成立史の研究》；齋藤昭俊（等）編《日本佛教宗派事典》；金子大榮《真宗學序說》、《真宗之教義と其の歷史》；曾我量深《真宗の眼目》。<#>


vietnamese:
tịnh độ phi tức tam giới xứ sở phi li tam giới xứ sở <pttđ>


vietnamese:
tịnh độ phi hữu phi vô phi hữu lậu phi vô lậu đẳng <pttđ>


meanings:
Cõi tịnh làm mê hoặc người. Nghĩa là dù đạt đến cảnh giới thanh thanh tịnh tịnh, song nếu mãi ở trong đó thì bị nó làm mê hoặc. Tắc 46, Thung Dung lục (Đại 48, 256 trung) ghi: »萬 里 無 寸 草、 淨 地 迷 人； 八 方 無 片 雲、 晴 空 賺 汝。 雖 是 以 楔 去 楔、 不 妨 拈 空 挂 空、 腦 後 一 槌、 別 看 方 便！ – Muôn dặm không một tấc cỏ, cõi tịnh làm mê hoặc người, tám hướng không một áng mây, trời quang lừa gạt ông. Tuy là lấy nêm để khử nêm, cũng không ngại nắm lấy hư không treo lên hư không, đánh một dùi sau ót, chớ xem là phương tiện«.


meanings:
Chỗ thanh tịnh, ý nói cửa Phật, chùa chiền. Huyền Tế truyện trong TCTT q. 9 ghi: »髫 齓 希 尚、 求 歸 釋 門、 父 母 從 之、 出 依 淨 域。 – Thuở bé sư đã ngưỡng mộ những điều cao thượng, tìm về cửa Phật, cha mẹ thuận cho sư xuất gia nương chốn chùa chiền«.


meanings:
(temple) The Jingyu si temple in Changan


meanings:
(1609-1675) Thiền tăng đời Thanh, họ Âu Dương, người đời gọi là »Thiên Ngu Tịnh Trụ Thiền sư«, người xứ Kiến Xương (nay là huyện Vĩnh Tu tỉnh Giang Tây) Trung Quốc. Xuất gia năm 12 tuổi, sư nghe tiếng bảng kêu có chỗ tỉnh ngộ, sư đến Biện Sơn tham yết Cửu Mặc Đại Âm. Sau khi Đại Âm thị tịch, sư đến núi Bảo Thọ yết kiến Thạch Vũ Minh Phương được ấn khả và nối pháp ngài, thuộc tông Tào Động. Năm 1656, sư ở Nam Sơn tại Vũ Hàng khai pháp. Sư từng trụ các nơi: Hiển Thánh tại Việt Châu (nay là huyện Thiệu Hưng tỉnh Chiết Giang), Hưng Thiện tại Gia Lạc (nay là Gia Hưng tỉnh Chiết Giang), Tử Vân ở Hàng Châu để hoằng dương thiền pháp làm hưng thịnh Thiền tông.


meanings:
(title) Jingying's Commentary [on the Awakening of Faith]


meanings:
4692<一>梵語 viśuddha-citta，西藏語 rnam-par-dag-paḥi sems。即清淨之心。又作清淨心。係指清淨之信仰心、清明離垢之心，或指眾生本具之自性清淨心。法華經卷四提婆達多品載，未來世中若有善男子、善女人聽聞法華經提婆達多品，淨心信敬，不生疑惑者，不墮地獄、餓鬼、畜生，而生於十方佛前。佛般泥洹經卷上列有淨心、思心、智心等三心，淨心即尸大，思心即三摩提，智心即崩慢若。所謂尸大心，即不淫、不怒、不貪；所謂三摩提，即攝心不令走失；所謂崩慢若，即心中無愛欲，且能持佛禁戒。新華嚴經卷三十五亦於所舉十種深心之中列有清淨心（梵 śuddha-citt'āśaya-manasikāra，藏 dag-paḥi sems-kyi bsam-pa yid-la bya-ba，清淨心意樂作意之意）。唐代道宣之「淨心誡觀法」釋名篇載，所謂淨心，即於現行煩惱、諸種病患等，修習對治，即時能隨分解脫，垢染漸滅，心轉明淨，發生定慧，起大乘清淨之信心，趨向菩提種性住處，以今微因，後當感果。〔新華嚴經卷七十三、大薩遮尼乾子所說經卷七、金剛三昧經〕　<二>（1929～ ）臺灣臺中人，俗姓蕭，名鴻川。二十歲，依斌宗和尚出家，並隨受古籍經典。年二十六，受具足戒於新竹獅頭山元光寺。民國六十六年（1977），修畢日本佛教大學函授部課程。歷任臺北十普寺監院、佛教三藏學院督學、中國佛教雜誌主編及社長、高雄佛教分會理事長等職。並任光德寺、高雄佛教蓮社、林溪禪寺等住持。創辦之佛教事業有淨覺之聲電臺空中布教、淨覺佛學院、淨覺佛教研究所、淨覺育幼院、淨覺月刊。又擔任中國佛教會理事、臺灣省佛教分會理事長、淨覺佛教研究所所長等職。師長於戒壇法規，近十餘年間，臺灣各地啟建戒幢，多聘師為開堂和尚。


meanings:
(foreign) Chinese translation of the Pali samaṇa and the Sanskrit śramaṇa


meanings:
→ vĩnh an tịnh ngộ thiền sư 永安淨悟禪師; → bách trượng tịnh ngộ thiền sư 百丈淨悟禪師


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại. Sư từng đến núi Bàn Long thuộc Viên Châu (nay là huyện Nghi Xuân tỉnh Giang Tây) theo học với Thiền sư Khả Văn và nối pháp ngài. Khi ra hoằng pháp sư trụ chùa Vĩnh An ở Lô Sơn, thông kinh điển giỏi văn chương, khéo ngâm thơ, có thi tập lưu hành ở đời.


meanings:
Thuỵ hiệu của thiền tăng Thiện Tĩnh. X: Thiện Tĩnh.


meanings:
(1601-1654) Thiền tăng cuối đời Minh, đầu đời Thanh, họ Trần, hiệu Viễn Môn, người đời gọi là »Viễn Môn Tịnh Trụ Thiền sư«, người Long Khê (Phúc Kiến) Trung Quốc. Từ nhỏ sư đã thích Phật điển, không ưa thế tục. Sau khi xuất gia thụ giới cụ túc, nhân đọc Đăng sử có sự cảm ngộ bèn đến chùa Viên Thông yết kiến Giác Lãng Đạo Thạnh, lại đến Thuý Nham tham kiến Ngọ Tinh Tịnh Quýnh có chỗ tỉnh ngộ. Sau đó đến núi Bảo Thọ, Dư Hàng (Chiết Giang) tham kiến Thạch Vũ Minh Phương nhận được yếu chỉ, liền nối pháp làm truyền nhân tông Tào Động. Ban đầu sư khai đường tại chùa Long Đường, Hàng Châu, về sau kế thừa pháp tịch núi Bảo Thọ. Sư có biên tập Ngũ Đăng Hội Nguyên Tục Lược 8 quyển.


meanings:
4706　 <一>指清淨之行業。又作清淨業。即世福、戒福、行福之三種福業。據觀無量壽經載，此三福業為：(一)孝養父母，奉侍師長，慈心不殺，修十善業。(二)受持三歸，具足眾戒，不犯威儀。(三)發菩提心，深信因果，讀誦大乘，勸進行者。此三福為眾生往生之正因，亦為菩薩之淨佛國土之無漏修因，故稱淨業。　又觀無量壽經經文中「諦觀彼國淨業成者」一語，各家解說不同：(一)據隋代慧遠之觀無量壽經義疏卷本載，彼國係指彼土之依報，淨業成者係指彼土佛菩薩及往生人等之正報。(二)宋代元照之觀無量壽佛經義疏卷中，以彼土之依、正二報，總為淨業所成。(三)善導之觀經序分義，主張眾生根機有定、散二種，如來方便開顯三福，以應散動之根機；而謂「欲生彼國」旨在揭示「所歸」之意義，謂「當修三福」則特為揭示「行門」之意義。〔觀彌勒菩薩上生兜率天經、觀無量壽佛經義疏（吉藏）〕　<二>（655～712）唐代念佛僧。東兆（河南洛陽）人，俗姓趙。名象。字淨業。幼慕法，出家後登法座，能分析觀經及疑論（或係懷感之淨土群疑論）之微旨，闡揚念定生因之要旨，並闡揚如來之密藏、菩薩之空門，稟其歸戒者日多。又周飾淨場，招高僧講誦經典，大興法會，施法財達二十餘年。後為長安香積寺主，延和元年示微疾，六月，誡悔門人，端坐念佛而入寂，世壽五十八。建塔於善導之墓域內，門人思頊等集錄遺編，畢彥雄撰大唐龍興大德香積寺主淨業法師靈塔銘並序。依香積寺建於善導墓側，及師葬於善導墓域推測，師或為善導之弟子或私淑者。〔新編諸宗教藏總錄卷一、東域傳燈目錄卷上、淨土依憑經論章疏目錄、長安圖志卷十二、大清一統志卷一八○〕　<三>（1187～1259）日本律宗僧。山城人。早年出家，於園城寺、奈良修學顯密二教。後來宋，專研律學，歷十餘年歸日，建戒光寺，復再度來宋。後於太宰府建西林寺，於京都建東林寺，晚年專修念佛。日本正元元年示寂，世壽七十三。


meanings:
Rửa sạch phấn son. Thiền tông mượn từ này để chỉ cho phụng vị trong năm vị công huân của Động Sơn. Động Thượng Cổ Triệt, q. thượng (Vạn Tục 125, 358 hạ) ghi: »淨 洗 濃 粧 爲 阿 誰、 子 規 聲 裏 勸 人 歸。 – Tịnh tẩy nùng trang vi a thùy? Tử quy thinh lí khuyến nhân quy. – Phấn son rửa sạch là ai? Đỗ quyên khắc khoải gọi người về quê«.


meanings:
(1612-1672) Thiền tăng đời Thanh, họ Trang, tự Nguyên Khiết, hiệu Mục Đường, người đời gọi là »Nguyên Khiết Tịnh Oánh Thiền sư«, người xứ Giang Đô (nay thuộc Giang Tô) Trung Quốc. Xuất gia năm 20 tuổi, qua năm sau sư đến viện Báo Ân ở Hàng Châu ra mắt Thuỵ Bạch Minh Tuyết. Năm 24 tuổi, sư theo ngài Minh Tuyết dời sang chùa Quốc Thanh ở Thiên Thai, thụ giới cụ túc, rồi được ấn khả nối pháp ngài, thuộc tông Tào Động. Năm 1653, sư trụ chùa A-nậu rồi kế tiếp trụ các chùa: Thượng Phương, Long Hoa, Thê Linh, Vô Trụ, Từ Vân, Vân Môn Hiển Khánh. Thiên Thai Hộ Quốc. Tác phẩm: Nguyên Khiết Oánh Thiền sư ngữ lục 10 quyển.


meanings:
Hiệu của thiền tăng Huệ Đồng, sống vào đời Ngũ Đại, do Nam Đường Hậu chủ ban cho. X: Huệ Đồng.


meanings:
① X: Sùng Tín. ② Hiệu của thiền tăng Đạo Trăn, đời Tống.


meanings:
4709藥師如來之淨土。又作淨琉璃世界，或稱藥師淨土。蓋此世界以琉璃為地，或以此世界及其教主本身皆清淨如琉璃，故有此稱。藥師琉璃光如來本願功德經（大一四‧四○五上）：「東方去此過十殑伽沙等佛土，有世界名淨琉璃，佛號藥師琉璃光如來，應正等覺明行圓滿。」同經十二大願中之第二大願（大一四‧四○五上）：「願我來世得菩提時，身如琉璃，內外明徹，淨無瑕穢，光明廣大，功德巍巍。」隋代達摩笈多譯藥師如來本願經載，彼佛國土無女人形，離諸欲惡及一切惡道苦聲，以琉璃為地，城闕、柱樑、斗栱，周匝羅網，皆以七寶所成，如極樂國，國中有日光及月光二菩薩為最上首。　藥師如來之信仰，盛行於劉宋以後，藥師淨土之變相亦隨之造立。敦煌千佛洞出土之古寫經中，藥師淨土之變相，中央為佛，左右配二菩薩，其前有奏樂舞踊之七聖眾，正面中央立四圓柱為門，圖後方左右各畫一宮殿，此或即六朝之作品。英國史坦因所發現之數種變相，其中第三十六圖（The Thousand Buddhas 之編號）為彩色絹本，長約一點二八公尺，或係繪於唐宋之際。〔藥師琉璃光七佛本願功德經卷上、灌頂經卷十二〕


meanings:
Thiền tăng đời Minh, họ Thái, tự Cổ Cầm, người Kiến Ninh(nay thuộc Phúc Kiến) Trung Quốc. Sư nối pháp thiền sư Thọ Đường Tùng, làm truyền nhân Tâm Tế, trụ chùa Thuỵ Nham.


meanings:
(1600-1658) Thiền tăng sống vào cuối đời Minh, đầu đời Thanh, họ Chu, hiệu Phiên Quang, người đời gọi sư là »Phiên Quang Tịnh Xán Thiền sư«, người xứ Kim Lăng (nay là Nam Kinh) Trung Quốc. Lúc trẻ làm đạo sĩ, sau chuyển hướng theo Phật, xuất gia, đến tham học nơi ngài Thuỵ Bạch Minh Tuyết. Một hôm chợt nghe tiếng trái cây rơi xuống mái ngói, sư liền ngộ, được ngài ấn khả cho nối pháp, thuộc tông Tào Động. Năm 1646, sư kế tục trụ Biện Sơn. Về già, trụ trì chùa Kim Sơn, Tô Châu, sau đó làm vị Trụ trì đời thứ 5 của chùa Hoa Lâm. Đệ tử nối pháp sư hơn 20 người.


meanings:
(? – 1660) Thiền tăng đời Thanh, họ Lữ, người đời gọi sư là »Tam Tật Tịnh Phủ Thiền Sư; người Thiệu Hưng (nay thuộc Chiết Giang) Trung Quốc. Sư nối pháp thiền sư Tam Tuyên Minh Vu, làm truyền nhân tông Tào Động, trụ chùa Thanh Lương ở Ngô Hưng (nay là Hồ Châu, Chiết Giang).


meanings:
pure eye, or pure vision of the Buddha which sees through phenomena


meanings:
(1121-1193) Thiền tăng đời Lí, thuộc dòng Tì-ni-đa-lưu-chi, đời thứ17, nối pháp Thiền sư Đạo Lâm. Sư họ Phí tên Hoàn, quê ở làng Cổ Giao, quận Long Biên, miền Bắc Việt Nam. Lúc đầu, sư cùng bạn đồng học là Tịnh Không thờ Thiền sư Đạo Lâm chùa Long Vân làm thầy. Hàng ngày hai người cùng dùi mài nghiên cứu đạt đến huyền chỉ Thiền tông. Đạo Lâm biết sư là pháp khí, ban cho pháp hiệu là Tịnh Thiền và ấn chứng rằng: Tịnh là trí tịnh tròn mầu, Thiền là tâm thiền lặng lẽ. Và sư nối pháp ngài. Đạo Lâm qua đời, sư mới dạo khắp các thiền hội, tìm bạn đạo và học hỏi thêm. Đạo duyên thuần thục, sư về quê nhà trùng tu ngôi chùa Long Hoa rồi trụ trì tại đây. Văn bia nơi tháp sư: »Sư sinh đồng thời họ lí trị đời, sáu độ đâu quên, tứ hoằng nào bỏ. Chỗ uống trà là chỗ thập phương thí chủ dồn về, khi chống tích bốn bộ học đồ quy tụ. Thần thông khó lường, huyền dụng khôn xét, tự chẳng đến trường Phật giác thì đâu thể nêu cao thắng nghiệp. Thực là vầng trăng báu trong bầu trời, là hoa pháp của linh hồn xóm làng…« Theo: Thiền Sư Việt Nam của HT. Thanh Từ.


meanings:
4712淨，梵語 śuddha 或 śubha，即清淨、清白淨潔；穢，梵語 aśuddha 或 aśubha，即不淨、污穢不淨。諸法有清淨與污穢之別。然就大乘佛教思想之極致而言，一切諸法無有固定不變之實性，在淨中無淨之實性，在穢中無穢之實性，兩者皆屬因緣性，為空性平等，皆歸入圓滿之佛法真如，故稱不二。〔維摩經入不二法門品、中論卷四觀顛倒品〕


meanings:
(1091-1170) Thiền tăng đời Lí, thuộc dòng Vô Ngôn Thông đời thứ 10, nối pháp Thiền sư Đạo Huệ. Sư họ Ngô, quê ở Phúc Xuyên (tức huyện Thuận Thành, tỉnh Hà Bắc, Việt Nam ngày nay). Ban đầu đến viện Sùng Phúc trong bản châu xuất gia và thụ giới cụ túc. Năm 30 tuổi, sư đi hành cước phương Nam đến chùa Khai Quốc, phủ Thiên Đức dừng lại trụ trì. Khoảng 5, 6 năm sư chuyên tu hạnh đầu đà. Ngoài bữa mè, bữa mạch hàng ngày, sư ngồi hoài không ngủ. Mỗi khi sư nhập định đến nhiều ngày mới xuất. Sau đó, sư đến tham vấn Thiền sư Đạo Huệ ở núi Tiên Du, sư hỏi ngài rằng: »Nơi này có tông chỉ Thiền tông chăng? Đạo Huệ đáp: Nơi đây tông chỉ chẳng phải không, nhưng Xà-lê làm sao đảm nhận? Sư suy nghĩ trả lời. Đạo Huệ nạt: Ngay trước mặt đã vuột qua rồi!« Sư liền lãnh hội yếu chỉ và ở lại đây hầu hạ thầy 3 năm, nối pháp Đạo Huệ, thuộc đời thứ 10, dòng Vô Ngôn Thông. Kệ dạy chúng: »上 無 片 瓦 遮、 下 無 卓 錘 地。 或 易 服 直 詣、 或 策 杖 而 至。 轉 動 觸 處 間、 似 龍 躍 吞 餌。 – Thượng vô phiến ngoã giá, hạ vô trác chùy địa. Hoặc dịch phục trực nghệ, hoặc sách trượng nhi chí. Chuyển động xúc xứ gian, tợ long dước thôn nhĩ. – Trên không miếng ngói che, dưới không đất cắm dùi. Hoặc đổi áo thẳng đến, hoặc xách trượng mà đi. Khoảng chuyển động xúc chạm, tợ rồng vẫy đớp mồi«. Theo: Thiền Sư Việt Nam của HT. Thanh Từ.


meanings:
Thiền tăng đời Thanh, họ Lưu, hiệu Vị Trung, người xứ Lô Lăng (nay là huyện Cát An tỉnh Giang Tây) Trung Quốc. Ban đầu, sư đến Biện Sơn tham vấn Thuỵ Bạch Minh Tuyết, chẳng khế hợp. Sư trở về làng, chợt thấy chim bay mỏ ngậm quả lê làm rơi xuống đất, hoát nhiên có ngộ. Sư còn đến núi Bảo Thọ tham vấn Thạch Vũ Minh Phương, trình bày chỗ ngộ của mình với ngài, được ấn khả, nối pháp ngài, thuộc tông Tào Động. Năm 1641, do ưa thích vẻ đẹp u nhã của non nước Chiết Giang nên khi ra hoằng pháp sư trụ chùa Bạch Nham ở Tiền Đường; trong khoảng vài năm nơi đây trở thành một đại tòng lâm. Năm 1667, sư soạn »Pháp Môn Sừ Quỹ«. Năm 1672, sư soạn »Tổ Đăng Đại Thống« để tu chính các sai lầm về hệ thống truyền thừa của chư Tổ. Khi 2 quyển sách này ra đời, danh tiếng của sư truyền khắp thiên hạ, thiền tăng bốn phương tìm đến. Sư ở chùa Bạch Nham khai đường thuyết pháp 30 năm, hoằng dương thiền phong, giáo hoá được rất nhiều kẻ mê lầm. Sư truyền pháp cho Hương Mộc Trí Đàn rồi tịch. Tác phẩm: Nhân Thiền Nhãn Mục Khảo 1 quyển, Tụng Cổ Trích Châu 1 quyển, Tông Môn Niêm Cổ Vựng tập 45 quyển.


meanings:
(1591-1647) Thiền tăng sống vào cuối đời Minh đầu đời Thanh, họ Lí, người đời gọi là »Cô Nhai Tịnh Thông Thiền sư«, người xứ Đức An (nay thuộc tỉnh Giang Tây) Trung Quốc. Sư tham vấn ngài Thuỵ Bạch Minh Tuyết được ngộ, nối pháp ngài, thuộc tông Tào Động. Sư có phong thái trang nghiêm, từ tâm tiếp vật. Ban đầu sư trụ Lô Sơn, suốt 18 năm chân không bước ra khỏi cổng chùa, hoằng dương thiền phong bằng hết sức mình. Về sau, sư trụ chùa Tân Xương Động Sơn ở Thuỵ Châu (nay là huyện Cao An, tỉnh Giang Tây).


meanings:
(term) pure material existence (rūpa prasāda)


meanings:
Tháp nằm phía tây sơn môn, chùa Hội Thiện, cách trung tâm huyện Đăng Phong, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc 6km về phía tây bắc. Thiền sư Tịnh Tạng tịch tại chùa Hội Thiện vào niên hiệu Thiên Bảo thứ 5 (746) đời Đường, xây tháp bên phải chùa. Tháp gạch hình bát giác, một tầng mái chồng, cao 9m. Nền tháp, thân tháp, đỉnh tháp đại thể đều chiếm 1/3. Cửa tháp hình cuốn tò vò, trong cửa xây thất ở giữa hình bát giác. Các mặt thân tháp đều có xây những cửa giả, phần điêu khắc cơ hồ phỏng theo kiểu kết cấu gỗ, đều là thủ pháp đời Đường, là hiện vật tư liệu cung cấp cho việc nghiên cứu nghệ thuật kiến trúc kết cấu gỗ đời Đường. Tháp đời Đường phần lớn hình vuông, hình bát giác rất ít. Tháp này là tháp hình bát giác có sớm nhất hiện còn ở Trung Quốc.


meanings:
4697請參閱 優婆夷淨行法門經 請參閱 菩薩本業經清淨之衣。<一>受布施之衣。蓋比丘自己耕作製衣料，或賴販賣利益作衣，都為律所禁止；由施主施捨之衣，則不犯此罪，故稱淨衣。〔大比丘三千威儀卷上〕　<二>行密教修法時所著之法衣，各依修法之不同而異其色。　<三>精進潔齋所使用之衣。


meanings:
Còn gọi: Xích loã loã, Xích sái sái. Sạch trọi trơn. Chỉ cho buông bỏ mọi việc, thân tâm tự tại, thiên chân sáng chói, không còn mảy may tình trần. Cũng chính là nghĩa: Toàn chân lộ hiện, thoát thể hiện thành, hiện thành công án. Tắc 31, Thung Dung lục (Đại 48, 248 thượng) ghi: »一 道 神 光 （上 柱 天、 下 柱 地）、 初 不 覆 藏 （淨 裸 裸、 赤 灑 灑）； 超 見 緣 也、 是 而 無 是。 – Một luồng ánh sáng linh diệu (Trên chống trời, dưới chỏi đất) Đầu tiên không che đậy (sạch trọi trơn, trần trùng trục), vượt khỏi cái thấy tầm thường, phải mà chẳng phải«.


meanings:
(?-1785) Thiền tăng đời Lê trung hưng, huý Tính Ban, hiệu là Mộc Y Sơn Ông, thường được gọi là »Ông Núi« hay »Ông Núi mặc áo vỏ cây« (Mộc Y Sơn Ông), tên là Lê Ban, người Trung Hoa. Năm Nhâm Ngọ (1702) thời chúa Nguyễn Phúc Chu, sư đến núi Linh Phong ở vùng biển Phương Phi, Phương Thái, huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định, lập am tranh tu hành, đặt tên chùa là Dũng Tuyền. Năm Quý Sửu (1733), chúa Nguyễn Phúc Trú (1726-1738) nghe danh, quý trọng sư là một thiền sư chân chính nên ra lệnh xây cất chùa Dũng Tuyền lại thành một ngôi chùa lớn, đặt tên chùa là »Linh Phong Thiền Tự«, lại ban cho tấm hoành có viết bốn chữ như trên và ban cho câu đối, ban cho sư hiệu »Tịnh Giác Thiện Trì Đại Lão Thiền sư«. Năm Tân Dậu (1741), chúa Võ Vương Nguyễn Phúc Khoát sắc triệu sư về đô thành Phú Xuân tham vấn Phật Pháp rồi ban cho sư ca-sa có móc vàng, vòng ngọc. Sư thị tịch vào thời Tây Sơn, đồ chúng lập tháp thờ ở bên phải chùa Linh Phong. Theo: LSPGĐT của Nguyễn Hiền Đức.


meanings:
Thiền của Giáo môn, gồm 3 loại: Chỉ, Quán và Thiền. ① Sa-ma-tha (Chỉ): Bồ Tát tu pháp cực tịnh, do sức tịnh được dứt hẳn phiền não, thành tựu rốt ráo nên chẳng rời chỗ liền vào Niết-bàn. ② Tam-ma-bát đề (Quán): Bồ Tát tu pháp-quán như huyễn, dùng sức Phật tính biến hoá thế giới và đủ thứ tác dụng để thực hành diệu hạnh trong sạch của Bồ Tát, nơi pháp tổng trì chẳng lạc mất tịnh niệm và tịnh huệ. ③ Thiền-na (Thiền): Bồ Tát chuyên diệt các huyễn, chẳng cần tác dụng mà tự dứt phiền não. Khi phiền não dứt sạch, liền chứng thật tướng. Theo: Kinh Viên Giác.


vietnamese:
tịnh giải thoát thân tác chứng cụ túc trụ <pttđ>


vietnamese:
tịnh giải thoát thân tác chứng cụ túc trụ giải thoát <pttđ>


meanings:
(1610-1673) Thiền tăng đời Thanh, họ Vương, hiệu Thả Chuyết, người đời gọi là »Vân Tông Tịnh Nột Thiền sư«, người An Nhân, Hành Châu (Hồ Nam) Trung Quốc. Thuở nhỏ cha mẹ đều mất, vào chùa thấy tượng Phật mà cảm ngộ xuất gia. Năm 26 tuổi sư thụ giới cụ túc tại núi Kinh Tử thuộc Hành Sơn. Lại đến Tịnh Sơn Hồ Châu (Chiết Giang) tham kiến Thuỵ Bạch Minh Tuyết, ngay dưới lời sư được tỏ ngộ, nối pháp làm truyền nhân tông Tào Động. Ban đầu khai pháp ở núi Đại Nghĩa, sau đáp ứng lời thỉnh của tăng chúng, sư trụ trì Tịnh Sơn. Tác phẩm: Bảo Cảnh Tam Muội Nguyên Tông Biện Mậu Thuyết 1 quyển.


meanings:
Của cải vật chất của thí chủ cúng vào chùa. Động Sơn ngữ lục ghi: »有 宮 人 設 齋 施 淨 財、 請 師 看 轉 大 藏 經。 – Có một vị quan thiết trai, bố thí tịnh tài, thỉnh sư tụng Đại Tạng kinh«.


vietnamese:
tịnh trừ tội cái ngô lạc phật pháp kinh <đpb>


vietnamese:
tịnh trừ tội cái ngô nhạc phật pháp kinh <pqđtđ>


meanings:
Còn gọi: Thanh đầu, Trì đầu. Trong thiền lâm, đây là chức vụ quét dọn nhà vệ sinh. Người làm nhiệm vụ này là do tự nguyện. Nếu không có người phát tâm, thì mỗi người trong chúng theo giới lạp mà tuần tự làm việc này. Điều Lệ Chức Tạp Vụ, chương Lưỡng Tự trong Sắc Tu Bách Trượng Thanh Quy (Đại 48, 1133 thượng) ghi: »淨 頭、 掃 地 裝 香、 換 籌 洗 廁、 燒 湯 添 水、 須 是 及 時。– Tịnh đầu quét dọn, khử uế, chùi rửa nhà vệ sinh, thêm nước nóng hoặc pha nước lạnh; cần phải làm cho đúng lúc«.


meanings:
4707淨飯，梵名 Śuddhodana，巴利名 Suddhodana，音譯首圖馱那、輸頭檀那、閱頭檀、悅頭檀。又作白淨王、真淨王。中印度迦毘羅（梵 Kapilavastu）之城主。佛陀之生父。其子難陀、孫羅睺羅皆為佛陀之弟子。據起世經卷十載，淨飯王為師子頰王（梵 Siṃhahanu）之長子。巴利文大史（Mahāvaṃsa, ii）及梵文大事（Mahāvāstu, ii）以摩耶（巴 Māyā）及摩訶波闍波提（巴 Mahāpajāpatī）為王之妃。佛陀即摩耶所生。王晚年孤寂，後亦虔誠歸依佛陀，成為佛陀及其弟子之外護者。七十六歲（一說九十七歲）逝世。淨飯王般涅槃經載，佛於王臨終之際，歸迦毘羅城，厚表孝意。又雜寶藏經卷一王子以肉濟父母緣、大方便佛報恩經卷一孝養品等均載有王之過去本生。〔佛本行集經卷五賢劫王種品、眾許摩訶帝經卷二、太子瑞應本起經卷上〕


meanings:
"son of King Suddhodhana"--Śākyamuni Buddha


vietnamese:
tịnh phạn vương bát niết bàn kinh <pqđtđ>


meanings:
① Trải qua, vượt qua, như lăng sơn 淩山 qua núi.


meanings:
① Lằn sóng. ||② Vướng vít, dắt dây, như luân tư dĩ phô 淪胥以鋪 (Thi kinh 詩經) nói kẻ vô tội cũng vướng vít tội vạ. ||③ Mất, như có tài mà bị dìm ở chỗ hèn kém mãi gọi là trầm luân 沉淪 (chìm đắm), văn tự sách vở ngày nát dần đi gọi là luân vong 淪亡 hay luân thế 淪替, v.v. ||④ Hồn luân 渾淪 đông đặc, như hồn luân nguyên khí 渾淪元氣 nguyên khí còn nguyên vẹn. ||⑤ Luân lạc 淪落 lưu lạc.


meanings:
① Chìm: 沉淪 Trầm luân; 淪于海底 Chìm xuống đáy biển; ② Sa vào, thất thủ, mất. 【淪亡】luân vong [lúnwáng] (Nước nhà) sa vào cảnh diệt vong; ③ (văn) Lằn sóng; ④ (văn) Vướng vít.


meanings:
① Quá, phàm cái gì quá lắm đều gọi là dâm, như dâm vũ 淫雨 mưa dầm, dâm hình 淫刑 hình phạt ác quá, v.v. ||② Ðộng, mê hoặc, như phú quý bất năng dâm 富貴不能淫 (Mạnh Tử 孟子) giàu sang không làm động nổi lòng. ||③ Tà, như dâm bằng 淫朋 bạn bất chính, dâm từ 淫祠 đền thờ dâm thần. ||④ Dâm dục trai gái giao tiếp vô lễ gọi là dâm, như dâm đãng 淫蕩, dâm loạn 淫亂, v.v. ||⑤ Sao đi lạc lối thường.


meanings:
① Quá, quá nhiều. 【淫威】dâm uy [yínwei] Lạm dụng uy quyền; ② Bừa bãi, phóng đãng: 驕奢淫逸 Hoang dâm xa xỉ; ③ Dâm đãng, dâm loạn, dâm dật: 姦淫 Tà dâm; ④ (văn) Tẩm ướt; ⑤ (văn) Dừng lại, ở lại: 歸來歸來，不可久淫些！ Về thôi, về thôi, không thể ở lại lâu (Sở từ: Chiêu hồn); ⑥ (văn) Mê hoặc, say đắm: 富貴不能淫 Giàu sang không nên say đắm (để cho tiền của và địa vị làm mê hoặc) (Mạnh tử); ⑦ Tà ác: 淫朋 Bạn bè bất chính; 淫道必塞 Phong khí tà ác ắt phải lấp đi (Thương Quân thư); ⑧ (văn) Sao đi lạc.


meanings:
（梵 abrahma-carya-virati，巴 abrahma-cariyā veramanī，藏 mi-tshaṅs-par spyod-paspoṅ-ba）四波羅夷之一。十重禁之一。又以‘不淫即戒’之意稱不淫戒。《有部毗奈耶》卷一說，佛成道十二年中，諸弟子無有過失，未生瘡■，至第十三年，蘇陣那始犯淫，佛因之制定淫戒。此戒即爲佛教教團中之最初制禁。小乘家列此戒爲四波羅夷之第一，以‘淫、盜、殺、妄’爲次第，但《梵網》等大戒以慈悲爲先，故列置第三，以‘殺、盜、淫、妄’爲次第。《大智度論》卷四十六雲（大正25·395c）︰‘淫欲雖不惱衆生，心系縛故爲大罪。以是故戒律中淫欲爲初。’<#>此戒因七衆有別，其結罪之相亦不同。在家優婆塞、優婆夷，唯于非夫妻間禁行不淨行。及雖爲夫妻，但若于非時、非處、非量、非支間行之，亦屬犯戒。此名爲邪淫戒。出家五衆雖所受皆爲不淫戒，然其中沙彌、沙彌尼、式叉摩那三衆，雖犯戒亦不結波羅夷。即名爲滅擯惡作罪，剝其袈裟，擯出寺門。比丘、比丘尼二衆爲大僧，故若犯戒則結波羅夷罪，不許與之共住、同一羯磨、同一說戒。《四分律》卷一雲（大正22·571c）︰‘譬如斷人頭，不可複起，比丘亦複如是，犯此法者不復成比丘，故名波羅夷。’<#>關于此戒之犯相，不論對象爲人、非人或畜生，又不論是小便道、大便道或口中，凡行而有受樂之意皆結根本罪。即使于睡眠中，受他人逼迫而犯戒，若于初中後時有受樂心，亦皆得根本罪。若于初中後時無所覺知則不爲犯戒。詳言之，若具足八種因緣，方結成波羅夷罪。<#>又，若依《瑜伽師地論》卷四十一所說，在家菩薩有時可開之，其文雲（大正30·517c）︰<#>‘菩薩處在居家，見有母邑現無系屬，習淫欲法，繼心菩薩，求非梵行。菩薩見已，作意思惟，勿令心恚，多生非福。若隨其欲，便得自在，方便安處令種善根，亦當令其舍不善業。住慈湣心，行非梵行，雖習如是穢染之法，而無所犯，多生功德。’<#>然此僅系居家得位菩薩度化衆生之權宜方便，故勉開許之。至于出家菩薩爲護聲聞，令聖所教誡不爲壞滅，故不可行一切非梵行。如有所犯，務必離開寺院僧團。<#>此外，《大般涅槃經》卷三十一說，于壁障外遙聞女人瓔珞環釧種種諸聲，心生愛著，如此已是成就欲法，毀破淨戒。這種嚴格規定，是該經的特殊寓意，與諸部廣律所說不盡相同。<#>◎附︰印順〈淫欲是障道法〉（摘錄自《華雨集》五）<#>(一)淫欲不是生死根本。但在現實人間，淫欲‘是障道法’。這是我從佛法得來的見解。世間是苦，‘苦’體是每一衆生（依五蘊、六處和合而有的）自體。何以有此生死苦果？‘集’起生死的是愛，愛的內容爲︰‘後有愛，貪喜俱行，彼彼喜樂。’佛曾深感衆生的難以教化，問題爲每一衆生，有‘愛阿賴耶，樂阿賴耶，欣阿賴耶，喜阿賴耶’──深藏的愛著窟宅。以上，是佛法根本，阿含及廣律所說。衆生生死不已，原因是煩惱，煩惱是無量數的，可分二類︰(1)‘分別生’的︰主要是人類文明發達所引起的，文明越進步，煩惱越多。這在現實人間，是嚴重的，可以造成最大的惡業；但斷除了，還是在生死中。(2)‘俱生’的︰其中一分，是一切衆生所同有的，一切衆生所必有的。這雖是微細的，不妨得人天善果，但却是最爲難斷的。如末那相應的四種煩惱，‘我痴、我見、我慢、我愛’（一切都加一‘我’字）。佛法以愛爲集諦；經說︰‘愛莫過于己’，這是有意識或無意識中所必有的，所以說︰自我愛爲生死根本。以自殺殉情來表示是淫欲而不是自我愛，這是不知愛的內容。從自我愛而延擴起來，經說三愛︰‘欲愛、有愛、無有愛’。欲愛是物欲（淫欲在內）的愛著；有愛是自體存在的愛著；無有愛是否定自己、超越自己（自殺，愛著涅槃解脫等）的愛著。如‘殺身成仁’、‘捨生取義’，如沒有尊重自己（人格道德）的一念，能爲仁義而死嗎？（中略）<#>(二)解脫生死，重在斷除煩惱。欲界人類，如淫念與淫事多，不論什麽法門，都是不可能解脫的，所以說‘淫欲障道’。在某一期間（長短不定，依根性及精進程度而不同）暫斷淫欲，精進修行，止觀相應，引發無我淨慧，就能斷我見而得初果。證果後，在家弟子如爲事業與淫欲所累，就不能進修得二果。得二果的也是這樣，所以初果、二果的在家聖者，依然能生男育女。如離欲界煩惱，進得三果，那在家也不再有淫念了。如得四果，雖然年富力壯，女性不再有月經（身體健康正常）；男性也不會夢遺不淨。出家的可得四果，在家可得三果。在家而得四果，那就不是當下涅槃，就一定出家了。但有的部派說︰阿羅漢也有在家而不出家的。三果聖者如死後生天，那是沒有淫欲的色界；但凡夫依禪定力，也能生色界，所以沒有淫欲，幷不等于斷除生死根本。欲能障道而不是生死根本，這是我對佛法的理解。<#>(三)生在人間，維持個體生命的，是飲食；延續種族生命的，是淫欲。古人說︰‘食色性也’，性是出于本能的。一般人的飲食或行淫，是不離煩惱的。如恰當──適合個體的正常需要，適合當時社會的正常制度，這不能說是罪惡，不會因此而生天、墮地獄，也不會因此而流轉生死（不感總報）。煩惱有二類︰一是惡（不善）的，一是無記（不可說是惡是善）的。無記的雖然微細，到底是不清淨的，所以名爲有覆無記。本能的自我愛，也屬于此。引起淫欲的欲愛，與嗔、疑等不同。人及大多數畜生（鳥獸蟲魚等），淫欲是本能的。到一定時期，生理變化而自然發現。凡屬本能的，不能說是善是惡。如食草的牛、羊等，不能說有‘不殺生’的美德；蜘蛛結網捕蟲而食等，也不能說是專造‘殺生’的惡業。如煩惱依本能而起，率性而動，無記所攝。所以在世間法中，飲食男女是正常的，否則人類都要下地獄了。衆生以自我（我是‘主宰’義）愛爲中心。欲界人類的欲愛──愛著、占有的‘物欲’非常强，貪心熾盛。食，發展爲經濟的爭奪；淫欲也一樣，每逾越正常。食色性也，而食色成爲人與人間永不解决的困擾（苦，幷不限于貪色）。人類的知識進步，依自我（主宰）愛而來的占有欲，人是不可能沒有的，于是有家庭、國家、國際（到現在，還沒有形成有效的秩序），這是容許私欲而又加以限制。從容許說，是保障私有，所以要保障私有，正因私有欲出于人性，不可能沒有的。但過于縱容私有，又會造成另一型態的困難，如自由經濟制的周期性衰退。私有、占有，可說有正常的一面，但從佛法（出世法）來說，源于人性而來的私有、占有，世間是不可能有徹底的解决。從個人（在世間）來說，衣食等經濟事項，如能少欲知足，是容易解决的（當然不是徹底的解决），而淫事有關雙方，不能專憑自己意志來决定。如漠視對方，會增添家庭的糾紛困擾，比衣食問題是更難解决的。所以佛制出家，以不畜私産爲原則，而淫欲則完全禁止。總之，根源于自我愛而來的私有占有，世間是永不能解决的。（中略）<#>佛制出家的完全禁止淫欲，如不能安心于佛法喜悅之中，即使持戒謹嚴，不敢違犯，內心矛盾，也不過人天功德，不能趣向聖道解脫的。真正的‘梵行已立’，是無漏聖道的成就。<#>［參考資料］　《摩呵僧祇律》卷一；《十誦律》卷一；《有部毗奈耶》卷二；《菩薩戒經義疏》卷下；《梵網經菩薩戒本疏》卷三；《四分律行事鈔》卷中之一。<#>


meanings:
① Tôi, rèn đồ sắt còn đang đỏ đem bỏ vào nước cho cứng ngay gọi là thối. ||② Nhuộm. ||③ Phạm.


meanings:
① Tôi, rèn. 【淬火】 tôi hoả [cuìhuô] Tôi sắt; ② (văn) Ngâm, nhúng nước; ③ (văn) Nhuộm; ④ Phạm.


meanings:
Sông Hoài (bắt nguồn từ tỉnh Hà Nam, qua tỉnh An Huy chảy vào tỉnh Giang Tô): 治淮工程 Công trình trị thuỷ sông Hoài.


meanings:
Hiệu của Thiền tăng Nguyên Triệu đời Tống. X. Nguyên Triệu.


meanings:
profound, deep, unfathomable--especially in reference to a teaching


meanings:
① Bề sâu, như thâm nhược can xích 深若干尺 sâu ngần ấy thước. ||② Cách xa, từ ngoài vào trong hiểm hóc khó đi đều gọi là thâm, như thâm sơn 深山 núi thẳm, thâm lâm 深林 rừng sâu, thâm cung 深宮 cung thẳm, v.v. ||③ Sâu kín, như thâm trầm 深沉 ý tứ kín đáo khó lường, thâm áo 深奧 nghĩa lí súc tích sâu xa. ||④ Lâu dài, như xuân thâm 春深 ngày xuân còn dài, dạ thâm 夜深 đêm trường. Phàm cái gì có công phu súc tích lâu đều gọi thâm. ||⑤ Tiến thủ, như thâm nhập 深入 vào cõi đã thâm, thâm tháo 深造 tới cõi thâm thuý, v.v. Phàm cái gì suy cho đến kì cùng đều gọi là thâm. ||⑥ Bắt bẻ nghiêm ngặt, như thâm văn chu nạp 深文周納 lấy cái nghĩa phép luật sâu sắc mà buộc tội người. ||⑦ Tệ lắm, thâm ố 深惡 ghét lắm, thâm hiếu 深好 thích lắm, v.v.


meanings:
① Sâu, bề sâu: 深水港 Cảng nước sâu; 這條河很深 Con sông này sâu lắm; 深山 Núi sâu; 了解不深 Hiểu không sâu; 淵深而魚生之 Vực có sâu thì cá mới sinh ra ở đó (Sử kí); ② Mực sâu của nước: 這口井五米深 Giếng này sâu 5 mét; ③ Lâu dài: 年深日久 Tháng rộng ngày dài; ④ (Mức độ) sâu sắc, rất, lắm: 交情很深 Tình cảm sâu sắc; 深惡 Ghét lắm; 深好 T°­hích lắm; 夫人深親信我 Phu nhân rất thân tín với tôi (Sử kí: Hoài Âm hầu liệt truyện); ⑤ Thẫm, (màu) đậm: 深紅 Đỏ thẫm; 顏色太深 Màu sắc thẫm quá.


meanings:
(term) deep or profound teaching (saṃdhi)


meanings:
(905-965) Thiền tăng đời Ngũ Đại, họ Khổng, người Hoài Tập, Quảng Đông, Trung Quốc. Sư nối pháp thiền sư Văn Yển, thuộc tông Vân Môn đời thứ 2, trụ trì Từ Vân Sơn Tự ở Liên Châu (tại huyện Liên, Quảng Đông).


meanings:
→ phụng tiên thâm thiền sư 奉先深禪師; → quang hiếu thâm thiền sư 光孝深禪師; → từ vân thâm thiền sư 慈雲深禪師


meanings:
① Thuần, trong sạch, mộc mạc. Như phong tục tốt gọi là thuần phong 淳風, người đức hạnh gọi là thuần tuý 淳粹, v.v. ||② Một cặp xe binh. ||③ Tưới, thấm.


meanings:
(văn) ① Thật thà, chất phác, trong sạch, mộc mạc, thuần.【淳樸】thuần phác [chún pư] Chân thật, chất phác. Cg. 純樸 [chúnpư]; ② Tưới, thấm; ③ Một cặp xe binh (thời xưa); ④【淳于】Thuần Vu [Chúnyú] (Họ) Thuần Vu.


meanings:
① Cái vực. ||② Sâu, như học vấn sâu rộng gọi là uyên thâm 淵深 hay uyên bác 淵博, v.v.


meanings:
① Vực sâu, chỗ nước sâu: 天淵之別 Khác nhau một trời một vực; 淵深而魚生之 Vực sâu nên cá mới sinh ra ở đó (Sử kí); ② Sâu: 淵泉 Suối sâu; ③ [Yuan] (Họ) Uyên.


meanings:
Sông Lai; ② Tên huyện: 淶水 Huyện Lai Thuỷ (ở tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc).


meanings:
① Hỗn tạp, làm gian dối khiến cho người khó phân biệt được gọi là tệ hỗn 弊混. ||② Hỗn độn 混沌 lúc trời đất chưa phân rành mạch gọi là hỗn độn. ||③ Một âm là cổn. Cuồn cuộn, như nguyên toàn cổn cổn 源泉混混 suối chảy cuồn cuộn.


meanings:
① Trà trộn, trộn, hỗn tạp: 不讓壞人混進來 Không cho kẻ xấu trà trộn vào đây; 麵粉混糖 Bột mì trộn với đường; ② Sống cẩu thả, sống bừa bãi: 不要再混日子了 Không nên sống cẩu thả qua ngày tháng nữa; 不要混一天算一天 Không nên sống bừa bãi được ngày nào hay ngày ấy; ③ Ẩu, ẩu tả, bậy bạ, bừa bãi: 混出主意 Góp ý ẩu tả, nói ẩu, nói bừa. Xem 混 [hún].


meanings:
(person) national Teacher Qingliang, Chinese Chan monk


vietnamese:
thanh tịnh pháp thân tì lô già na tâm địa pháp môn thành tựu nhất thiết đà la ni tam chủng tất địa <cm>

meanings:
(title) Accomplishing All Dhāraṇīs and the Three Siddhis through the Dharma-Gate of the Mental Ground of Vairocana, the Pure Dharma-Body


meanings:
meditation on perfect purity in the termination of all delusion and distress and the obtaining of perfect enlightenment


vietnamese:
thanh tịnh liên hoa minh vương ương câu xả <cm>


meanings:
① Ngâm nước. ||② Ðể lâu, như yêm lưu 淹留 ngâm mãi, yêm trệ 淹滯 đọng mãi, v.v. ||③ Sâu, như yêm thông 淹通 thông hiểu sâu xa. ||④ Một âm là yểm. Mất.


meanings:
① Ngâm nước, ngập: 莊稼被淹了 Mùa màng bị ngập rồi; ② Rịn, thấm: 胳肢窩被汗淹得難受 Mồ hôi rịn ướt cả nách rất khó chịu; ③ (văn) Uyên bác, sâu rộng, tinh thâm: 淹通 Thông hiểu sâu xa.【淹博】 yêm bác [yanbó] (văn) Uyên bác, sâu rộng: 學問淹博 Học sâu biết rộng, học thức sâu rộng (uyên bác); ④ (văn) Để lâu, kéo dài: 淹留 Ngâm mãi; ⑤ (văn) Chìm đắm: 淹沉之樂 Niềm hoan lạc trầm mê (Mai Thừa: Thất phát).


meanings:
① Nông. ||② Cái gì không được tinh thâm đều gọi là thiển, như thiển cận 淺近 nông gần, phu thiển 膚淺 nông trở, đều nói về sự lí thấp hẹp nông nổicả. ||③ Mới, như giao thiển ngôn thâm 交淺言深 mới chơi đã can khuyên lời thâm thiết. ||④ Còn ít, còn kém, còn thiển, như học vấn từng trải đã lâu đã tinh gọi là thâm 深, mới vào còn non còn kém gọi là thiển 淺 cả. ||⑤ Một âm nữa tiên. Tiên tiên 淺淺 nước chảy ve ve.


meanings:
① Nông, cạn: 淺水塘 Cái ao nông; 水太淺 Nước cạn quá; ② Ngắn, chật, hẹp: 這個院子太淺了 Cái sân này hẹp quá; ③ Dễ, nông cạn: 這篇文章很淺 Bài này rất dễ; 淺顯的理論 Lí thuyết nông cạn; ④ Mới, chưa bao lâu, ít lâu: 工作的年限淺 Mới làm, làm việc chưa được bao lâu; 交淺言深 Mới quen nhau đã nói lời thâm thiết; ⑤ Nhạt, loãng: 顏色淺 Màu nhạt; 墨水太淺 Mực loãng quá.


meanings:
① Thêm: 再添幾台機器 Thêm vài cỗ máy nữa; 添設醫院 Xây thêm bệnh viện; ② (đph) Sinh: 她最近添了個女孩兒 Chị ta mới đây sinh cháu gái.


vietnamese:
thiêm phẩm diệu pháp liên hoa kinh <đpb>


vietnamese:
thiêm phẩm diệu pháp liên hoa kinh <pqđtđ>


meanings:
① Trong, nước không có chút cặn nào gọi là thanh. ||② Sạch, không thèm làm những sự không đáng làm gọi là thanh bạch 清白, là thanh tháo 清操, thanh tiết 清節, v.v. ||③ Sửa sang rành mạch, như thanh li 清釐, thanh lí 清理, v.v. ||④ Giản lược, như chánh giản hình thanh 政簡刑清 chánh trị hình phép giản dị. ||⑤ Không hư, như thái thanh 太清 chỗ trời không, chốn hư không có một vật gì. ||⑥ Kết liễu, như thanh ngật 清 sổ sách tính xong hết. ||⑦ Nhà Thanh. ||⑧ Lặng, như thanh dạ 清夜 đêm lặng.


meanings:
① Trong: 水清見底 Nước trong vắt; ② Sạch: 洗清污濁 Gột sạch những dơ bẩn; ③ Mát: 清風明月 Gió mát trăng thanh; ④ Liêm khiết, thanh liêm, trong sạch: 清官 Quan lại liêm khiết; ⑤ Rõ: 把話問清 Hỏi cho rõ; ⑥ Hết, xong: 把帳還清 Trả hết nợå; ⑦ Thanh lọc: 把壞份子清出去 Thanh lọc những phần tử xấu; ⑧ Lặng, thanh vắng: 清夜 Đêm vắng; ⑨ [Qing] Đời nhà Thanh (Trung Quốc, 1644—1911); ⑩ [Qing] (Họ) Thanh.


meanings:
(1300-1360) Thiền tăng đời Nguyên, họ Lưu, người xứ Tân An (Tuy Ninh, Giang Tô) Trung Quốc. Nối pháp Thiền sư Kính Sơn Hạnh Đoan, đời thứ 24 hệ Nam Nhạc. Trụ trì Nam Hoa thiền tự.


meanings:
(1090-1151) Thiền tăng đời Tống, họ Ung, tự Chân Hiết, người An Xương, Miên Châu, Trung Quốc. Sư nối pháp thiền sư Tổ Chiếu (Pháp Nhất), thuộc tông Tào Động đời thứ 10, trụ Trường Lô, Chân Châu (Nghi Trưng, Giang Tô). Thuỵ hiệu: Ngộ Không Thiền Sư. Có ngữ lục lưu hành ở đời.


meanings:
4665請參閱 華嚴玄談<一>位於山西五臺山中臺之清涼谷。北魏孝文帝（471～499）所創建。著「華嚴論」一○○卷之靈辨（477～522）曾來此祈求文殊菩薩之加持。武則天長安二年（702）大德感禪師奉敕來寺主持。開成四年（839），日本圓仁來寺參禮，於其入唐求法巡禮記中敘述頗詳；該書謂清涼寺乃五臺山最初建立之梵剎。然一般卻以中臺大浮寺為最初建立之寺院。現清涼寺已荒廢，僅存清涼石及千佛塔。　<二>位於南京市西清涼門內石頭山腰。又稱清涼報恩禪院。別稱興教寺、廣慧寺。唐中和四年（884）創建，初為休復（悟空）所居，其後清涼泰欽、欽山文邃亦住此。〔大明一統志卷六，金陵梵剎志卷十九〕　<三>位於江蘇常熟之虞山中，漢月法藏開山，明萬曆年間（1573～1615）創建，舊稱三峰禪院，康熙三十八年（1699）敕賜「三峰清涼禪寺」之匾額。　<四>位於臺灣臺中縣太平鄉。煮雲法師創建於民國七十二年（1983），為頗具規模之淨土宗道場。曾於七十四年創辦淨土專宗佛學院。　<五>位於日本京都市右京區嵯峨町。屬淨土宗，俗稱釋迦堂。本尊為釋迦像，乃奝然於宋時從我國請去。此釋迦如來立像及紙本著色融通念佛緣起二卷、釋迦堂緣起（清涼寺緣起）等，皆被指定為日本國寶。


meanings:
→ thanh phong thanh miễn thiền sư 青峰清勉禪師


meanings:
Thiền tăng đời Lê trung hưng, thuộc tông Tào Động, đời thứ 41. Sư hiệu Minh Nam, là người viết bài tựa cho sách Pháp Hoa Đề Cương của Thanh Đàm Minh Chính. Hai vị có lẽ có cùng một bản sư. Sau đây là bài kệ của sư tán dương sách Pháp Hoa Đề Cương: »Bích Thanh đàm xuất diệu liên hương, hoa mục chi tiêu tổng pháp cương. Minh Chính nhất thừa khai tố quảng, đạo trung tâm yếu thị hoằng dương. Quần phương hội ngộ viên tâm tịnh, chúng đẳng đế quan nhập lí trường. Thanh tịnh liên hoa quang pháp giới, Tì-lô tính hải diễn chân thường. – Hồ xanh trong biếc nảy sen thơm, kinh mục nêu bày nghĩa đại cương. Minh Chính nhất thừa đà quảng bá, đạo trung tâm yếu lại hoằng dương. Quần phương tỏ ngộ tâm viên tịnh, đại chúng đồng tham lí vĩnh trường. Thanh tịnh sen kia ngời pháp giới, tự tính Tì-lô khéo xiển dương«. Bài tựa sách Pháp Hoa Đề Cương được viết vào tháng 8 âm lịch năm 1820. Theo: Thiền Sư Việt Nam của HT. Thanh Từ.


meanings:
Núi ở thành phố Cát An, tỉnh Giang Tây, Trung Quốc, nằm cách trung tâm thành phố 15km về hướng đông nam. Từ xưa đến nay núi vẫn tốt đẹp mãi, được làm thắng cảnh du lịch. Các danh nhân như: Nhan Chân Khanh, Tô Đông Pha, Văn Thiên Tường đã từng đến núi này ngoạn cảnh. Thiền sư Hành Tư, Tổ hệ phái Thanh Nguyên (nối pháp Lục Tổ Huệ Năng) đến đây xây dựng chùa Tĩnh Cư, hoằng dương đạo pháp thiền đốn ngộ phương Nam. Các cổ tích trong núi còn có Tổ quan núi Thanh Nguyên, tháp Thất Tổ, tháp Phi Lai, cầu Đãi Nhật, Điếu đài thạch, đình Ngũ Tiếu.


meanings:
Chí, 13 quyển, do Tiếu Phong Đại Nhiên biên vào đời Thanh. Thi Nhuận Chương biên tập bổ sung, và được ấn hành vào niên hiệu Khang Hi thứ 8 (1669) đời Thanh. Quyển 1 ghi chép về sơn thuỷ, đạo tràng. Quyển 2 là tăng truyện, quyển 3 về thư viện, quyển 4-11: gồm các bài minh, thuyết, thư, kí v.v… quyển 12, 13 là tạp ghi. Quyển thủ có phàm lệ gồm 7 tiết do Thi Nhuận Chương soạn, giải thích về đại ý của mỗi quyển, trình bày và phát huy ý nghĩa của việc biên tập thật đặc sắc, giống như 7 tiểu phẩm về triết lý. Các thơ văn, bi minh, du kí của các vị thiền sư nhiều đời trụ núi Thanh Nguyên và các cư sĩ văn nhân mặc khách đều được thu thập vào.


meanings:
Thuỵ hiệu của Thiền tăng Toàn Khoát, sống vào đời Ngũ Đại. X. Toàn Khoát.


meanings:
Thiền viện ở Thanh Sơn, Hồng Kông, Trung Quốc. Vào thời Đường Tống đã có chùa này, khi đó gọi là »Bôi Độ Tự« nguyên để kỉ niệm Thiền sư Bôi Độ mà sáng lập. Phía sau chính điện bên phải có Thạch Phật Nham gọi là »Bôi Độ Động«, trước động có tượng Bôi Độ điêu khắc bằng đá.


meanings:
Thiền tăng đương đại, tục danh Trần Hữu Phước, pháp danh Thích Thanh Từ, sinh ngày 24 tháng 7 năm Giáp Tý (1924) tại ấp Tích Khánh, xã Tích Thiện, huyện Trà Ôn, tỉnh Cần Thơ (nay thuộc tỉnh Vĩnh Long), Việt Nam. Thân phụ của Sư theo nghiệp Nho từ nhỏ, giữ nếp sống thanh bần. Sư lớn lên trong hoàn cảnh khó khăn nghèo túng, nhưng đã nổi bật những nét riêng từ thuở ấu thơ, trầm mặc ít nói, thích đọc sách, có chí xuất trần và đặc biệt rất hiếu thảo với cha mẹ. Năm lên 9 tuổi, một hôm nghe tiếng chuông chùa núi ngân dài, Sư rúng động như có một nỗi niềm giao cảm tự bao giờ, bất chợt xuất khẩu thành thơ: »Non đảnh là nơi thú lắm ai, đó cảnh nhàn du của khách tài, tiếng mõ công phu người tỉnh giấc, chuông hồi văng vẳng quá bi ai!«. Có thể nói rằng chí xuất trần của Sư nổi dậy từ đây. Sống trong thời loạn lạc, Sư càng thấm thía, càng đau xót bồi hồi nỗi thống khổ của con người. Chí xuất trần của Sư càng mãnh liệt hơn và luôn ôm ấp tâm niệm: »Nếu tôi không thể là một viên linh đơn cứu tất cả bệnh của chúng sanh, ít ra cũng là một viên thuốc bổ giúp người bớt khổ«. Ngày 15 tháng 7 năm kỉ Sửu (1949), Sư được Hoà thượng Thiện Hoa cho chính thức xuất gia. Từ đây Sư theo học lớp Sơ đẳng năm thứ ba tại Phật học đường Phật Quang. Đến năm 1951, Sư bắt đầu học lên Trung đẳng. Một khuya nọ, nhân đọc kinh Lăng Nghiêm đến chỗ Phật chỉ Tôn giả A-nan nhận ra bản tâm chân thật của mình qua tánh thấy tánh nghe, bất giác Sư xúc động đến rơi lệ. Cùng năm ấy Sư được thọ giới Sa-di. Năm 1953 Sư theo Tổ Thiện Hoa đến Phật học đường Nam Việt đặt tại chùa Ấn Quang, Sài Gòn, để thọ giới Cụ túc và theo học lớp Trung đẳng, Cao đẳng Phật học tại đây. Sau 10 năm tu học, đến năm 1959 thì tốt nghiệp, Sư ra làm giảng sư. Từ đây Sư trở thành một vị trong Giảng sư đoàn Hoằng pháp có uy tín lớn và được sự mến mộ vào thời bấy giờ. Từ năm 1960 đến 1964 sư từng đảm nhiệm các chức vụ trong Phật giáo: Phó vụ trưởng Phật học vụ, Vụ trưởng Phật học vụ, Giáo sư kiêm quản viện Phật học viện Huệ Nghiêm, Giáo sư các Phật học viện Dược Sư, Từ Nghiêm, Đại học Vạn Hạnh. Năm 1966, Sư xin phép Tổ Thiện Hoa cho nghỉ các chức vụ để lên núi ẩn tu. Sư mang theo một Đại Tạng Kinh lên núi Tương Kỳ. Vào ngày 15 tháng 4 năm Mậu Thân Sư bế quan, tự nói: »Nếu đạo không sáng thề chẳng ra thất«. Tháng 7 năm 1968, Sư liễu ngộ lẽ sắc không, những lời Phật ý Tổ thảy đều thấu suốt. Đọc đến quyển Thiền Nguyên Chư Thuyên Tập Đô Tự, trong lòng vui vẻ, sẵn bút trên tay Sư dịch ra Việt ngữ, cho rằng đây là tác phẩm huyết mạch cần thiết cho người tu thiền. Mồng 8 tháng 12 năm ấy, Sư tuyên bố mở cửa thất, tăng ni hết sức vui mừng. Hoài bão tu thiền đã thai nghén bao năm trong thầm lặng đơn độc của Sư, đến đây mới thực sự có điểm khởi phát và lớn dậy khiến Phật giáo Việt Nam vinh dự có một ngôi sao sáng, mở ra trang Thiền sử Việt Nam rực rỡ huy hoàng từ cuối thế kỉ XX.


meanings:
Thiền tăng đời Tống, tham vấn Thiền sư Đạo Hi được ngộ và nối pháp ngài. Sư ở viện Bạch Long tại Thăng Sơn, Phúc Châu. Có một vị tăng hỏi: »Thế nào là một cơ mật dụng của Bạch Long? Sư đáp: Mỗi ngày ngươi dùng cái gì?«.


meanings:
Hiệu của Thiền tăng Chính Trừng sống vào đời Nguyên. X. Chính Trừng.


vietnamese:
thanh chuyết hoà thượng thiền cư tập <pqđtđ>


vietnamese:
thanh chuyết hoà thượng thiền cư tập <tttđ>

meanings:
Gọi tắt: Thiền Cư tập. Sách, 2 quyển, do Thanh Chuyết Chính Trừng soạn vào cuối đời Tống-đầu đời Nguyên, Vĩnh Ki biên. Thiền Cư là tên cái am tại chùa Kiến Nhân Nhật Bản mà sư Chính Trừng ẩn tu ở đấy. Sách này lấy phần soạn trước khi sang Nhật làm thiên trước, phần sưu tập sau khi sang Nhật làm thiên sau. Nội dung gồm các thể lẫn lộn: Phật Tổ Tán, Tự Tán, Tiểu Phật sự, Đề bạt, Minh, Ký, Tự, Tự thuyết, Sớ, Tế văn v.v…


meanings:
(?-975) Thiền tăng đời Ngũ Đại, người xứ Vĩnh Gia (nay là Ôn Châu tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc, nối pháp Quốc sư Đức Thiều ở núi Thiên Thai, thuộc tông Pháp Nhãn. Ngô Việt Trung Hiến Vương triệu sư vào cung hỏi đạo, cho dựng chùa Phụng Tiên ở Hàng Châu rồi thỉnh sư ở đó. Vua ban hiệu »Viên Thông Diệu Giác Thiền sư«. Có vị tăng hỏi: Thế nào là ý Tổ sư từ Ấn Độ sang? Sư đáp: Lên tiếng chỉ dạy đại chúng.


meanings:
(1288-1363) Thiền tăng đời Nguyên, họ Chu, tự Liễu Am, hiệu Nam Đường, người xứ Lâm Hải, Thai Châu (nay thuộc tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc. Lúc 9 tuổi, sư thọ tang cha. Đến 16 tuổi sư theo Hổ Nham Tịnh Phục xuất gia, dự thi kinh điển được độ làm tăng. Sư nghe lời khuyên của Tri tạng Tùng Hi Bạch Minh, đến chùa Khai Nguyên ở Tô Châu yết kiến Cổ Lâm Thanh Mậu, nhiều lầm tham vấn, nghi tình tan vỡ, sư liền khế ngộ và nối pháp ngài. Niên hiệu Hoàng Khánh thứ 1 (1312), Thanh Mậu lại ra trụ trì chùa Khai Nguyên, Thanh Dục theo làm thị giả cho Ngài. Sau đó sư trở về Kính Sơn, nhậm chức Thủ toạ trong pháp hội của ngài Hư Cốc Hi Lăng. Khi Thanh Mậu trụ trì chùa Bảo Ninh, sư làm Đệ nhất toạ. Sau khi thầy tịch, sư lui về ẩn ở chùa Khai Phúc. Năm 1333, sư dời đến chùa Bản Giác tại Gia Hưng (nay thuộc Chiết Giang) ở được 10 năm. Người thời ấy tôn sư làm Đông am Đại pháp tràng (ngọn cờ pháp lớn ở miền đông nam), giới trí thức quan lại hỏi đạo nơi sư rất nhiều. Vua ban hiệu »Từ Vân Phổ Tế Thiền sư« và y Kim lan. Năm 1345, sư ở chùa Linh Nham tại Ngô Trung. Về già, sư lui về ở ẩn nơi viện Từ Vân. Tác phẩm: Liễu Am Thanh Dục Thiền sư 9 quyển.


meanings:
Hiệu của Thiền tăng Khế Phù sống vào đời Ngũ Đại. X. Khế Phù.


meanings:
(1328-1392) Thiền tăng đời Minh, họ Lí, tự Thiên Uyên, người Hoàng Nham (Chiết Giang) Trung Quốc. Thuở nhỏ sư học Nho giáo, 13 tuổi theo Diệu Minh chùa Bảo Đà xuất gia, qua tuổi 20 mới cạo tóc thụ giới cụ túc. Diệu Minh sang chùa Trung Thiên Trúc, sư được mời đến Thị Ti, dời sang Song Kính lại giữ chức kí thất. Một hôm đọc Đại Huệ ngữ lục chợt tỏ ngộ. Trở về ở chùa Thiên Đồng Ninh Ba (Chiết Giang). Niên hiệu Hồng Vũ thứ 1 (1368) ra hoằng pháp trụ trì chùa Vạn Thọ ở Tứ Minh, năm thứ 5 (1372) đến dự đại hội Phổ Độ ở Chung Sơn, xong việc sư trở về núi, vua Thái Tổ ban thưởng rất nhiều. Năm thứ 15 (1382) thăng chức Tả giác nghĩa Tăng lục ti. Năm thứ 19 (1386) phụng chỉ thuyết pháp ở chùa Linh Cốc, Nam Kinh. Năm thứ 3 (1390) vâng lệnh trụ trì chùa Linh Cốc, Minh Thái Tổ đích thân làm 13 bài thơ đề tặng sư. Sư chuyên nghiên cứu giáo nghĩa, thông suốt sách Nho, lại giỏi thi văn.


meanings:
→ thái bình thanh hải thiền sư 太平清海禪師; → phụng quốc thanh hải thiền sư 奉國清海禪師; → tường phù thanh hải thiền sư 祥符清海禪師


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại. Sư thờ Thiền sư Chiêu Khánh Đạo Khuông làm thầy, học đạo và đắc pháp nơi Ngài. Sư ở viện Thái Bình tại Sâm Châu (nay thuộc Hồ Nam).


meanings:
Hiệu của Thiền tăng Phương Niệm, sống vào đời Minh. X. Phương Niệm.


meanings:
① Chùa trên núi Trạm Lô huyện Tùng Khê tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc; được xây dựng vào niên hiệu Thần Long thứ 3 (707) đời Đường, để kỉ niệm Âu Trị Tử, gọi là »Thượng Từ«. Niên hiệu Nguyên Phù thứ 2 (1099) đời Tống chùa được mở rộng thêm, gọi là Trạm Lô Thiền Am. Từ đó về sau trải qua nhiều đời đều có sửa sang. Niên hiệu Tuyên Thống thứ 2 (1910) đời Thanh, chùa được xây dựng đại quy mô, đến năm 1930 thì công trình hoàn tất, đổi tên là »Thanh Lương Tự«. Điện trước thờ Phật Di-lặc, điện giữa thờ thiền sư Tịnh Không, sau lưng thiền sư có thờ Bồ Tát Vi Đà. ② Chùa nằm trên núi Thanh Lương, thành phố Nam Kinh tỉnh Giang Tô, Trung Quốc, được xây dựng bởi ngài Từ Ôn, đời Ngũ Đại, đầu tiên gọi là Hưng Giáo Tự. Đầu niên hiệu Thăng Nguyên (937-942) triều Nam Đường chùa được đổi tên là »Thạch Thành Thanh Lương Đại Đạo Tràng«, còn gọi »Thanh Lương Báo Ân Thiền Viện«, gọi riêng là »Quảng Huệ Tự«. Ban đầu do ngài Hưu Phục (Ngộ Không) ở, về sau Nam Đường Chủ mời ngài Văn Ích, tổ tông Pháp Nhãn ở chùa này truyền pháp, nên người đời gọi ngài là Thanh Lương Văn Ích. Sau đó các Thiền sư Thái Khâm, Văn Thuý cũng trụ chùa này. Niên hiệu Thái Bình Hưng Quốc thứ 5 (980) đời Tống, đem Thanh Lương Quảng Huệ Tự ở núi Mạc Phủ dời về chùa này. Niên hiệu Thuần Hựu thứ 12 (1252), dựng đình Thuý Vi trên núi. Đầu đời Minh, Vua xuống chiếu đổi Thanh Lương Quảng Huệ Tự thành Thanh Lương Tự. Về sau chùa bị thiêu huỷ bởi nạn binh lửa, chỉ còn 1 giếng nước được đào từ niên hiệu Bảo Đại thứ 3 (945) triều Nam Đường. Tương truyền chư tăng trong chùa thường uống nước giếng này, dù tuổi già nhưng đầu không bạc nên gọi là »Hoàn dương tỉnh«. Cuối đời Thanh, chùa được xây cất lại cùng dạng kiến trúc nhưng thu nhỏ hơn. Trong thời gian kháng chiến chùa bị huỷ hoại, rừng cây chung quanh chùa bị đốn sạch. Sau khi dựng nước, chùa Thanh Lương từng được sửa sang, núi Thanh Lương sau nhiều năm cấm khai thác gỗ, trồng lại rừng đến nay cây cối xanh tươi rợp mát.


meanings:
Núi Ngũ Đài. Mặc dù vào mùa hè oi bức, nhưng khí hậu ở Ngũ Đài sơn vẫn mát mẻ, nên núi này còn được gọi là Thanh Lương Sơn. X. Ngũ Đài Sơn.


meanings:
Thiền tăng Văn Ích sống vào đời Ngũ Đại, về già truyền pháp ở viện Thanh Lương tại Kim Lăng, nhân đó có tên gọi »Thanh Lương Văn Ích«. X. Văn Ích.


meanings:
4667梵語 śuddha, viśuddha, pariśuddha，巴利語 suddha, visuddha, parisuddha。音譯毘輸陀、輸陀、尾戍馱、戍馱。略稱淨。或作梵摩（梵 brahma，巴同）。指遠離因惡行所致之過失煩惱。一般常用身語意三種清淨。　有關清淨之種類，於諸經論中，均有詳載，如下：(一)無性之攝大乘論釋卷二就煩惱之伏斷述及二種清淨：(1)世間清淨，由有漏道之修行能暫時壓抑現行之煩惱，稱為世間清淨。(2)出世間清淨，由無漏道之修行能完全滅盡煩惱，稱為出世間清淨。⑵世親淨土論則分為：(1)器世間清淨，令環境變成清淨。(2)眾生世間清淨，住於其地眾生變為聖眾。二者係顯依、正二報皆清淨。(三)大智度論卷七十三列舉三種清淨，即：(1)心清淨，修學般若不起染心、瞋心等。(2)身清淨，心既清淨常得化生，故身清淨。(3)相清淨，得具足相好莊嚴身。(四)梁譯攝大乘論卷中謂四種清淨，即：本來自性清淨、無垢清淨、至得道清淨與道生境界清淨。(五)究竟一乘寶性論卷四說二種清淨，謂本來自性清淨分為二，即：(1)自性清淨，萬法皆空，本來即清淨。(2)離垢清淨，離煩惱而成為清淨。(六)顯揚聖教論卷三列舉尸羅、心、見、度疑、道非道智見、行智見、行斷智見、無緣寂滅、國土等九種清淨。(七)大乘本生心地觀經卷七列舉三昧、智慧、神通、現身、多聞等各有八種清淨。〔大品般若經卷十二歎淨品、大寶積經卷十四、卷三十九、無上依經卷上、集異門足論卷六、釋淨土群疑論卷一〕


meanings:
如四清淨中說。二解 如增上戒學差別中說。三解 此說靜慮等清淨。瑜伽四十九巻十九頁云：又卽如是諸靜慮等、具證得已；後更勝進，修習圓滿。得隨所欲，得無艱難，得無梗澁。是名清淨。四解 瑜伽五十四巻三頁云：餘依永滅，故說清淨。五解 此鄔波索迦三德之一。瑜伽七十巻九頁云：清淨者：謂意樂清淨，戒行清淨，證清淨。意樂清淨者；謂於佛寶等、遠離疑惑。不希世事，謂作吉祥。戒行清淨者：謂能圓滿所有學處。證清淨者：謂能證得世出世清淨故。六解 此釋戒清淨之清淨。瑜伽八十三巻八頁云：言清淨者：攝受現行三摩地故。七解 瑜伽八十六巻十頁云：又清淨者：謂卽依彼清淨行道，多修習故；令有學法、破無明穀，趣無學地。


vietnamese:
thanh tịnh bất tương ưng quá hoạn hữu ngũ chủng <pttđ>


vietnamese:
thanh tịnh thế giới trung duy hữu thuần bồ tát tăng <pttđ>


vietnamese:
thanh tịnh phẩm thập chủng sai biệt <pttđ>


vietnamese:
thanh tịnh phần thượng ý lạc gia hạnh <pttđ>


vietnamese:
thanh tịnh thi la luật nghi hữu thập chủng công đức thắng lợi <pttđ>


vietnamese:
thanh tịnh tì ni phương quảng kinh <pqđtđ>


vietnamese:
thanh tịnh tì ni phương quảng kinh <đpb>


vietnamese:
thanh tịnh pháp tràng cao phong quán tam muội <pqđtđ>


vietnamese:
thanh tịnh pháp giới năng dung nhất thiết lợi chúng sinh sự <pttđ>


meanings:
Huyền chỉ của giáo ngoại biệt truyền (tức Thiền tông). Chương »Thích-ca-mâu-ni Phật« trong CĐTĐL q. 1 ghi: »後 告 弟 子 摩 訶 迦 葉。 吾 以 清 淨 法 眼 涅 槃 妙 心 實 相 無 相 微 妙 正 法 將 付 於 汝。 汝 當 護 持。 – Sau đó, đức Thích-ca bảo với đệ tử là Ma-ha Ca-diếp rằng: Ta đem thanh tịnh pháp nhãn, Niết-bàn diệu tâm, thật tướng vô tướng, chính pháp vi diệu để giao lại cho ngươi, ngươi nên gìn giữ«.


vietnamese:
thanh tịnh do ngũ nhân chi sở hiển thị <pttđ>


meanings:
Chỉ cho việc dùng trí huệ pháp nhãn để quán chiếu chân tướng của sự vật và thu được sự cảm ngộ, thể nghiệm; do sự thấy biết đạt được này không còn một mảy chấp trước, của vọng tình tục niệm nên được gọi là »Thanh tịnh tri kiến«. Chương Nguỵ Phủ Hoa Nghiêm Trưởng Lão thị chúng phụ lục ở cuối quyển trong CĐTĐL q. 30 ghi: »爾 若 作 一 切 有 爲 功 德、 只 是 造 業、 增 長 頑 福、 不 生 箇 清 淨 知 見。 – Nếu ngươi làm tất cả công đức hữu vi chỉ là tạo nghiệp, thêm lớn si phúc, chẳng phát sinh thanh tịnh tri kiến«.


vietnamese:
thanh tịnh quán thế âm bồ tát phổ hiền đà la ni kinh <đpb>


meanings:
4670請參閱 清淨毘尼方廣經 請參閱 清淨毘尼方廣經 指遠離一切繫縛之禪定。此三昧，為無垢清淨，遠離一切繫縛而得自在之境地，故稱清淨解脫三昧。住此三昧，能於一念間供養無量諸佛而不失定意。〔無量壽經卷上〕


vietnamese:
thanh tịnh đạo hữu tứ chủng sai biệt <pttđ>


meanings:
（巴 Visuddhimagga）南傳佛教要典。覺音（Buddhaghosa）著。爲綜述南傳上座部佛教思想的一部最詳細、最完整、最著名的作品，是研究南傳上座部教理的必讀之書。作者覺音引用了整個南傳三藏要點，幷參考斯里蘭卡流傳的古代三藏義疏和史書而寫成此論。所以《大史》（Mahā-vaṃsa）稱它‘爲三藏和義疏的精要’；德國的唯裏曼·蓋格（Wilhelm Geiger）教授也說它‘是一部佛教百科全書’，亞洲南方各國的佛教學者都要研究這部名著，其他的世界佛教學者也都很重視研究它。讀了此書，可以瞭解南傳佛教的主要教理；也可以看到一些當時當地的社會、經濟、歷史等問題。尤其值得一提的是，作者在列舉當時各國的上等布類中有中國的絲綢（Cīnapaṭṭa──支那絲綢），這在經論中是難得見到的資料。這部巴利三藏的代表作，在世界各國有多種文字的譯本。漢譯本爲葉均譯。<#>覺音，西元五世紀中葉人，是南傳巴利語系佛教的一位杰出學者，他用巴利文寫了很多書，對上座部佛教有很大貢獻。因爲在覺音時代，印度大部分的佛教學者都已采用梵文。巴利文佛教業已衰落，只有斯里蘭卡和菩提場的比丘依然忠于巴利文。由于覺音的努力，巴利文這一系的佛典古語學才又活躍起來。<#>覺音寫《清淨道論》，是嚴格地按照當時大寺派的思想體系來著述的。其組織的次第和內容，有許多地方與優波底沙（Upatissa）所著的《解脫道論》相似。優波底沙約早于覺音二百餘年。本論除了序論和結論外，全書分爲二十三品，依照戒、定、慧三大主題次第叙述，即前二品說戒，中間十一品說定，後十品說慧。<#>前二品，主要是說明怎樣持戒，戒的種類，持戒有什麽好處，怎樣自願地受持十三頭陀支等。就是說如何嚴格地遵循比丘僧團的生活方式。作者在評論持戒的出發點時說︰‘以愛爲出發點，爲求生命享受而持戒者爲下，爲求自己解脫而持戒者爲中，爲求一切衆生解脫而受持的波羅蜜戒爲上。’可見作者也接受了當時發展中的某些大乘佛教的思想影響。<#>中間十一品，主要是叙述十遍、十不淨、十隨念、四梵住、四無色定、食厭想、四界差別等四十種定境的修習方法。這些對于怎樣去修每一種定，都說得很清楚，有心者可以按照這些方法去實行。<#>後十品說慧學，是本書最重要部分，集南傳佛教論藏的主要內容和七部論以後發展出來的教理。其主要論題有︰五蘊、十二處、十八界、二十二根、四諦、十二緣起等。這裏解釋物質方面的色蘊，有二十四種所造色；解釋精神方面的識蘊，有八十九心、心識過程中的十四種作用和五十二心所法；解釋緣起的各種條件有二十四緣等。這些都是南傳上座部佛教的特色。（取材自葉均〈清淨道論漢譯前言〉）<#>◎附︰葉均〈清淨道論簡介〉（摘錄自《攝阿毗達磨義論》附錄）<#>造《清淨道論》的因緣、目的與部派的依據覺音造《清淨道論》的因緣，原是爲了應付大寺僧衆的考驗。其實在覺音本人的願望，是要貢獻他平生的所學，爲發揚佛教文化，爲造福人群，而做了這第一步工作而已。<#>關于他造論的目的與部派依據，可從他自己在序論的偈裏來看︰<#>大仙示偈戒等種種義，<#>現在我要如實解釋︰<#>對于在勝者教中已得而難得的那些出家人<#>們，<#>如果不得如實認識到包攝戒等安穩正直的<#>清淨道，<#>雖然欲求清淨而精進，<#>可是不會到達清淨的瑜伽者。<#>我今依照大寺住者所示的理法，<#>爲說能使他們喜悅極淨决擇的清淨道。<#>我們不難由此看出他造論的目的，幷且知道他是根據大寺住者的思想體系來著述的。其次從他所標示的論題來看，那就更清楚了。依他自己的解釋，‘清淨，是除了一切垢穢而究竟清淨的涅槃’；這就是說，他是爲了指示人們一條到達解脫的道路而寫作的。<#>這裏所提的‘大寺住者’，我們有進一步瞭解的必要。<#>因爲大寺、覺音與整個南傳佛教的關係太密切了。說南傳佛教是上座部，倒不如說是‘大寺住部’更了當。因爲它完全是屬于這一派的。在覺音時代，錫蘭的上座部佛教分爲兩大派系︰一是無畏山住部，一是大寺住部。大寺派比丘的思想是忠實于上座部的，無畏山的比丘則接受了一部分大乘的思想。<#>我國晋朝的法顯法師到錫蘭，住在無畏山而不住大寺恐怕也有原因。覺音要求給參考書寫作時，大寺的比丘要先考試他一下，這不但是爲他的才能，恐怕也有看看他的思想的用意？本來無畏山派比大寺派强盛得多，但由于覺音的作品流傳，經過長期的鬥爭，無畏山派終于逐漸消失。（中略）<#>本論的組織和內容<#>本論的開宗明義，先引阿含經中的一個偈頌︰‘住戒有慧人，修習心與慧，有勤智比丘，彼當解此結。’在這個頌裏面提到有戒有定（心）與慧，覺音根據此頌，以戒定慧三個大題目來發揮，便造成這部洋洋數十萬言的大論著。其組織的次第和內容，有很多地方和優波底沙所造的《解脫道論》相似。因之，有人認爲《清淨道論》是仿《解脫道論》而造的。但南傳的佛教學者有些人不同意這種說法，因爲論中往往提到不同意《解脫道論》的說法，優波底沙大概早于覺音二百年，覺音讀過他的作品是不成問題的。可能是《解脫道論》與當時的無畏山派有關，所以覺音以大寺的立場針對《解脫道論》而寫出這一部論。《清淨道論》除了序論與結論，全書分爲二十三品，依照戒定慧的次第來叙述︰即前二品說戒，中間有十一品說定，後十品是說慧的。<#>第一〈說戒品〉的內容是︰什麽是戒，戒的語義，戒的相、用、現起、近因，戒的功德，戒的種類，戒的雜染和淨化。<#>第二〈說頭陀支品〉的主要內容是︰十三頭陀支的語義，頭陀支的相、用、現起、近因，頭陀支的受持、規定、區別、破壞與功德。<#>從第三至第十三的十一品說定，可分爲如下的幾科段︰<#>第三〈說取業處品〉，第四〈說地遍品〉，第五〈說餘遍品〉，是連貫的。其內容是︰什麽是定，定的語義，定的相、用、現起、近因，定的種類，定的雜染與淨化，怎樣修習。這裏也詳細地討論了修定之前應該捨弃種種障礙和親近怎樣的善知識，如何依照自己的性格去選擇四十種定境，選擇適當的處所等。關于修習的方法，在這三品中主要的是談十種遍，即地遍、水遍、火遍、風遍、青遍、黃遍、赤遍、白遍、光明遍、限定虛空遍。還附帶地叙述了四禪與五種禪的情况。五種禪，是南傳佛教的一種特殊說法。<#>第六〈說不淨業處品〉，是說明膨脹相、青瘀相、膿爛相、斷壞相、食殘相、散亂相、斬斫離散相、血塗相、蟲聚相、骸骨相等的十種不淨以及詳細指示修習的方法。<#>第七〈說六隨念品〉與第八〈說隨念業處品〉，是解釋佛隨念、法隨念、僧隨念、戒隨念、舍隨念、天隨念、念死、身至念、安般念（數息觀）、寂止隨念等十種隨念以及指示十隨念的修習方法。<#>第九〈說梵住品〉，是說明修習慈悲喜舍四種梵住的方法和對象，以及其功德與目的。<#>第十〈說無色品〉，是說明四無色定的修法。<#>第十一〈說定品〉是說明食厭想與四界差別的修習方法以及修定的功德。論四十種定境，到這裏爲止。<#>第十二〈說神變品〉與第十三〈說神通品〉。這兩品是從修定的功德所引伸出來的。主要的內容有︰神變論（談十種神變）、天耳界論、他心智論、宿住隨念智論、死生智論。<#>從第十四至第二十三品都是說慧學的。其實整個南傳佛教的論藏要義都已包攝在這一部分了。<#>第十四〈說蘊品〉，說明什麽是慧，慧的語義，慧的相、用、現起、近因，慧的種類，慧的修習等。其中心的內容是解釋五蘊。如色蘊的二十四所造色，識蘊的八十九心與八十九心的十四種作用，行蘊的五十心所，識蘊與行蘊相應的數字。這是南傳佛教最重要的名相，尤其對于心的十四種作用有詳細的解釋，使我們在研究上座部這個特殊思想上有很大的幫助。<#>第十五〈說處界品〉，是解釋十二處與十八界的。<#>第十六〈說根諦品〉，主要是解釋二十二根與四諦。<#>第十七〈說慧地品〉，也是研究本論最難一品，用緣起緣生的意義來發揮原始佛教的世界觀與生命論。以十二緣起支爲中心，用二十四種緣來說明條件與條件之間的關係。<#>本品主要論點有︰緣起的語義，各緣起支的解釋，二十四緣的解釋，異熟識的轉起及結生的活動，三界諸趣的業與結生，結生識與諸色法的關係，名與色的區別，十二緣起的特質，有輪而不知其始，沒有作者和受者，十二種的性空，三世兩種因果，緣起的决定說，關于二十四緣，即因緣、所緣緣、增上緣、無間緣、等無間緣、俱生緣、相互緣、依止緣、親依止緣、前生緣、後生緣、數數修習緣、業緣、異熟緣、食緣、根緣、禪緣、道緣、相應緣、不相應緣、有緣、無有緣、離去緣、不離去緣。這種說法也是南傳佛教的特點之一。<#>從第十四品至第十七品是說慧之地，下麵幾品是說慧之體。<#>第十八〈說見清淨品〉，主要是說對名色的觀察與現起非色法的方法。<#>第十九〈說度疑清淨品〉，是說明把握名色之緣，十二種業輪轉與法住智。<#>第二十〈說道非道智見清淨品〉的內容是︰關于聚的思想，以四十行相思惟五蘊，色與非色的思惟法，提起三相、十八觀、生滅隨觀智，十種觀的染污，確定三諦。<#>第二十一〈說行道智見清淨品〉，是解釋生滅隨觀智、壞隨觀智、怖畏現起智、過患隨觀智、厭離隨觀智、欲解脫智、審察隨觀智、行舍智及隨順智。<#>第二十二〈說智見清淨品〉，主要是說四種道智四種果以及智見清淨的德用，如圓滿三十七菩提分及斷證修習的作用。<#>第二十三〈說修慧的功德品〉，說修慧有斷煩惱、證聖果等功德。<#>［參考資料］　長井真琴〈解脫道論與清淨道論的比較研究〉（《世界佛學名著譯叢》{27}）；舟橋一哉〈清淨道論を中心とする南傳阿毗達磨の教義について〉；水野弘元〈解脫道論と清淨道論の比較研究〉；森祖道《パ一リ佛教注釋文獻の研究》；P. V. Bapat《Vimuttimagga and Visuddhimagga》。<#>


meanings:
4671巴利名 Visuddhimagga。凡三卷。係五世紀中葉印度高僧佛音（梵 Buddhaghosa）所作。收於南傳大藏經第六十二至六十四冊。為南傳佛教上座部之重要論著。近由日本水野弘元譯成日文（1937～1940）。民國七十四年（1985）五月，由葉均（了參）譯成中文出版。全書計二十三品，系統地闡釋上座部之教義，其組織次序與內容類似解脫道論，中亦雜有論駁該書之見解。本論依戒、定、慧之順序敘述。一、二品論戒；三至十三品論定，並詳析一系列之修習方法；十四至二十三品論慧，其中十四至十七品主述五蘊、四諦、八正道、十二因緣等。此外，並概述無常、苦、無我之三相等。書之前後有造論因緣之敘述，及以戒、定、慧三學達到清淨涅槃道之結語。本書乃南傳佛教最高權威之論書，其百科全書式之內容，堪與上座有部之大毘婆沙論匹敵。　此外，注釋書有達磨波羅（巴 Dhammapāla）所撰之真諦筐（巴 Paramattha-mañjūsā，又作大注 Mahā-ṭīkā）。〔Malalasekera：The Pali Literature of Ceylon, 1928; P.V. Bapat: Vimuttimagga and Visuddhimagga, Poona, 1937、解脫道論と清淨道論の比較研究（水野弘元，佛教研究第三卷第二號）〕（參閱「南傳佛教」3750）


meanings:
→ nguyên phong thanh mãn thiền sư 元豐清滿禪師


meanings:
Thiền tăng cuối đời Nguyên đầu đời Minh, tự Lan Giang, người Thiên Thai (Chiết Giang) Trung Quốc. Cuối đời Nguyên sư thuyết pháp ở Ngô Trung, đạo tục ngưỡng mộ pháp hội thường rất đông. Vào đầu niên hiệu Hồng Vũ (1368-1398) sư vâng lệnh trụ chùa Thiên Giới ở Nam Kinh, vâng sắc chỉ vào cung tấu đối hợp ý vua. Tuổi già trụ trì chùa Đông Thiền ở Vô Tích (Giang Tô). Tác phẩm: Vọng Vân tập, Tì Lô Chính Ấn và có ngữ lục lưu hành trên đời.


meanings:
(1272-1352) Thiền tăng đời Nam Tống, họ Ôn, hiệu Thạch Ốc, người xứ Ngu Sơn (Thường Thục, Giang Tô) Trung Quốc. Nối pháp Thiền sư Cập Am Tín, đời thứ 23 hệ Nam Nhạc. Sư kết am tranh ở núi Hà Vụ thuộc Hồ Châu, Chiết Giang. Có kệ sơn cư lưu truyền lại đời, về thơ thì có »Nguyên Thi Tuyển«.


meanings:
(906-993) Thiền tăng đời Tống, họ Vương, người xứ Phúc Châu, Trung Quốc. Sư thờ Thiền sư Bạch Triệu Chí Viên làm thầy, theo học và đắc pháp nơi Ngài. Ban đầu sư ở núi Đại Dương (nay ở phía Bắc Kinh sơn, tỉnh Hồ Bắc) rồi dời đến chùa Huệ Nhật ở An Châu (nay là An Lục, tỉnh Hồ Bắc). Sau đó, sư trụ trì Ngũ Tổ Sơn ở Kỳ Châu (nay là huyện Kỳ Xuân, tỉnh Hồ Bắc). Có vị tăng hỏi: Sư xướng gia khúc ai, nối pháp người nào? Sư đáp: »Mé vách Khải Sư mây lành nổi, trước núi Bảo Thọ chấn pháp lôi«.


meanings:
Tăng chúng. Chương »Thiền Môn Quy Thức« trong CĐTĐL q. 6 ghi: »或 有 假 號 竊 形 混 于 清 眾。 并 別 致 喧 撓 之 事。 即 堂 維 那 檢 舉 抽 下 本 位 掛 塔。 擯 令 出 院 者。 貴 安 清 眾 也。 – Hoặc có kẻ trộm hình giả hiệu trà trộn vào thanh chúng, còn gây ra ồn ào náo loạn, liền bị Duy-na tố giác, không cho tạm trú, đuổi ra khỏi thiền viện để thanh chúng được an ổn«.


meanings:
(1850-1915) Thiền tăng đời Thanh, họ Nghiêm, người xứ Bồng An, Tứ Xuyên, Trung Quốc. Nối pháp Thiền sư Thể Hải, đời thứ 46 hệ Nam Nhạc. Trụ trì chùa Bảo Quang ở Tân Đô. Có ngữ lục truyền lại đời.


meanings:
(895-976) Thiền tăng đời Ngũ Đại, họ Lí, người Tuyền Châu, Phúc Kiến, Trung Quốc. Sư nối pháp thiền sư Văn Yển, thuộc tông Vân Môn đời thứ 2, trụ thiền viện Quang Mục theo chiếu chỉ của Nam Đường Trung Chủ. Sau khi vào nội cung ở Trừng Tâm Đường soạn sách »Chư Phương Ngữ Yếu« sư được Hậu Chủ sắc trụ trì thiền viện Phổ Lợi ở Động Sơn (ở Nghi Phong, Giang Tây).


meanings:
Thiền tăng đời Tống, họ Trương, người xứ Tiền Đường (nay là Hàng Châu) Trung Quốc, nối pháp Thiền sư Quy Tông Nghĩa Nhu, thuộc tông Pháp Nhãn. Sư trụ chùa Thiên Đồng ở Minh Châu (nay là huyện Ninh Ba, tỉnh Chiết Giang). Do tính tình sư giản dị, trong sạch, nên người đời gọi sư là »Giản Chiết Khách«. Có vị tăng hỏi: Thế nào là ý Tổ sư từ Ấn Độ sang? Sư đáp: Đạt-ma chẳng thể sang Trung Hoa lần nữa. Về già, sư ở chùa Tuyết Đậu.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại, họ Thái, người Phúc Thanh, Phúc Châu (Phúc Kiến) Trung Quốc. Ban đầu tham kiến Thiền sư Thanh Lương Văn Ích, Văn Ích chỉ mưa, nói: »Giọt mưa rơi trong mắt Thượng toạ«. Thanh Tủng không lãnh hội ý chỉ. Sau nhờ xem kinh Hoa Nghiêm cảm ngộ, được Văn Ích ấn khả, nối pháp làm truyền nhân tông Pháp Nhãn. Trở về ở thảo am núi Tứ Minh, Minh Châu (Ninh Ba, Chiết Giang), Tiết độ sứ Tiền Ức lễ sư làm thầy. Ngô Việt Trung Ý Vương ra lệnh sư khai đường thuyết pháp hai nơi trong Hàng Châu. Có vị tăng hỏi: »Khi Ngưu Đầu chưa gặp Tứ Tổ thì thế nào? Sư đáp: Non xanh nước biếc. Lại hỏi: Sau khi gặp thì thế nào? Sư đáp: Nước biếc non xanh. Về sau ở chùa Linh Ẩn, hiệu là Liễu Ngộ Thiền sư«.


meanings:
(1262-1329) Thiền tăng đời Nguyên, họ Lâm, tự Cổ Lâm, hiệu Kim Cang Tràng, Lân Cư Tẩu; thường gọi sư là Mậu Cổ Lâm. Nhờ thư pháp mà nổi tiếng khắp nơi. Năm 12 tuổi sư theo Cô Nham Khải chùa Quốc Thanh núi Thiên Thai xuất gia, qua thi kinh luật mà được thụ giới. Sư rất thích thiền tịch và đi du phương khắp nơi, trước sau tham phỏng Giản Ông Kính núi Tuyết Đậu, Thạch Lâm Củng ở Nam Bình, Giác Am Chân ở Thừa Thiên, lại theo học với Hoành Xuyên Như Củng chùa Năng Nhân, tinh tấn tu tập nên lúc 19 tuổi nối pháp làm truyền nhân phái Dương Kỳ tông Lâm Tế. Niên hiệu Đại Đức thứ 2 (1298) sư khai đường thuyết pháp tại Bạch Vân Thiền Tự núi Thiên Bình, Tô Châu. Sau 9 năm dời sang chùa Khai Nguyên. Chẳng bao lâu sư lui vể ở ẩn nơi Tháp viện Thiệu Long núi Hổ Khâu trùng niêm »Bách Tắc Tụng cổ« của Tuyết Đậu Trọng Hiển. Niên hiệu Hoàng Khánh thứ 1 (1312) một lần nữa trụ chùa Khai Nguyên, khi ấy do theo lời mời của Dương Quốc Công, được ban hiệu »Phù Tông Phổ Giác Phật Tính Thiền sư«. Niên hiệu Diên Hựu thứ 2 (1315) sư dời sang chùa Vĩnh Phúc ở Nhiêu Châu (Ba Dương, Giang Tây). Lại trụ 6 năm chùa Bảo Ninh núi Phụng Đài ở Kiến Khang (Nam Kinh). Tuổi già phụng mạng triều đình, sư mở ra Đại hội Kim Sơn, được vua quan đại phu tôn sùng, kẻ sĩ thứ đến cầu pháp không dưới vài ngàn người. Tính sư cương trực, cơ phong bén nhạy, thủ đoạn cao vút, người học rất kính sợ. Đệ tử nối pháp có Thanh Dục, Lương Du, Phạm Tiên v.v… Tác phẩm: Tục Tông Môn Thống Yếu, Cổ Lâm Thanh Mậu Thiền sư ngữ lục 5 quyển, Cổ Lâm Thanh Mậu Thiền sư Thập Di Kệ Tụng 2 quyển.


meanings:
Tan, tiêu tan, vỡ lở. 【渙散】hoán tán [huànsàn] Tan rã, tan tác, rời rã, rời rạc, lỏng lẻo: 思想渙散 Tư tưởng rời rạc (rời rã); 紀律渙散 Kỉ luật lỏng lẻo; 士氣渙散 Tinh thần binh sĩ bị tan rã.


meanings:
(văn) Bãi nhỏ, gò, cồn (ở giữa hồ, sông): 騰王高閣臨江渚 Gác cao Đằng Vương trông ra bãi sông (Vương Bột: Đằng Vương các tự).


meanings:
① Trừ (đi): 五減三得二 5 trừ 3 còn 2; ② Giảm, giảm sút: 減稅 Giảm thuế; 工作熱情有增無減 Lòng hăng hái làm việc chỉ tăng thêm chứ không giảm sút; ③ Bớt, đỡ: 病害漸減 Bệnh đỡ (bớt) dần.


meanings:
5061指聲聞之人於見道以前之中忍位，次第減所緣之觀境與能緣之行相，而觀四諦之理。小乘修道階位上，忍位共分上、中、下三個階段，在中忍位以十六行相觀四諦，依此次第縮觀之觀法，稱為減緣減行。緣，為所緣之義，指觀之對境，即謂四諦。三界分為上（色界、無色界）、下（欲界）兩界，於上下兩界中各觀四諦，合為八諦，即八緣。行，為行相之義，即觀四諦之狀態；四諦各具有四行相，故共計有十六行相。即：在苦諦有非常、苦、空、非我等四行相；集諦有因、集、生、緣等四行相；滅諦有滅、靜、妙，離等四行相；道諦有道、如、行、出等四行相。上下八諦共為三十二行相。　下忍位與其前之煖、頂二位相同，須修上下八諦三十二行相，至中忍位始用縮觀法，漸減漸略，直至僅留一行二剎那觀，稱為中忍滿。中忍位以前，觀猶未成熟，故不能作縮觀；中忍位以後之上忍位、世第一法，皆以一行一剎那觀而無間入於正道，以唯為一剎那，故無從修減略之法。故縮觀法唯有中忍位適用。　在中忍位所以要減緣減行，即將作趣入見道之準備（方便加行），故須漸次縮小觀之範圍，以使觀智猛利，而生起無漏真智，直達見道之階位。其減略之順序，第一周先以非常、苦、空、非我四行相觀欲界之苦諦，復以此四行相觀上界之苦諦；其次以因、集、生、緣四行相觀欲界之集諦，復以此四行相觀上界之集諦。如是觀欲界之滅諦、上界之滅諦，乃至以道、如、行三行相觀上界之道諦，至此，減略「出」之一行相，即為減行，為第一周。　從第二周以下，同樣以觀欲界之苦諦為始，至最後以道、如二行相觀上界之道諦，再減「行」之一行相。如是漸次減一行相，至第四周又從欲界苦諦開始、再漸次觀至上界道諦時，減略「道」之行相。至此上界道諦下之觀行皆已減除，故稱減緣。在減緣時，原亦有減行，但以攝於減緣中，故不稱減行。　如是依序而觀，於第四、八、十二、十六、二十、二十四、二十八等七周減緣、而於其他之二十四周減行，此謂七周減緣、二十四周減行。至第三十一周復可減三十二行相中之三十一行相，而僅存有欲界苦諦下之「非常」一行相。換言之，第三十一周只觀欲界苦諦之「非常」行相，其後則重新觀欲界苦諦下之「非常」一行相，而至中忍滿位。即於第三十一周，僅留「非常」一行相不減。如苦法智忍、苦法智，以審慮與決定的二剎那之心，作「非常」之行相而觀欲界之苦諦，稱為中忍滿。亦即中忍之位係至一行二剎那而滿，自此開始，無間生起善根，僅以一剎那之心，觀欲界之「苦」行相而入於上忍位，又於此無間之剎那中，觀欲界之「苦」行相，圓滿忍位而入於世第一法之位，由是更證成苦法忍、苦法智之位。是知此上忍與世第一法、苦法忍、苦法智等四位，皆是同一所緣且同一行相，亦即僅留「苦」之行相。然大乘義章卷十一、俱舍論頌疏卷二十三、法華玄義釋籤卷三上等諸書以「二行二剎那」之心來觀欲界之「苦」而稱之為中忍滿。於此，古來說法紛紜，或以留「非常」一項者為二行二剎那，而留其餘三行相中之任一行相者為一行二剎那；或謂正觀、減滿之故，故稱二行；或謂就「習修」與「得修」二者而稱二行。要之，一行二剎那之說，在大毘婆沙論以後，即為小乘之定說，而所謂二行二剎那則不免誤謬，其「二行」一詞，恐係「一行」之誤寫，後人不察，妄設會釋，久之，其說乃益加紛亂。〔阿毘曇毘婆沙論卷三、大毘婆沙論卷五、俱舍論卷二十三、阿毘達磨順正理論卷六十一、顯宗論卷三十、法華玄義卷三、俱舍論光記卷二十三〕


meanings:
① Biến đổi, không biến đổi gọi là bất du 不渝. Thay đổi lời thề ước gọi là du minh 渝盟. ||② Châu Du (tên đất).


meanings:
① Thay đổi, biến đổi (thái độ hoặc tình cảm): 始終不渝 Trước sau không hề thay đổi; ② [Yú] (Tên riêng của) thành phố Trùng Khánh.


meanings:
Biện pháp trì hoãn để tìm cách đối phó. Nam Tống Nguyên Minh Thiền Lâm Tăng Bảo truyện q. 1 ghi: »不 用 渟 囚 長 置、 速 道 相 來！ – Chẳng được trì hoãn, hãy nói mau đi!«


meanings:
① Kênh, ngòi. ||② Lớn, như cừ khôi 渠魁 to lớn. ||③ Hắn, mình gọi người khác gọi là cừ.


meanings:
Hắn, nó, va. Nhân xưng đại từ ngôi thứ ba. Động Sơn ngữ lục ghi: »切 忌 從 他 覓、 迢 迢 與 我 疏。 我 今 獨 自 往、 處 處 得 逢 渠 – Thiết kị tùng tha mịch, điều điều dữ ngã sơ, ngã kim độc tự vãng, xứ xứ đắc phùng cừ. – Rất kị tìm nơi khác, xa xôi bỏ lãng ta. Ta nay riêng tự đến, chỗ chỗ đều gặp va«.


meanings:
① Mương, ngòi, lạch, kênh, máng: 水渠 Mương phai; 劈山修渠 Xẻ núi khơi mương; 他小渠，披山通道者，不可勝言 Về những lạch nhỏ mở núi thông đường, thì không nói xiết được (Sử kí); ② Họ, anh ấy, anh ta, ông ấy, ông ta, hắn... (đại từ nhân xưng ngôi thứ ba, số ít hoặc số nhiều): 不知渠爲何人 Không biết anh ta là ai; 人間若有巢由徒，勸渠聽我山中曲 Trên đời nếu có những người như Hứa Do, Sào Phủ, thì ta sẽ khuyên họ nghe khúc nhạc trong núi này của ta (Nguyễn Trãi: Côn Sơn ca); ③ Lớn: 渠魁 Kẻ cầm đầu; ④ [Qú] (Họ) Cừ.


meanings:
① Qua, từ bờ này sang bờ kia gọi là độ. ||② Bên đó, chỗ bến đò để chở người qua sông gọi là độ khẩu 渡口. ||③ Cứu vớt cho người qua cơn khổ ách gọi là tế độ 濟渡. ||④ Giao phó.


meanings:
①Sang, qua, vượt qua (sông): 橫渡 Sang ngang, sang sông; 飛渡太平洋 Bay qua Thái Bình Dương; 渡過困難時期 Vượt qua thời kì khó khăn; ② Bến đò: 美順渡口 Bến đò Mĩ Thuận; ③ (văn) Tế độ, cứu vớt; ④ (văn) Giao phó.


meanings:
① Cặn bã, phàm chất gì lỏng lọc bỏ phần trên đi còn phần đọng lại gọi là tra.


meanings:
① Bã, cặn: 豆腐渣 Bã đậu hũ; 甘蔗渣 Bã mía; ② Mẩu vụn: 麵包渣 Bánh mì vụn.


meanings:
【渤海】Bột Hải [Bóhăi] Biển Bột Hải (ở khoảng giữa bán đảo Sơn Đông và bán đảo Liêu Đông, Trung Quốc).


meanings:
① Thấm ướt, như kí ưu kí ác 既優既渥 được chịu mưa móc nhiều, nói bóng là được ân trạch nhiều. ||② Phết dày, lấy chất lỏng đặc phết dày lên trên bề mặt gọi là ác, như ác đan 渥丹 phết son dày.


meanings:
(văn) ① Thấm, thấm ướt: 既優既渥 Đã chịu nhiều ơn mưa móc; ② Phết dày một lớp: 渥丹 Phết lớp son dày.


meanings:
① Sông Qua. ||② Một âm là oa. Nước xoáy.


meanings:
Tên sông: 渦 河 Sông Oa (ở tỉnh An Huy, Trung Quốc). Xem 渦 [wo].


meanings:
Chỗ nước xoáy: 漩渦 Xoáy nước. Xem 渦 [guo].


meanings:
(văn) ① Chỗ nước chảy quanh co; ② 【渨互】ôi uỷ [weiwo] Dơ bẩn.


meanings:
【渫渫】điệp điệp [diédié] (văn) ① Sóng nước liền nhau; ② Lệ rơi lã chã.


meanings:
(văn) ① Trừ bỏ; ② Sơ tán, phân tán; ③ Ngưng lại; ④ Dơ bẩn.


meanings:
① Ðo chiều sâu, nói rộng ra phàm sự đo lường đều gọi là trắc cả, như bất trắc 不測 không lường được. ||② Trong.


meanings:
① Đo (đạc): 勘測 Đo đạc; 深不可測 Sâu không đo được; ② Lường tới, ngờ đến: 事出不測 Việc xảy ra không ngờ; 深不可測也 Lẽ thâm sâu không thể lường tính được (Hoài Nam tử); ③ (văn) Trong: 漆慾測，絲慾沈 Sơn muốn trong, tơ muốn thâm bóng (Chu lễ).


meanings:
conjecture, to surmise, infer, guess, suppose, speculate, fathom


meanings:
Tên sông: 渭河 Sông Vị (ở tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc).


meanings:
① Sông nhánh, ngành sông. Sông lớn có một dòng chảy ngang ra mà đi thuyền được, gọi là cảng. ||② Hương cảng 香港 (Hongkong) gọi tắt là cảng.


meanings:
① Cảng, bến tàu: 海港 Cửa biển, hải cảng; 商港 Thương cảng, cảng buôn; ② Sông nhánh (phần nhiều dùng vào tên sông); ③ Hương Cảng (gọi tắt): 港澳 Hương Cảng và Áo Môn; 省港大罷工 Cuộc bãi công lớn ở Quảng Châu và Hương Cảng.


meanings:
① Ðẫm mực. Nhà vẽ có phép đẫm mực, lấy mực đẫm xuống giấy, quệt đi quệt lại cho đẫm gọi là tuyển.


meanings:
① Khát nước. ||② Kíp, nóng sốt nồng nàn, như khát mộ 渴慕 hâm mộ sốt sắng, có ý muốn được ngay không đợi lâu được. ||③ Một âm là kiệt. Cạn.


meanings:
Khát (nước), khát khao: 渴思飲，饑思食 Khát thì nghĩ đến uống, đói thì nghĩ đến ăn; 我渴 Tôi khát (nước).


meanings:
（梵 kharjūra，藏 ḥbra-groḥi śiṅ）樹名。又作朅樹羅、佉珠羅，意譯酬果。屬棕櫚科，學名爲Phoenix dactylifera，Linn。原産于伊朗，分布于印度、孟加拉、非洲北部等地。葉呈櫛齒狀，果實如指頭般大，味甚美。若在黃昏時，切開樹幹與枝葉的接口，置瓮于樹下，待翌日清晨，瓮中即呈滿樹汁。歷經一段時間之後，樹汁即醱酵，帶有酸味，釀造後即成酒，此即是渴樹羅漿。《根本說一切有部百一羯磨》卷五列舉更藥八種漿，其中第八種爲渴樹羅漿（kharjūna-rasa），該處夾注曰（大正24·478a）︰‘形如小棗，澀而且甜，出波斯國，中方亦有，其味稍殊，其樹獨生，狀如棕櫚，其果多有漿，至番隅時，人名爲波斯棗，其味頗與幹■相似。’<#>［參考資料］　《金光明最勝王經》卷一；《慧琳音義》卷二十九。<#>


meanings:
5064渴樹羅，梵語 kharjūra。又作朅樹羅樹。與波斯棗同類，或謂即為波斯棗。屬棕櫚科，學名 Phoenix sylvestris。葉呈櫛齒狀，宛如椰榆之葉而較粗短，果實味美，大如指頭。其樹之汁液可釀酒，即渴樹羅漿（梵 kharjūra-rasa）。　根本說一切有部百一羯磨卷五列舉更藥八種漿，其中第八種為渴樹羅漿。據同書之注文所載（大二四‧四七八上）：「形如小棗，澀而且甜，出波斯國，中方亦有，其味稍殊，其樹獨生，狀如耸櫚，其果多有漿，至番禺時，人名為波斯棗，其味頗與乾肃相似。」〔金光明最勝王經卷一、慧琳音義卷二十九〕


meanings:
Cái tưởng tượng của con nai khát nước, là cách tưởng hư vọng. Bài »Lục Tổ Huệ Năng Thiền sư bi minh« của Vương Duy trong Toàn Đường Văn q. 327 ghi: »猶 懷 渴 鹿 之 想、 尚 求 飛 鳥 之 迹。 – Còn ôm cái tưởng tượng của con nai khát nước, còn tìm kiếm dấu vết chim bay«.


meanings:
Nai khát đuổi theo sóng nắng (vì ngỡ là nước). Bài »Mê Ngộ Bất Nhị« trong 14 khoa tụng của Hoà thượng Chí Công ghi: »暘 焰 本 非 其 水、 渴 鹿 狂 趁 匆 匆。 自 身 虛 妄 不 實、 將 空 更 欲 覓 空。 – Dương diệm bản phi kì thuỷ, khát lộc cuồng sấn thông thông, tự thân hư vọng bất thật, tương không cánh dục mịch không. – Sóng nắng vốn chẳng phải nước. Nai khát lầm đuổi vội vàng, tự thân hư dối chẳng thật, dem không lại muốn tìm không«.


meanings:
① Bơi. ||② Dòng nước trên gọi là thượng du 上游, dòng nước dưới gọi là hạ du 下游. ||③ Không có căn cứ mà hay đổi dời gọi là du, như du dy 游移 ý nói không có ý hướng nhất định. ||④ Ngắm xem cho thích tâm tình gọi là du, như du ư nghệ 游於藝 (Luận Ngữ 論語) lấy nghề làm món tiêu khiển. ||⑤ Nhàn tản, tản mát. Dân không có nghề nghiệp thường gọi là du dân 游民. ||⑥ Ưu du 優游 nhàn nhã tự lấy làm thích. Nay thông dụng chữ du 遊.


meanings:
① Bơi: 魚在水裡游 Cá bơi dưới nước; ② Đi chơi, du lịch: 周游天下 Chu du thiên hạ; 游山玩水 Đi chơi núi chơi sông; ③ Phần sông, du: 上游 Thượng du; 中游 Trung du; 下游 Hạ du; ④ Du (mục), du (dân), du (kích); ⑤ Thay đổi, không đứng yên một chỗ, lưu động.【游資】du tư [yóuzi] Vốn nổi, vốn lưu động; ⑥ [Yóu] (Họ) Du.


meanings:
5619據俱舍論卷十一載，於贍部洲之下有八大熱地獄，每一地獄各有四面門，四門之外各有爐煨增（梵 Kukūla）、屍糞增（梵 Kunapa）、鋒刃增（梵 Asidhārā）、烈河增（梵 Kṣāra-madī）等四地獄，合爲十六遊增地獄，計八大熱地獄總合爲一二八遊增地獄。以有罪業之眾生遊於此處，倍增苦惱，故稱遊增地獄。


meanings:
Chỉ chư tăng hành cước chu du khắp nơi khất hoá học đạo. Vân Môn quảng lục q. thượng ghi: »各 自 覓 箇 托 生 處 好、 莫 空 游 州 獵 縣。 – Các ngươi nên tìm nơi thác sinh thì tốt hơn là đi chu du uổng phí«.


meanings:
5057（1947～ ）臺灣宜蘭人。出生於佛化家庭，自幼即皈依，法名行如，號天駿。先後研學於國立臺灣大學哲學研究所、中國文化大學哲學研究所。嘗親近方東美教授等人，並以「十八空之研究」一文獲得博士學位。長於般若、中觀學系之研究。近年來多次在國內外講述大智度論。著有先有雞或先有蛋、論龍樹與僧肇二大士對般若經假名觀的闡揚 峔銌{代意義等論文多篇，發表於國內各佛教刊物與學報。曾任教於臺大哲學系、佛光山中國佛教研究院、中國文化大學。並當選世界佛教青年會（World Fellowship of Buddhist Youth）副會長，兼任教育文化藝術委員會主席。於七十四年（1985）榮獲中央黨部華夏二等勳章。


meanings:
(văn) ① Tiếng nước vỗ (vào đá); ② To lớn.


meanings:
① Nước xa tít mù (man mác). Ta quen đọc là chữ diểu.


meanings:
① Mịt mờ, mịt mùng, mịt mù, xa tít mù khơi: 渺若煙雲 Mịt mờ như mây khói; 渺無人跡 Mịt mù không thấy bóng người; ② Mờ mịt: 渺不足道 Tương lai mờ mịt.


meanings:
① Ðục vẩn. ||② Hồn hậu, có ý kín đáo không lộ. ||③ Nói về phần đại khái gọi là hồn quát 渾括. ||④ Vẻn vẹn, dùng làm trợ từ, như hồn bất tự 渾不似 chẳng giống tí nào. ||⑤ Cùng nghĩa với chữ hỗn 混. ||⑥ Ðều, cùng.


meanings:
Thực sự, rất. Tiết La Hán Quế Sâm Thiền sư trong NĐHN q. 8 ghi: »和 尚 恁 麼 道、 渾 是 不 慈 悲！ – Hoà thượng nói như thế thực sự không từ bi«.


meanings:
① Đục, vẩn: 渾水坑 Vũng nước đục; ② (chửi) Dấm dớ, (đồ) ngu, ngu ngốc: 渾人 Kẻ dấm dớ, kẻ ngu ngốc, đồ ngu; 渾話 Lời dấm dớ, lời ngu; ③ Đầy, đều, khắp cả.【渾身】hồn thân [húnshen] Khắp cả người, đầy cả mình, toàn thân, cả người: 渾身是汗 Mồ hôi đầm đìa khắp cả người; 渾身是泥 Bùn bê bết cả người; ④ Hồn hậu; ⑤ (văn) Thật là, cơ hồ, hầu như: 白頭搔更短，渾慾不勝簪 Gãi đầu tóc bạc ngắn thêm, hầu như không còn cài (đầu) được nữa (Đỗ Phủ: Xuân vọng); ⑥ [Hún] (Họ) Hồn.


meanings:
Còn gọi: Hỗn luân, Cốt luân, Hốt luân, Côn luân. Chỉ cho trạng thái hỗn độn, lờ mờ giống như một khối vẩn đục, trước khi trời đất chưa hình thành, âm dương chưa có phân chia rõ rệt. Thiền tông mượn từ này để chỉ cho một khối hồn nhiên, hoặc một vật chẳng thể cắt chia. Đôi khi cũng được dùng để chỉ cho chân tính bình đẳng, vô sai biệt. Lâm Tế Huệ Chiếu Thiền sư ngữ lục (Đại 47, 504 thượng) ghi: »師 見 僧 來。 展 開 兩 手。 僧 無 語。 師 云 會 麼。 云 不 會。 師 云。 渾 崙 擘 不 開。 與 爾 兩 文 錢。 – Sư thấy một vị tăng đi đến liền dang rộng hai tay, Tăng không đáp được. Sư hỏi: Hiểu không? Tăng đáp: Chẳng hiểu. Sư nói: Không mở bày được chân tính, cho ngươi hai đồng tiền«.


meanings:
① Chuội tơ, cùng nghĩa với chữ luyện 練.


meanings:
① Nước phẳng lặng; ② 【湉湉】điềm điềm [tiántián] (Nước trôi) lững lờ.


meanings:
① Họp, cùng nghĩa với chữ thấu 輳. ||② Thớ da dẻ, cùng nghĩa với chữ thấu 腠.


meanings:
Khế hợp. Tiết Phúc Tiên Chiêu Khánh Hoà thượng trong TĐT q. 13 ghi: »遂 乃 拥 毳 參 尋、 初 見 鼓 山、 長 慶、 安 國、 未 湊 機 緣。 – Sư liền ôm gói đi tham tầm, ban đầu gặp Cổ Sơn, Trường Khánh, An Quốc nhưng cơ duyên chưa khế hợp«.


meanings:
① Tụ tập, tụ họp, gom góp, góp nhặt, túm lại (dùng như 輳, bộ 車): 湊在一起聊天 Tụm nhau lại tán chuyện; 湊錢 Góp tiền; ② Dồn, nhích, xích, ghé: 湊上去 Dồn lên trên; 往前湊湊 Nhích lên phía trước một tí; 湊近點兒 Xích lại gần; 湊一肩 Ghé vai; ③ Vừa đúng dịp. 【湊巧】thấu xảo [còuqiăo] Vừa dịp, vừa đúng, vừa vặn, nhằm lúc, vừa may: 你來得眞湊巧 Anh đến rất đúng lúc; 中秋節湊巧是星期日 Tết Trung thu vừa đúng vào ngày chủ nhật; ④ (văn) Như 腠 (bộ 肉).


meanings:
Khế hợp cơ duyên, khế cơ. Huệ Nam ngữ lục tục bổ ghi: »慧 南 禪 師 三 十 餘 年、 示 此 三 問、 往 往 學 者 多 不 湊 機、 叢 林 共 目 爲 三 關。 – Thiền sư Huệ Nam hơn 30 năm khai thị bằng 3 câu này, thường thường người học phần nhiều chẳng khế hợp cơ duyên, trong tùng lâm đều cho là tam quan (3 cửa ải)«.


meanings:
① Gần gũi, khế hợp, khế ngộ. Đại Quang Minh Tạng ghi: »祖 師 意 峻 硬 孤 峭、 有 如 其 平 生、 難 於 湊 泊。 – Ý Tổ sư cao vút bí hiểm, như có đem cả cuộc đời của mình để tham cứu cũng khó mà khế ngộ«. ② Ngưng tụ, kết hợp. Tiết Tham Chính Tiền Đoan Lễ Cư Sĩ ghi: »盖 爲 地 水 火 風、 因 緣 和 合、 暫 時 湊 泊、 不 可 錯 認 爲 己 有。 – Vì là đất nước gió lửa, nhân duyên hoà hợp, tạm thời ngưng tụ nên chẳng thể lầm nhận là thân mình«.


meanings:
① Trầm miện 沉湎 say đắm, say sưa không biết trở lại.


meanings:
(văn) ① Rượu đã lọc; ② Trong trẻo; ③ Tốt tươi.


meanings:
(văn) ① Nước ùn lên; ② [Pén] Tên sông: 湓水 Sông Bồn (ở tỉnh Giang Tây, Trung Quốc) .


meanings:
① Sông Tiên. ||② Gột, rửa, như tiên phất 湔祓 rửa oan.


meanings:
① (văn) Rửa; ② [Jian] Sông Tiên (ở tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc).


meanings:
① Hồ: 湖畔 Bờ hồ; 洞庭湖 Hồ Động Đình; 湖水清清 Nước hồ trong xanh; ② Hai tỉnh Hồ Nam và Hồ Bắc (gọi tắt).


meanings:
① Sông Tương, ta quen đọc là chữ sương.


meanings:
① Tên sông: 湘 江 Sông Tương (ở Trung Quốc, bắt nguồn từ Quảng Tây, chảy vào Hồ Nam); ② (Tên gọi tắt) tỉnh Hồ Nam (Trung Quốc).


meanings:
Chùa ở núi Tương Sơn, thành phố Tuân Nghĩa, tỉnh Quý Châu, Trung Quốc. Khoảng niên hiệu Đại Đức (1297-1307) đời Nguyên sáng lập, gọi là »Hộ Quốc Tự«, sau bị huỷ. Đời Thanh xây lại trên nền cũ đổi tên là »Tương Sơn Tự«. Có tiền điện, trung điện, hậu điện và sương phòng trái phải,hành lang gấp khúc bao quanh. Hai bên sơn môn có 5 toà tháp 7 tầng đều đặc sắc. Quận thủ Triệu Tôn Luật đổi tên chùa là »Song Tuyền Thiền Viện«.


meanings:
① Sâu dày, trạm trạm 湛湛 móc nhiều. Kinh Thi có thơ trạm lộ 湛露 nói về sự thiên tử thết đãi chư hầu tử tế chung hậu lắm, vì thế ân trạch nặng nề gọi là trạm ân 湛恩. ||② Thanh, trong, như thần chí trạm nhiên 神志湛然 thân chí thanh thú sáng suốt. ||③ Một âm là đam. Sông Ðam. ||④ Ðam, vui. ||⑤ Lại một âm là thầm. Chìm. ||⑥ Sâu. ||⑦ Một âm nữa là tiêm. Ngâm.


meanings:
(văn) ① Vui: 和樂且湛 Vui vẻ và thoả thích (Thi Kinh); ② Chìm đắm: 荒湛于酒 Chìm đắm trong rượu chè (Thi Kinh).


meanings:
(văn) Ngâm: 湛諸美酒 Ngâm vào rượu ngon (Lễ kí).


meanings:
① Điêu luyện: 精湛的演技 Kĩ thuật biểu diễn điêu luyện; ② Trong, thanh: 清湛 Trong suốt, trong vắt; 神志湛然 Thần chí sáng sủa; ③ (văn) Sâu dày, dày đặc: 湛恩 Ơn sầu dày; 湛露 Sương dày đặc; ④ [Zhàn] (Họ) Trạm.


meanings:
Thiền tăng Viên Trừng đời Minh, tự là Trạm Nhiên, nên người đời gọi là »Trạm Nhiên Viên Trừng«. X. Viên Trừng.


vietnamese:
trạm nhiên thiền sư tông môn hoặc vấn <tttđ>


meanings:
Niên hiệu Nguyên Phù thứ 2 (1099) đời Tống, đem »Thượng Ti« mở rộng xây dựng làm »Trạm Lô Thiền Am«. X. Thanh Lương Tự.


meanings:
(1645-1710) Thiền tăng Cao Li, họ Kim, tự Thiên Phu. Sau khi thọ giới sang nhà Thanh (Trung Quốc) tham học với Thiền sư Thiên Thọ Bản Thực mà đắc pháp, đời thứ 37 hệ Nam Nhạc. Trụ trì chùa Quảng Tế, Bắc Kinh. Tác phẩm: Quảng Tế Tự chí.


meanings:
Tên sông: 湞水 Sông Trinh (ở tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc).


meanings:
Tên sông: 湟水 Sông Hoàng Thuỷ (ở tỉnh Thanh Hải, Trung Quốc).


meanings:
(văn) ① Nhà tắm; ② 【湢然】bức nhiên [bìrán] Nghiêm chỉnh.


meanings:
① Nước vọt ra. ||② Vọt lên. ||③ Giá hàng cao vọt lên.


meanings:
① Tuôn ra, phun ra, vọt ra, trào dâng: 淚如泉湧 Nước mắt tuôn ra như suối; ② (Giá hàng) vọt lên, tăng lên; ③ Xuất (hiện): 東方湧出一輪紅日 Mặt trời hiện ra ở phía đông; ④ [Yông] (Họ) Dũng.


meanings:
① Nước sữa. ||② Thùng thùng, tiếng trống đánh.


meanings:
(văn) ① Nước sữa; ② (thanh) (Tiếng trống) thùng thùng.


meanings:
① Cái ao. ||② Mát rượi. ||② Một âm là tiểu. Tiểu ải 湫隘 đất trũng mà hẹp. Có khi đọc là chữ tiều.


meanings:
① Ao nhỏ; ② Mát rượi; ③ [Qiu] Sông Tưu (ở tỉnh Cam Túc, Trung Quốc).


meanings:
(văn) ① Mai một, chìm mất. 【湮沒】nhân một [yanmò] Mai một, chôn vùi; ② Ứ tắc, tắc, lấp.


meanings:
① Nước nóng. ||② Vua Thang. ||③ Một âm là sương. Nước chảy cuồn cuộn. ||③ Lại một âm nữa là thãng. Ngâm nước nóng, dội nước sôi. ||④ Cùng nghĩa với chữ đãng 蕩.


meanings:
① Nước nóng: 赴湯蹈火 Dấn mình vào nơi nước sôi lửa bỏng; 見不善如探湯 Thấy điều bất thiện thì như thò tay vào nước nóng (Minh tâm bảo giám); ② Canh: 排骨湯 Canh sườn; 喝湯 Húp canh; ③ Nước: 米湯 Nước cơm; ④ Thuốc chén, thuốc thang: 其療疾，合湯不過數種 Ông trị bệnh, thuốc thang hốt không quá mấy vị (Tam quốc chí: Hoa Đà truyện); ⑤ [Tang] (Họ) Thang; ⑥ [Tang] Vua Thang.


meanings:
① Ngâm nước nóng, dội nước sôi; ② Như 蕩 (bộ 艹).


meanings:
(1893-1946) Học giả Phật giáo hiện đại, tự Tích Dư, người Hoàng Mai, Hồ Bắc, Trung Quốc. Năm 1917, ông tốt nghiệp tại Thanh Hoa học đường. Năm sau sang Hoa Kỳ học tập Phạn văn, Pali văn tại Đại học Harvard. Năm 1922 sau khi về nước, ông lần lượt nhận chức Giáo sư Đại học Đông Nam ở Nam Kinh, Đại học Nam Khai, Đại học Bắc Kinh, Tây Nam Liên Đại. Sau giải phóng (1949), ông làm Hiệu phó trường Đại học Bắc Kinh. Từ tuổi 20, ông đã nghiên cứu Phật giáo sử Trung Quốc, đồng thời nghiên cứu Triết học sử Ấn Độ để đối chiếu vối sự nghiên cứu Phật giáo sử Trung Quốc. Nhờ nắm được tài liệu đặc sắc và phong phú nên ông đã kết hợp được phương pháp nghiên cứu theo truyền thống Trung Quốc với phương pháp nghiên cứu tiên tiến cận đại Tây phương. Tác phẩm chủ yếu: Hán Nguỵ Lưỡng Tấn Nam Bắc Triều Phật Giáo Sử, Tùy Đường Phật Giáo Sử Cảo.


meanings:
【渹湱】oanh hoạch [honghuò], 【漰湱】phanh hoạch [penghuò] (thanh) Tiếng sóng vỗ.


meanings:
(văn) ① Tưới, rót; ② Giặt rửa. Xem 灌溉 [guàngài].


meanings:
① Cái ao. ||② Lỏng, đi rửa lỏng dạ gọi là tiện đường 便溏.


meanings:
① Bùn. (Ngr) Loãng, lỏng: 溏便 Phân loãng; ② (văn) Cái ao.


meanings:
① Nguồn nước. ||② Nguyên nguyên 源源 cuồn cuộn, liên tiếp không lúc nào dứt gọi là nguyên nguyên.


meanings:
① Nguồn, ngọn, ngọn nguồn: 飲水思源 Uống nước nhớ nguồn; ② Nguyên lai, nguồn, luồng: 貨源 Nguồn hàng; 肥源 Nguồn phân; ③ 【源源】nguyên nguyên [yuányuán] Ùn ùn, thao thao, nối tiếp nhau, liên tiếp, lũ lượt: 源源不斷流 Chảy ùn ùn không ngớt; 源源不絕 Nối tiếp nhau không dứt; 源源而來 Nối tiếp nhau đến, lũ lượt kéo tới; ④ [Yuán] (Họ) Nguyên.


meanings:
(văn) ① Nước phẳng lặng; ② Băng mỏng; ③ 【溓溓】liễm liễm [liănliăn] Nước bắt đầu đóng băng.


meanings:
to use as a standard; take as a standard


meanings:
① Bằng phẳng. ||② Thước thăng bằng (đánh thăng bằng). ||③ Phép mẫu mực, như tiêu chuẩn 標準 mẫu mực, mực thước. ||④ Một âm là chuyết. Mũi, mũi cao lớn gọi là long chuẩn 隆準 (mũi dọc dừa).


meanings:
① Chuẩn, cho, cho phép, cho được: 批準 Phê chuẩn; 準假兩周 Cho phép nghỉ hai tuần; 不準他來 Không cho anh ấy đến; 不準抽煙 Không được hút thuốc; ② Theo: 準前例處理 Giải quyết theo tiền lệ; ③ Mực, mức (độ), trình độ: 水準 Mức độ, trình độ; ④ (Tiêu) chuẩn, căn cứ, mẫu mực: 以此爲準 Lấy đó làm chuẩn (căn cứ); ⑤ Đích: 瞄準 Ngắm đích; ⑥ Đúng: 我的錶很準 Đồng hồ tôi chạy rất đúng; 對準了才開槍 Ngắm đúng rồi mới bắn; ⑦ Nhất định, thế nào cũng...: 他準不來 Nó nhất định không đến; 我明天準去 Mai tôi thế nào cũng đi; ⑧ (văn) Thước thăng bằng, cái chuẩn: 準者，所以揆平取正也 Chuẩn là cái để đo độ phẳng và lấy độ ngay (Hán thư: Luật lịch chí); ⑨ (văn) Đo: 令水工準高下 Sai các thợ đắp đập đo cao thấp (Hán thư); ⑩ Cây chuẩn (một loại nhạc khí thời cổ, có hình dạng như cây đàn sắt); ⑪ (văn) Xem chừng, rình đoán, dò xét: 群臣準上意而懷當 Quần thần rình đoán ý của nhà vua mà tìm cách làm cho hợp ý (Hoài Nam tử); ⑫ (văn) Tính giá, quy giá; ⑬ (văn) Chắc chắn, nhất định: 準定 Nhất định; ⑭ (văn) Mũi: 隆準 Mũi dọc dừa, mũi cao.


vietnamese:
chuẩn đề niệm tụng quán hạnh đẳng pháp <đpb>


meanings:
Chùa nằm phía đông trong chùa Khai Nguyên, thành phố Tuyền Châu, tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc, phỏng theo hình dáng và cấu tạo quần thể kiến trúc theo tuyến trục giữa nhưng quy mô nhỏ hơn, tục gọi là »Tiểu Khai Nguyên Tự«. Được xây cất vào niên hiệu Khang Hi thứ 1 (1662) đời Thanh. Hiện còn Đại điện, Giới đàn là những kiến trúc đời Thanh.


meanings:
① Bỗng chốc, người chết mất gọi là khạp thệ 溘逝.


meanings:
Bỗng nhiên, bỗng chốc: 溘逝 Chết mất; 溘然 Bỗng nhiên.


meanings:
① Trượt, tuột: 溜冰 Trượt băng; 從山坡上溜下來 Từ trên dốc núi tuột xuống; ② Tròn xoay, láng bóng, trơn: 溜圓 Tròn xoay; 溜光 Láng bóng, trơn; 滑溜 Trơn nhẵn; ③ Lén chuồn, lủi: 他悄悄地從後門溜出去 Nó lén lút chuồn ra ngõ sau; ④ (văn) (Ngựa) sổng cương; ⑤ Như 熘 [liu]. Xem 溜 [liù].


meanings:
① Nước chảy xiết: 河裡溜很大 Nước sông chảy xiết; ② Nước mưa từ trên mái hiên chảy xuống: 檐溜 Nước mái hiên; 承溜 Máng hứng nước; ③ Chỗ nước mưa nhểu xuống dưới mái hiên, máng (như 霤, bộ 雨): 水溜 Máng nước; ④ Dãy: 一溜三間房 Một dãy ba gian nhà; ⑤ Mạn, nơi, ở quanh, ở gần: 這溜的果木樹很多 Mạn này cây ăn quả rất nhiều; ⑥ (đph) Trét kẽ hở: 牆砌好了，就剩溜縫了 Tường đã xây xong, chỉ còn trét kẻ hở thôi. Xem 溜 [liu].


meanings:
① Cái ngòi (rãnh), ngòi nước qua các cánh đồng. ||② Câu thông 溝通 cùng lưu thông với nhau. ||③ Cái hào.


meanings:
① Rãnh, cống, ngòi, lạch, khe: 山溝 Khe núi; 排水溝 Rãnh thoát nước, cống tháo nước; 陰溝 Cống ngầm; 河溝 Lạch ngòi; ② Cái hào; ③ Chỗ lõm, ổ gà: 路面上軋了一道溝 Trên mặt đường có một vạch lõm (ổ gà); ④ 【溝通】câu thông [goutong] Khai thông, nối liền: 溝通南北的長江大橋 Cầu Trường Giang nối liền Nam Bắc; 溝通兩國文化 Khai thông sự trao đổi văn hoá giữa hai nước.


meanings:
an early translation for the term "stream-enterer


meanings:
① Bể, như Nam minh 南溟 bể Nam. ||② Mưa nhỏ.


meanings:
(văn) ① Bể cả, biển lớn: 南溟 Biển Nam; ② Mưa nhỏ.


meanings:
Sông Trá (còn gọi là “Phù Cung hà” 扶恭河, ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc).


meanings:
① Ðầy tràn. Hiếu Kinh có câu: Mãn nhi bất dật 滿而不溢 ý nói giàu mà không kiêu xa. ||② Hai mươi bốn lạng gọi là một dật, một vốc tay cũng gọi là một dật.


meanings:
① Tràn, trèo: 潮水溢出堤岸 Nước thuỷ triều tràn ra ngoài đê. (Ngr) Quá: 溢出此數 Quá con số này; ② (cũ) Như 鎰 [yì] (bộ 金).


meanings:
(văn) ① Rộng lớn; ② Phổ biến, khắp: 溥天之下 Khắp dưới vòm trời.


meanings:
(1346-1426) Thiền tăng đời Minh, họ Lục, tự Nam Châu, hiệu Tẩu, Nhất Vũ Ông, người xứ Sơn Âm (nay là huyện Thiệu Hưng, Chiết Giang) Trung Quốc. Tác phẩm: Vũ Hiên ngữ lục, Vũ Hiên tập.


meanings:
Tên sông: 溧水 Sông Lật Thuỷ (ở tỉnh Giang Tô, Trung Quốc).


meanings:
① Khe, dòng nước trong núi không thông ra đâu gọi là khê.


meanings:
(title) Collection of Leaves Gathered in Tempestuous Brooks


meanings:
略稱《溪嵐集》、《溪嵐》。系以天臺宗之思想與實踐方式爲核心的百科全書式佛典。日僧光宗（1276～1350）著于應長元年（1311）至貞和三年（1347）之間。收在《大正藏》第七十六册。<#>關于本書之卷數，依本書目錄下〈鶏足院嚴覺跋〉所記︰《溪嵐集》爲山門古記，共計三百卷，然近代散佚不全，僅存一二一帖。《大正藏》所收者，謂有一一六卷，然實收僅一一三卷。全書共有六部，各部之下又細分詳目，茲列表如下︰<#>全書內容極爲豐富，以日本天臺宗所行之口傳作法、教義思想爲中心，幷旁及算術、工藝、天文、醫方、歌道、兵法等，且列出各項依學之師。其中，兵法、耕作、算術之師均爲僧侶，可見當時僧侶之博學多才。又，本書主要特色在于‘神佛習合說’，且確立‘山王一實神道’之教義。與《阿娑縛抄》、《覺禪抄》幷爲資料豐贍、內容繁雜的日本中世佛教要籍。<#>                              ┌止觀──觀心<#>                              │玄義──教相<#>（１）顯部：觀心爲正，表相爲旁┤文句──教相<#>                              │義科──文料簡<#>                              └宗要──宗大事<#>                              ┌宗義──真言宗旨三部大意<#>                              │教相──天臺四教上加大日一教<#>（２）密部：宗義爲本，事相爲旁┤事相──曼荼羅略會示現相貌<#>                              │現行──三部五部行要次第<#>                              └雜──大師先德行儀要語<#>                              ┌佛寺──三寺不同<#>                              │佛上座──文殊、頭盧兩上座<#>（３）戒部：大綱爲本，綱目爲旁┤佛戒──大小兩戒不同<#>                              │佛授戒──十師五師不同<#>                              └雜──贊他戒同異、先德物語等<#>                                          ┌淨刹結界<#>                                          │佛像安置<#>                                ┌六    章┤嚴神靈應<#>                                │        │鎮護國家<#>                                │        │法住方軌<#>                                │        └禪侶修行<#>                                │        ┌三寶住持集<#>                                │        │三寶輔行記<#>（４）記錄部：大事爲本，淺略爲旁┤三聖二師┤顯密內證義<#>                                │        │四明安全義<#>                                │        └禦遺告<#>                                │        ┌散在流章記<#>                                │        │雜<#>                                └六個習事┤總目錄<#>                                          │別目錄<#>                                          │秘目錄<#>                                          └面授决<#>            ┌既效力<#>（５）醫療部┤加持法驗方<#>            └胎息術仙方<#>            ┌三才軌範<#>（６）雜記部┤<#>            └古今芳談<#>


meanings:
① Ấm (vừa phải, dễ chịu). ||② Hâm nóng vật lạnh mà làm cho nong nóng gọi là ôn. ||③ Ôn lại (nhắc lại sự đã qua). ||④ Ôn hoà, lấy lời nói ngọt ngào mà yên ủi người gọi là ôn ngữ 溫語, cùng hỏi thăm nhau gọi là hàn ôn 寒溫. ||⑤ Bệnh ôn, bệnh sốt lây ra người khác gọi là ôn. ||⑥ Một âm là uẩn. Cùng nghĩa với chữ uẩn 蘊.


meanings:
① Ấm: 溫水 Nước ấm; ② Nhiệt độ, ôn độ: 量體溫 Cặp nhiệt độ; ③ Hâm: 溫酒 Hâm rượu; ④ Ôn, học lại: 溫故知新 Ôn cũ biết mới; ⑤ Ôn hoà, điềm đạm, êm dịu: 溫良 Ôn hoà và hiền lành; ⑥ Như 瘟 [wen]; ⑦ [Wen] (Họ) Ôn.


meanings:
5512（Windisch, Ernst; 1844～1918）德國印度學與語言學學者。爲來比錫大學教授（1871～1918），曾前往海德堡大學與斯特拉斯堡（Strasbourg）大學講學，所著之梵文學史（Geschichte der Sanskritphilologie und indischen Altertumskunde, 2 vols.），飲譽學界。又曾與戴爾卜魯克（Delbruck）共同研究而有下列著作陸續問世：梵語與希臘語之接續法、願望法之研究（1871）、愛爾蘭（Ireland）語最早之文典（1879）、塞爾特（Celt）語之研究（1880）、古代印度劇之起源與希臘劇之影響、Iti-vuttaka（1890）、佛陀誕生年代考。


meanings:
① Hơi nắng xông, hơi nắng bốc hơi nước lên gọi là nhục thử 溽暑. ||② Ướt. ||③ Nồng đặc (đồ ăn ngon).


meanings:
(văn) ① Hơi nắng xông; ② Ẩm, ẩm ướt, ẩm thấp; ③ (Mùi vị ngon) nồng nặc.


meanings:
① Huyện Trừ (ở tỉnh An Huy, Trung Quốc); ② Sông Trừ (ở tỉnh An Huy, Trung Quốc).


meanings:
① Bàng đà 滂沱 mưa giàn giụa, mưa chan hoà, khóc nước mắt giàn giụa cũng gọi là bàng đà. Nguyễn Du 阮攸: Vũ tự bàng đà vân tự si 雨自滂沱雲自癡 mưa rơi tầm tã, mây thẫn thờ.


meanings:
【滂湃】bàng phái [pangpài] (thanh) (Nước chảy) ồ ồ.


meanings:
① Nước mông mênh. ||② Ổng nhiên 滃然 mây đùn.


meanings:
(văn) ① (Nước chảy) ào ào; ② (Mây) ùn ùn (kéo tới), đùn lại.


meanings:
① Thương lang 滄浪 sông Thương Lang. ||② Rét lạnh. ||③ Bể khơi, mông mênh, như thương hải 滄海 bể khơi.


meanings:
① Biển khơi, mênh mông, màu xanh nước biển: 滄海 Biển xanh; ② (văn) Rét lạnh.


meanings:
finish, end, cease, wipe out, negate, annihilate


meanings:
5507<一>梵語 vyupaśama。寂滅之略稱。即涅槃之意。度脫生死，進入寂靜無爲之境地，稱爲入滅。（參閱「涅槃」4149、「寂滅」4505）　<二>梵語 anityatā。滅盡之意。又作滅相、無常。爲四相之一。謂有爲之諸法，皆具有剎那間壞滅之性質。又有情之死，亦稱爲滅。（參閱「無常」5109）　<三>梵語 vinaya 之意譯。音譯作毘奈耶。意即律藏、毘尼藏。爲經律論三藏之一。乃佛所制有關比丘、比丘尼之禁戒。（參閱「毘奈耶藏」3850）　<四>四諦之一。滅諦（梵 nirodha-satya）之略稱。（參閱「四諦」1840、「滅諦」5510）


meanings:
分別緣起初勝法門經二十二頁云：云何第一名滅行相？謂於永斷煩惱滅中，正觀行相。二解 瑜伽四十六卷二頁云：從此諸行生剎那後，卽此已生諸行剎那、自性滅壞；正觀為滅。三解 瑜伽五十二卷五頁云：生剎那後，諸行相盡；說名為滅。亦名無常。四解 瑜伽八十三卷二十二頁云：所言滅者：謂餘煩惱斷故。五解 瑜伽八十四卷六頁云：所言滅者：謂於無學、一切依滅。六解 瑜伽八十五卷十頁云：於滅界未得為得、勤修習故；名於諸行修滅。七解 如四行了滅諦相中說。八解 成唯識論二卷一頁云：暫有還無，無時名滅。又云：滅表有法後是無。此依剎那四相釋。又云：後無名滅。此依一期四相釋。九解 雜集論八卷十四頁云：由有如是俱離繫故；當來苦滅。故次問言：何故名滅？當來彼果、苦不生故。能成未來苦不生法，故名為滅。


meanings:
① Mất, tan mất. ||② Tắt, như diệt chúc 滅燭 tắt nến. ||③ Hết, như tuyệt diệt 絕滅 hết nhẵn. ||④ Lỗ mỗ diệt liệt 鹵莽滅裂 càn dở luộm thuộm, nói kẻ không biết xét kĩ, cứ cố làm liều đến nỗi mất cả căn bản. ||⑤ Diệt độ 滅度 diệt hết phiền não qua bể sinh tử (chết).


meanings:
① Tắt: 火滅了 Lửa tắt rồi; 燈滅了 Đèn tắt rồi; ② Dập tắt: 滅燈 Tắt đèn; 滅火 Dập tắt lửa; ③ Ngập, lút: 滅頂 Lút đầu, chết đuối; ④ Xóa bỏ, diệt trừ: 滅蠅 Diệt ruồi; 滅跡 Xóa bỏ dấu vết; 滅盡天良 Táng tận lương tâm; ⑤ Mất, tan mất, hết: 絕滅 Hết trụi.


meanings:
state of concentration that reaches total cessation of mental activity


meanings:
Dung tục thấp hèn. Bích Nham lục q. 1 ghi: »看 他 古 人、 見 到、 說 到、 行 到、 用 到、 不 妨 英 靈… 看 他 德 山 潙 山 如 此、 豈 是 滅 滅 挈 挈 底 見 解？ – Hãy xem người xưa: thấy đến, nói đến, làm đến, dùng đến, quả thật là bậc anh linh… Hãy xem Đức Sơn Quy Sơn như thế, há là kiến giải dung tục thấp hèn ư?«.


meanings:
瑜伽十三卷十二頁云：一切有執、皆永滅故；名為滅界。二解 瑜伽八十五卷十頁云：此有餘依滅故；名為滅界。三解 顯揚三卷十九頁云：滅界者：謂滅所依所攝諸行。四解 法蘊足論九卷二十三頁云：云何滅界？謂擇滅、非擇滅，是名滅界。五解 品類足論六卷十六頁云：滅界云何？謂擇滅、非擇滅。六解 發智論一卷十九頁云：云何滅界？答：諸餘順結法斷名滅界。


meanings:
concentration of total cessation of thought


meanings:
（梵 nirodha-samāpattī，藏 ḥgog-paḥisñoms-par ḥjug-pa）指心與心所皆滅盡之定。即六識之心作用皆滅盡的精神統一狀態。又稱滅盡等至、滅受想定、滅定。爲心不相應行之一，七十五法之一，百法之一。此定系遠離無所有處之煩惱的聖者（即不還果以上之聖者），爲樂無心之寂靜境而入的定。修此定，得生于無色界之第四有頂天。《俱舍論》卷五雲（大正29·25a）︰‘有別法能令心、心所滅，名滅盡定。（中略）此滅盡定爲求靜住，以止息想作意爲先。前無想定在後靜慮，此滅盡定唯在有頂，即是非想非非想處。（中略）此滅盡定唯聖者得，非異生能起，怖異斷滅故，唯聖道力所能起故，現法涅槃勝解入故。’<#>此滅盡定與無想定合稱‘二無心定’，但無想定唯異生凡夫所得，此定則爲佛及俱解脫阿羅漢遠離定障所得。又，無想定系招感無想天中之五蘊異熟，此定則唯招有頂地之四蘊異熟。<#>有部主張此定別有實體，能久時令心、心所法滅，而且出定之心系以前入定之心爲等無間緣。但是，經量部與唯識宗不認其爲實法，唯于心、心所不轉之分位假立此定。經量部更認爲色心二法得之爲種子，出定之心系由有根身所生起。唯識家謂于此定中，亦有阿賴耶識，如壽暖等不離其身。此外，分別論者認爲滅盡定唯滅想、受，仍有細心未滅，故名滅受想。<#>關于入定的期間，依《大毗婆沙論》卷一五三所述，欲界之有情由段食扶持諸根大種，故若久在定中，在定中不損身，但後來出定時身即散壞，因此入定期間不得超過七晝夜；而色界有情之諸根非由段食任持，故可經半劫或一劫。<#>◎附一︰《瑜伽師地論》卷五十三（摘錄）<#>複次云何滅盡定？謂已離無所有處貪，未離上貪，或複已離。由止息想作意爲先故；諸心心所唯滅靜，唯不轉，是名滅盡定。此定唯能滅靜轉識，不能滅靜阿賴耶識。當知此定亦是假有，非實物有。<#>此定差別略有三種。下品修等如前已說。若下品修者，于現法退，不能速疾還引現前。中品修者，雖現法退，然能速疾還引現前。上品修者，畢竟不退。有學聖者能入此定，謂不還身證。無學聖者亦複能入，謂俱分解脫。前無想定非學所入，亦非無學，何以故？此中無有慧現行故。此上有勝寂靜住及生故。又複此定，不能證得所未證得諸勝善法，由是稽留誑幻處故。<#>◎附二︰《成唯識論》卷七（摘錄）<#>滅盡定者︰謂有無學，或有學聖已伏或離無所有貪，上貪不定；由止息想作意爲先，令不恒行恒行染污心心所滅，立滅盡名。令身安和，故亦名定。由偏厭受想，亦名滅彼定。修習此定，品別有三。下品修者，現法必退，不能速疾還引現前。中品修者，現不必退，設退，速疾還引現前。上品修者，畢竟不退。<#>此定初修，必依有頂游觀無漏爲加行入。次第定中，最居後故。雖屬有頂，而無漏攝。若修此定已得自在，餘地心後，亦得現前。雖屬道諦，而是非學非無學攝，似涅槃故。此定初起，唯在人中。佛及弟子說力起故，人中慧解極猛利故，後上二界亦得現前，烏陀夷經是此誠證。無色亦名意成天故。于藏識教未信受者，若生無色，不起此定。恐無色心，成斷滅故。已信生彼，亦得現前。知有藏識不斷滅故。要斷三界見所斷惑，方起此定。異生不能伏滅有頂心心所故。此定微妙，要證二空隨應後得所引發故。<#>有義︰下八地修所斷惑中，要全斷欲，餘伏或斷，然後方能初起此定。欲界惑種，二性繁雜，障定强故。唯說不還三乘無學及諸菩薩得此定故。彼隨所應，生上八地，皆得後起。有義︰要斷下之四地修所斷惑，餘伏或斷，然後方能初起此定。變異受俱煩惱種子障定强故，彼隨所應生上五地皆得後起。若伏下惑，能起此定，後不斷退，生上地者；豈生上已，却斷下惑。斷亦無失。如生上者，斷下末那俱生惑故。然不還者，對治力强，正潤生位，不起煩惱；但由惑種，潤上地生。雖所伏惑，有退不退，而無伏下生上地義，故無生上却斷下失。<#>若諸菩薩先二乘位，已得滅定，後回心者，一切位中，能起此定。若不爾者，或有乃至七地滿心，方能永伏一切煩惱。雖未永斷欲界修惑；而如已斷，能起此定。論說已入遠地菩薩方能起滅盡定故。有從初地，即能永伏一切煩惱，如阿羅漢。彼十地中，皆起此定。經說菩薩前六地中，亦能現起滅盡定故。<#>◎附三︰《大毗婆沙論》卷一五二（摘錄）<#>問︰何故二無心定中，惟滅盡定立爲解脫，非無想定？脅尊者言︰佛于諸法體相作用，了達究竟，餘不能知。若法有解脫相者，便即立之。無者，不立。複次滅盡定惟內法有，故立解脫。無想定惟外法有，故不立解脫。如內法、外法、聖法、異生亦爾。複次滅盡定，惟背雜染向清淨者相續中可得，故立解脫。無想定，惟背清淨向雜染者相續中可得，故不立解脫。如背雜染、向雜染，背生死、向生死，背流轉、向流轉，當知亦爾。<#>複次滅盡定，惟背我見向無我見者相續中可得，故立解脫。無想定，惟背無我見向我見者相續中可得，故不立解脫。複次滅盡定，惟背薩迦耶見向空觀者相續中可得，故立解脫。無想定，惟背空觀向薩迦耶見者相續中可得，故不立解脫。複次前說滅盡定由二因緣，立爲解脫。(一)背一切所緣，(二)邊際心斷。無想定二事俱無，是故不立。<#>複次滅盡定，惟障諸界諸趣諸生者相續中可得，故立解脫。無想定，惟不障諸界諸趣諸生者相續中可得，故不立解脫。複次弃背諸有，名爲解脫。滅盡定，弃背諸界諸趣諸生生死流轉覺，無想定不爾。由此等緣，二無心定中，惟滅盡定立爲解脫，非無想定。<#>［參考資料］　《中阿含經》卷五十八；《大毗婆沙論》卷一五四；《俱舍論》卷二十九；《順正理論》卷十二；《大乘阿毗達磨雜集論》卷二；《成唯識論》卷二、卷八；忽滑穀快天《禪學思想史》第二編第四章。<#>


meanings:
瑜伽三十三卷十五頁云：若諸聖者、已得非想非非想處；復欲暫時住寂靜住。從非有想非無想處、心求上進。心上進時，求上所緣，竟無所得。無所得故；滅而不轉。如是有學、已離無所有處貪，或阿羅漢、求暫住想作意為先，諸心心法滅；是名滅盡定。由是方便，證得此定。二解 瑜伽五十三卷十三頁云：復次云何滅盡定？謂已離無所有處貪，未離上貪；或復已離。由止息想作意為先故；諸心心所、唯滅靜，唯不轉。是名滅盡定。此定唯能滅靜轉識，不能滅靜阿賴耶識。當知此定、亦是假有；非實物有。此定差別、略有三種。下品修等、如前已說。若下品修者，於現法退，不能速疾還引現前。中品修者，雖現法退；然能速疾還引現前。上品修者，畢竟不退。有學聖者，能入此定。謂不還身證。無學聖者、亦復能入。謂俱分解脫。前無想定、非學所入；亦非無學。何以故？此中無有慧現行故。此上有勝寂靜住及生故。又復此定、不能證得所未證得諸勝善法。由是稽留誑幻處故。三解 瑜伽五十六卷一頁云：依何分位、建立滅盡定？答：依已離無所有處貪，止息想作意為先，名滅分位；建立滅盡定。此復三種。自性者、唯是善。補特伽羅者、在聖相續。通學無學。起者、先於此起；後於色界，重現在前。託色所依，方現前故。此據未建立阿賴耶識教。若已建立；於一切處、皆得現前。四解 顯揚一卷十四頁云：滅盡定者：謂已離無所有處欲，或入非想非非想處定，或復上進，或入無想定，或復上進。由起暫息想作意前方便故；止息所緣。不恆現行諸心心法、及恆行一分諸心心法滅性。五解 成唯識論七卷八頁云：滅盡定者：謂有無學、或有學聖、已伏或離無所有貪，上貪不定；由止息想作意為先，令不恆行恆行染污心心所滅；立滅盡名。令身安和，故亦名定。由偏厭受想，亦名滅彼定。修習此定、品別有三。下品修者、現法必退，不能速疾還引現前。中品修者、現不必退。設退，速疾還引現前。上品修者、畢竟不退。此定初修、必依有頂遊觀無漏為加行入。次第定中、最居後故。雖屬有頂；而無漏攝。若修此定、已得自在；餘地心後、亦得現前。雖屬道諦；而是非學非無學攝。似涅槃故。此定初起、唯在人中。佛及弟子、說力起故。人中慧解、極猛利故。後上二界、亦得現前。鄔陀夷經、是此誠證。無色亦名意成天故。於藏識教未信受者，若生無色，不起此定。恐無色心、成斷滅故。已信生彼，亦得現前。知有藏識、不斷滅故。要斷三界見所斷惑，方起此定。異生不能伏滅有頂心心所故。此定微妙，要證二空隨應後得所引發故。有義、下八地修所斷惑中，要全斷欲；餘、伏或斷；然後方能初起此定。欲界惑種、二性繁雜，障定強故。唯說不還三乘無學及諸菩薩、得此定故。彼隨所應、生上八地。皆得後起。有義、要斷下之四地修所斷惑，餘伏或斷；然後方能初起此定。變異受俱煩惱種子、障定強故。彼隨所應生上五地、皆得後起。若伏下惑，能起此定。後不斷退，生上地者；豈生上已，卻斷下惑。斷亦無失。如生上者，斷下末那俱生惑故。然不還者，對治力強；正潤生位，不起煩惱；但由惑種，潤上地生。雖所伏惑，有退不退；而無伏下生上地義，故無生上卻斷下失。若諸菩薩，先二乘位，已得滅定，後迴心者；一切位中，能起此定。若不爾者；或有乃至七地滿心，方能永伏一切煩惱。雖未永斷欲界修惑；而如已斷，能起此定。論說已入遠地菩薩、方能現起滅盡定故。有從初地，卽能永伏一切煩惱，如阿羅漢。彼十地中，皆起此定。經說菩薩前六地中，亦能現起滅盡定故。六解 雜集論二卷二頁云：滅盡定者：謂已離無所有處欲，超過有頂，暫息想作意為先故；於不恆行諸心心所、及恆行一分心心所、滅，假立滅盡定。此中所以不言未離上欲者；為顯離有頂欲阿羅漢等、亦得此定故。一分恆行者：謂染污意所攝。七解 廣五蘊論十三頁云：云何滅盡定？謂已離無所有處染，從第一有、更起勝進，暫止息想作意為先，所有不恆行及恆行一分心心法滅為性。不恆行、謂六轉識。恆行、謂攝藏識及染污意。是中六轉識品及染污意滅，皆滅盡定。八解 如大毗婆沙論一百五十二卷四頁至一百五十四卷廣說。九解 俱舍論五卷四頁云：次滅盡定、其相云何？頌曰：滅盡定亦然。為靜住有頂。善二受不定。聖由加行得。成佛得非前三十四念故。論曰：如無想定，滅定亦然。此亦然聲、為例何義？例無想定心心所滅。如說：復有別法、能令心心所滅，名無想定；如是復有別法，能令心心所滅，名滅盡定。


vietnamese:
diệt tận định trung thức bất li thân <pttđ>


vietnamese:
diệt tận định trung thức bất li thân chứng <pttđ>


vietnamese:
diệt tận định độc danh giải thoát <pttđ>


meanings:
the arising of the concentration of total cessation


meanings:
noble truth of the cessation of suffering


meanings:
Cắt đứt pháp mạch của Phật giáo. Phần lớn được dùng làm lời chê bai những kẻ mê chấp chẳng ngộ. Bích Nham lục q. 1 ghi: »擧： 翠 喦 夏 末 示 衆 云： 一 夏 以 來 爲 兄 弟 說 話、 看 翠 喦 眉 毛 在 麼？… 翠 嵒 就 中 奇 特。 看 他 恁 麼 道。 且 道 他 意 落 在 什 麼 處。 古 人 垂 一 鉤。 終 不 虛 設。 須 是 有 箇 道 理 爲 人。 人 多 錯 會 道。 白 日 青 天 說 無 向 當 話。 無 事 生 事。 夏 末 先 自 說 過。 先 自 點 檢。 免 得 別 人 點 檢 他。 且 喜 沒 交 涉。 這 般 見 解。 謂 之 滅 胡 種 族 。 – Nêu lên công án: Cuối hạ, Thuý Nham dạy môn đồ như sau: một hạ đã qua, tôi đã khai thị cho huynh đệ, hãy xem lông mày của Thuý Nham tôi có còn không? Thuý Nham trong đấy quả độc đáo, xem ông ta nói như thế, thử hỏi ý ở chỗ nào? Người xưa nói pháp giống như buông câu, không bày chuyện vô ích, phải có đạo lí cho người. Phần lớn người ta hiểu lầm rằng: Giữa ban ngày ban mặt nói không nhằm chuyện, đương không bày ra lắm việc, cuối hạ trước tiên ông ta tự nói lỗi, trước tiên tự trách cứ để khỏi bị người khác trách cứ. May thay không dính dáng! Thứ kiến giải này được gọi là cắt đứt pháp mạch Phật giáo«.


meanings:
（梵 nirodha-satya，巴 nirodha-sacca，藏 ḥgog-paḥi bden-pa）四諦之一。詳名滅聖諦（nirodharya-satya），又作苦滅諦、苦盡諦、苦滅聖諦、愛滅苦滅聖諦。即指永斷無明、欲愛等一切煩惱，一切苦皆消滅之審實不謬的狀態；亦即涅槃境界。《中阿含》卷七〈分別聖諦品〉雲（大正1·468c）︰<#>‘云何愛滅苦滅聖諦？謂衆生實有愛內六處，眼處，耳、鼻、舌、身、意處，彼若解脫，不染不著，斷舍吐盡無，欲滅止沒者，是名苦滅。諸賢，多聞聖弟子知我如是知此法、如是見、如是了、如是視、如是覺，是謂愛滅苦滅聖諦。’<#>《增一阿含經》卷十七雲（大正2·631a）︰‘彼云何名爲苦盡諦？所謂盡諦者，欲愛永盡無餘，不復更造，是謂名爲苦盡諦。’<#>另外，《法蘊足論》卷六又說滅諦即爲涅槃，其文雲（大正26·481b）︰‘如說涅槃是真苦滅，是諸沙門究竟果故，如是斷等名滅諦者，謂此名涅槃真實。是涅槃此名爲滅，真實是滅，若佛出世，若不出世，如是滅法，法住法界。一切如來自然通達等覺，宣說施設建立，分別開示，令其顯了。謂此是涅槃，此是滅，此是涅槃性，此是滅性，是真是實，是諦是如，非妄非虛，非倒非異，故名滅諦。’<#>關于滅諦究系‘集’之滅盡，抑系‘苦’之滅盡？此有異說。據《大毗婆沙論》卷七十七所說，譬喻者以業煩惱盡爲滅諦；分別論者區別滅和滅諦，認爲‘能招後有之愛’盡除是滅，亦是滅諦，而其餘之愛盡除及餘之有漏因盡除，則唯是滅，幷非滅諦；妙音及如是說者認爲墮于自相續或他相續的五蘊盡，或有情數及無情數諸蘊盡，皆是滅，亦爲滅諦。由此可見，譬喻師與分別論者唯以‘集滅’爲滅諦，妙音與如是說者則廣以自他相續等五蘊，即‘苦集滅盡’爲滅諦。<#>《四諦論》卷三〈分別滅品〉說明苦集滅、滅諦及無餘涅槃的關係，以‘愛之滅盡’爲有餘涅槃，‘苦之滅盡’爲無餘涅槃；即前者爲‘因之滅盡’，後者爲‘果之滅盡’，如燈盡故光盡，因此二滅皆稱爲滅諦。又，《成實論》卷十一〈滅諦聚初立假名品〉，系以‘滅盡假名心、法心、空心’爲滅諦，即以因緣智滅我執假名之心，以空智滅執實法之心，入滅盡定，若入無餘涅槃而斷相續時，更滅空心。<#>《辯中邊論》卷中則依三性以分別滅諦，以遍計所執之自性不生，稱爲‘自性滅’；依他起之二取不生，稱爲‘二取滅’；以真如之本性寂滅，稱爲‘本生滅’。亦即以三無性爲滅諦。此三者合稱‘三滅諦’。<#>［參考資料］　《大毗婆沙論》卷七十八、卷七十九；《大智度論》卷十九；《解脫道論》卷十一；《成實論》卷二〈四諦品〉、卷十一〈假名相品〉、卷十二〈滅法心品〉；《顯揚聖教論》卷二；《俱舍論》卷一、卷二十二、卷二十三；《大乘阿毗達磨雜集論》卷八；《成唯識論》卷八。<#>


meanings:
5510梵語 nirodha-satya，巴利語 nirodha-sacca。全稱滅聖諦（梵 nirodhārya-satya）。又作苦滅諦、苦盡諦、苦滅聖諦、愛滅苦滅聖諦。爲佛教基本教義「四（聖）諦」之一。滅，滅盡、息滅之義；諦，審實不虛之義。謂人類若能滅息苦之根本（欲愛），即可從相續不斷之苦中獲得解脫與自由；如實審察了知此一真諦而無絲毫虛謬，即稱滅諦。　又諸論書對滅諦之詮釋頗有出入：(一)法蘊足論卷六謂滅諦即爲涅槃。(二)集異門足論卷六謂擇滅無爲即是滅諦。(三)大毘婆沙論卷七十七舉出兩種說法：(1)認爲滅盡四諦中之「集」即爲滅諦，如譬喻論師及分別論者皆如此主張。(2)認爲滅盡「苦」及「集」始可稱爲滅諦，如說一切有部之大論師妙音（梵 Ghoṣa）及如是說者皆主張之。(四)三無性論卷上以七真如中之清淨真如配上滅諦，而謂「惑」之滅盡即是滅或滅諦。(五)四諦論卷三分別滅諦品認爲「愛」之滅盡爲有餘涅槃，「苦」之滅盡爲無餘涅槃。(六)據成實論卷十一滅諦初立假名品之說，滅盡假名心、法心、空心等三心，即是滅諦。(七)辯中邊論卷中則就遍、依、圓等「唯識三性」來區別三種滅諦，即：(1)以遍計所執之自性不生，稱爲自性滅。(2)由各種外在因緣而生起（依他起）之二取（見取、戒禁取）不生，稱爲二取滅。(3)以真如之本性寂滅，稱爲本性滅。〔中阿含卷七分別聖諦經、增一阿含經卷十七、大智度論卷十九、解脫道論卷十一、成唯識論卷八〕（參閱「四諦」1840）


vietnamese:
diệt đế dữ chư hành tịch diệt nhị cú phân biệt <pttđ>


vietnamese:
diệt đế dữ chư hành tận diệt phi nhất phi dị đẳng <pttđ>


vietnamese:
diệt chư phiền não tai hoành triền cấu <pttđ>


meanings:
fear in regard to the noble truths of cessation and the path


vietnamese:
diệt trừ ngũ nghịch tội đại đà la ni kinh <đpb>


meanings:
① Tỉnh Ðiền, tỉnh Vân Nam gọi là Tỉnh Ðiền.


meanings:
① Thêm, càng. ||② Lớn thêm, như phát vinh tư trưởng 發榮滋長 cây cỏ nẩy nở tươi tốt thêm. ||③ Tư nhuận, như vũ lộ tư bồi 雨露滋培 mưa móc vun nhuần. ||④ Chất dãi, như tư vị 滋味 đồ ngon nhiều chất bổ. ||⑤ Nhiều, phồn thịnh. ||⑥ Ðen.


meanings:
① Nẩy, đâm, mọc. 【滋芽】tư nha [ziyá] (đph) Nảy mầm, đâm lộc, nảy lộc; 【滋生】 tư sinh [zisheng] a. Sinh ra, đẻ ra, sinh đẻ; b. Gây ra; ② Bổ, bổ ích, tăng: 滋益 Bổ ích; 甚滋 Rất bổ, rất bổ ích; ③ (đph) Phun, phọt, vọt: 水管裂縫了，直往外滋水 Ống nước bị nứt, nước phun ra ngoài; ④ (văn) Thêm, càng: 發榮滋長 Nảy nở tươi tốt thêm; ⑤ (văn) Nhiều, phồn thịnh; ⑥ (văn) Đen.


vietnamese:
tư nhuận biến tư nhuận sung mãn biến sung mãn thích duyệt biến thích duyệt <pttđ>


meanings:
① Rửa sạch. ||② Quét. ||③ Cái nhà nuôi muông sinh.


meanings:
(văn) ① Gột, rửa: 洗滌 Gột rửa, rửa ráy; ② Quét; ③ Chuồng thú.


meanings:
① Chằm Huỳnh (tên một cái chằm ngày xưa).


meanings:
Sông Phũ Dương (ở tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc).


meanings:
① Trơn, nhẵn. ||② Giảo hoạt (hời hợt bề ngoài không thực). ||③ Một âm là cốt. Cốt kê 滑稽 nói khôi hài.


meanings:
① Trơn, nhẵn, láng: 下雨以後地很滑 Sau khi mưa đường rất trơn; 桌面很光滑 Mặt bàn rất bóng láng; ② Trượt: 滑了一跤 Trượt ngã một cái; ③ Xảo, xảo quyệt, xảo trá, giảo hoạt: 這個人很滑 Người này hết sức xảo trá; ④ [Huá] (Họ) Hoạt.


meanings:
① Thao thao 滔滔 mông mênh, nước chảy cuồn cuộn. Nói bàn rang rảng không ngớt gọi là thao thao bất kiệt 滔滔不竭. Thói đời ngày kém gọi là thao thao giai thị 滔滔皆是. Ðầy dẫy, tràn ngập, như hồng thuỷ thao thiên 洪水滔天 (Thư Kinh 書經) nước cả vượt trời, tội ác thao thiên 罪惡滔天 tội ác đầy trời, v.v. ||③ Nhờn, coi thường các chức sự. ||④ Một âm là đào. Họp.


meanings:
① Ngập, tràn ngập, đầy rẫy: 波浪滔天 Sóng gió ngất trời; 罪惡滔天 Tội ác tầy trời; ② Liên tiếp không ngừng, thao thao: 滔滔不絕 Thao thao bất tuyệt, tràng giang đại hải; ③ (văn) (Nước chảy) cuồn cuộn; ④ (văn) Khinh nhờn, coi thường (phận sự).


meanings:
① Nước chảy vọt lên. ||② Nước Ðằng. ||③ Quai mồm ra mà nói.


meanings:
① (Nước chảy) vọt lên; ② (văn) Quai mồm ra mà nói; ③ [Téng] Nước Đằng (tên nước đời Chu, ở huyện Đằng, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc): 孟子之滕 Mạnh tử đi sang nước Đằng (Mạnh tử); ④ [Téng] (Họ) Đằng.


meanings:
(đph) Chỗ sông thông nhau (chỗ đường sông phân nhánh, thường dùng trong các tên đất ở tỉnh Quảng Đông, như Đông Khiếu, Kê Áp Khiếu...).


meanings:
(văn) ① Nước vo gạo; ② Nước trong ngũ tạng, nước thối.


meanings:
① Hỗ độc 滬瀆 sông Hỗ Ðộc, ở vào địa hạt tỉnh Giang Tô, nên bây giờ gọi xứ Thượng Hải là đất Hỗ. ||② Cái đăng bắt cá.


meanings:
① (văn) Cái đăng bắt cá; ② [Hù] Thượng Hải (gọi tắt): 滬杭鐵路 Đường sắt Thượng Hải – Hàng Châu.


meanings:
① Ðọng, như hàng bán không chạy gọi là trệ tiêu 滯銷. ||② Trì trệ. ||③ Cái gì không được trơn tru đều gọi là trệ. ||④ Bỏ sót. ||⑤ Mắc vướng.


meanings:
① Ngừng lại, đọng lại, (ngưng) trệ, ế: 停滯 Đình trệ; 淤滯 Đọng lại; ② (văn) Bỏ sót; ③ (văn) Mắc, vướng.


meanings:
Si mê ngu độn. NĐHN q. 11 ghi: »設 使 言 前 薦 得、 猶 是 滯 殼 迷 封。 – Dù cho nghe chưa hết lời mà hiểu được ngay vẫn còn bị cho là kẻ ngu si đần độn«.


meanings:
Ngấm, thấm xuống, chảy, rỉ ra, rò: 水滲到土裡去了 Nước đã ngấm (thấm) vào đất.


meanings:
① Giọt nước, như quyên tích 涓滴 nhỏ giọt. Ta quen đọc là chữ trích.


meanings:
① Tra, nhỏ, nhỏ xuống: 滴眼藥水 Nhỏ thuốc đau mắt; 汗直往下滴 Mồ hôi cứ nhỏ xuống; ② Giọt: 一滴水 Một giọt nước; 雨滴眼淚 Hai giọt nước mắt; ③ Tí, chút: 一點一滴 Một li một tí, từng li từng tí.


meanings:
Giọt nước cũng khó tiêu. Đồ vật thí chủ bố thí, dù một giọt nước cũng không thể hưởng thọ, là lời phê bình đối với vị tăng không đủ tư cách. Đoạn Tế Tâm Yếu ghi: »阿 難 三 十 年 爲 侍 者、 秖 爲 多 聞 智 慧 被 佛 訶。 云： 汝 千 日 學 慧、 不 如 一 日 學 道。 若 不 學 道、 滴 水 難 消。 – A Nan ba mươi năm làm thị giả, chỉ là thông minh trí huệ nên bị đức Phật quở: Ông ngàn ngày học huệ không bằng một ngày học đạo; nếu không học đạo thì giọt nước cũng khó tiêu!«.


meanings:
① Ðất mặn, ruộng muối. Nước muối gọi là diêm lỗ 鹽滷. Nước bung đặc cũng gọi là lỗ.


meanings:
① Nước mặn; ② Nước dùng đặc. Như 鹵 nghĩa ⑤ (bộ 鹵); ③ Thức ăn làm bằng nước muối.


meanings:
Bờ, ven (nước), vệ sông, bãi lầy: 水滸 Bờ nước, bãi lầy.


meanings:
【滹沱河】Hô Đà hà [Hutuóhé] Sông Hô Đà (ở tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc).


meanings:
Sông Dung (thuộc tỉnh Hà Nam, Trung Quốc ngày nay).


meanings:
① Chảy cuồn cuộn. ||② Nước sôi. ||③ Lặn đi.


meanings:
① Ðầy đủ, đầy tràn, thừa, người nhiều coi rẻ nhân mạng gọi là nhân mãn 人滿. Người tự kiêu cho mình là đủ cũng gọi là mãn (tự đắc). ||② Châu Mãn, giống Mãn.


meanings:
① Đầy: 會場裡人都滿了 Hội trường đã đầy người; 裝滿一車 Chất đầy một xe; 思君如月滿，夜夜澸清輝 Nhớ chàng như mảnh trăng đầy, đêm đêm vành sáng hao gầy đêm đêm (Trương Cửu Linh: Tự quân chi xuất hĩ); 月落烏啼霜滿天 Trăng lặn quạ kêu sương toả đầy trời (Trương Kế: Phong kiều dạ bạc); ② Đủ, tràn, thừa: 滿十八歲 Đủ 18 tuổi; ③ Hết kì hạn: 假期已滿 Hết hạn nghỉ rồi; ④ Khắp: 滿身油泥 Khắp mình bê bết dầu mỡ; ⑤ Thoả mãn, vừa lòng: 滿意 Vừa ý; 不滿 Bất mãn; ⑥ Kiêu căng: 反驕破滿 Chống kiêu căng tự mãn; ⑦ [Măn] Mãn Châu (Trung Quốc); ⑧ [Măn] Giống người Mãn; ⑨ [Măn] (Họ) Mãn.


meanings:
5832滿洲，即今東北九省，古名遼東。四世紀初，佛教即已傳至此地區。東晉孝武帝太元（376～396）末年，關中之釋曇始復攜帶經律數十部並至高句麗宣化佛教，而於安帝義熙（405～417）初年返回關中。前燕慕容皝十二年（345，即東晉永和元年），於首都龍城（熱河朝陽）附近之龍山，設一和龍宮；又於山上建立龍翔佛寺，此爲滿洲佛教寺院最古之記錄。　其後，北魏將前燕故地收於治下，並繼雲崗、龍門石窟之開鑿後，於孝文帝太和二十三年（499）在今遼寧義縣城外西北之大凌河左岸，開建萬佛堂石窟。至唐代，佛教於滿洲更爲興盛，如冊府元龜卷九七一即載有玄宗、憲宗時代，渤海國曾貢獻佛像之事蹟等；此外，於京城中亦發現有佛寺、佛物之遺蹟等。又遼、金之佛教，可由歷代諸帝之熱心信仰，屢建佛寺、佛塔，而令佛教普及民間等，窺見一二。元朝時，蒙古入侵滿洲，建立大帝國，並將喇嘛教帶入，予滿洲佛教若干影響。至於滿洲喇嘛教之基礎，於清朝時始見鞏固，故各地均建有喇嘛教之寺廟、塔，如承德之溥仁寺、普樂寺、安遠廟、普寧寺、普佑寺、須彌福壽廟、普陀宗乘之廟、殊像寺、羅漢堂等，均甚著名。此類巨大之寺廟，與普通中國式建築迥異，而呈現其特殊之景觀。　又清朝與喇嘛教間之密切關係，據近代學者之說，係與清太祖被視爲文殊菩薩有直接關係；並謂清朝肇興地之滿洲，其名稱即來自文殊菩薩之梵名 Mañjuśrī（音譯曼殊師利）。另據滿洲源流考部族章之記載，亦謂清初西藏獻清室之國書，皆稱「曼殊師利大皇帝」。此類考據，學界迄今雖未能有全然一致之結論，然大抵咸認滿洲一地與佛教之淵源極深，此一淵源亦爲清朝信奉喇嘛教之一大關鍵。〔欽定盛京通志、遼東志卷一、G. N. Roerich: The Blue Annals, 2 vols.; S. C. Das: Pag Sam Jon Zang；Ch. Bell: The Religion of Tibet〕


meanings:
→ ôn môn mãn thiền sư 溫門滿禪師; → trường hưng mãn thiền sư 長興滿禪師


meanings:
(1052-1096) Thiền tăng đời Lí, thuộc dòng Vô Ngôn Thông đời thứ 8, nối pháp Thiền sư Quảng Trí. Sư họ Nguyễn tên Trường, quê ở Lũng Chiền làng An Cách, miền Bắc Việt Nam. Lúc Lí Nhân Tông lên ngôi, vì có lòng mến sư nên ban hiệu là Hoài Tín. Khoảng niên hiệu Anh Võ Chiêu Thắng (1076-1084), sư dâng biểu xuất gia, theo học với Thiền sư Quảng Trí và được truyền tâm ấn. Sau, sư xem Đại Tạng Kinh được trí vô sư, là bậc lãnh tụ pháp môn trong một thời vậy. Kệ thị tịch: »春 去 百 花 落、 春 到 百 花 開、 事 逐 眼 前 過、 老 從 頭 上 來、 莫 謂 春 殘 花 落 盡、 庭 前 昨 夜 一 枝 梅。 – Xuân khứ bách hoa lạc, xuân đáo bách hoa khai, sự trục nhãn tiền quá, lão tùng đầu thượng lai, mạc vị xuân tàn hoa lạc tận, đình tiền tạc dạ nhất chi mai. – Xuân đi trăm hoa rụng, xuân đến trăm hoa cười, trước mắt việc đi mãi, trên đầu già đến rồi, chớ bảo xuân tàn hoa rụng hết, đêm qua, sân trước, một cành mai«. Nói kệ xong, sư ngồi kiết già thị tịch, thọ 45 tuổi, được 19 tuổi hạ. Vua ban thuỵ là Mãn Giác. Theo: Thiền Sư Việt Nam của HT. Thanh Từ.


meanings:
(?-1562) Thiền tăng đời Minh, họ Ngưu, người đời gọi là »Bạch Nhân thượng nhân«, người xứ An Châu (nay là huyện Cao Dương, tỉnh Hà Bắc) Trung Quốc; nối pháp Hoà thượng Tây Tông ở núi Phục Ngưu. Sau đó ở ẩn tại núi này chẳng muốn ra ngoài. Thiền lữ nghe danh kéo đến thưa hỏi. Mãn Khởi không thích tiếp xúc liền bỏ lên núi Ngũ Đài, vào Bắc Kinh ở chùa Thiên Khánh, đồ chúng hơn 500 vị, trong ngoài kinh thành kéo đến cúng dường. Sư giới luật tinh nghiêm, tu trì khổ hạnh, khéo gầy phúc nghiệp, lần lượt in ra 13 bộ »Long Tạng« trưng bày ở các ngôi chùa lớn nổi tiếng.


meanings:
5833梵名 Māṇḍūkya-kārikā。又稱聖傳論（梵 Āgama-śāstra）、高達帕達頌（梵 Gauḍapādīya-kārikā）。爲印度六派哲學吠檀多學派（梵 Vedānta）之經典。西元六四○至六九○年間由高達帕達（梵 Gauḍapāda）編成，內分四章二一五頌，包括聖傳章、虛妄章、不二章、旋火寂靜章等，各章皆有其特殊之思想與組織，顯見爲集體創作。然其內容已融入空觀、唯識之種子、二諦說等佛教教理，與若干佛教特有之術語、佛教慣用之譬喻，同時又尊稱體悟真理者爲佛陀。此外，從本書所揭示之「無論諍」、「宥和」等觀點，亦可確定其受法華經之影響。由學術立場而言，本書乃研究吠檀多學派及其受佛教影響之最佳資料。本書爲吠檀多學派中僅次於梵經（梵 Brahma-sūtra）之聖典。〔V. Bhattacharyya：The Āgama Śāstra of Gaudapāda, 1943〕


meanings:
① Bắt cá, đánh cá. ||② Lấy bừa. ||③ Ngư lợi 漁利 lừa gạt lấy lời.


meanings:
① Đánh cá, bắt cá: 漁船 Thuyền đánh cá; 竭澤而漁，豈不獲得？ Tát cạn đầm mà bắt cá, thì lẽ nào không bắt được? (Lã thị Xuân thu); ② Kiếm chác, lấy bừa, chiếm đoạt bằng thủ đoạn bất chính.【漁利】ngư lợi [yúlì] a. Mưu lợi bất chính; b. Món lợi kiếm được bằng thủ đoạn bất chính: 坐收漁利 Ngồi không ngư ông đắc lợi.


meanings:
① Nổi, như phiêu lưu 漂流 trôi nổi, phiêu bạc 漂泊 trôi giạt, v.v. ||② Thổi, cùng nghĩa với chữ phiêu 飄. ||③ Ðộng. ||④ Một âm là phiếu. Ðập sợi ở trong nước (giã vải). ||⑤ Lấy nước quấy để lọc lấy cái nhỏ bỏ cái to gọi là phiếu. ||⑥ Tẩy, dùng các chất thuốc tẩy các thứ vải lụa cho trắng gọi là phiếu bạch 漂白.


meanings:
Nổi lềnh bềnh: 樹葉在水上漂着 Lá cây nổi lềnh bềnh trên mặt nước. Xem 漂 [piăo], [piào].


meanings:
① Giặt, rửa: 把新布放在水裡漂一漂 Ngâm vải mới vào nước để giặt; ② Tẩy: 漂過的布特別白 Vải được tẩy rất trắng; ③ (văn) Đãi lọc (trong nước). Xem 漂 [piao], [piào].


meanings:
【漂亮】phiếu lượng [piàoliang] Đẹp, hay, cừ, tài, hay tuyệt, sõi: 這套衣服很漂亮 Bộ quần áo này rất đẹp; 事情辦得漂亮 Việc này xử lí hay; 打了一次漂亮仗 Đánh một trận hay tuyệt; 好漂亮！ Đẹp tuyệt!; 他的英語說得很漂亮 Anh ấy nói tiếng Anh sõi lắm. Xem 漂 [piao], [piăo].


meanings:
① Sông Tất. ||② Sơn. ||③ Cây sơn. ||④ Ðen. ||⑤ Một âm là thế. Thế thế 漆漆 chăm chú.


meanings:
① Cây sơn, nước sơn: 紅漆 (Nước) sơn đỏ; 生漆 Sơn sống; ② Sơn: 把車子漆一漆 Sơn lại xe; 噴漆 Sơn xì; ③ [Qi] (Họ) Tất; ④ [Qi] Sông Tất.


meanings:
Thùng sơn phát sáng. Trong thùng sơn tối tăm phát sinh ra một vầng sáng, dụ chỉ chuyển mê thành ngộ. Mật Am ngữ lục ghi: »入 寺 上 堂。 僧 問： 華 藏 海 中 張 巨 網。 慣 打 鯤 鯨。 凌 宵 峰 頂 握 鉗 鎚。 陶 鑄 佛 祖。 而 今 爐 鞴 既 開。 一 鎚 便 就 時 如 何。 師 云: 漆 桶 生 光。 – Sư vào chùa thượng đường, Tăng hỏi: Trong biển Hoa Tạng giăng lưới to, quen bắt cá côn cá kình; trên đỉnh Lăng Tiêu cầm kềm búa để rèn đúc Phật Tổ. Nhưng nay lò rèn đã mở cửa, khi một búa liền thành thì sao? Sư đáp: Thùng sơn phát sáng«.


meanings:
① Nước từ trên thấm xuống; ② Lọc; ③ (văn) Hết, làm cho kiệt.


meanings:
（梵 parisrāvaṇa，巴 parissāvana，藏 chu-tshags）指用來濾水去蟲的器具，爲比丘六物之一或十八物之一。音譯鉢裏薩羅伐拿、鉢裏薩哩伐拿，又稱漉水袋、漉水器、濾水囊、漉囊、濾袋、水濾、水羅。依《四分律》卷五十二雲（大正22·954b）︰‘不應用雜蟲水，聽作漉水囊。’《摩呵僧祇律》卷十八雲（大正22·373a）︰‘比丘受具足已，要當畜漉水囊，應法澡盥。比丘行時應持漉水囊。’可知比丘受具足戒後，應常携此物，以避免誤殺水中的蟲類。<#>關于漉水囊的種類，《四分律》列舉勺形、橫郭、漉瓶三種，《薩婆多部律攝》卷十一、《百一羯磨》卷八列舉方羅、法瓶、君持迦（澡瓶）、酌水羅、衣角五種。<#>［參考資料］　《四分律行事鈔》卷下之一；《南海寄歸傳》卷一；《釋氏要覽》卷中；《禪林象器箋》》〈器物門〉。<#>


meanings:
Tên sông: 漊水 Sông Lâu Thuỷ (ở tỉnh Hồ Nam, Trung Quốc).


meanings:
(văn) ① Sông nhỏ chảy vào sông lớn, chỗ các sông hợp lại nhau; ② 【漎漎】 tùng tùng [cóngcóng] (thanh) (Tiếng nước chảy) vo vo.


meanings:
【漎漎】tủng tủng [sôngsông] (văn) Mau chóng.


meanings:
（梵 āsrava，巴 āsava，藏 zag-pa）此詞有住、流、泄等義，乃‘煩惱’之別名。《大毗婆沙論》卷四十七雲（大正27·244b）︰<#>‘何故唯說煩惱爲漏，不說業耶？答︰（中略）業不定故，謂或有業留諸有情久住生死，或複有業令諸有情對治生死煩惱，不爾故獨名漏。複次業以煩惱爲根本故，謂定無有不斷煩惱而舍諸業，是故唯說煩惱爲漏。’<#>《俱舍論》卷二十雲（大正29·108a）‘稽留有情久住生死，或令流轉于生死中，從有頂天至無間獄。由彼相續于六瘡門泄過無窮，故名爲漏。’此謂凡夫之煩惱，常由眼耳等六根門漏泄過患，又于生死中流轉三界，故稱此煩惱爲漏。<#>關于此詞之語義，《大毗婆沙論》卷四十七列出六種︰(1)留住︰謂令有情留住三界。(2)淹貯︰謂淹貯業種于煩惱器中，能生後有。(3)流派︰謂有情從六處門流派諸煩惱。(4)禁持︰謂有情爲諸煩惱所禁持，故循環諸界、諸趣、諸生，不得自在趣涅槃。(5)魅惑︰謂有情爲諸煩惱所魅惑，起身、語、意三種惡作。(6)醉亂︰謂有情飲煩惱之酒，無慚無愧，顛倒放逸。<#>此外，諸經論對漏的分類頗有異說，如《長阿含經》卷八列舉欲漏（指欲界的煩惱）、有漏（指色、無色二界的煩惱）、無明漏（總三界的無明）三種。《大毗婆沙論》卷四十七載譬喻者唯立無明、有愛二漏，同書卷四十八則謂分別論者立欲、有、見、無明四漏。《大般涅槃經》卷二十二、卷二十三列見漏、修漏、根漏（由六根門漏泄過患）、惡漏（由惡王、惡國、惡知識等而生的煩惱）、親近漏（由親近衣服、房舍等而生的煩惱）、受漏（由諸受而生的煩惱）、念漏（由邪念而生的煩惱）七種。<#>［參考資料］　《成實論》卷十〈雜煩惱品〉；《瑜伽師地論》卷八、卷八十四；《入阿毗達磨論》卷上；《大乘義章》卷五（末）。<#>


meanings:
5825梵語 āsrava，巴利語 āsava。流注漏泄之意，煩惱之異稱。煩惱滅盡即稱爲漏盡。謂眾生因爲煩惱，常由眼耳等六根門漏泄過患，又於生死中流轉三界，故此煩惱，稱爲漏。有關其語義，大毘婆沙論卷四十七舉出六種，即：(一)留住，指能令有情留住三界。(二)淹貯，指淹貯業之種子於煩惱器中，引生後有。(三)流派，指由六處門流派煩惱。(四)禁持，指被煩惱所禁持而流轉諸趣，不能自在趣向涅槃。(五)魅惑，指被煩惱所惑而起三惡業。(六)醉亂，指飲煩惱之酒，無慚無愧，顛倒放逸。蓋漏之梵語 āsrava，含有「流」之義，故有流派之義；又含有「坐」之義，故有留住、淹貯等義。　關於漏之分類，諸經說法各異。長阿含經卷八舉出三漏，即：(一)欲漏，指欲界之煩惱。(二)有漏，指色界、無色界之煩惱。(三)無明漏，總三界之無明，稱爲無明漏。又據大毘婆沙論卷四十七載，譬喻者唯立無明漏、有愛漏等二漏。同書卷四十八載，分別論者則立欲漏、有漏、見漏、無明漏等四漏。又大乘阿毘達磨雜集論卷三列舉漏自性、漏相屬、漏所縛、漏所隨、漏隨順、漏種類，稱爲六漏。另於北本大般涅槃經卷二十二、卷二十三列舉七漏，即：(一)見漏。(二)修漏。(三)根漏，指由六根門漏泄過患。(四)惡漏，由惡王、惡國、惡知識等而生之煩惱。(五)親近漏，由親近衣服、房舍等而生之煩惱。(六)受漏，指由諸受而生之煩惱。(七)念漏，由邪念而生之煩惱。〔俱舍論卷二十、成實論卷十雜煩惱品、瑜伽師地論卷八、卷八十四、入阿毘達磨論卷上〕（參閱「七漏」113、「三漏」646、「六漏」1299、「有漏」2452、「無漏」5128、「煩惱」5515）


meanings:
瑜伽八卷六頁云：流動其心，故名為漏。二解 瑜伽八十四卷十四頁云：又能出生當來生故，說名為漏。三解 集論四卷十四頁云：令心連注流散不絕，是漏義。四解 俱舍論二十卷十六頁云：稽留有情、久住生死；或令流轉於生死中，從有頂天、至無間獄。由彼相續，於六瘡門，泄過無窮；故名為漏。又云：若善釋者；應作是言：諸境界中，流注相續，泄過不絕；故名為漏。如契經說：具壽當知，譬如挽船，逆流而上，設大功用，行尚為難；若放此船，順流而去。雖捨功用；行不為難。起善染心，應知亦爾。准此經意於境界中煩惱不絕，說名為漏。五解 入阿毗達磨論上十六頁云：稽留有情、久住三界，障趣解脫；故名為漏。或令流轉、從有頂天、至無間獄，故名為漏。或彼相續、於六瘡門，泄過無窮；故名為漏。


meanings:
① Thấm ra, nhỏ ra, rỉ. ||② Tiết lậu, để sự bí mật cho bên ngoài biết gọi là lậu. ||③ Khắc lậu, ngày xưa dùng cái gáo dùi thủng một lỗ nhỏ, đổ nước vào lâu lâu lại nhỏ một giọt, nước đầy thì cái thẻ khắc giờ nổi lên xem phân số nhiều ít thì biết được thì giờ sớm hay muộn. ||④ Ốc lậu 屋漏 xó nhà về phía tây bắc, xó nhà là chỗ vắng vẻ không có ai, nên nói bóng về việc người quân tử biết tu tỉnh cẩn thận từ lúc ở một mình gọi là bất quý ốc lậu 不愧屋漏 (Thi Kinh 詩經). ||⑤ Bệnh lậu. Ði đái rặn mãi mới ra từng giọt mà hay đi ra chất mủ rớt gọi là bệnh lậu. Bệnh gì có chất lỏng rỉ ra đều gọi là lậu. ||⑥ Thối.


meanings:
① Chảy, rỉ: 壼裡的水漏光了 Nước trong ấm đã chảy sạch; 鍋漏了 Cái nồi bị rỉ; ② Lậu hồ, khắc lậu, đồng hồ cát: 漏盡更深 Lậu tận canh tàn; ③ Tiết lộ: 走漏風聲 Tiết lộ bí mật; ④ Thiếu sót: 掛一漏萬 Nói một sót mười; 這一行漏了兩個字 Dòng này sót mất hai chữ; ⑤ (y) Bệnh lậu; ⑥ (văn) Xó: 屋漏 Xó nhà; ⑦ (văn) Thối.


meanings:
wisdom of the arhats and bodhisattvas that destroys all affliction


meanings:
supernatural power of the complete extinction of afflictions


meanings:
ascendancy to the stage of arhat, which implies the elimination of all afflictions


meanings:
Bày vẽ. Văn »Hướng Thượng Nhất Lộ« trong Khoá Hư lục của Trần Thái Tông ghi: »縱 靈 山 付 囑 都 來 漏 逗 之 場、 少 室 單 傳 也 是 葛 藤 之 窟。 – Giả sử Linh Sơn phó chúc chỉ là một phen bày vẽ, Thiếu Thất đơn truyền cũng là lời nói lòng vòng«. Tắc 29, Vô Môn Quan ghi: »若 向 者 裡 見 得 親 切、 方 知 二 僧 買 鐵 得 金。 祖 師 忍 俊 不 禁、 一 場 漏 逗。 – Nếu thấy chỗ này cho được xác thiết, mới biết hai ông tăng đổi sắt được vàng. Lục Tổ nhịn không được, phải bày vẽ một phen«.


meanings:
debilitating hindrances of simple contamination


meanings:
① Tưới, rót. ||② Giặt rửa. Ta quen đọc là chữ khái.


meanings:
① Bạc bẽo, cùng nghĩa với chữ li 醨. ||② Lâm li, thấm khắp.


meanings:
① Thấm khắp: Xem 淋漓 [línlí]; ② (văn) Bạc bẽo (như 醨, bộ 酉); ③ [Lí] Tên sông: 漓江 Sông Li (ở Quảng Tây, Trung Quốc).


meanings:
① Diễn ra, sự gì nhân cái này được cái kia, có thể y theo cái lẽ tự nhiên mà suy ra đều gọi là diễn, như nhân tám quẻ (bát quái 八卦) mà diễn ra 64 quẻ, gọi là diễn dịch 演易. ||② Diễn thuyết, diễn giảng, nói cho tỏ rõ hết nghĩa ra. ||③ Thử đặt, tạm thử, như thí diễn 試演 thử diễn, diễn vũ 演武 diễn nghề võ. ||④ Mô phỏng theo việc, như đóng tuồng gọi là diễn kịch 演劇. ||⑤ Thiên diễn 天演 cuộc chơi bày tự nhiên. ||⑥ Tập trước, như diễn lễ 演禮 tập lễ nghi trước.


meanings:
① Diễn biến, biến hoá; ② Diễn.【演說】diễn thuyết [yănshuo] Diễn thuyết: 他在演說 Anh ấy đang diễn thuyết; ③ Diễn tập; ④ (Biểu) diễn, đóng (vai): 表演節目 Biểu diễn tiết mục; 她演過白毛女 Cô ta đã từng đóng vai Bạch mao nữ; ⑤ (văn) Diễn ra, suy diễn, suy ra: 演繹 Diễn dịch.


meanings:
Hiệu của thiền tăng Trí Viễn đời Ngũ Đại. X. Trí Viễn.


meanings:
to explain clearly, to expound, teach, propogate


meanings:
draw out and explain the meaning or the real gist


meanings:
① Vận tải đường nước, như vận lương thực đi đường nước gọi là tào mễ 漕米.


meanings:
Chuyên chở (vận tải) lương thực bằng đường sông: 漕船 Thuyền chở lương thực; 漕米 Vận chuyển lương thực bằng đường thuỷ.


meanings:
位于印度西北境，相當于今阿富汗（Afghanistan）東南部的古國。又稱漕矩國、漕利國、謝■國、呵達羅支國、社護羅薩他那國。據《大唐西域記》卷十二所載，此國周環七千餘裏，有鶴悉那、鶴薩羅二城。氣候寒烈，霜雪多，谷稼時播，宿麥滋豐，草木扶疏，花果茂盛，産鬱金香。又，羅摩印度川出興瞿草。此國人性輕躁，好學藝，多有技術。雖祀百神，異道雜居，有天祠數十所，然亦敬崇三寶，設伽藍數百刹，僧徒達萬余人，皆習學大乘法數。其中，羅摩印度川即指今赫爾曼得河（Helmand），鶴悉那城相當于喀布爾（Kabul）南方的加慈尼（Ghazni），鶴薩羅城相當于赫爾曼得河流域的居沙裏斯坦（Gusaristan）。<#>此國在我國隋代名爲‘漕國’，依《隋書》〈西域列傳〉卷四十八及《唐書》〈西域列傳〉卷一四六（上）罽賓國條所述，漕國即漢代的罽賓。然日本學者白鳥庫吉等根據《梵語雜名》諸書，認爲此罽賓乃指迦畢試國。蓋隋代之漕國至初唐時，其東北部獨立爲迦畢試國，漕矩咤國僅存其西南部，爾後該國反而臣屬于迦畢試國。另外，此國又名漕矩咤，乃源自■噠人于西元五世紀末滅大月氏，占領其喀布爾河流域及堪達哈（Kandahar）一帶之地，總稱爲詹布拉（Jabula）。近人瑪爾加魯特（Marquart）氏依此事實，遂推測漕國及漕利國之稱，系jabula（jawuda）之音譯，但華特斯（Watters）氏則謂漕矩咤爲梵語jāguḍa（義即鬱金香）之音譯，日本學者白鳥庫吉亦贊同華氏此說。<#>［參考資料］　《慧超往五天竺國傳箋釋》；《解說西域記》；A. Cunningham《Ancient Geography ofIndia》。<#>


meanings:
5829位於阿富汗（Afghanistan）之古國。又作漕矩國、漕利國、訶達羅支國、謝䫻國、社護羅薩他那國。大唐西域記卷十二載，漕矩吒國，周七千餘里，都城號爲鶴悉那，或定都於鶴薩羅城。花果茂盛，羅摩印度川出產興瞿草。本地氣候寒烈，霜雪繁多。其人民性輕躁，好學藝，多技術。雖祀百神，異道雜居，然多敬崇三寶，伽藍數百所，僧徒萬餘人，並皆習學大乘教法。其位置相當於今之阿富汗東南部，羅摩印度川即指今之赫耳曼得河（Helmand）。又都城鶴悉那相當於喀布爾（Kabul）南方之加慈尼（Ghazni），鶴薩羅相當於赫耳曼得河流域之居沙里斯坦（Gusaristan）。　隋時稱爲漕國，其領域包括迦畢試國，然隋書西域列傳第四十八謂漕國即漢時之罽賓。又唐書西域列傳第一四六上罽賓國條亦載，罽賓係指隋代漕國。日本印度學學者白鳥庫吉等依梵語雜名等，稱唐書中之罽賓即迦畢試國。蓋隋代之漕國，包括迦畢試國。至唐初，其東北部獨立，稱爲迦畢試國，漕矩吒國唯保有其西南部，其後該國反臣屬於迦畢試國。漕國亦屢次朝貢於唐朝。此外，漕矩吒國之國名，起源於嚈噠人於西元五世紀末滅大月氏，占有其領土喀布爾河流域及堪達哈（Kandahar）一帶之地，總稱爲詹布拉（Jabula）。有瑪爾加魯特（Marquart）者，據此事實，乃推測漕國及漕利國之稱呼，爲 jabula（jawuda）之音譯；矩吒，梵語 kūṭa，頂之義。但華特士（Watters）稱漕矩吒爲鬱金香之義，爲梵語 jāguḍa 之音譯，白鳥庫吉亦贊同此說，更說明 jabula 與 jāguḍa 兩者相同。又唐書西域列傳第一四六下謝䫻條、慧琳音義卷一○○載，謝䫻別名謝越，同爲 jawuda 之音譯。往五天竺國傳載，謝䫻國人自稱社護羅薩他那（Jabulistan），翻譯名義集卷三什物篇興渠條所出之烏茶娑他那（Ja-wuda-sthāna）等，均爲漕矩吒之訛音。〔慧超往五天竺國傳箋釋、解說西域記、罽賓國考（白鳥庫吉，東洋學報第七之三）、A. Cunningham: Ancient Geography of India；J. Marquart: Erānšahr; T. Watters: On Yuan Chwang, vol. I〕（參閱「迦畢試國」3965）


meanings:
① Ngâm lâu. ||② Một âm là âu. Bọt nước.


meanings:
Bọt nước, bong bóng: 浮漚 Sủi bong bóng, sủi bọt. Xem 漚 [òu].


meanings:
Ngâm, ủ. 【漚 肥】ẩu phì [òu'féi] Ủ phân: 用垃圾漚肥 Lấy rác ủ phân. Xem 漚 [ou].


meanings:
（梵 upāya-kauśalya，巴 upāya-kusala，藏 thabs-la-mkhas-pa）十波羅蜜的第七項，即指菩薩爲攝化衆生，乃方便善巧涉種種事，示現種種相。又稱傴和拘舍羅、漚和俱舍羅、憂婆憍舍羅、烏波野；意譯善巧方便、善權方便、方便善巧、方便勝智、妙。吉藏《法華義疏》卷三雲（大正34·482b）︰‘外國稱傴和拘舍羅。傴和稱爲方便，拘舍羅名爲勝智，謂方便勝智也。’<#>又，《華嚴經疏》卷十五雲（大正35·613b）︰‘文殊則般若觀空，智首則漚和涉事。’依《華嚴經疏演義鈔》卷十四釋漚和涉事即漚和俱舍羅，幷引《肇論》〈宗本論〉之說，謂漚和、般若皆大慧之稱，諸法實相名爲般若，能不形證乃漚和之功，適化衆生稱爲漚和，不染塵累則因般若力。然般若之門觀空，漚和之門涉有，但涉有未始即迷空，故常處有而不染，不厭有而觀空，故觀空而不證。可知般若、漚和（方便）二者皆具于一念之力。<#>［參考資料］　《道行般若經》卷三；《放光般若經》卷十六；《內藏百寶經》；《大智度論》卷六十二。<#>


meanings:
Như thế. Vân Môn quảng lục q. hạ ghi: »師 云： 飯 袋 子。 江 西 湖 南 便 漝 麼 去。 僧 於 言 下 大 悟。 – Sư nói: Đồ ăn hại! Giang Tây, Hồ Nam mà như thế hả? Tăng nghe lời này liền đại ngộ«.


meanings:
① Bãi sa mạc (bể cát). ||② Yên lặng, như đạm mạc 淡漠 nhạt nhẽo, yên lặng, không thể lấy danh lợi làm động lòng được. ||③ Mạc nhiên 漠然 chểnh mảng, coi thường. ||④ Mạc mạc 漠漠 mây mù, mây bủa mờ mịt. Nguyễn Du 阮攸: Mạc mạc trần ai mãn thái không 漠漠塵埃滿太空 mịt mù bụi bặm bay đầy bầu trời.


meanings:
① Sa mạc: 大漠 Bãi sa mạc lớn; ② Lãnh đạm, thờ ơ: 漠不關心 Thờ ơ, không quan tâm đến.


meanings:
① Sông Hán. ||② Sông Thiên Hà (sông Thiên Hà trên trời). ||③ Nhà Hán. Hán Cao Tổ 漢高祖 Lưu Bang 劉邦 diệt nhà Tần lên làm vua gọi là nhà Tiền Hán 前漢 (206 trước T.L.-8 sau T.L.) hay Tây Hán 西漢, cách nhau chừng 212 năm, vua Quang Vũ 光武 Lưu Tú 劉秀 trung hưng gọi là nhà Hậu Hán 後漢 (25-220) hay Ðông Hán 東漢. ||④ Nước Tàu. Vì nhà Hán đem binh tràn khắp đến lấn nước ngoài nên các nước ngoài gọi nước Tàu là nước Hán. Ngay người Tàu cũng tự xưng là Hán. Tục gọi con trai là hán tử 漢子 là do ý đó. ||⑤ Giống Hán, giống dân làm chủ nước Tàu từ đời vua Hoàng Ðế trở xuống gọi là giống Hán.


meanings:
① Người đàn ông, ông, hán: 老漢 Ông cụ già; 庄稼漢 Người làm ruộng; 男子漢 Đàn ông; 好漢 Hảo hán, người đàn ông dũng cảm hay cứu giúp người; 英雄漢 Người đàn ông anh hùng, anh hùng hảo hán; ② Sông Hán; ③ [Hàn] Đời Hán (Trung Quốc, 206 năm trước công nguyên–năm 220 sau công nguyên); ④ [Hàn] (Dân tộc) Hán.【漢族】Hán tộc [Hàn zú] Dân tộc Hán, Hán tộc; ⑤ [Hàn] Nước Hán, nước Trung Quốc, nước Tàu.


meanings:
###Hanwen Dazangjing######漢譯佛教典籍的叢書。佛教傳入中國後，其經典經過歷代的翻譯、流通，數量日益增多，最後彙集、編纂成“藏”，卷帙浩繁。######編次的形成 據《隋書·經籍志》和《歷代三寶記》載：梁武帝蕭衍在天監十四年（515）于華林園中總集釋氏經典，由沙門僧紹撰《眾經目錄》4卷。十七年，又命寶唱改定，共1433部，3741卷。這被認為佛教經典編纂為大藏經的首次記錄。十餘年後，北朝魏孝武帝在太昌元年至永熙三年間（532～534），整理了皇家經籍，命舍人李廓編纂《魏世眾經目錄》，共427部，2053卷。在此以前，東晉甯康二年（374）雖有道安撰寫的《綜理眾經目錄》1卷和南朝宋時編纂的《眾經目錄》2卷，但只是綜集群經，列出目錄，並未進行編次，而且這兩部較早的經錄早已散佚無存，僧紹、寶唱和李廓編撰的經錄也已佚失。現在只能從《隋書》和《歷代三寶記》的片斷記載中，找到一些關於佛典編纂成藏的經過。######自南北朝至唐代，隨著譯出的佛教經典日漸增多，各家編撰的經錄繼起，總計20餘種。現除唐代的10種全存外，隋代五種失其二，北魏、北齊三種全佚，梁代五種存其一。這些經錄中，最有研究參考價值的，當推梁天監（503～519）年間僧祐編纂的《出三藏記集》15卷，隋開皇十七年（597）費長房編纂的《歷代三寶記》15卷和唐開元十八年（730）智昇編纂的《開元釋教錄》20卷及“略出”4卷。《開元釋教錄》博采各家經錄的優點，訂正疏漏，以編纂嚴謹、記載翔實和點校精細著稱。尤其是“略出”4卷首創以千字文順序進行編次，更便於尋檢；其編目方式為以後雕印大藏經的藍本。######從南北朝起至木板雕印術發明之前，佛教經典的流通，主要以抄本形式在各大寺院和佛教徒中流傳。當時寫經之風大盛，成為一種專門的行業。據統計，自南朝陳武帝下令寫“一切經”12藏起，至唐顯慶末西明寺寫一切經止的100餘年間（557～660），皇室和民間寫經達800多藏，200余萬卷；但保存至今的為數甚微，而且有很大一部分流失海外。近年以來，新疆等地又發現不少古代寫經，現正在整理研究中。######五代、宋初，雕版事業興起，始有佛經木刻本。自北宋太祖于開寶四年（971）命高品、張從信兩人在益州（今四川成都）雕印第一部大藏經起，至元代末年，據傳曾有各種經版20餘副。######《開寶藏》始刻於北宋開寶四年，太平興國八年（983）完成雕版13萬塊；以《開元釋教錄》入藏經目為底本，共480帙，千字文編次天字至英字，5048卷；卷軸式，每版23行，每行14字，版首刻經題、版數、帙號等；卷末有雕造年月干支題記。首刻全藏印本曾於北宋雍熙元年（984）由日本沙門奝然傳入日本。此後，還經過三次比較重要的校勘修訂和不斷增入宋代新譯及《貞元釋教錄》入藏的典籍，形成三個不同的版本：①咸平修訂本。北宋端拱二年（989）到咸平（998～1003）年間的校訂本；②天禧修訂本。北宋天禧（1017～1021）初年校訂本，曾于乾興元年（1022）傳入契丹和高麗；③熙寧修訂本。北宋熙寧四年（1071）的校訂本，于元豐六年（1083）傳入高麗。######熙寧以後，陸續有新譯本增入，到北宋末年，已積累到653帙，6628餘卷，增入173帙，1580餘卷。《開寶藏》以書法端麗嚴謹，雕刻精良著稱。現存的數卷為開寶年間雕造，並用宋代官用文書的黃麻紙精工刷印，是宋版精品之一。######《契丹藏》約在遼興宗（1031～1054）時開雕。又名遼藏。它在《開寶藏》天禧修訂本的基礎上增收了《華嚴經隨品贊》、《一切佛菩薩名集》、《隨願往生集》、《釋摩訶衍論》、《大日經義釋》、《大日經義釋演秘鈔》、《釋教最上乘秘密藏陀羅尼集》等當時流傳於北方的特有經論譯本，先後歷時30餘年刻成。據遼鹹雍四年（1068）燕京天王寺志延所撰《陽臺山清水院創造藏經記》載稱，這部藏經共579帙，千字文編次天字到滅字。以前並未發現有流傳的印本，直到1978年修理山西應縣木塔時，才在塔中發現50軸殘卷；圖卷軸本版式為每版24行，每行15～18字不等（也有每行字數較為一致的經卷，如《大法炬陀羅尼經》卷13，“靡”字型大小，每行均為17字）。######《崇甯藏》即福州東禪院本大藏經。福州東禪等覺禪院住持沖真發起勸募雕造。始刻于北宋元豐三年（1080），至崇寧三年（1104）竣工。全藏580函，1440部，6108卷，千字文編次由天字起至虢字止；首次採用摺裝式裝幀。版式為每版30行，折為5個半頁，每半頁6行，每行17字。此後的《毗盧藏》、《圓覺藏》、《資福藏》、《磧砂藏》、《普甯藏》、《洪武南藏》、《永樂南藏》等7種版本大藏經都按此版式不變。######《毗盧藏》福州開元寺本大藏經。由該寺僧人本明、本悟、行崇等發起勸募，並得到當地信眾蔡俊臣、陳詢、陳靖、劉漸等的贊助；北宋政和二年（1112）開雕，至南宋紹興二十一年（1151）竣工。全藏595函，1451部，6132卷，千字文編次天字至頗字。######《圓覺藏》湖州思溪圓覺禪院大藏經。密州致仕觀察使王永從全家發願捐助，比丘淨梵、宗鑒、懷深等負責勸募雕造。約在北宋末年開雕，南宋紹興二年基本刻完。全藏548函，千字文編次天字至合字，共1435部，5480卷。經版後在南宋淳祐以後移藏於資福禪寺。######《資福藏》安吉州思溪法寶資福禪寺大藏經。開雕年月不詳。南宋淳熙二年（1175）竣工。全藏599函，1459部，5940卷，千字文編次天字至最字，較《圓覺藏》增多51函。圓覺、資福兩藏版式相同，所收經籍基本一致，而且圓覺版後又移藏資福禪寺，兩者印本不易區別，故有資福本系在圓覺本的基礎上增補而成之說。這兩部藏經在南宋景定以後的印本，曾陸續傳到日本，各寺所藏甚多。清末楊守敬向天安寺（一說為近江國伊香郡菅山寺）購回一部（原缺600多卷），現藏北京圖書館。######《趙城藏》1933年首次在山西趙城縣霍山廣勝寺發現。該藏系金代民間勸募，在山西解州（治所在今山西運城西南）天甯寺刻成。又名《趙城金藏》。發起人為潞州崔進之女法珍。相傳她斷臂勸募刻經，很多佛教信眾深受感動，紛紛捐資協助，甚至有破產應募者。勸募的地區遍及晉南和秦西各州縣。約在金皇統九年（1149）以前，于天寧寺組成“開雕大藏經版會”負責刻造，金大定十三年（1173）完工。全藏刻成之後，崔法珍於大定十八年將印本送到燕京，受到金世宗的重視，在聖安寺設壇為崔授比丘尼戒。二十一年，崔又將經版送到燕京，刷印流通。兩年後，崔受封為宏教大師。######《趙城藏》的原刻版式除千字文編次略有更動外，基本上是《開寶藏》的複刻本；也是卷軸式裝幀，每版23行，每行14字。它保留《開寶藏》蜀版（第一部刻印本）的許多特點，在《開寶藏》和它的另一複刻本——《高麗藏》初刻印本都散失的情況下，保存了數千卷《開寶藏》蜀本的原貌，無論在版本或校勘方面，都具有較高的價值。######金末元初，《趙城藏》部分經版毀於兵火。約在元太宗窩闊台八年（1236），耶律楚材主持以半官半私的名義發動其所轄官員協助並在民間勸募，同時召集各地寺院會刻字的僧人到弘法寺補雕缺損經版。補雕後的經版基本上恢復《趙城藏》舊刻的內容；千字文編次由天字到幾字，共682帙，6900餘卷。但工作草率，字體不一，版式也不一致。每版22～30行，每行14～27字不等，而且還雜有少量書冊式經卷在內。現存的《趙城藏》系元中統二年（1261）的補雕印本，共4957卷（1952年又發現62種，162卷，此後還陸續發現過一些零散經冊，現存5100餘卷）。由於年久散失缺損，明萬曆二十年（1592），解州靜林山萬壽禪寺僧悟順曾抄補若干卷；清雍正九至十一年（1731～1733），在信徒的贊助下，廣勝寺又集僧俗進行過一次大規模的抄補。現存的補抄本200餘卷，即這兩次的補本。因系根據明代《永樂南藏》本進行抄錄，編次多見錯落重複。######抗日戰爭期間，日本侵略軍曾發動向廣勝寺進攻，企圖劫走《趙城藏》。中共山西省委獲悉後，派出部隊進行保護，並將藏經轉移到一個山洞中保存。中華人民共和國成立後找回。由於洞內潮濕，不少卷冊遭到毀損。經過十多年的細心修補，終於恢復原貌，現藏於北京圖書館。1959年9月，在西藏薩迦寺北寺圖書館發現31種，559卷卷軸式裝幀木刻印本佛經，其編次和《趙城藏》完全一致。從版式、字體、刻工等方面判斷，基本上可以肯定是《趙城藏》輸版入燕京後的補雕印本。######20世紀30年代，北京三時學會曾把《趙城藏》中所特有而為其他各版藏經中缺少的孤本佛教經籍46種，246卷編為上、中、下三集，縮印成32開本線裝120冊，分12函發行。######《磧砂藏》平江府磧砂延聖院大藏經。延聖院在今江蘇吳縣陳湖，後改名磧砂禪寺。約在南宋寶慶至紹定年間開雕；端平元年（1234）編定並刻出天字至合字548函的目錄。寶祐六年（1258）以後，因延聖院火災和南宋垂亡，刻事曾中斷30年。元大德元年（1297），由松江府僧錄管主八主持，又繼續雕刻，到至治二年（1322）竣工。全藏編次從天字至煩字共591函，1532部，6362卷。由於經過兩個朝代的更迭和兵燹，原刻版片部分毀損，另用其他散刻本補充。因此後來的印本中夾雜元代寺院所刻的補本，甚至還附有翻刻的《普甯藏》數函在內。現存的陝西開元寺和臥龍寺的全藏（略有殘缺），是在明洪武二十三、四年（1390～1391）間刷印的。1931～1935年時，曾用這部藏經影印過500部（缺失者以資福本、普甯本、景定陸道源本、亦黑迷失本和永樂南藏本等補人）。影印本《磧砂藏》共60函，593冊（經文59函，591冊，目錄1函，2冊）。全藏中函卷不詳而經名缺佚者還有11卷尚未補入影印。後據美國普林斯敦大學的葛思德東方書店所藏的明代補抄配本《磧砂藏》和《洪武南藏》本查對，已有9卷經名核實。######《普甯藏》杭州路余杭縣白雲宗南山大普甯寺大藏經。始刻于元世祖至元十四年（1277），至元二十七年完成。559函，千字文編次由於字至感字，1430部，6004卷。大德十年（1306），松江府僧錄管主八從弘法寺本藏經內（即《趙城藏》版輸入燕京後的元代補雕本）選出南方版本藏經所缺的秘密經約97部，315卷，刻完編為千字文武字到遵字28函，隨同《普甯藏》一同流通。最後又補入約字函的7部，6卷，收入元代沙囉巴譯的秘密經軌5種，白雲和尚初學記和白雲和尚正行集2種。除武字至遵字的28函秘密經不計外（因詳細目錄佚失），應為559函，1437部，6010卷。該藏基本上是依據《圓覺藏》複刻的，版式略小，但刻工精巧細緻，裝幀古樸典雅。######《弘法藏》相傳刻於元代官版卷軸式藏經，但至今尚未發現流傳的印本。一般認為元世祖至元二十二年至二十四年編定的《至元法寶勘同總錄》即系《弘法藏》的目錄，共收經籍1644部，7182卷，數量冠於任何經錄。據至元二十六年靈隱寺住持淨伏的《至元法寶勘同總錄·序》雲：“大元天子……萬幾暇餘討論教典，與帝師語，詔諸講主，以西蕃大教目錄對勘東土經藏部帙之有無，卷軸之多寡。……遂乃開大藏金經，損者完之，無者書之。……敬入梓以便披閱，庶廣流傳……。”可見元世祖時僅是補寫了金代遺留下來的《趙城藏》的元代第二次增訂本。######元代官刻本大藏經1982年12月在雲南發現，僅存32卷，現藏雲南省圖書館。經版較現有各種大藏經為大，每版7個半頁，42行。每半頁6行，每行17字。行間疏朗，上下有外粗內細的雙欄線，每版中縫及卷首經名下刻有千字文編次，版式為摺裝本。在殘存的32卷中，有2卷卷首附有元惠宗至元二年（1336）太皇太后施印願文，字體為秀麗飄逸的趙體。卷末有詮經講主等僧人及居士23人的名錄，依北方少數民族文字行文慣例，由左起直行按僧職大小順序向右排列。另有一卷的卷末，還附有參加刻藏的38人職官名錄，也是按職位大小依次由左至右排列。這一職官名錄為進一步考證元代官刻大藏經的雕造年代和研究元代職官制度，提供了有價值的參考資料。據對殘存的32卷經冊千字文編次的初步考察，全藏至少有651函，6500餘卷，入藏內容僅次於《趙城藏》，應是當時規模最大的一部藏經。######《洪武南藏》明代刻造的3個官版中最初版本。又名《初刻南藏》。明洪武五年（1372）敕令于金陵（今江蘇南京）蔣山寺開始點校，至洪武三十一年刻完。全藏678函，千字文編次天字至魚字，1600部，7000多卷。永樂六年（1408）遭火焚毀。保留下來的唯一印本，直到1934年才在四川省崇慶縣上古寺中發現，已略有殘缺，並雜有部分補抄本和坊刻本在內。######《永樂南藏》為明永樂年間據《洪武南藏》的重刻本，編次有所改動。經版57160塊。全藏636函，千字文編次天字至石字，1610部，6331卷。經版藏於報恩寺，由南京禮部祠祭清吏司主管批准，供全國各地寺院請印，平均每年約刷印20藏，所以流傳的印本較多。該藏雖系根據《洪武南藏》重刻，但書寫和鏤刻都不及《洪武南藏》工整。######《永樂北藏》繼《永樂南藏》之後，永樂十九年（1421）在北京雕造的大藏經。明正統五年（1440）完成。全藏636函，千字文編次天字至石字，1621部，6361卷；大批刷印分賜全國各大寺院。後在明萬曆十二年（1584）又續刻各宗著述36種，41函，410卷，併入該藏，並附《永樂南藏》4種經卷和目錄，計5種，15函，153卷，改變了摺裝本藏經的傳統版式，加大了字體和版心，成為每版25行，5個半頁，每行17字，字行也採用趙體。######《武林藏》明永樂末年在杭州刻印的大藏經。1982年發現。僅殘存17卷，為9種經籍的零散卷冊。千字文編次，摺裝本裝幀。版式為每版30行，摺為5個半頁，每半頁6行，每行17字。其中兩卷卷末刻有韋陀像，右下角鐫有“永樂二十年六月”小字一行；一卷還附粘“釋迦說法圖”扉畫一幅，近似南宋刻本《磧砂藏》所附的扉畫。經卷字體較《永樂南藏》本肥大。按其千字文編次校對，和磧砂本、洪武本完全一致，基本上可能認定為磧砂本或洪武本的複刻。其中《大寶積經》卷101，系補刊本，字體較為草率，無補刊年代；但在全卷18版中，有8版的中縫都刻有施刊人姓名，大都冠以“杭州施主”字樣。卷末還印有“杭州在城大街眾字橋北楊家經坊印行”長方形牌子。此外，有12卷的卷末，蓋有宣德已酉歲（1429）北京居民王真全家施經一藏奉福安寺傳供的6行，112字願文，從而可以認定這部藏經約在永樂二十年於杭州刻造。相傳此前曾有方冊武林本的雕造，因未見有流傳的印本，所謂方冊，要能即此摺裝本。######《萬曆藏》約在明萬曆十七年至清順治十四年（1657）刻造的私版藏經。原藏廣西全州金山寺（部分卷冊內蓋有“廣西全州金山寺常住”長方形圖記），後移藏于山西寧武縣延慶寺（具體時間無考）。1979年初移藏甯武縣文化館。這是一部比較完整而過去未見記載的大藏經版本。全藏678函，千字文編次天字至魚字，共收經、律、論、集、傳等1659部，6234卷。現存660函，1563部，5997卷；缺失18整函及少數零本共96部，237卷。經過詳細比勘，此本為《永樂南藏》的複刻本，由明惠王選侍王氏發心重刊，明代高級官員陸光祖、錢謙益、周天成、吳崇宗等和其他信徒助刻。扉畫右下角有“南京橋盧巷內街口□□印造”。其中仿宋體補雕卷冊甚多，並有近40名寫經和刻經人題名。此藏在複刻《永樂南藏》的基礎上，增收《永樂北藏》本萬曆十二年續入藏經41函，36部，410卷；最後又編入魚字函的《天童密雲禪師語錄》13卷。此外，大字函中又有《大膽仁孝皇后夢感佛說第一稀有大功德經》2卷1冊。但未見載於目錄。######《嘉興藏》明末清初刻選的私版藏經。又名《徑山藏》。發起于明嘉靖末隆慶初。到萬曆七年基本確定。萬曆十七年在山西五臺山開雕，一年內共刻500多卷。因該地氣個性寒冷，二十年遷到浙江余杭縣的徑山繼續刊刻。後又分散在嘉興、吳江、金壇等地募刻，到清康熙十五年（1676）完工；由嘉興楞嚴寺集中經版刷印流通。全藏分正藏、續藏和又續藏三個部分。正藏210函，完全按《永樂北藏》的編次複刻，千字文編次天字至史字，末附《永樂南藏》特有的5種，153卷。續藏95函，收入藏外典籍248種，約3800卷。又續藏47函，續收藏外典籍318種，約1800卷。康熙十六年以後，抽去續藏5函、又續藏4函，收入內容也略有變動。計正藏210函，續藏90函，又續藏43函，2090部，12600餘卷。該藏除了改變歷來佛經沿用的摺裝式裝幀為輕便的線裝書冊式外，主要是在續藏和又續藏中收集了大量的藏外著述，內容包括疏釋、懺儀、語錄等。######《龍藏》清代官版藏經。又名《清藏》。清雍正十一年（1733），于北京賢良寺設立藏經館，由和碩莊親王允祿、和碩和親王弘晝及賢良寺住持超聖等主持；雍正十三年開雕，乾隆三年（1738）竣工，雕成經版79036塊。全藏724函，千字文編次天字至機字，1669部，7168卷。版式和《永樂北藏》一致。全藏也分正續兩部分，正藏485函，千字文編次天字至漆字，內容完全和《永樂北藏》相同；續藏239函，千字文編次由書字至機字，內容較《永樂北藏》有所增減。刷印100部，頒賜京內外各寺入藏。1935年又印過22部。經版原存宮內武殿，後移藏于柏林寺，至今尚存。######《頻伽藏》民國初年的私版鉛印本。全稱《頻伽精舍校刊大藏經》。1909～1913年出版。全藏入經1916部，8416卷，分訂為414冊（包括目錄1冊）；合40函，千字文編次天字至霜字。經文用4號鉛字排印，每頁40行，每行45字，折為兩個半頁，有書口和邊框，書口印經名、頁碼等。基本上是以日本《弘教藏》為底本排印，內容略有變動，刪去部分日本著述。######《普慧藏》1943年由盛普慧出資在上海成立普慧《大藏經》刊行會，彙集南傳、北傳諸經論，校正前代印本之漏誤，改訂歷代翻譯名義之異同，廣事搜集各藏以前之遺佚等，由芝峰、黃幼希、范古農負責編輯，經過數年經營，印出100冊，內容包括部分其他各版未收的經、論、疏釋及由日譯本轉譯的南傳大藏經長部經典二十三經，中部經典根本五十經篇，小部經中的本生經第一篇150個本生故事（以上3種都未譯完）。因未編印完畢，發行面不廣。紙版現存南京金陵刻經處。######小藏 漢文大藏經卷帙繁多，刊刻不易，因此，宋元以來曾有4部僅刻般若、寶積、大集（或華嚴）、涅槃等4部諸經86種，1091卷為一“小藏”的。如南宋景定陸道元本，元建陽報恩寺萬壽堂本（即亦黑迷失本）、吳興妙嚴寺本，都是據《毗盧藏》、《資福藏》或《磧砂藏》校勘而雕造的小藏。######房山石經 隋大業（605～617）間，幽州（今北京地區）沙門靜琬，秉承其師南嶽慧思的發願，於房山雕造石刻大藏經一藏。其目的是防止佛經被焚，藉以長期保存。房山石經自靜琬始刻，歷經隋、唐、遼、金、明等五代（元代時除個別佛教徒對少數經碑作了修理外，刻造工作完全停頓）在刻造過程中，曾得到歷代皇室、官員和佛教信徒的捐施和支援。唐開元十八年（730），金仙長公主曾大力施助，奏請玄宗賜給大唐新舊譯經4000余卷，作為石經底本，並命西崇福寺沙門智昇送往房山石經山交付。因此，房山石經中保留著不少唐代宮廷抄本佛典的原貌。但房山石經沒有按照大藏經的編次順序刻制，而施刻信徒往往憑一已之意願刻制，如《金剛經》和《般若波羅蜜多心經》等流行較廣的佛經，重複刻造的較多。因此，所刻經種只有1100餘部，有的經只刻其中一部分，並且還包括幾部道教經典在內。因此，它不是一部完整的大藏經，但具有與各版木刻本大藏經不同的一些特點：①保存了50種以上的各版大藏經所沒有的經籍；②絕大部分石經鏤刻技術精湛，書法秀麗，不僅是有價值的佛教文物，也是中國書法和雕刻藝術的精品；③經文後附有約6000則施刻人題記，有明確紀年者約四分這一，這些題記反映了當時幽州、涿州、范陽等十餘州郡的政治、經濟、文化狀況和工商業發展情況；④施刻人中，有不少是歷代的文武官員，其中的職稱和官街，有的可補史籍記載所缺，有的可和史籍相互印證；⑤題記中所附刻人的籍貫和居住的城市、村鎮、城坊等，對研究古代幽、燕、涿等地的政治區域規劃，特別是關於燕京的城坊佈局，提供了可貴的資料。######漢文大藏經隨著佛教的傳播，先後東傳至高麗和日本。他們根據各版漢文大藏經進行複刻、排印或編纂，先後共有8個不同的版本。######《高麗藏》據現有記載，《開寶藏》刻成後，印本曾在北宋端拱（988～989）年間傳到高麗；其後的天禧修訂本和熙寧修訂本，也分別在乾興元年（1022）和元豐六年（1083）東傳。另外，契丹王朝在遼清寧九年（1063）也把新刻的《契丹藏》印本贈送給高麗王朝。高麗王朝得宋開寶初本後，即據以複刻，1025年完工，是為高麗藏初雕本。1090年又據《開寶藏》的天禧和熙寧兩個修訂本及契丹本加上高麗沙門義天所編《諸宗教藏總錄》所收章疏典籍3000餘卷，進行校勘，在興王寺開雕《高麗續藏經》4000餘卷；刻完後，和初雕本經版一同藏于符仁寺。1232年全部版本毀於戰火，印本流傳情況不詳。1236～1251年又根據印本複刻，版本原藏禪源寺，1398年遷至支天寺，次年再遷海印寺，後曾刷印50部。1960年刷印12部，70年代以後，又影印改為書冊式裝幀，共45冊。在海印寺刷印的50部中，先後有4部傳入日本。1957年日本曾將其縮印為書冊式精裝本發行。全藏共639函，千字文編次天字至洞字，入經1522部，6558卷。######《弘安藏》約在日本弘安10年至乾元元年（1287～1302）間雕造。僅有極少數印本流傳，是否刻完全藏，情況不詳。######《天海藏》由德川家光發起，日本僧正天海主持，於1637～1648年在東睿山寬永寺雕造（一說為完成於1651年），又稱《寬永寺藏》、《東睿山藏》或《倭藏》。活字版式，基本上以《普甯藏》為底本續補增添。全藏665函，千字文編次天字至稅字，收經1453部，6323卷，摺裝式裝幀（現存目錄千字文編次天字至最字，599函，1449部，恐有誤）。######《弘教藏》日本弘教書院於1880～1885年的鉛字排印本。又稱縮刷藏或校訂縮刻大藏經。它採用中國明代智旭《閱藏知津》據天臺五時判教的分類方法編纂，以《高麗藏》、《資福藏》、《普甯藏》和《嘉興藏》4種版本相互對校，經文加句讀，經題上附4種藏經千字文編次，32開本。全藏分為25個部類，1916部，8538卷，418冊，40函，千字文編次天字至霜字。######《黃檗藏》日本山城州宇治郡黃檗山寶藏禪院沙門鐵眼（道光）在1669～1678年募刻，又名《鐵眼藏》。以《嘉興藏》為底本而有所增補，版式全同。全藏分為19個部類，734函（增加57函），1618部（增加32部），7334卷（增加563卷）。其後於1706～1710年和1828～1836年兩次據《高麗藏》校勘修訂，經版現存萬福寺。######《卐正藏經》日本京都藏經書院於1902～1905年編輯鉛印。又稱日本藏經書院大藏經或校訂藏經。據《黃檗藏》校勘本，用4號鉛字排印，線裝書冊式，共37函（包括目錄和索引1函2冊）。1～35函每函10冊，第36函分為甲乙兩套：甲套2冊，乙套3冊，共357冊。內容分經、律、論、撰述4大類，18部門，1622部（不計目錄和索引），6990餘卷。全藏印完後不久，藏經書院失火，存書被焚殆盡，因此流傳甚少。######《卐續藏經》日本藏經書院於《卐正藏經》編印完畢後，在前田慧雲主持下，由中野達慧負責，廣泛搜集中國和日本歷代未入藏的佛教典籍彙編成書。又名《續藏》或《藏經書院續藏經》。內容上至六朝遺編和唐宋章疏，下迄清代著述之缺佚。在編纂過程中，曾得到金陵刻經處楊文會、蘆山寺式定和各寺院、居士們的支持。1905～1912年印行。內容包括950餘人的譯著，1659部，7143卷（總目5卷），分為十門六十三類；一編、二編、二編乙共三編151函，每函5冊（包括目錄1函1冊），24開線裝本，4號鉛字排印，版式同《卐正藏經》。全部印就後，存書和《卐正藏經》一同被焚，流傳不多。######《大正藏》全稱《大正新修大藏經》。日本大正13年（1924）由高楠順次郎和渡邊海旭發起，組織大正一切經刊行會；小野玄妙等人負責編輯校勘，1934年印行。全藏分3個部分：正藏55冊，續藏30冊，別卷15冊（內圖像12冊，總目錄3冊），共100冊。收入佛籍總數冠于各種大藏經，計正藏、續藏、圖像和總目錄共3493部，13520卷。編輯體例也別創一格，經藏分為阿含、本緣、般若、法華、華嚴、寶積、涅槃、大集、經集、密教十類；律藏包括彌沙塞部、摩訶僧祇部、曇無德部、薩婆多部、解脫戒經（迦葉遺部）和菩薩戒等；論藏分為釋經論、毗曇、中觀、瑜伽、論集等五類；雜藏分為經疏、律疏、論疏、諸宗、史傳、事彙、外教和目錄等八類。續藏30冊中除最末一冊為古逸和疑似兩類，專收敦煌古逸經、律、論疏和疑偽經外，其餘29卷收入日本著述的續經疏、律疏、論疏、諸宗四類及悉曇。圖像12冊收入日本各寺院所藏曆代有名佛教畫像和密宗明王像、金剛像及各種曼荼羅圖等363種。總目3冊收入中國歷代各版藏經目錄和日本各寺院所藏的寫本和刻本藏經目錄以及大正藏勘同錄、大正藏總目錄、總索引、譯著目錄等77種，為比較實用的版本。但校核工作粗放，排印錯字，錯句頗多。此外，大藏經用語研究會編輯出版的《大正藏索引》，為佛教研究工作提供了很大的方便。（童瑋）######


vietnamese:
hán nguỵ lưỡng tấn nam bắc triều phật giáo sử <bktt>


vietnamese:
hán nguỵ lưỡng tấn nam bắc triều phật giáo sử <pqđtđ>


meanings:
① Lăn tăn, gió thổi trên mặt nước lăn tăn gọi là liên. ||② Rớm nước mắt.


meanings:
(văn) ① (Sóng) gợn, lăn tăn. 【漣漪】liên y [liányi] (văn) Sóng gợn, sóng lăn tăn: 河水清且漣漪 Nước sông trong lại có sóng gợn lăn tăn (Thi Kinh); ② Sướt mướt, đầm đìa, rơm rớm (nước mắt): 泣涕漣漣 Nước mắt đầm đìa, khóc sướt mướt.


meanings:
(văn) ① Chỗ sâu, chỗ trũng, hố; ② Sâu, trũng, lõm vào.


meanings:
(văn) ① Nước bọt, nước dãi; ② Chảy xuôi.


meanings:
(văn) Sóng nước lăn tăn: 漣漪 Gợn sóng, sóng lăn tăn.


meanings:
① Ðầy tràn. ||② Tản mạn, buông tuồng, không biết tự kiềm chế. ||③ Ướt sũng, nát nhầu. ||④ Quàng, hão, như mạn thính 漫聽 nghe quàng, mạn ứng 漫應 vâng vờ. ||⑤ Một âm là man. Man man 漫漫 nước chảy phẳng lặng, mênh mang. ||⑥ Dài, như man man trường dạ 漫漫長夜 đêm dài dằng dặc. ||⑦ Khắp, như man sơn biến dã 漫山遍野 đầy núi khắp đồng.


meanings:
① (Nước) đầy tràn: 水漫到街上來了 Nước tràn lên đường phố; ② Khắp, đâu cũng có: 漫山遍野 Đầy đồng khắp núi; 黃沙漫天 Bụi cát mù trời; 漫天大霧 Sương mù dày đặc; ③ Không bị gò bó, tản mạn, buông tuồng, tùy tiện: 散漫 Tản mạn; 漫無目的 Không có mục đích nhất định; ④ (văn) Ướt sũng, nát nhầu; ⑤ (văn) Quàng, hão, vô ích: 漫聽 Nghe quàng; 漫勞 Làm nhọc công vô ích; ⑥ (văn) Không bờ bến, dài dằng dặc: 長夜漫兮 Đêm dài vô tận hề (Tuân tử); ⑦ (văn) Vấy bẩn: 又慾以其辱行漫我 Lại còn muốn đem nết xấu ra để vấy bẩn đến ta (Trang tử).


meanings:
① Ngâm, tẩm, thấm: 漬麻 Ngâm đay; ② Bám: 機器一點泥也不漬 Máy không bám một tí bụi nào; ③ (đph) Vết ố, vết bẩn: 油漬 Ố dầu.


meanings:
【漭漭】mãng mãng [măngmăng] (văn) Bát ngát, bao la.


meanings:
Tên thành phố: 漯河 Loa Hà (ở tỉnh Hà Nam, Trung Quốc).


meanings:
Tên sông: 漯河 Sông Tháp (ở tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc).


meanings:
① Súc miệng. ||② Mòn, vật gì bị nước ngâm thám xói nát đều gọi là sấu. ||③ Giặt, tục viết là 潄. Ta quen đọc là chữ thấu.


meanings:
① Súc miệng: 漱口 Súc miệng; ② (văn) Thấm mòn (do nước); ③ (văn) Giặt.


meanings:
① Nở ra, to ra, trương lên, phồng lên: 豆子泡漲了 Đậu ngâm đã nở ra; 放到油鍋裡炸它就漲起來 Cho vào mỡ rán thì nó phồng lên; ② Căng: 漲紅了臉 Căng đỏ cả mặt; ③ Nhiều ra, trội ra: 漲出十塊錢 Trội ra mười đồng bạc. Xem 漲 [zhăng].


meanings:
① Nước lên cao, dâng lên: 水漲船高 Nước lên thì thuyền cũng lên; 河裡水漲了 Nước sông dâng lên; ② (Giá cả) lên cao: 物價上漲了 Giá hàng lên cao. Xem 漲 [zhàng].


meanings:
Tên sông: 1. 漳河 Chương Hà (ở tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc); 2. 漳江 Chương Giang (ở tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc).


meanings:
① (văn) Bến sông; ② [Xù] Sông Tự (ở tỉnh Hà Nam, Trung Quốc).


meanings:
【漫漶】mạn hoán [mànhuàn] Lỡ nát, sứt nát, nhòa.


meanings:
① Sông Tiệm. ||② Dần dần, vật gì biến đổi dần dần gọi là tiệm. ||③ Một âm là tiêm. Chảy vào. ||④ Ngâm, tẩm. ||⑤ Nhiễm, tiêm nhiễm. ||⑥ Lại một âm là tiềm. Cao vòi vọi. ||⑦ Hạt thóc ruôn ruốt (tả cái dáng lúa tốt).


meanings:
(văn) ① Ngâm, thấm vào: 漸漬 Ngâm trong nước; 漸染 Tiêm nhiễm; ② Tràn vào, chảy vào: 東漸于海 Phía đông tràn vào biển; ③ Dối trá, giả dối: 漸詐 Dối trá. Xem 漸 [jiàn].


meanings:
① Dần dần, từ từ: 天氣漸冷 Trời đã lạnh dần; 漸有進步 Đã tiến bộ dần. 【漸次】tiệm thứ [jiàncì] (văn) Dần dần;【漸漸】tiệm tiệm [jiàn jiàn] Dần dần, từ từ, thong thả: 天氣漸漸暖起來了 Khí trời đã ấm dần; 馬路上的行人漸漸少了 Ngoài đường người qua lại đã ít dần; 漸漸來前 Tiến dần dần về phía trước (Tấn thư); ② Nặng thêm: 疾大漸 Bệnh nặng thêm nhiều (Thượng thư); ③ [Jiàn] Sông Tiệm. Xem 漸 [jian].


meanings:
Tu hành từ từ, chứng ngộ dần dần. Đây là con đường đưa đến NGỘ theo thứ tự từ cạn đến sâu, cũng là một môn phái lớn của Thiền tông Trung Quốc. Vào thời kì đầu của Thiền tông, phái này rất được triều đình đương thời xem trọng, cực thạnh một thời ở phương Bắc nên gọi là »Bắc Tông«. Về sau, với sự lớn mạnh của học thuyết »Đốn ngộ« khiến phái »tiệm« suy vi. Thư đáp Trung thừa Trịnh Côn Nham trong HSLNMDT q. 1 ghi: »此 之 證 悟、 亦 有 深 淺 不 同。 若 從 根 本 上 做 工 夫、 打 破 八 識 窠 臼、 頓 翻 無 明 窟 穴、 一 超 直 入、 更 無 剩 法、 此 乃 上 上 利 根、 所 證 者 深。 其 余 漸 修、 所 證 者 淺。 – Việc chứng ngộ này cũng có sâu cạn chẳng đồng. Nếu từ trên căn bản thực hiện công phu, đập tan hang ổ tám thức, lật đổ sào huyệt vô minh, trực tiếp ngộ nhập nên không cần pháp nào khác. Đây là người có căn tính thượng đẳng, kiệt xuất, chỗ chứng ngộ của họ sâu. Ngoài ra đều là tiệm tu, chỗ chứng ngộ cạn«.


meanings:
Tu hành dần dần, chứng ngộ dần dần. Đàn Kinh (bản Đôn Hoàng): »法 無 頓 漸、 人 有 利 鈍、 迷 即 漸 契、 悟 即 頓 修。 – Pháp không có đốn tiệm, người có mau chậm, kẻ mê thì tiệm khế, người ngộ thì đốn tu«.


meanings:
5828 【漸剎經→】請參閱 占察經 指須經順序修習，而漸入徹悟境地。又作漸了。爲「頓悟」之對稱。禪源諸詮集都序卷下一（大四八‧四○七下）：「有云：因頓修而漸悟（如人學射。頓者，箭箭直注，意在中的；漸者，日久方始漸親漸中。此說運心頓修，不言功行頓畢）。有云：因漸修而漸悟（如登九層之臺，足履漸高，所見漸遠。故有人云：欲窮千里目，更上一層樓）。」　又法相宗謂，菩薩定性者不須經聲聞、緣覺過程即得入菩薩之位，是爲頓悟菩薩；不定種性者則須經聲聞、緣覺過程方得入菩薩道，是爲漸悟菩薩。（參閱「頓悟漸悟」5703）


meanings:
Theo thứ tự tiến dần. Mật Am ngữ lục ghi: »離 幻 即 覺、 亦 無 漸 次。 – Lìa huyễn liền giác, cũng không theo thứ tự tiến dần«.


meanings:
① Gợn: 蕩漾 Gợn sóng; ② Tràn: 碗裡的水太滿，快漾出來了 Chén nước đầy quá, sắp tràn ra đấy; ③ [Yàng] Sông Dạng.


meanings:
① Nước uống, thứ gì uống được đều gọi là tương. ||② Nước gạo.


meanings:
① (Chỉ chung) chất lỏng hơi đặc, sữa: 豆漿 Sữa đậu; ② Vữa, bột: 水泥漿 Vữa xi măng; 紙漿 Bột giấy; ③ Hồ: 上漿 Hồ vải; 漿衣服 Hồ quần áo. Xem 漿 [jiàng].


meanings:
【漿糊】tương hồ [jiànghu] Hồ (để dán): 他用漿糊把信封封住 Cậu ta dùng hồ dán bì thư lại.


meanings:
(văn) ① Như 漎 (1); ② Tiếng nước chảy róc rách (như 淙).


meanings:
① Sông Toánh. Ta quen đọc là chữ dĩnh.


meanings:
① Sông Dĩnh (ở tỉnh An Huy, Trung Quốc); ② Đất Dĩnh (ở tỉnh An Huy, Trung Quốc).


meanings:
Sông Quyết (sông thời cổ, một thuộc tỉnh Thiểm Tây, một thuộc tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc ngày nay).


meanings:
(văn) ① Nước tuôn (phun, vọt) ra; ② Dòng nước.


meanings:
① Nước vọt ra, bắn ra ngoài. ||② Hoạt bát 活潑 tự do hoạt động, nhanh nhẩu. ||③ Ngang ngược, hung tợn.


meanings:
Xấu xa, hư hỏng. Từ phản nghĩa của chữ Hảo 好. Tiết Thái Dương Huyền Thiền sư trong NGCTT q. 3 ghi: »聲 色 堆 頭、强 說 有 出 身 之 路、非 央 庠 座 主、誰 受 你 破 皮 履、潑 禪 衣？ – Trong đống thanh sắc cố nói có con đường xuất thân. Nếu ngươi không phải là giảng sư dở dở ương ương thì ai làm cho ngươi phải chịu rách giày hư áo? (Hành cước vất vả)«.


meanings:
① (Nước) vọt ra, bắn ra, hắt, tạt, vẩy: 把盆裡的水潑掉 Hắt chậu nước đi; 潑一點水免得塵土飛揚 Vẩy tí nước cho khỏi bụi; ② Đanh đá, đáo để, chua ngoa, ngang ngược, hung tợn; ③ Xem 活潑 [huópo].


meanings:
Từ hình dung cái rất to, rất nhiều. Tiết Tây Thiền Thủ Tịnh Thiền sư trong NĐHN q. 20 ghi: »佛 祖 頂 𩕳 上、有 潑 天 大 路。未 透 生 死 關、如 何 敢 進 步。 – Trên đỉnh đầu của Phật Tổ, có rất nhiều đại lộ. (Nếu) chưa thấu qua ải sinh tử làm sao dám bước lên?«.


meanings:
① Thanh khiết. ||② Giữ mình thanh bạch không thèm làm các sự phi nghĩa gọi là khiết. ||③ Sửa trị.


meanings:
① Sạch, trong sạch: 整潔 sạch sẽ: 純潔的心靈 Tấm lòng trong trắng; ② (văn) Làm cho sạch, giữ mình trong sạch: 慾潔其身而亂大倫 Muốn giữ cho mình trong sạch mà làm loạn đại luân (Luận ngữ); ③ (văn) Sửa trị.


meanings:
6109梵名 Pāñcarātra。印度教毘濕奴派之一，以潘迦拉朵拉集（梵 Pāñcarātra Saṃhitā）為根據聖典之諸派。該集大部分在西元七世紀至九世紀頃完成於北印度，僅小部分完成於南印度塔米爾（Tamil）地方。本派與狂熱獻身（devotional）之薄伽梵塔派（梵 Bhāgavata）相較，屬崇拜儀式派（liturgical school），在印度宗教發展史上有其特殊貢獻：(一)自初期奧義書以來，印度人常以「融合絕對之普遍者與現象之相對我（個人我）」為人生之目的；本派即以禮拜儀式，體驗此哲學而將其具體化。(二)大乘佛教之大日經等，係以潘迦拉朵拉集之文體為範例而作成。(三)密教儀軌、供養法等之形成，亦受本派影響。


meanings:
6110梵名 Pāñcarātra Saṃhitā。印度毘濕奴教潘迦拉朵拉派聖典群之總稱。詳細規定教義、實修、禮拜形式等，西元八世紀以前，薄伽梵塔派（梵 Bhāgavata）亦常以本集為範典。歷來聖典群之書名有兩百種以上，實際刊行者僅三十種。由諸書之目錄得知，本集於教理與實修兩方面而言，較偏重實修。初期文獻內容有：(一)真言（梵 mantra）、印相（梵 mudrā）之意義與用法。(二)護符（梵 yantra）、壇（梵 maṇḍala）之描繪法。(三)神殿、神像之建築製作法。(四)入信式（梵 dīkṣā）、灌頂（梵 adhiṣeka）等之儀式。(五)個人禮拜供養諸神之次第（梵 Pūjā）等。此期亦極重視曼荼羅之說明。其後，本集之重點移向實際舉行之儀式次第方面，除上述諸內容之外，漸加入祭典（梵 utsava）、行列巡禮（梵 yātra）等敘述。一般認為本集所示，乃得解脫（梵 mokṣa）之方法（梵 sādhana）。〔F.O. Schrader: Introduction to the Pāñcarātra and the Ahirbudhnya Saṃhitā, Madras, 1916; S.R. Bhatt: The Philosophy of Pancharatra, Madras, 1968〕


meanings:
Một trong ngũ gia (5 nhà) của Thiền tông Trung Quốc, thuộc hệ Nam Nhạc. Người sáng lập là hai thầy trò Thiền sư Linh Hựu (779-853) và Huệ Tịch (814-890) cả hai đều sống vào đời Đường. Do vì ngài Linh Hựu trụ Quy Sơn (Hồ Nam) và Huệ Tịch trụ Ngưỡng Sơn (Giang Tây) nên mới được gọi là Quy Ngưỡng Tông. Tông này môn phong nghiêm cẩn, chỗ tiếp dẫn người học xem như mênh mông vô bờ bến, mà kì thực thì sâu xa tế mật, sự lí cùng hành. Trong năm nhà của Thiền tông thì tông Quy Ngưỡng hưng khởi sớm nhất và suy vong cũng sớm nhất. Sự truyền thừa từ đời thứ 6 trở đi không thấy chép lại trong sử sách, im bặt tăm hơi, pháp mạch kéo dài khoảng 150 năm (Từ cuối nửa đời Đường đến những năm đầu đời Bắc Tống). Pháp Diễn ngữ lục q. thượng ghi: »學 云： 如 何 是潙 仰 下 事？ 師 云： 斷 碑 橫 古 路。 – Học thưa: Thế nào là tông Quy Ngưỡng? Sư đáp: Bia gãy chắn giữa đường xưa«. Tiết Tông thừa yếu nghĩa trong Duy Tắc ngữ lục q. 9 ghi: »潙 仰 宗 父 慈 子 孝、 上 令 下 從、 暗 合 機 輪、 混 融 境 致、 大 約 忘 機 得 體、 舉 緣 明 用。 – Tông Quy Ngưỡng cha từ con hiếu, trên bảo dưới nghe, thầm hợp cơ luân, hoà tan cảnh trí, đại khái quên cơ được thể, nêu duyên rõ dụng«.


meanings:
① Còn gọi: Đại Quy Sơn. Núi nằm cách Tây thành 70km thuộc huyện Ninh Hương, tỉnh Hồ Nam, Trung Quốc. Là một nhánh trong dãy Hành Sơn, là đầu nguồn của sông Qui. Trên núi phần lớn là đất bằng. Nguồn sông rất nhiều nước, từ xưa đến nay, người xuất gia canh tác ở đây, nên có tên là La-hán điền (Ruộng La-hán). Tổ tông Quy Ngưỡng là Thiền sư Linh Hựu hoằng dương thiền phong tại núi này nên người đời gọi Ngài là Quy Sơn Linh Hựu. Trên núi có chùa Mật Ấn, chùa Đồng Khánh, am Liên Hoa. ② Còn gọi: Tiểu Quy Sơn. Núi nằm ở phía đông huyện Lễ Lăng tỉnh Hồ Nam, Trung Quốc. Trên núi có chùa Tiểu Quy Sơn, do Thiền sư Đại Duyên lập nên vào đời Đường.


meanings:
Gọi đủ: Quy Sơn Đại Viên Thiền sư Cảnh Sách. Ngữ lục, 1 quyển, do Quy Sơn Linh Hựu soạn vào đời Đường, được xếp vào Đại Chính Tạng tập 47. Linh Hựu xét thấy người tu hành thời ấy phần lớn sinh lòng lười biếng, chẳng giữ oai nghi nên viết sách này để răn nhắc thiền tăng quay trở về chính đạo. Sách này do phối hợp 2 thể văn xuôi và văn vần mà thành. Ban đầu dùng văn xuôi thuật rõ ý định răn nhắc, chia làm 5 tiết: ① Chỉ dạy về cái hoạ lớn của sắc thân. ② Cảnh cáo về những điều hư hỏng, xấu xa của người xuất gia. ③ Giải thích về mục đích chính của người xuất gia. ④ Chỉ ra con đường tắt vào đạo. ⑤ Khuyên răn dặn dò để kết thúc. Tiếp theo là phần văn vần gồm 36 câu, mỗi câu 4 chữ, văn giản dị nhưng ý lại thiết tha. Thiền tông đem sách này cùng Tứ Thập Nhị Chương Kinh, Phật Di Giáo Kinh họp thành »Phật Tổ Tam Kinh«, là bộ sách mà người sơ học cần phải đọc. Sách chú thích gồm có: Quy Sơn Cảnh Sách Chú, 1 quyển của Thủ Toại đời Tống. Quy Sơn Cảnh Sách Chỉ Nam, 1 quyển của Đạo Bái đời Minh. Quy Sơn Cảnh Sách Cú Thích Ký, 2 quyển của Hoằng Tán. Quy Sơn Cảnh Sách Cú Thích kí Chú, 1 quyển của Đại Hương


vietnamese:
quy sơn linh hữu thiền sư ngữ lục <pqđtđ>


vietnamese:
quy sơn linh hựu thiền sư ngữ lục <tttđ>

meanings:
Gọi đủ: Đàm Châu Quy Sơn Linh Hựu Thiền sư ngữ lục. Còn gọi: Đại Viên Thiền sư ngữ lục. Ngữ lục, 1 quyển, do Quy Sơn Linh Hựu soạn vào đời Đường, các vị Ngộ Phong Viên Tín, Quách Ngưng Chi biên tập vào đời Minh, được xếp vào Đại Chính Tạng tập 47. Nội dung gồm: Hành trạng, Thị chúng, Pháp môn luận cứu của Quy Sơn Linh Hựu cho đến hơn 60 điều đối thoại về Thiền tông của sư với các vị: Bách Trượng Hoài Hải, Tư Mã Đầu-đà, Đặng Ẩn Phong, Vân Nham, Đạo Ngô, Đức Sơn, Thạch Sương, Ngưỡng Sơn, Hương Nghiêm và lược ghi về lúc thị tịch của sư Linh Hựu.


meanings:
① Cất kín, giấu, giấu ở trong nước, ngoài không trông thấy gọi là tiềm, vì thế cái gì dấu kín không lộ gọi là thâm tiềm 深潛 hay là trầm tiềm 沉潛, dụng tâm vào tới cõi thâm gọi là tiềm tâm 潛心. ||② Ở ẩn, khen cái đức hạnh của kẻ ẩn sĩ gọi là tiềm đức 潛德. ||③ Ngầm, không cho người biết. ||④ Tiềm long 潛龍 nói lúc thiên tử chưa lên ngôi. ||⑤ Sông Tiềm, đất Tiềm. ||⑥ Chỗ cá nương ở.


meanings:
① Ngầm: 潛水艇 Tàu ngầm, tàu lặn; ② Lặn (xuống nước): 魚潛鳥飛 Cá lặn chim bay; ③ Ẩn núp, ẩn náu, ở ẩn: 挖掘潛在力量 Khai thác sức ẩn bên trong (tiềm lực); 潛德 Đức hạnh của người ở ẩn; ④ (văn) Chỗ cá nương ở; ⑤ [Qián] Sông Tiềm.


meanings:
Tên sông: a. 潞水 Lộ Thuỷ (tức sông Trọc Chương ở Sơn Tây, Trung Quốc); b. 潞江 Lộ Giang (tức sông Nộ ở Vân Nam, Trung Quốc).


meanings:
Đất mặn (đất có chất muối). 【潟鹵】tích lỗ [xìlư] (văn) Đất chua mặn. Cv. 舄鹵.


meanings:
① Cái ao. ||② Thiên hoàng 天潢 dòng họ nhà vua. ||③ Trang hoàng 裝潢 nhuộm giấy, thiếp sơn trên chữ trên bức vẽ cũng gọi là trang hoàng.


meanings:
① (văn) Ao: 斷港絕潢 Ao tù nước đọng; ② Trang hoàng: 裝潢 Trang hoàng. Cv. 裝璜.


meanings:
moisten, to fatten, to enrich, to benefit, to adorn


meanings:
① Nhuần, thấm, thêm. ||② Nhuận, nhuần nhã, phàm cái gì không khô ráo đều gọi là nhuận. ||③ Lấy của mà đền công cho người gọi là nhuận, như nhuận bút 潤筆 (xin văn xin chữ của người rồi lấy tiền mà tặng trả). ||④ Nhuận sắc 潤色 tô điểm cho thêm văn vẻ, sửa lại văn tự cũng gọi là nhuận sắc.


meanings:
① Ẩm ướt: 土潤苔青 Đất ẩm rêu xanh; 濕潤 Ẩm ướt; ② Thấm, xấp (làm cho bớt khô): 潤潤嗓子 Thấm giọng, xấp giọng; 潤腸 Nhuận tràng; ③ Trơn bóng, tươi nhuận, mịn: 皮膚光潤 Nước da mịn: ④ Chải chuốt, gọt giũa (bài văn): 潤飾 Gọt giũa (bài văn) cho thêm hay; ⑤ Lời, lãi: 分潤 Chia lãi; 利潤 Lợi nhuận, tiền lời.


meanings:
nourishment or "watering" of (by?) the afflictions


meanings:
① Mưa ngập, ngập lụt, mưa quá gọi là thuỷ lạo 水潦. ||② Hàng lạo 行潦 vũng nước đọng trên đường. ||③ Một âm là lao. Lao đảo 潦倒 vất vả, không hợp thời nghi. ||④ Lao thảo 潦草 luộm thuộm. Ta quen đọc là chữ lạo cả.


meanings:
① (văn) Mưa rào; ② Mưa ngập, ngập nước, nước chảy hay đọng trên đường: 行潦 Vũng nước đọng trên đường; 水潦 Mưa nhiều ngập nước. Xem 潦 [liăo].


meanings:
【潦草】lạo thảo [liăocăo] ① (Chữ) viết ngoáy, ngoáy: 字跡潦草 Nét chữ ngoáy; ② (Làm việc) cẩu thả, qua quýt, luộm thuộm. Xem 潦 [lăo].


meanings:
① Cái đầm, đầm nước sâu. ||② Ðàm đàm 潭潭 thăm thẳm, tả cái vẻ cung điện sâu thăm thẳm.


meanings:
① Cái đầm: 泥潭 Đầm lầy; ② Sâu: 潭淵 Vực sâu, vực thẳm.


meanings:
Chùa ở lưng chừng núi Đàm Chá, khu vực Môn Đầu Câu, thành phố Bắc Kinh, Trung Quốc, bởi phía sau chùa có đầm rồng, trong núi có cây chá nên có tên này. Được xây cất vào đời Tấn, ban đầu gọi là »Gia Phúc Tự«, là tự viện có sớm nhất ở Bắc Kinh. Ngạn ngữ nói: »Trước có chùa Đàm Chá, sau có thành U Châu«. Đời Đường gọi là »Long Tuyền Tự«, đời Kim gọi là »Vạn Thọ Tự«, niên hiệu Thiên Thuận thứ 1 (1457) đời Minh lại gọi là »Gia Phúc Tự«, niên hiệu Khang Hi thứ 31 (1692) đời Thanh vua ban cho tấm biển »Tụ Vân Thiền Tự«. Trải qua nhiều thời đại đều có xây cất lại, hiện còn là những kiến trúc vào đời Minh Thanh. Chùa chia làm ba lộ trung đông tây. Trung lộ có Bài lâu, Sơn môn, Thiên vương điện, Đại hùng bảo điện, Tì lô các. Đông lộ có Phương trượng viện, Diên thanh các, Vạn tuế cung, Thái hậu cung. Tây lộ có Lăng nghiêm đàn, Giới đàn, Quán Âm điện. Trong chùa mái ngói xanh, lan can đỏ, rừng trúc xanh tươi, suối trong róc rách, u nhã khác thường, phong cách thuần phác cổ xưa đặc biệt. Ngoài chùa có tháp viện chia làm hai chỗ trên dưới, tổng cộng có 72 ngôi tháp các đời Kim, Nguyên, Minh, Thanh, lung linh nhiều hình dáng, là hiện vật quý báu để nghiên cứu Phật giáo và kiến trúc cổ.


meanings:
6106請參閱 開福道寧禪師語錄 請參閱 開福道寧禪師語錄 請參閱 溈山靈祐禪師語錄凡二卷。清代神穆德撰，義庵續撰。收於中國佛寺史志彙刊第一輯。潭柘山位於北平西約四十六公里，為西山之脈。古有龍潭、柘林，因此得名。山中有古剎，俗稱潭柘寺，始創於晉時，初稱嘉福寺；唐朝時改名龍泉寺，明代兩度重拓復修；清康熙三十一年（1692）賜金重修，並賜額「敕建潭柘山岫雲禪寺」。為華嚴祖師之道場。乾隆四年（1739），神穆德撰潭柘山岫雲寺志一卷，分為主山基宇、梵剎原宗、中興重建、歷代法統、行幸頒賜、名勝古蹟等六門。光緒九年（1883），義庵復輯一卷，輯古體詩八首及各代律師傳記。後人將此二卷合刻於一帙。


meanings:
① Nước thuỷ triều. ||② Ướt át. ||③ Ðúng giờ phát lên gọi là triều, như chứng sốt cứ đến trưa nổi cơn gọi là triều nhiệt 潮熱.


meanings:
① Thuỷ triều, con nước: 漲潮 Thuỷ triều dâng, nước lên; ② Trào lưu, phong trào, làn sóng: 革命高潮 Cao trào cách mạng; 怒潮 Làn sóng căm phẫn; ③ Phát lên đúng giờ, có cơn: 潮熱 Sốt có cơn (vào buổi trưa); ④ Ẩm, ướt: 受潮 Bị ẩm; 防潮 Phòng ẩm.


meanings:
Chùa ở phường Cam Lộ, thành phố Triều Châu, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Xây dựng vào niên hiệu Khai Nguyên thứ 26 (738) đời Đường. Đời Nguyên gọi là »Khai Nguyên Vạn Thọ Thiền Tự«, đời Minh gọi là »Khai Nguyên Trấn Quốc Thiền Tự«. Chùa quy mô rộng lớn. Là một quần thể kiến trúc tứ hợp viện kiểu cung điện khá hoàn chỉnh, có Đại sơn môn, Nhị sơn môn, Thiên vương điện, Đại hùng bảo điện, Tàng kinh lâu. Đông lang có Tri khách đường, Thần nông đường, Địa Tạng các; tây lang có Quán Âm các, Sơ Tổ đường, Lục Tổ đường, Phương trượng thất. Hình dáng và cấu tạo của Đại hùng bảo điện, Quán Âm các, Địa Tạng các đều là mái 4 lớp, 2 lớp ngói trích thuỷ. Xung quanh có 78 khối đá khắc vào đời Đường làm lan can, trên có đồ án hoa văn tượng Phật, khỉ, nai v.v… Trong chùa còn giữ nhiều văn vật, trước bàn Thần có chiếc lư hương lớn điêu khắc bằng vẫn thạch vào niên hiệu Thái Định thứ 2 (1325) đời Nguyên, cao 1,5m do 6 khớp lớn nhỏ chồng thành, chung quanh có khắc đồ án »thiên nhân hiến hoa«, thú chạy, rồng cuộn, hoa sen, còn có chuông đồng đúc vào niên hiệu Chính Hoà thứ 4 (1114) đời Tông, tấm bảng gõ bằng đồng của đời Nguyên, tháp Thiên Phật khắc bằng gỗ của đời Minh, một bộ Đại Tạng Kinh khắc bản vào niên hiệu Ung Chính đời Thanh. Năm 1980 tiến hành trùng tu đại quy mô.


meanings:
① Bến sông. ||② Sông Tầm. ||③ Tên đất, đất Cửu Giang 九江 gọi là Tầm.


meanings:
① (văn) Bờ, bến (sông): 江潯 Bờ sông; ② [Xún] Sông Tầm (biệt danh của Cửu Giang ở tỉnh Giang Tây, Trung Quốc).


meanings:
① Vỡ ngang. Nước phá ngang bờ chắn mà chảy tóe vào gọi là hội, như hội đê 潰隄 vỡ đê. ||② Tan lở, dân bỏ người cai trị trốn đi gọi là hội. ||③ Vỡ lở, binh thua trận chạy tán loạn gọi là hội. ||④ Nhọt sẩy vỡ mủ cũng gọi là hội. ||⑤ Giận.


meanings:
Loét, mưng, rữa: 潰濃 Mưng mủ. Xem 潰 [kuì].


meanings:
① Vỡ, tan vỡ: 潰堤 Vỡ đê; 敵軍潰敗 Quân địch tan vỡ; ② Phá vỡ, chọc thủng: 潰圍 Phá vỡ vòng vây; ③ Loét, lở: 潰爛 Lở loét; ④ (văn) Giận.


meanings:
① Giọt mưa bị gió thổi tạt rơi nghiêng xuống: 雨水向東潲 Nước mưa rơi tạt về hướng đông; ② Rưới (vẩy) nước; ③ (đph) Thức ăn nuôi heo đã nấu chín.


meanings:
(văn) Chảy nước mắt, rơi lệ, đầm đìa: 潸焉出涕 Rơi lệ đầm đìa (Thi Kinh).


meanings:
① Sàn sàn 潺潺 nước chảy rì rì (lừ đừ).


meanings:
【潺潺】sàn sàn [chánchán] (thanh) Róc rách, tí tách, rì rì (tiếng nước chảy hay mưa rơi): 水流潺潺 Nước chảy róc rách; 秋雨潺潺 Giọt mưa thu tí tách.


meanings:
Tên huyện: 潼關 Huyện Đồng Quan (ở tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc).


meanings:
① Rít, ráp, cái gì không được trơn tru gọi là sáp. ||② Chất sít. ||③ Văn chương khó đọc cũng gọi là sáp.


meanings:
① Rít (không trơn): 輪軸上發澀，該上點油了 Trục rít rồi, nên cho ít dầu vào; ② Chát: 這柿子很澀 Quả hồng này chát quá; ③ Khó hiểu: 文字很澀 Câu văn rất khó hiểu.


vietnamese:
sáp hoạt đẳng xúc giai thị giả hữu <pttđ>


meanings:
Nước trong. (Ngr) Làm cho sáng tỏ vấn đề. Xem 澄 [dèng].


meanings:
Lắng, lóng, gạn, lọc.【澄清】trừng thanh [dèngqing] Lắng, lóng (cho trong): 這水太渾，等澄清了再用 Nước đục quá, chờ cho cặn lắng rồi mới dùng. Xem 澄 [chéng].


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại, họ Trần, người xứ Quảng Châu, Trung Quốc. Xuất gia từ thuở bé, sư tham vấn Thiền sư Chiêu Khánh Đạo Khuông, ngộ triệt tâm địa. Sư ở chùa Sơn Cốc, Thư Châu (nay là huyện Tiềm Sơn, tỉnh An Huy). Về già, sư dời đến viện Long Quang tại Kim Lăng (nay là Nam Kinh). Sư thị tịch vào năm cuối đời Tống Thái Tổ.


meanings:
Tháp ở dưới núi Bát Bảo, thành phố Bắc Kinh, Trung Quốc. Niên hiệu Chí Chính thứ 26 (1366) đời Nguyên, Tổ sư đời thứ 1 chùa Sùng Quốc Thiền sư Trừng Huệ thị tịch được an táng nơi này. Đây là một ngôi tháp hình bát giác 7 tầng mái kín theo kiểu lâu các, có chỗ khác biệt với những tháp thời kì Kim Nguyên, đó là hoa văn trang sức những phần nhỏ nhặt đều được xử lí một cách thô ráp, toàn thể tạo dáng vô cùng uyển chuyển. Trên dưới thân tháp bày ra hình thức mặt lõm cong, mái tháp cũng lõm cong, cả tháp thể hiển bày sự vững vàng thư thái. Trên tám góc của thân tháp đều có một ngôi tháp nhỏ 5 tầng mái kín, dùng thay thế những chiếc cột ở góc thông thường. Tám ngôi tháp nhỏ này tượng trưng 8 địa phương hoặc sự kiện rất quan trọng đã trải qua trong đời Phật Thích-ca. Những hoa văn trang sức trên cửa sổ tháp cũng được điêu khắc tinh tế, hình tượng rất giống.


meanings:
(văn) ① 【洴澼】bình tịch [píngpì] Tẩy (bông tơ); ② Nước trong ruột.


meanings:
① Xói, cản nước đang chảy mạnh cho nó vọt lên gọi là kích, như kích lệ 激厲, kích dương 激揚 đều chỉ vệ sự khéo dùng người khiến cho người ta phấn phát chí khí lên cả. ||③ Nhanh nhẹn (tả cái thế mạnh và mau chóng). ||④ Bàn bạc thẳng quá gọi là kích thiết 激切. ||⑤ Cảm động, phấn phát lên gọi là cảm kích 感激. ||⑥ Cứ tự ý mình làm ra khác lạ không theo như người gọi là kích.


meanings:
① (Thế nước bị cản) bắn tung lên, vọt lên: 水沖到山腳，激起三尺多高 Nước đập vào chân núi, bắn lên cao hơn ba thước; ② Bị mưa hay nước lạnh làm cho bệnh: 他被雨水激着了 Anh ấy đi mưa về bị cảm rồi; ③ Nói khích, nói kháy, châm chọc: 用話激他 Nói khích (nói kháy) anh ấy; ④ Xúc động, cảm động, bị khích động: 感激 Cảm kích; ⑤ Mạnh và mau, xiết, kịch liệt, mạnh mẽ, gay go: 激戰 Chiến đấu ác liệt; 激浪 Sóng lớn, sóng cả; ⑥ (đph) Ngâm (nước lạnh), rửa: 把西瓜放在冰水裡激一激 Ngâm quả dưa hấu vào nước đá; ⑦ (văn) Tự ý làm theo ý mình.


meanings:
Kích phát thiền cơ, xiển dương tông chỉ. Tiết Thiên Đồng Đàm Hoa Thiền sư trong NĐHN q. 20 ghi: »年 十 七、 於 東 禪 去 發、 首 依 水 南 遂 禪 師、 染 指 法 味。 因 遍 曆 江 湖、 與 諸 老 激 揚、 無 不 契 者。 – Năm 17 tuổi, sư xuất gia ở Đông Thiền, ban đầu nương Thiền sư Thuỷ Nam Toại, nếm được chút ít pháp vị. Sư dạo khắp các nơi, cùng chư lão túc kích dương, không ai không khế hợp«.


meanings:
Kích dương: Kích phát thiền cơ và xiển dương tông chỉ. Thù xướng: Dùng cơ ngữ đối đáp qua lại. Tiết Biện nịnh của Hoà thượng Quy Vân Bản trong TLBH q. 2 ghi: »如 楊 大 年 侍 郎、李 和 文 都 尉 見 廣 慧 璉 石 門 聰 并 慈 明 諸 大 老。激 揚 酬 唱。班 班 見 諸 禪 書。 – Như Thị lang Dương Đại Niên, Đô uý Lí Hoà Văn được thấy các vị thiền sư như: Quảng Huệ Liễn, Thạch Môn Thông và Từ Minh. Việc khích lệ thiền cơ, xiển dương tông chỉ và dùng cơ ngữ đối đáp qua lại. Các việc này còn thấy chép trong các sách thiền«.


meanings:
Kích phát thiền cơ, xiển dương tông chỉ. Tiết Pháp Luân Ứng Đoan Thiền sư trong NĐHN q. 18 ghi: »至 雲 居、會 靈 源 分 座、 爲 眾 激 昂。 – Sư đến Vân Cư, gặp lúc Linh Nguyên phân toà, vì chúng kích phát thiền cơ, xiển dương tông chỉ«.


meanings:
① Nước đục. ||② Phàm cái gì không được trong sạch đều gọi là trọc, như trọc thế 濁世 đời loạn, trọc lưu 濁流 lũ hèn hạ. Chính âm là chữ trạc.


meanings:
① (văn) Nước đục; ② Đục, bẩn, dơ, nhơ, ô trọc: 河水很濁 Nước sông đục ngầu; ③ Loạn, hỗn loạn, lộn xộn; ④ (thanh) Kêu, ngậu, om: 濁聲濁氣 Ngậu lên, om lên.


meanings:
Tên sông: 濂江 Sông Liêm (ở tỉnh Giang Tây, Trung Quốc).


meanings:
① Nồng, đặc, trái lại với chữ đạm 淡.


meanings:
① Đặc: 濃茶 Chè đặc; ② Đậm, nồng: 香味很濃 Mùi thơm rất đậm; 濃墨 Mực đậm.


meanings:
① Dòng nhánh. ||② Bến sông. ||③ Một âm là phẫn. Phun ra, vụt ra.


meanings:
(văn) ① Đất cao bên bờ nước; ② Dòng nước nhỏ do sông lớn tràn ra mà thành.


meanings:
① Nước đục. ||② Dơ bẩn. ||③ Uông uế 汪濊 sâu rộng. ||④ Một âm là khoát. Khoát khoát 濊濊 soàn soạt, róc rách, tiếng thả lưới xuống nước, tiếng nước chảy không thông.


meanings:
(văn) ① Nước mênh mông; ②【汪濊】uông uế [wang huì] Sâu rộng, phì nhiêu; ③ Như 穢 (bộ 禾).


meanings:
① Ướt, ẩm thấp. ||② Một âm là chập. Chập chập 濕濕 tai trâu ve vẩy.


meanings:
6447濕婆，梵名 Śiva。為印度教三主神之一。亦稱魯達羅（梵 Rudra，荒神）。為毀滅之神、苦行之神、舞蹈之神。古印度婆羅門教聖典中之梨俱吠陀卷首即見其記載。濕婆天為兩極神格，兼具破壞之恐怖與救濟萬病之恩惠，蓋係象徵印度季風的疾風驟雨之淒慘，與風雨後萬物復甦之生機。其異名極多，自摩訶婆羅多以來，均稱作濕婆天，於富蘭那聖典（梵 Purāṇa）中最常見。據說其有極大之降魔能力，額上第三隻眼之神火能燒毀一切，曾將妖魔之三座城及愛神燒成灰燼。又傳聞其終年在喜馬拉雅山上修苦行，亦善於跳舞，被稱為舞王。　濕婆天係對立於創造宇宙之梵天與司掌維持之毘濕奴，而專事破壞，故而印度教有所謂三神一體（梵 Trimūrti）之教義。濕婆天即係濕婆派之主神，而以男性生殖器官為其象徵，蓋以印度教認為毀滅即有再生之意，故表示生殖能力之男性生殖器被認為是其象徵，而受到教徒之祟拜。濕婆天在佛教中常以大自在天、摩醯首羅之姿態出現，與後世左道密教有密切之關係。（參閱「大自在天」783）


meanings:
6448梵名 Śaiva-siddhānta。印度教濕婆派（梵 Śaiva）之支派。廣義而言，濕婆悉檀派指崇奉阿笈摩（梵 Āgama）為其聖典之各宗派之總稱，包含(一)狹義之濕婆悉檀派，(二)塔米爾（梵 Tamil）之濕婆派，(三)迦濕彌羅之濕婆派，(四)吠拉濕婆派（梵 Vira Śaiva），(五)悉躂爾派（梵 Sittar）。　狹義之濕婆悉檀派被視為典型之濕婆派，故亦單稱濕婆派。其教理以獸主（梵 paśupati，即濕婆）、獸（梵 paśu，即個人我）、繩索（梵 pāśa，即現世之繫縛）等為三原理。謂無知（梵 ānava）、業（梵 karman）、幻（梵 māyā）等之繩索束縛本來常住遍在之潛在精神力（即獸、個人我），性力（梵 śakti）成為濕婆之恩寵，逐漸除去繩索之束縛，而使個人我解脫。人為求解脫束縛，須勵行明知，實修瑜珈（梵 yoga）。此外，值得特別注意者，乃阿笈摩聖典中所含濕婆派之性力崇拜思想。　上記為使用梵語之系統，對於此，使用塔米爾語之系統，稱為塔米爾之濕婆派。對於前者之制限不二說（梵 Viśiṣṭādvaita），塔米爾之濕婆派則採取不一不異說（梵 Bhedābheda），或不二一元論（梵 Advaitavāda）之立場。此派雖受梵語系統派及迦濕彌羅之濕婆派之影響甚多，然亦僅部分承認阿笈摩。此派現今於南印度最具勢力，普遍為庶民階級所信奉，於各地開設濕婆教會，推行現代教育。


meanings:
6448梵名 Śaiva。印度教派系之一。與毘濕奴派、羅摩派同為現今印度最廣受信仰之宗派。隨著歷史之演變，由於各自尊奉自己之主宰神（梵 iṣṭadevatā），印度教遂形成各種派別，而以濕婆天為主神者稱為濕婆派。濕婆派又分為獸主外道（梵 Pāśupata）、濕婆悉檀（梵 Śaiva-siddhānta）兩大派別。此兩大派系又分為許多小支派。濕婆派信仰大約形成於二世紀頃。


meanings:
6449悉曇字???（sma）。悉曇四十二字門之一。又作娑摩、娑莽、颯磨、魔、摩。濕麽字門有憶念之義。大般若波羅蜜多經卷一四五（大七‧八二上）：「入颯磨字門，悟一切法可憶念性不可得故。」守護國界主陀羅尼經卷三（大一九‧五三五上）：「娑莽字印者，念不散動，無忘失故。」蓋梵語 smṛti（憶念、念）之字首為sma，故有上述說法。又濕麽為石之義，大智度論卷四十八（大二五‧四○八下）：「若聞溼麽字，即知諸法牢堅如金剛石。」此乃因梵語 aśman（石）之字母中亦有類似於 sma 者之故。唱濕麽字時，能入甚深般若波羅蜜門。〔八十華嚴卷七十六、四十華嚴卷三十一、海意菩薩所問淨印法門經卷十二〕


meanings:
(văn) Mưa nhỏ, mưa dây. Xem 溟濛 [míngméng], 空濛 [kongméng].


meanings:
【漾濞】Dạng Tị [Yàngbì] Huyện Dạng Tị (ở tỉnh Vân Nam, Trung Quốc).


meanings:
① Sông Tể. ||② Tể tể 濟濟 đông đúc (tả cái vẻ đông mà thịnh). ||③ Một âm là tế. Qua sang, như tế độ 濟渡 chữ nhà Phật, ý nói Phật cứu vớt người khỏi bể khổ, như người vớt kẻ chết đuối chở sang bên kia sông vậy. ||④ Bến đò, chỗ lội sang. ||⑤ Nên, xong, như bất tế sự 不濟事 chẳng nên việc. ||⑥ Thêm, như tiếp tế 接濟 giúp thêm. ||⑦ Cứu giúp.


meanings:
① 【濟濟】 tế tế [jêjê] Đông đúc, sẵn có: 人才濟濟 Nhân tài đông đúc; 濟濟一堂 Sum họp đông đủ tại một nơi; ② [Jê] Sông Tể (thuộc tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc ngày nay). Xem 濟 [jì].


meanings:
① Cứu giúp: 濟困扶危 Cứu người nghèo, giúp người lâm nguy; ② Qua sông, sang ngang: 同舟共濟 Cùng thuyền sang sông. (Ngb) Giúp nhau; ③ (văn) Bến đò, chỗ lội sang; ④ Làm được việc, nên, xong: 無濟于事 Không được việc gì, vô ích; 夫濟大事必以人爲本 Làm được việc lớn ắt phải lấy con người làm gốc (Tam quốc chí); ④ (văn) Dừng, ngừng: 大風濟 Gió lớn ngừng thổi (Hoài Nam tử). Xem 濟 [jê].


meanings:
Danh hiệu của Thiền sư Lâm Tế Nghĩa Huyền. Vào năm 854, Thiền sư Nghĩa Huyền đến trụ ở viện Lâm Tế, góc phía đông bờ sông Hô Đà, tại Trấn Châu (Hà Nam Chính Định). Hư Đường Hoà thượng ngữ lục q. 4 (Đại 47, 1011 hạ) ghi: »濟 北 瞎 驢、 初 到 高 安 灘 頭、 既 不 能 踢 蹈、 卻 還 黃 檗 山 中。 – Lâm Tế là con lừa mù, ban đầu đến bến sông Cao An (chỉ cho ngài Đại Ngu) đã không thể vượt qua, bèn trở về núi Hoàng Bá«.


meanings:
Là 7 loại tự tại mà vị thiền tăng ưu tú của tông Lâm Tế phải có đủ: ① Sát nhân đao: Chặt đứt tất cả sở hữu của người học. ② Hoạt nhân kiếm: Trí giúp người học hết sức linh hoạt. ③ Cước đạp thật địa: Tất cả hành vi đều khế hợp với Phật đạo. ④ Hướng thượng quan liệt tử: Tột cùng tông chỉ hướng thượng. ⑤ Cách ngoại thuyết thoại: Xa rời sự nghĩ suy thông thường mà nói Phật đạo. ⑥ Nạp tăng ba tỵ: Đủ sức dẫn dắt người học. ⑦ Thám can ảnh thảo: Có thể phân biệt rõ ràng điều chân, giả của người học. Theo: PQĐTĐ của nhóm Từ Di.


meanings:
Tám thứ cơ pháp mà bậc Thầy của tông Lâm Tế thường vận dụng một cách tự tại: ① Thiên chân đại thế: Cơ pháp tự nhiên nhậm vận không do tạo tác, không nhờ phương tiện. ② Bí mật đại thế: Cơ pháp thầm kín không dùng lời nói. ③ Bình thường đại thế: Dùng động tác bình thường để chỉ ra Bản tính. ④ Trực thị đại thế: Chỉ thẳng Tức tâm là Phật. ⑤ Trình tự đại thế: Lấy vật bên mình như phất tử, nắm tay… để chỉ bày đại đạo. ⑥ Thâu phóng đại thế: Khi nắm chặt, khi buông thả, vận dụng tự như. ⑦ Quyền thiết đại thế: Dùng phương tiện khéo léo. ⑧ Tỉnh ngộ đại thế: Tức là cơ pháp dùng: Phất, quyền, bổng, hét… giúp người học ngay đó khai ngộ. Theo: PQĐTĐ của nhóm Từ Di.


meanings:
Sách, 1 quyển, do Hán Nguyệt Pháp Tạng soạn vào đời Minh, được ấn hành vào niên hiệu Sùng Trinh thứ 1 (1628) đời Minh, sau đó được xếp vào Tục Tạng kinh tập 114, trang 213. Pháp Tạng vì muốn chứng minh pháp mạch truyền thừa của tông Lâm Tế mà soạn sách này. Nội dung nêu ra các vị như: Mã Tổ, Đại Giác, Hưng Hoá, Ngũ Tổ, Viên Ngộ, Đại Huệ là do Mã Tổ truyền thẳng xuống một mạch. Mỗi một truyện thiền sư đều có phụ thêm lời bình ngắn và tụng ngữ, dùng để cử dương tông phong Lâm Tế. Phần sau sách phụ lục »Ngũ Tông Nguyên«.


meanings:
Cứu vớt, siêu thăng. Tiết »Sở Thạch Hoà thượng hành trạng« trong PKNL q. 20 ghi: »皇 明 启 運、 混 一 海 宇、 天 子 念 將 臣 或 沒 於 戰、 民 庶 或 死 於 兵、 宜 以 釋 氏 法 設 冥 以 濟 拔 之。 – Hoàng thượng anh minh mở nước, thống nhất giang sơn. Thiên tử nhớ đến chiến sĩ chết trận, dân đen bỏ mạng bởi binh đao nên nhờ Phật pháp lập đàn thuỷ lục để cứu vớt họ«.


meanings:
Thành công, hoàn thành. Pháp Diễn ngữ lục q. thượng ghi: »謝 莊 主 上 堂 云。 一 不 做 二 不 休。 不 風 流 處 也 風 流。 若 要 公 私 濟 辦。 好 看 露 地 白 牛。 – Một không làm hai không nghỉ, chỗ chẳng phong lưu cũng phong lưu. Nếu muốn mọi việc hoàn thành, hãy trông chừng con trâu trắng sờ sờ«. (Con trâu trắng sờ sờ: dụ chỉ cho pháp diệu nghĩa).


meanings:
Thiền tăng Đạo Tế đời Tống, tính tình ngông cuồng, ham thích rượu thịt, chẳng giữ giới luật, người đời gọi sư là Tế Điên.


meanings:
① Cái hào. Như 壕 [háo]; ② [Háo] Tên sông: 濠水 Sông Hào (ở tỉnh An Huy, Trung Quốc).


meanings:
① Sông Nhu. ||② Thấm ướt. ||③ Chậm trễ (đợi lâu). ||④ Tập quen, như nhĩ nhu mục nhiễm 耳濡目染 quen tai quen mắt. ||⑤ Một âm là nhi. Cùng nghĩa với chữ nhi 胹.


meanings:
(văn) ① Nhúng nước, nhận chìm, ngâm nước, thấm ướt; ② Chậm trễ; ③ Tập quán: 耳濡目染 Quen tai quen mắt; ④ [Rú] Sông Nhu.


vietnamese:
nhu thủ bồ tát vô thượng thanh tịnh phần vệ kinh <đpb>


meanings:
Sóng cả, sóng lớn: 怒濤 Sóng dữ; 海濤 Sóng biển; 驚濤駭浪 Sóng gió hãi hùng.


meanings:
(văn) ① Nước xáo động; ② Nấu chín, đun sôi.


meanings:
① Giàn giụa. ||② Nước tràn ngập. ||③ Quá lạm, như lạm hình 濫刑 dùng hình quá phép, lạm thưởng 濫賞 thưởng quá lạm, v.v. ||④ Phóng túng, như tiểu nhân cùng tư lạm hĩ 小人窮斯濫矣 (Luận Ngữ 論語) kẻ tiểu nhân cùng quẫn liền phóng túng ngay. Chơi bạn không kén chọn gọi là lạm giao 濫交. ||⑤ Lời viển vông. ||⑥ Lạm tràng 濫觴 cái mối nhỏ gây nên sự lớn, cũng như nước suối mới chảy ra chỉ nông ngập cái chén mà sau thành sông thành bể. ||⑦ Một âm là lãm. Quả ngâm, quả dầm đường. ||⑧ Lại một âm là cãm. Cái bồn tắm.


meanings:
① Ràn rụa; ② Nước tràn ngập, nước lụt; ③ Quá mức, không hạn chế, quá lạm, lạm, bừa bãi: 寧缺毌濫 Thà thiếu chứ đừng quá lạm; 濫用新名詞 Lạm dụng danh từ mới.


meanings:
① Khơi thông. ||② Sâu sắc, người nào thâm trầm có trí lự gọi là tuấn triết 濬哲.


meanings:
① Khơi, khoi, đào: 濬河 Khơi sông; 濬井 Đào giếng; ② (văn) Sâu , sâu sắc: 濬谷 Hang sâu; 濬哲 Sự khôn ngoan sâu sắc. Xem 濬 [xùn].


meanings:
Tên huyện: 濬縣 Huyện Tuấn (ở tỉnh Hà Nam, Trung Quốc). Xem 濬 [jùn].


meanings:
① 【濮陽】Bộc Dương [Puýáng] Huyện Bộc Dương (ở tỉnh Hà Nam, Trung Quốc); ② Sông Bộc (con sông cổ thuộc tỉnh Hà Nam ngày nay); ③ (Họ) Bộc.


meanings:
① Rửa, giặt. ||② Trạc trạc 濯濯 sáng sủa, béo mập mạp, trơ trọi, núi trọc không có cây gọi là trạc trạc.


meanings:
(văn) ① Rửa, giặt: 濯足 Rửa chân; ② 【濯濯】trạc trạc [zhuózhuó] (văn) Trơ trọi.


meanings:
① Bờ, bến, bãi: 湖濱 Bờ hồ; 海濱 Bờ biển; ② Gần, giáp, ven: 濱海 Giáp biển; 濱江 Gần sông.


meanings:
(văn) ① Sóng nước lượn vòng; ② 【濎濴】đỉnh huỳnh [dêngyíng] Sông nhỏ.


meanings:
① Tiên tiên 濺濺 nước chảy ve ve. ||② Một âm là tiễn. Vẩy ướt.


meanings:
(văn) 【濺濺】 tiên tiên [jianjian] (Nước chảy) ve ve.


meanings:
Bắn, tung tóe, bắn tóe, vấy ướt: 濺了一臉水 Nước bắn đầy mặt; 水花四濺 Nước bắn tóe ra xung quanh.


meanings:
① Sông Lạc. ||② Một âm là bạc. Cái hồ, cái ao to.


meanings:
Tên sông: 濼水 Sông Lạc (ở tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc).


meanings:
① Nước di chuyển; ② Di chuyển thuyền hoặc vật gì trên nước; ③ Sóng gợn (như 漾); ④ Đầy tràn, chứa chan, quá nhiều (như 漾); ⑤ [Yăng] Tên một dòng suối ở tỉnh Thiểm Tây (Trung Quốc).


meanings:
① Cái ngòi. ||② Quấy nhiễu, quấy rầy. Xin đi xin lại mãi cho người ta chán phiền gọi là độc. ||③ Nhàm, khinh nhờn. ||④ Thay đổi. ||⑤ Một âm là đậu. Cùng nghĩa với chữ đậu 竇.


meanings:
① (văn) Khinh mạn, khinh nhờn, bất kính: 瀆犯 Xúc phạm, phạm vào; ② (văn) Lạch, rãnh, ngòi; ③ Quấy rầy, làm phiền hà; ④ Như 竇 (bộ 穴).


meanings:
① Dốc xuống, chảy như rót xuống. ||② Bệnh tả (đi rửa).


meanings:
① Chảy nhanh (xiết), chảy rốc xuống: 河水奔騰，一瀉千里 Nước sông ào ạt chảy băng nghìn dặm; ② Tháo dạ, đi tả, đi rửa.


meanings:
① Nước: 墨 瀋未乾 Nét mực còn chưa khô (ráo); ② Xem 沈 [shân] nghĩa ②.


meanings:
① Trong leo lẻo. ||② Gió mát, cũng đọc là chữ lựu.


meanings:
(văn) ① Trong leo lẻo; ② Gió mát. 【瀏覽】lựu lãm [liúlăn] Xem thoáng qua: 這本書我只是瀏覽了一遍 Cuốn sách này tôi chỉ xem thoáng qua một lượt thôi.


meanings:
① Nước dốc, suối, nước chảy trên ghềnh xuống trông như tấm vải gọi là bộc bố 瀑布.


meanings:
① Mưa lũ; ② [Bào] Tên sông: 瀑河 Sông Bạo (ở tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc). Cv. 鮑河. Xem 瀑 [pù].


meanings:
① Bến. ||② Gần, sắp, như tân hành 瀕行 sắp đi. ||③ Ðất gần nước.


meanings:
① Kề, gần, sắp: 瀕湖 Gần bờ hồ; 瀕行 Sắp đi; ② Như 濱 [bin].


meanings:
Lô Thuỷ: 1. Chỉ đoạn sông Kim Sa từ Nghi Tân trở lên, chỗ giáp giới giữa Tứ Xuyên và Vân Nam; 2. Chỉ sông Nộ Giang ngày nay.


meanings:
① Hãn hải 瀚海 bể cát. ||② Hạo hãn 浩瀚 mông mênh, bát ngát.


meanings:
(văn) Rộng lớn: 浩瀚 Rộng lớn, bao la, mênh mông, bát ngát.


meanings:
① Bể. ||② Doanh hoàn 瀛寰 thiên hạ, bốn bể muôn nước. ||③ Doanh châu 瀛洲 ngày xưa cho là chỗ tiên ở, nay ta gọi các gia quyến nhà người khác là doanh quyến 瀛眷 nghĩa là ca tụng như dòng dõi nhà tiên vậy.


meanings:
① (văn) Biển lớn; ② [Yíng] Doanh Châu (theo truyền thuyết là chỗ của tiên ở thời xưa); ③ [Yíng] (Họ) Doanh.


meanings:
① Nhỏ giọt (nước chảy từng giọt xuống). ||② Lọc. ||③ Tích lịch 滴瀝 tí tách (tiếng mưa tuyết). ||④ Giọt rượu thừa.


meanings:
① Nhỏ giọt: 瀝血 Máu nhỏ giọt; ② Giọt (rượu thừa): 餘瀝 Giọt còn lại; ③ (văn) Lọc; ④ Xem 淅瀝 [xilì].


meanings:
① Tiêu tiêu 瀟瀟 gió táp mưa xa. ||② Sông Tiêu.


meanings:
① (văn) Nước trong và sâu; ② 【瀟瀟】tiêu tiêu [xiaoxiao] a. Vi vu, rì rào (tả cảnh mưa gió): 風瀟瀟兮易水寒，壯士一去兮不復還 Gió vi vu hề sông Dịch lạnh, tráng sĩ một đi hề không trở lại (Yên Đan tử); b. Mưa phùn gió nhẹ, lất phất; ③ [Xiao] Sông Tiêu (ở tỉnh Hồ Nam, Trung Quốc).


meanings:
① Nước chảy quanh, nước xoáy, cũng đọc là chữ uynh .


meanings:
① Hãng dới 沆瀣 hơi móc (hơi sương móc), chí khí hai người hợp nhau gọi là hãng dới nhất khí 沆瀣一氣.


meanings:
(văn) ① Chỗ nước đọng, vũng nước; ② Nước đọng lại.


meanings:
(đph) (Nước) chảy xiết (thường dùng trong tên chỉ địa phương): 七里瀧 Lung Thất Lí (ở Chiết Giang, Trung Quốc).


meanings:
(văn) ① (Dòng nước) chảy xiết; ② Nước chảy trên cát.


meanings:
【瀲灩】 liễm diễm [liànyàn] (văn) ① Nước trào mênh mông; ② Nước chảy sóng vỗ.


meanings:
① Nấu, như thược mính 瀹茗 nấu nước chè. ||② Sơ thược 疏瀹 khơi đào (khơi sông cho thông)


meanings:
(văn) ① Đun, nấu: 瀹茗 Đun nước chè (nấu nước trà); ② Khơi thông, khoi thông (sông, ngòi): 疏瀹 Khoi đào (cho thông đường sông).


meanings:
(văn) ① Nước đổ vào hang động; ② Mồ hôi trên tay chân; ③ 【瀺灂】sàm trác [chán zhuó] a. Tiếng nước tí tách; b. Chìm nổi, trôi nổi.


meanings:
① Nhương nhương 瀼瀼 móc sa đầm đìa. ||② Một âm là nhưỡng. Nước ứ.


meanings:
① Sóng lớn, sóng cả: 狂瀾 Sóng dữ; 推波助瀾 Thúc đẩy, xúi giục; ② (văn) Nước gạo.


meanings:
(văn) Tiếng nước: 灂灂 (Tiếng mưa rơi) tí tách. Xem 瀺 nghĩa ③.


meanings:
Tên sông: 灃水 Sông Phong (ở tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc).


meanings:
① Nước lũ chảy ngược ra; ② [Yong] Suối Ung (ở tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc).


meanings:
Tên sông: 灊水 Sông Tiềm (con sông cổ, nay thuộc tỉnh Tứ Xuyên, là một nhánh của Hán Thuỷ). Cv. 潛水.


meanings:
① Rót vào, tưới. ||② Cây mọc từng bụi là là. ||③ Cùng nghĩa với chữ quán 祼


meanings:
① Dẫn nước tưới, tưới, rót vào: 引水灌田 Dẫn nước tưới ruộng; 灌園 Tưới vườn; ② Rót, đổ, trút, lộng: 灌一瓶水 Rót một phích nước; 屋裡灌風 Nhà lộng gió; ③ (văn) Cây mọc từng bụi; ④ Như 裸 (bộ 衣).


meanings:
Sutra on Consecrating and Washing Buddha Images


meanings:
Rót nước thơm để tắm Phật. Như Tịnh ngữ lục q. thượng ghi: »煙 濛 濛、 雨 濛 濛、 芍 葯 花 開 濕 嫩 紅、 我 今 灌 沐 諸 如 來、 人 間 天 上 起 清 風。 – Yên mông mông, vũ mông mông, thược dược hoa khai thấp nộn hồng, ngã kim quán mộc chư Như Lai, nhân gian thiên thượng khởi thanh phong. – Mưa lất phất, khói lờ mờ, thược dược hoa khai đỏ thắm tươi, nay ta rót nước tắm Như Lai, gió mát nổi lên khắp đất trời«.


meanings:
(term) sprinkling water on the head; consecration


meanings:
（梵 abhiṣecana、abhiṣeka，藏 dbaṅ-bskur）（1）修密者受學密法必先進行的儀式。古代印度于國王即位時皆行灌頂儀式，以四大海之水灌新王之頂，表示祝福。如《賢愚經》卷十三〈頂生王品〉記載文陀竭王即位之事，雲（大正4·439c）︰<#>‘諸附庸王共詣頂生，而鹹啓曰︰大王已崩，願嗣國位。頂生答言︰若吾有福應爲王者，要令四天及尊帝釋來相迎授。爾乃登祚，立誓已竟，四天即下，各捉寶瓶，盛滿香湯以灌其頂。時天帝釋複持寶冠來爲著之，然後稱揚。’<#>舊譯《華嚴經》卷二十七〈十地品〉記載，在十地中，第十法雲地之菩薩受諸佛之灌頂，號爲灌頂法王，其文雲（大正9·572b）︰<#>‘菩薩摩呵薩亦如是，受職時，諸佛以智水灌是菩薩頂，名灌頂法王。具足佛十力故，墮在佛數，是名諸菩薩摩呵薩大智慧職地。以是職故，菩薩摩呵薩受無量百千億萬苦行難事，是菩薩得是職已，住法雲地，無量功德智慧轉增。’<#>舊譯《華嚴經》卷八〈十住品〉、《菩薩瓔珞本業經》卷上〈賢聖名字品〉等，謂十住中之第十位亦名爲灌頂住。《華嚴經探玄記》卷五解釋爲︰十住位滿足，成就智身，諸佛以法水灌其頂，故稱灌頂住；若依圓教，此灌頂位滿即是成佛，更無十行、十回向等。<#>密宗特別重視灌頂，如《大日經疏》卷十五謂，若灌頂不成則不可聞知真言及印契等；灌頂之前師若傳法予弟子即犯大過。密宗以爲，灌頂爲師資傳法之最重要儀式，且由灌頂作法可得速證大覺位。空海《秘藏記》解釋灌頂之義，謂‘灌’表諸佛之大悲，‘頂’爲最上之義。菩薩從初地乃至等覺，入究竟妙覺時，諸佛以大悲水灌頂，即自行圓滿，得證佛果，此是‘頂’之義；諸佛之大悲爲‘灌’之義。<#>灌頂之種類甚多，《大日經》卷七〈持誦法則品〉舉出阿闍梨灌頂與持明灌頂之名；卷五〈秘密漫荼羅品〉列出印法、事業、以心等三種灌頂。如是種別雖有不同，實則不出結緣、學法、傳法三種。就中，‘結緣灌頂’以廣結佛緣爲主，不問老弱男女，皆可令之入壇而授一印一明。‘學法灌頂’又稱受明灌頂、受法灌頂、持明灌頂、弟子灌頂。對于欲成爲密宗弟子者，選擇人、時、處而行之，具足作法而授以有緣一尊之儀軌明法。‘傳法灌頂’又稱傳教灌頂、阿闍梨灌頂、得阿闍梨位灌頂，即爲欲成爲傳法阿闍梨者，授以普門大日之儀軌明法。此系最極奧秘之灌頂。<#>又，《金剛頂義訣》于上述者外，另說光明灌頂（指諸菩薩放光而加持）、甘露灌頂（指教主以真言加持香水）、種子灌頂（指行者觀想身心布列部尊字門）、智印灌頂（以部主所執持之印契加持）、句義灌頂（思念部尊之真言及其義理，觀想布列于行者心中）五種。<#>《秘藏記》又說摩頂、授記、放光三種灌頂。‘摩頂灌頂’指諸佛摩真言行者之頂，暗示當來作佛；‘授記灌頂’指諸佛以言說爲行者記■；‘放光灌頂’指諸佛放光令行者蒙益。《蕤呬耶經》卷下〈分別護摩品〉又說四種灌頂，即除難灌頂（爲除難而行者）、成就灌頂（爲成就入壇所得之明）、增益灌頂（爲得富貴安樂而行者）、得阿闍梨位灌頂（即前述之傳法灌頂）。此外，《蘇悉地羯囉經》卷下〈本尊灌頂品〉謂，爲增長本尊之威德所修者，名爲本尊灌頂。<#>其他，通于佛、金、蓮、寶、羯五部而授之者，稱爲‘五部灌頂’；僅一次拜見兩部曼荼羅及道場，稱爲‘一見灌頂’；爲許可秘法而授者，稱爲‘許可灌頂’；以一切如來五智之寶冠授與行者，稱爲‘寶冠灌頂’或‘五佛灌頂’；依金剛界法而修者，稱爲‘金剛界灌頂’；依胎藏界法而修者，稱爲‘胎藏界灌頂’；合行金胎兩部，稱爲‘兩部合行灌頂’。又，金剛界唯說智，胎藏界唯說理。相對的，《蘇悉地經》闡明理智一體、兩部不二之元極，依此經而修者即稱‘蘇悉地灌頂’。此外，爲授以《即身成佛義》中之深秘口訣而修者，稱爲‘即身義灌頂’；爲開示悉曇中之難處而修者，稱‘悉曇灌頂’。<#>在灌頂儀式中，禀受灌頂稱爲‘入壇’，進入壇內之人稱爲‘入壇灌頂者’，當時所受之法號稱爲‘金剛名號’，將受者引入道場而教授灌頂法則者稱爲‘灌頂教授師’，教授秘法者稱爲‘灌頂阿闍梨’。<#>舉行灌頂儀式之日，有關之大衆須以香水沐浴，進入聖殿，阿闍梨解釋戒條幷懺悔。之後即獻香花、燈及請聖，幷指示受法者如何供佛。阿闍梨主持之儀式，稱爲‘金剛綫’（象徵密法之傳延不斷）、‘金剛誓水’（使受法者發誓願不違教法）、‘啓白’、‘齒木’（意指受法者戒絕一切惡，成爲合格之密法繼承者）。<#>儀式即將結束時，移至另一室繼續持誦密咒，至晚上再進入聖殿。初夜之儀式由阿闍梨引導受法者入曼荼羅壇，令投華于壇上，以觀其所得爲何尊。之後，受法者戴寶冠至前壇接受手印及真言。阿闍梨以‘拂子’驅除受法者之不淨，再執起壇上之五智瓶水，口誦毗盧遮那佛、阿■佛、寶生佛、阿彌陀佛與不空成就如來之密咒，繞壇三圈，將五智瓶水灑于受法者頂上，幷授予象徵五智之五鈷，及守刀、明鏡（以便去除障礙心性之無明）、金屬智慧輪、角貝（說法時使用）。<#>除上述儀式外，另外爲受法者設一火壇，以及一供神壇供奉十二星相之神。當阿闍梨結束所有儀式之後，下壇與受法者一同禮拜曼荼羅及密宗祖師。其後，阿闍梨開示，授三衣、手印、真言及血脉證書。<#>按，此上所述之灌頂儀式及過程，系行之于日本密教者。至于西藏密教之灌頂，請參閱附錄。<#>◎附一︰談錫永〈西藏密宗的‘灌頂’〉（摘錄自《現代佛教學術叢刊》{74}）<#>藏密初級灌頂，稱爲‘瓶灌’。此灌頂的主要目的，是在對治初入密乘弟子那種堅固執著的凡夫心理。藏密行人須常有‘佛慢堅固而住’的威儀，然而，由于無始以來的習氣，凡夫對佛，常由敬畏而生區別心，故雖得聞凡夫與佛無別的真理，却仍有不敢承當的怯懦。瓶灌，就是消除弟子這種俗見，第一步開發他們佛性的灌頂。<#>此步開發佛性的工夫，在理論上，是需要開發弟子的‘如來藏’；在事相上，則是通過五種灌頂，分別使五方佛現起，而使弟子的五毒受到調伏──此五種灌頂，統屬于‘身灌’的範圍，因灌頂後，弟子可成‘童瓶身寶’，故又以瓶灌一名，統攝五種灌頂。<#>所謂五種灌頂，就是︰<#>(1)寶瓶灌頂︰以寶瓶代表東方不動佛，其作用爲調伏弟子的嗔性，證果時，能轉第八識成大圓鏡智。<#>(2)寶冠灌頂︰以寶冠代表南方寶生佛，其作用爲調伏弟子的驕慢，證果時，能轉第七識成平等性智。<#>(3)金剛杵灌頂︰以金剛杵代表西方阿彌陀佛，其作用爲調伏弟子的貪性，證果時，能轉第六識成妙觀察智。<#>(4)鈴灌頂︰以鈴代表北方不空成就佛，其作用爲調伏弟子的疑嫉，證果時，能轉前五識成成所作智。<#>(5)名灌頂︰爲弟子授記名號，有安立其成佛時名某名號如來的功能。灌頂時以輪代表中央毗盧遮那佛，其作用爲調伏弟子的痴性，證果時，能轉第九識（即庵摩羅識，或曰佛識）成法界體性智。<#>《密宗道次第論》雲︰‘故由瓶灌頂，于修依諸部之生起次第及諸支分，悉得自在，成彼法器，于果位四生之中，安立成辦化身之功能。’這就是說，受瓶灌的密宗行人，可依止‘生起次第’，修行成就而成化身佛。<#>藏密第二級灌頂，稱爲‘密灌’。此灌頂的主要意義，在行者能修‘脉’、‘氣’、‘明點’──藏密以身語意三業，身是粗相，脉是細相；語是粗相，氣是細相；意是粗相，明點是細相。故藏密的修習，是三業細相的修習。然則脉氣明點的修習，對開發佛性又有何關係呢？<#>瓶灌對治凡夫的五毒，只是從心理上著手，使弟子能經灌頂，而破除‘我執’，故敢于承當自身即是本尊，至于密灌呢？則是調治由前者錯誤心理形成的生理障礙，因而他有三種功能︰<#>(1)使凡夫身的五煩惱脉（也就是五毒所積結的脉）得調治，而開顯本來具足的金剛身脉。<#>(2)使凡夫的業氣得調治，而開顯本來具足的智慧氣。<#>(3)使凡夫因受熏習而污染的明點得調治，成爲本來具足，名符其實的‘明’點。<#>因此，我們也可以說，密灌也是對衆生如來藏的開發，而這種開發所以和瓶灌不同的地方，只是他通過生理而完成。<#>依《密宗道次第論》，受密灌的行人，修習‘圓滿次第’，可使身語意遠離世俗幻身，而成就報身佛位。<#>藏密的第三級灌頂，名‘智慧灌頂’。此級灌頂的作用，爲前一級密灌的發揮，也就是‘雙身法’的修習。<#>藏密的雙身法，形式上同于世俗的男女交媾，故頗爲驚世駭俗，在此，只能將此級灌頂的內涵，在理論上略予解說，而且格于種種藏密的名相，恐怕也難以短短的篇幅作全面的介紹。<#>如果把男女看作是生殖的機體，那對藏密的智慧灌頂來說，是很大的污辱，藏密以男性的脉表義‘方便’，男性的氣表義‘智慧’；以女性的脉表義‘智慧’，女性的氣表義‘方便’，倘男女雙方均經修持第一、二級灌頂而得證量者，于第三級灌頂時，可發揮氣、脉、點的功能，由二性脉與脉的相觸，氣與氣的相合，點與點的相融，因智慧與方便的雙運，可收彼此互利之效，于是智慧氣乃能藉此貫入中脉──在藏密中，認爲智慧氣的開顯仍不足，必須氣入中脉，始爲成就相，關于此點，頭緒甚多，本篇姑略而不談。<#>因此，由第三級灌頂，可因智慧氣入中脉，衝擊智慧明點，依次開啓行人的六個脉輪︰<#>(1)密輪︰此輪的開發，得成所作智，實證初二兩地功德。<#>(2)臍輪︰此輪的開發，得平等性智，實證三四兩地功德。<#>(3)心輪︰此輪的開發，得法界體性智，實證五六兩地功德。<#>(4)喉輪︰此輪的開發，得妙觀察智，實證七八兩地功德。<#>(5)頂輪︰此輪的開發，得大圓鏡智，實證十地功德。<#>(6)頂髻輪︰此輪的開發，刹那得證佛位。<#>故《密宗道次第論》說此級灌頂‘能淨治一切境界’，由此生起‘樂空’、‘成修第四光明次第之法器’，而圓滿法身佛的果位。<#>藏密的第四級灌頂，稱‘名詞灌頂’。這一級灌頂，可以說是修心的層次。蓋由初灌至三灌，已依次開發衆生本來具足的如來藏，其所纏繞的層層障礙，一一清去，而如來藏本身仍具第四重微細障──如微細的法障、所知障之類，則由此級灌頂予以清除。<#>頗多學者認爲，此級灌頂的修習，等同禪宗。然而我們也須指出一些不同的地方。<#>首先，禪宗的修習不重次第，故非利根難以開悟；藏密行人在這階段，理論上如來藏已經顯露，所待清除者只是微細障而已，故易由第四灌頂得無學位。<#>其次，在這階段的密宗行人，幷不等于禪宗的初機，他距離密乘的極果，只有一塵之隔，因而他已是肉身的聖者，而不是待悟的凡夫。換句話來說，假如受灌者不是躐等而進的話，則由前三灌頂修習的成就，已可保證其解脫，與禪宗悟與未悟，即有聖凡之別，無第三條路可走，截然不同。<#>在這級灌頂中，寧瑪派（紅教）的修習稱爲‘大圓滿’。此中亦有頓、漸兩種法門，詳細介紹修持方法，非本文的目的，但我們却需指出，大圓滿頓的法門，絕對不同于禪宗的慧能；大圓滿漸的法門，也絕對不同于禪宗的神秀，蓋彼此宗風有異，雖趨向相同，以修心爲主，具體的地方則頗多差別。這也是我們不能把禪密絕對等同的理由。<#>但是，說第四灌的密就是禪，也是很對的，因爲這說法不從事相上立論，不從證量上立論，不從次第上立論，而只問心地。蓋佛法多方，橫說直說均無不可，我們只要瞭解，每一說法有每一說法的立場也就够了。<#>于此級灌頂，修習圓滿，密乘以爲可得與顯乘不共之果，稱大樂智慧身佛。頗有人對此果位有所諍論，或者諷刺地說︰密宗所成的佛，不知是甚麽佛！其實，諷刺者固失諸輕薄，諍論者的雙方亦很無謂，蓋相諍的人彼此决定尚未成佛，所據的不過是自宗的經論，與其相諍，不如依自宗的方法實修，否則，彼此均‘說食不飽’而已。<#>◎附二︰陳健民述·林鈺堂記《沐恩錄》〈灌頂類〉（摘錄）<#>第一條　師示灌頂之常識<#>(1)灌頂普通有結緣灌頂之法，即由某有力施主請求，大衆皆可隨喜參加，全無選擇根器之條件。但大灌頂則不然，上師先修預備法加持寶瓶，幷賜吉祥草兩根。弟子睡前將草放枕席之下，一橫一直當成十字，以爲乞夢之用。次日弟子應將所得夢兆報告上師。如有惡兆，不許入壇受灌，當多修禮拜及懺罪法，如百字明。待以後得罪淨之相，再求灌頂。但夢兆好惡幷非根據世俗夢書所載，必需由上師决定。<#>(2)密宗灌頂除上師之加持外，弟子必需保持正定，如灌頂時所示觀想而行之，方能得灌。故小孩原不許受灌。近世准許小孩受灌，只是上師慈悲，結緣加持而已，幷無受灌得灌之可能性，成人後仍需正式再度領灌，方可得灌。<#>(3)貢噶師祖之口訣︰‘領灌所得師賜之法名，宜慎重保密。若輕泄于人，則易遭魔障。’師釋之曰︰‘灌頂之壇城有護法守衛，魔不得入，故不能知所授之法名。行者于定中見上師，若欲分別是否邪魔冒充，可問彼己之法名爲何，以决定之。’師複開示，若修此灌之本尊成就，則此法名即爲成佛之聖號矣。<#>(4)灌頂所用之甘露水，內含五肉︰象、人、牛、馬、狗，及五甘露︰人腦髓、紅菩提、白菩提、大香、小香（最後二者即成就者之大、小便，無臭而有瑞香）。<#>第二條　師示經過多種灌頂後自擇本尊之方法<#>行人宜多領灌頂。凡遇灌頂必往參加，如不參加，即犯菩薩戒。是以每人所受灌頂，無論自請灌者或隨喜灌者必爲數不少。既得領分別加持，亦得比較瞭解何尊相應。自己當細心觀察，幷統計領灌前後之變化，如夢兆之情形、得灌之感應、修時之覺受、助緣之增减等等。由此種種比較而後以最相應者爲本尊，較爲可靠。若能與得大成就之上師所代觀察者相符，則爲最佳。師多年前自擇之本尊即與其後遇大寶法王代爲觀察者適相符合。此種經多方觀察者易得成就。至于選定本尊之後，若無暇兼修他尊，則應依佛佛同體、一多相即之玄觀，觀想本尊皆與一切其他本尊同體而合修之。事後專修一尊，對已受灌而亦略有感應諸尊似乎抱歉，可每晚加念百字明以補其闕憾。<#>第三條　師示各種灌頂效果及其得灌頂之相〈BT〉師賜灌頂是加持。要有得灌之相，方能自知，所有加持是否收到。<#>(1)有領灌而不得者──雖經灌頂，既無夢兆，亦無覺受，只是隨衆敷衍一場。下次應再受。<#>(2)有自未得灌而授灌他人者──世間許多冒濫上師屬此類。<#>(3)有未經師有相灌頂而自得無相灌頂者──如紐古媽女祖師，生來未經有相灌頂，即親見金剛持，成就虹身。又如貢噶師祖秘密供養二臂大黑天與四臂吉祥天母雙運尊。師一日夢中得見此尊像，即叩求灌頂。次日求灌，貢祖驚問何以知有此像。像乃大寶法王所賜，以金粉畫像于黑綢上，畫上幷有舍利。<#>(4)有得灌而難成者──如那洛巴祖師在印度那爛陀大學曾得多灌而未成就。欲依諦洛巴，又歷經大小數十苦，爲法輕身，堅忍不拔，最後方得成就。<#>至于得灌之相，以師親得者略舉數例于下︰<#>貢祖傳密勒祖師灌時，天空現虹；傳勝樂灌時，天空現紅、白、藍三光；傳二臂大黑天灌時，當師祖鳴鼓迎駕，同時天空中即發出雷雹，與鼓聲又同時停止，且師全身火熱，大黑天附耳而告曰︰‘此乃得灌之相，知否？’<#>［參考資料］　《灌頂經》卷二；《大日經》卷一〈具緣品〉、卷五、卷七；《金剛頂瑜伽中略出念誦經》卷一、卷四；《阿闍梨大曼荼羅灌頂儀軌》；《蕤呬耶經》卷下〈補闕品〉；陳健民《密宗灌頂論》；高井觀海《密教事相大系》；《秘密事相の研究》（《■尾祥雲全集》{2}）。<#>


meanings:
6853<一>梵語 abhiṣecana 或 abhiṣeka。即以水灌於頭頂，受灌者即獲晉陞一定地位之儀式。原為古代印度帝王即位及立太子之一種儀式，國師以四大海之水灌其頭頂，表示祝福。　據舊華嚴經卷二十七「十地品」載，菩薩於十地中之第九地入第十法雲地時，諸佛以智水灌其頂，以為受法王職之證明，此稱受職灌頂，或稱授職灌頂。又據舊華嚴經卷八菩薩十住品、菩薩瓔珞本業經卷上賢聖名字品等，十住之第十位，稱為灌頂住。或據大事（梵 Mahāvastu，記述釋尊之事蹟及本生等）所說，菩薩十地之第十地，名為灌頂地，灌頂位則特指十地以上之等覺階位而言。　密教所行之灌頂，總稱為祕密灌頂（略稱密灌）。佛教諸宗中，以密教特重灌頂，其作法係由上師以五瓶水（象徵如來五智）灌弟子頂，顯示繼承佛位之意義。灌頂作法之種類繁多，主要為結緣灌頂、學法灌頂、傳法灌頂三種。即：(一)結緣灌頂，不論僧俗、機根等，為廣結佛緣之灌頂。受者投花於壇上諸尊佛像，選定有緣之佛（投華得佛）為本尊，而後唱佛名號，由上師三度灌以瓶水，授一印（印契）、一明（陀羅尼）。(二)學法灌頂，又稱受明灌頂、弟子灌頂、許可灌頂。對於欲學密教之弟子，先選定人、時、處，並準備作法，再授以有緣一尊之儀軌明法。(三)傳法灌頂，又稱傳教灌頂、付法灌頂、阿闍梨灌頂。如法修行之人，欲為人師，或欲得阿闍梨位者，則授以大日如來之儀軌明法。此種灌頂為傳真言之最極奧祕，又可分印法灌頂、事業灌頂、以心灌頂三種。(1)印法灌頂，又作祕印灌頂、手印灌頂、離作業灌頂。弟子誠心求真言行，但以資財短缺，無法整備一切所需，此時師以慈心觀其心行，可略去諸作業，授以本尊祕印，行灌頂儀式。(2)事業灌頂，又作作業灌頂、具支灌頂。弟子於灌頂七日前誠心禮拜懺悔，師亦於七日間持誦，然後設壇、供諸種香花果物，授以祕印。此種灌頂須財力豐足者方能行之。(3)以心灌頂，又稱心授灌頂、秘密灌頂、瑜祇灌頂。用於師與弟子俱成就三昧耶戒之情況。即不於心外另設壇場，而在阿闍梨內心建立曼荼羅，入其心壇而授以灌頂。　又行灌頂所在之室，稱為灌室。接受灌頂，稱為受灌。設曼陀羅之道場以行灌頂儀式，則稱密壇灌頂。灌頂之際所授之印契與陀羅尼，即稱灌頂印明。　密教之受戒，皆須行灌頂，故受真言三昧耶戒，稱為授戒灌頂。又於灌頂之際，若受者欲由灌頂消除災障、成就悉地，則燒香花、乳木等種種供物，修護摩法，此即灌頂護摩。其修法之次數或供物種類有種種不同，今日本東密在金剛界修法終了後，於初夜、後夜中間同行此修法，稱為中間護摩。此外，為利益水中之魚類，密教以灌頂幡或塔婆流入河海，此種行事稱流灌頂，或稱流水灌頂。〔賢愚經卷十三頂生王品、大日經卷一具緣品、卷五祕密漫荼羅品、卷七持誦法則品、蕤呬耶經卷下分別護摩品、蘇悉地羯囉經卷下本尊灌頂品、大日經疏卷三、卷十五、卷十六、華嚴經探玄記卷五〕　<二>為灌頂幡之略稱。（參閱「灌頂幡」6855）　<三>（561～632）隋代僧。臨海章安人，俗姓吳。世稱章安大師。（參閱「章安」4835）


vietnamese:
quán đỉnh thất vạn nhị thiên thần vương hộ tỉ khâu chú kinh <cm>

meanings:
(title) Guanding qiwanerjian shenwang hu biqiu zhou jing;


meanings:
(term) abiding of sprinkling water on the head


meanings:
① Vẩy nước. ||② Sái nhiên 灑然 giật mình, tả cái dáng kinh hoàng. ||③ Tự nhiên không bó buộc, như sai lạc 灑落, sái thoát 灑脫 đều nghĩa là tiêu dao tự tại, không vướng vít vào cái gì.


meanings:
Sái sái: Từ mô tả tâm chẳng có mê hoặc. Lạc Lạc: Tâm không chấp trước, xa lìa mọi trói buộc và nhiễm ô. Thiền tông dùng từ này để chỉ cho cảnh giới của người đại triệt đại ngộ. Tắc 8, Thung Dung lục (Đại 48, 232 trung) ghi: »若 是 爾 灑 灑 落 落、不 妨 我 哆 哆 和 和。 – Nếu ngươi đạt đến cảnh giới của người đại triệt đại ngộ, thì chẳng ngại ta bô lô ba la«.


meanings:
① Đất ven nước, bãi: 海灘 Bãi biển; 沙灘 Bãi cát; ② Ruộng: 鹽灘 Ruộng muối; ③ Ghềnh: 險灘 Ghềnh hiểm trở.


meanings:
① Chỗ ngoặt trên sông: 河灣 Khuỷu sông; ② Vịnh: 北部灣 Vịnh Bắc Bộ; ③ (Thuyền bè) đậu, đỗ, dừng lại: 把 船灣在那邊 Cho thuyền đậu (đỗ) ở bên kia.


meanings:
Tên sông: 灤河 Sông Loan (ở tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc).


meanings:
① Sông Cám, cũng đọc là chữ công.


meanings:
Sông Cám (ở tỉnh Giang Tây, Trung Quốc).


meanings:
① Liễm liễm 灩灩 nước động (sóng sánh).


meanings:
① Nước động, sóng sánh, tràn đầy, chan chứa; ② 【灩澦堆】Diễm Dự đôi [Yànyùdui] Xem 澦.


meanings:
① Lửa. ||② Cháy, nhà cửa bị lửa cháy gọi là hoả tai 火災. ||③ Phép binh ngày xưa cứ mười người gọi là một hoả. Người trong một hoả gọi là hoả bạn 火伴. ||④ Kíp, khẩn cấp, sự gì cần kíp gọi là hoả tốc 火速. Phàm gặp sự gì khẩn cấp phải ra lệnh mau gọi là hoả bài 火牌 hay hoả phiếu 火票, v.v. cũng có nghĩa là khẩn cấp cả. ||⑤ Giận tức, tục gọi nổi giận là động hoả 動火. ||⑥ Sao hoả.


meanings:
① Lửa: 不要玩火 Không nên chơi lửa; ② Hoả: 火力 Hoả lực; ③ Đỏ: 火熱的太陽 Mặt trời đỏ rực; ④ (cũ) Như 伙 [huô]; ⑤ (y) Nhiệt: 上火 Nhiệt; 散火 Giải nhiệt; ⑥ Nóng (tính), nổi nóng, nổi giận, nổi xung: 動火 Nổi nóng; 他火了 Anh ấy nổi xung rồi; ⑦ Kíp, gấp, khẩn cấp: 火速 Hoả tốc; 火牌 Hoả bài (cái thẻ trên có cột cục than, thời xưa các nha dịch dùng khi có việc quan khẩn cấp); ⑧ Đèn: 漁火 Đèn chài; ⑨ [Huô] Hoả tinh, sao Hoả; ⑩ [Huô] (Họ) Hoả.


vietnamese:
hoả dụ bồ tát thập chủng thiện pháp <pqđtđ>


meanings:
（梵 Agni，巴 Aggi，藏 Me-lha）古印度神祇之一，爲‘火’的神格化。又稱火光尊、火仙或火神。梵語音譯作阿耆尼，或阿哦那。此天自《吠陀》時代即廣受崇拜，在《吠陀》的偈頌中，獲贊咏的次數僅次于帝釋天，幷被視爲地上諸神之首。《梨俱吠陀》更以此天爲諸神中之最年輕者。<#>此天又與帝釋天（或風天，Vayu）、日天（Sūrya）合稱吠陀三尊。其特色系以多種形態顯現于不同的場所，象徵破除黑暗的光明、燒毀不淨的淨化力。有時他是神、人之間的使者、仲介者；有時是家庭神，給予信者恩惠，幷帶來繁榮與富足；有時是守護神，保障居家平安。<#>在密教體系中，此天爲護世八天之一、十方護法神王之一，及十二天之一。在胎藏界曼荼羅中，位列外金剛部東南隅。如《大日經疏》卷五雲（大正39·634a）︰<#>‘東南隅布列諸火天衆，住火焰中。額及兩臂各有三灰畫，即婆羅門用三指取灰，自塗身象也。一切深赤色，當心有三角印。在焰火圓中，左手持數珠，右手持澡瓶。此是普門之一身。爲引攝火祠韋陀梵志，方便開示佛、圍陀法，故示此大慧火壇，淨修梵行之標幟也。’<#>又，在金剛界曼荼羅中，此天是外部二十天之一，被配列于西方。其形像呈肉色，左手執仙杖，右手持三角火輪。《十二天供儀軌》雲（大正21·385c）︰‘東南方火天乘青羊，赤肉色遍身火焰。右二手，一持青竹，一持軍持。左二手，一揚掌，一持念珠。有二天女持天花，左右置苦行仙，垂左脚，蹉右足。’<#>《藥師琉璃光王七佛本願功德經念誦儀軌供養法》雲，東南火神大梵仙，其身紅色，執軍持，乘坐紅色羖羊座；《修藥師儀軌布軌法》雲，南方山羊座上之火天，身呈紅色，手持火爐。此外，另有呈一面三口四臂、三面三目四臂或四面四臂等形像。<#>此天的色彩形相，隨息灾、增益等法之不同而有別。如《大摩裏支菩薩經》卷二雲，作息灾法時是滅罪火天；增益法時是黃金色、身相圓滿；敬愛法時是像曼度迦花般的紅色，稱爲迦目迦火天；降伏法時則身穿黑衣，口出利牙，作大惡相，如劫火洞然，稱爲忿怒火天。另據《一切如來大秘密王未曾有最上微妙大曼拿羅經》卷三〈護摩法品〉所述，作增益法時，火天身呈深黃色，手執金剛杵，住本天宮，作自在相；作息灾法時，火天身呈白色，穿白天衣，手持閼伽瓶，自在而住；作敬愛法時，火天身作赤色，左手放光住風天位；作調伏法時，火天身黑如烟等之色，住在天宮。<#>依據火焰騰空可達天界的信仰，古代印度人認爲火天是神與人之間的使者，因而在行供養儀時，也常招請火神；由此思想演變爲將物體投入火中以供養諸神，這就是所謂護摩（火供）。密教承襲此風，在修護摩法時，先設火天段供養火天，然後供養諸尊。如《大日經》卷六〈世出世護摩法品〉雲，婆羅門認爲有四十四種火神，而密教認爲有十二種火神。《大日經疏》卷二十解釋其中第一位火神，雲（大正39·780c）︰‘此火神即名爲智。其相端嚴作金剛色，以圓仕鬘而自圍繞，處此光中寂然正受三昧。由住此三昧故智性滿足，此智光即是毗盧遮那之別名也。’意即由于火能燒毀物體，因此以護摩爐爲火天之口，而投以供物，也就是表示以智火燒盡煩惱。<#>又因火的發熱與寒暖季節有關，因此而衍生由此天的喜怒而有寒暖等或順或違的思想，如《供養十二大威德天報恩品》雲，火天喜時有二利益，一是人身熱氣隨時增减，二是時節不逆。但嗔時也有二損，一是人身熱氣非時增减，二是自然散火，焚燒諸物。<#>［參考資料］　《不空罥索神變真言經》卷七〈護摩增益品〉；《金剛頂瑜伽護摩儀軌》；《胎藏界七集》卷下；《金剛界七集》卷下；《阿娑縛抄》卷一五三〈火天〉；《行林》卷六十一。<#>


meanings:
1493火天，為八方天之一，十二天之一。據大日經卷二載，火天真言為「南麼三曼多勃馱喃 阿揭娜曳 莎訶」，大日經義釋卷六解釋之，謂「南麼三曼多勃馱喃」為歸命諸佛之義，「阿揭娜曳」為火之義。以阿（豙）字為種子，以一切諸法本不生之故，即歸於金剛之智體。「揭」乃行之義，以諸法本不生之故，雖具足萬行而無所行，故謂無師自覺，即同於大空而遍於一切處，故與「娜」字之大空同體。又以諸法無行，故於三界不動不出而至薩婆若地，故無乘及乘者，乃「曳」字之義。又於「曳」字加三昧聲者，旨在說明此乘定慧均等。諸佛行菩薩道時，皆以如是之慧火焚燒一切心垢，而燃正法之光明，是故如實說之，即為真言。若請召時，增「伊係伊係」之字，若發遣時，則增「迦車迦車」等字。此外，陀羅尼集經卷十一載火天真言為「唵　阿奢那曳　訶弊歌弊　婆訶那夜　地弊地弊　地跋夜　莎訶」。〔十二天軌、瑜伽護摩儀軌〕


meanings:
（梵 adīptāgāra，藏 rab-tu-ḥbar-bahi kham-pa）原意爲充滿烈火的住宅。佛典中用以比喻煩惱多的衆生世間。火喻五濁八苦，宅喻欲、色、無色三界。三界衆生爲五濁、八苦所逼迫，煩惱多，不得安穩，猶如屋宅起火燃燒不得安居。此語出自《法華經》七喻之一的火宅喻。其文雲（大正9·14c）︰‘一切衆生，皆是吾子，深著世樂，無有慧心，三界無安，猶如火宅。衆苦充滿，甚可怖畏。常有生老病死憂患。如是等火，熾然不息。’<#>［參考資料］　《中陰經》卷下〈破愛網品〉；《大智度論》卷八十四；《法華經論》卷下；《法華經義記》卷四。<#>


meanings:
Còn gọi: Hoả hoá, hoả táng. Tông Môn Võ Khố ghi: »諸 方 尊 宿 示 滅。 全 身 火 浴 得 舍 利 極 多。 – Bậc tôn túc ở các nơi thị diệt, dùng lửa thiêu toàn thân thâu được xá-lợi rất nhiều«.


meanings:
Tấm bảng gỗ treo trên bếp lò nơi Khố ti trong Thiền viện. Khi cơm đã chín, Phạn đầu đánh Hoả bảng 3 tiếng, Hoả đầu liền tắt bếp lửa. Đồng thời đại chúng ngưng việc toạ thiền, chuẩn bị ăn cơm.


meanings:
Còn gọi: Hoả trợ. Que cời than. Chương Nam Tuyền Phổ Nguyện Thiền sư trong CĐTĐL q. 8 ghi: »師 在 方 丈 與 杉 山 向 火 次。 師 云。 不 用 指 東 指 西。 直 下 本 分 事 道 來。 杉 山 插 火 著 叉 手 立。 – Sư đang cùng Sam Sơn hơ lửa nơi phương trượng, sư nói: Không cần chỉ đông chỉ tây, lập tức nói ra bản phận sự? Sam Sơn cắm chiếc que cời than rồi khoanh tay mà đứng«.


meanings:
Trong lửa con thiêu thân nuốt con cọp. Lời nói vô nghĩa trong nhà thiền. Ám chỉ thiền pháp vi diệu hoặc chân như thật tướng không thể dùng ngữ cú thông thường mà biểu đạt. Tiết Tứ Châu Dụng Nguyên Thiền sư trong NĐHN q. 18 ghi: »一 二 三 四 五、 火 裡 蝍 蟟 吞 卻 虎。 六 七 八 九 十、 水 底 泥 牛 波 上 立。 – Một hai ba bốn năm, trong lửa thiêu thân nuốt con cọp. Sáu bảy tám chín mười, trong nước trâu đất đi trên sóng«.


meanings:
Tên gọi chức vụ trông coi việc đèn đuốc. Còn gọi là Du đầu. Hoặc cho rằng người nấu cơm cũng gọi là Hoả đầu. Chương Triệu Châu Tùng Thẩm Thiền sư trong CĐTĐL q. 10 ghi: »師 作 火 頭。 一 日 閉 卻 門 燒 滿 屋 煙。 叫 云： 救 火 救 火。 – Sư làm Hoả đầu, một hôm đóng chặt cửa, un khói đầy thất, kêu lên: Cứu lửa! Cứu lửa!«.


meanings:
① Tro, vật gì đốt ra tro rồi không thể cháy được nữa gọi là tử hôi 死灰. Vì thế nên sự gì thất ý không có hi vọng nữa gọi là tâm hôi 心灰. ||② Ðá vôi, gọi đủ phải gọi là thạch hôi 石灰. ||③ Màu tro, màu đen nhờ nhờ, thường đọc là khôi.


meanings:
① Tro, tàn, than: 爐灰 Than sỉ, tro lò; 煙灰 Tàn thuốc lá; 竹破灰飛 Trúc phá tro bay; ② Bụi: 滿臉都是灰 Bụi đầy mặt; ③ (Màu) xám, (màu) tro. 【灰色】hôi sắc [huisè] a. Màu xám, màu tro (gio); b. (Ngb) Tiêu cực, thất vọng, bi quan: 灰色的作品 Tác phẩm tiêu cực; 灰色的心情 Tâm tình bi quan; c. (Ngb) Lưng chừng, không rõ ràng, không dứt khoát: 灰色的態度 Thái độ lưng chừng; ④ Vôi: 抹灰 Quét vôi; ⑤ Nản: 心灰 Nản lòng.


meanings:
2475即供奉佛荼毘後的遺灰之塔廟。略稱炭塔。關於此塔，或炭塔、灰塔並存，或視同一塔，諸經典中說法不一。如法顯傳、玄奘之大唐西域記卷六等，皆稱之為灰炭塔；然般泥洹經卷下等則認為應將炭塔與灰塔分開為二塔。　關於炭塔所在地之名稱，北傳漢譯經典中，長阿含經卷四、法顯傳、大唐西域記卷六均曾敘及塔之所在地，例如大唐西域記卷六載為尼拘盧陀林。此外，南傳佛典稱之為畢鉢羅樹林（巴 Pipphalī-vana），西藏佛典則稱為尼拘律樹林（梵 Nyagrodha-vana）。又塔之位置，或謂在拘尸城舊地附近，或謂在迦毘羅衛城附近。　據傳此塔頗為靈驗，若疾病之人祈請之，則可痊癒。在塔側有伽藍及數百座塔，其中一較大者，係阿育王所建。


meanings:
extinction of body and mind--all defilements


meanings:
Còn gọi: Lô đầu. Người coi sóc việc sưởi ấm cho đại chúng, có nhiệm vụ cung cấp than, củi, nạo vét khói, làm thông lò sưởi.


meanings:
Còn gọi: Hoà quang đồng trần, Phù thổ đồ khôi. Nguyên chỉ cho đầu mặt dính tro bụi. Thiền tông mượn từ này để hình dung người tu hành sau khi ngộ đạo, vì tế độ chúng sinh mà cam chịu chung đụng với quần chúng không kể đến những điều ô trược của trần thế. Phần giải tụng của tắc 43, Bích Nham lục q. 5 (Đại 48, 180 hạ) ghi: »若 不 出 世 目 視 雲 霄。 若 出 世 便 灰 頭 土 面。 – Nếu chẳng xuất thế thì mắt thấy trời cao. Nếu vào cuộc đời (để giáo hoá chúng sinh) thì chấp nhận những điều ô trược của trần thế«. Bài tụng thứ 10 trong Thập Mục Ngưu Đồ ghi: »露 胸 跣 足 入 纏 來。 抹 土 塗 灰 笑 滿 腮。 不 用 神 仙 眞 祕 訣。 直 教 枯 木 放 花 開。 – Lộ hung tiển túc nhập triền lai, phù thổ đồ khôi tiếu mãn tai, bất dụng thần tiên chân bí quyết, trực giao khô mộc phóng hoa khai. – Chân trần bày ngực chốn chợ đời, dù phải trần lao vẫn cứ vui, bí quyết thần tiên đâu cần đến, cây khô cũng khiến nở hoa tươi«. Theo: PQĐTĐ của nhóm Từ Di.


meanings:
① Cứu, lấy ngải cứu châm lửa đốt vào các huyệt để chữa bệnh gọi là cứu.


meanings:
(y) Cứu (dùng ngải cứu châm vào huyệt đốt để chữa bệnh): 艾條灸 Cứu bằng thoi ngải; 艾柱灸 Cứu bằng mồi ngải; 間接灸 Cứu gián tiếp; 重灸 Cứu năng. Xem 針灸 [zhenjiư].


vietnamese:
cứu ban thượng trùng thiêm ngãi trụ <tttđ>

meanings:
Còn gọi: Cứu sang ban thượng cánh trước ngãi tiêu, Chích ban thượng cánh trước ngãi tước. Nghĩa là trên vết bỏng đốt thêm ngãi cứu, dụ cho vốn đã sai lầm lại tiếp tục những hành vi và lời nói hư vọng thì đã sai càng thêm sai. »Tông Thừa Yếu Nghĩa« trong Duy Tắc ngữ lục q. 9 ghi: »若 遇 着 箇 無 面 目 漢、便 好 掀 倒 禪 床、痛 搥 一 頓、 亦 使 諸 人 知 道、强 中 更 有 强 中 手、佛 法 何 曾 滯 一 邊。 眾 中 還 有 這 箇 人 麼？ 如 無、 則 山 僧 向 灸 瘢 上 重 添 艾 炷。 – Nếu gặp người không có mặt mũi thì phải lật úp giường thiền, nện cho một trận đau điếng, để cho mọi người biết rằng trong những người mạnh có kẻ mạnh hơn, Phật pháp chưa hề ngưng trệ một bên. Trong chúng có người này chăng? Nếu như không thì sơn tăng nhằm trên vết bỏng đốt thêm ngãi cứu«.


meanings:
(văn) ① Tro nến, nến (đèn cầy) đốt chưa tàn; ② Nến tắt.


meanings:
① Ðốt, nướng. ||② Sáng tỏ, tỏ rõ. ||③ Rờ rỡ, cái vẻ hoa nở tốt tươi.


meanings:
① (Lửa) cháy, nướng, đốt: 心如火灼 Ruột như lửa cháy; 灼傷 Cháy bỏng, bỏng; ② Sáng sủa, rõ.【灼見】chước kiến [zhuójiàn] Thấy rõ, biết rõ, nhận thức rõ ràng: 眞知灼見 Hiểu biết thâm thuý, biết rõ hẳn hoi; ③ (văn) Rờ rỡ tốt tươi, rực rỡ.


meanings:
Thực sự. Vân Môn quảng lục q. trung ghi: »舉 長 慶 問 秀 才 云。 佛 教 云。 眾 生 日 用 而 不 知 儒 書 亦 云。 日 用 而 不 知。 不 知 箇 什 麼。 秀 才 云。不 知 大 道。師 云。 灼 然 不 知。 – Nêu ra việc Trường Khánh hỏi Tú Tài: Phật giáo nói chúng sinh dùng hằng ngày mà không biết. Sách Nho cũng nói dùng hằng ngày mà không biết. Vậy không biết cái gì? Tú Tài nói: Không biết đại đạo. Sư nói: Thực sự ông không biết«.


meanings:
① Cháy nhà. ||② Tai vạ, những sự trời đất biến lạ, những sự không may đều gọi là tai cả.


meanings:
① (Thiên) tai, nạn, tai vạ, tai nạn, điều không may: 旱災 Nạn hạn hán; 水災 Nạn lụt; 防災 Đề phòng thiên tai; ② (văn) Cháy nhà.


meanings:
① Như 氣 (bộ 氣); ② 【坎炁】khảm khí [kănqí] (y) Cuống rốn.


meanings:
① Thổi nấu, lấy lửa đun cho chín đồ ăn gọi là xuy. ||② Một âm là xuý. Xuý luỹ 炊累 bụi bay loăn xoăn.


meanings:
① Bốc cháy, ngọn lửa. ||② Nóng, mùa hè gọi là mùa viêm nhiệt 炎熱. ||③ Phương nam gọi là viêm phương 炎方. ||④ Một âm là đàm. Rực rỡ. ||⑤ Lại một âm nữa là diễm. Cùng nghĩa với chữ diễm 燄.


meanings:
① Nóng, nực, viêm nhiệt: 炎夏 Mùa hè nóng nực, mùa viêm nhiệt; ② Viêm, sưng, đau: 肺炎 Sưng phổi; 腸炎 Viêm ruột; 闌尾炎 Đau ruột thừa; ③ (văn) Đốt cháy; ④ 【炎方】viêm phương [yánfang] (văn) Phương nam.


meanings:
Chỉ cho vật vô dụng, không cần thiết. Tiết Nghệ Ngôn trong NHQL q. 29 ghi: »根 塵 既 落、 則 靈 光 自 露； 靈 光 既 露、 則 回 視 有 義 句、 無 義 句、 皆 如 炎 天 破 絮 矣。 – Căn trần đã dứt thì linh quang tự bày; linh quang đã bày thì nhìn lại câu có nghĩa, câu không nghĩa đều như vật vô dụng«.


vietnamese:
viêm ma thiên cung lục thập đàn pháp <đpb>


meanings:
① Xào, sao, rang: 炒肉 Xào thịt; 炒花生 Rang lạc; ② (văn) Cải vã.


meanings:
(hoá) Alkin (Alkine, chất hoá hợp hữu cơ, công thức CnH2n + 1): 乙炔 Axetylen.


meanings:
① Khô ráo, nướng, sấy. ||② Cùng nghĩa với chữ kháng 匟, về phương bắc khí hậu rét lắm, phải xây bục ở trên, trong bục có đốt lửa cho ấm mà ngủ gọi là kháng. ||③ Hé ra, mở ra.


meanings:
① Cái kháng (giường xây bằng gạch hoặc đắp bằng đất ở dưới có bếp lửa để sưởi ấm, thường thấy ở miền bắc Trung Quốc). Như 匟 [kàng]; ② Hong, nướng, sấy: 把濕衣服炕一炕 Đem quần áo ướt ra hong khô; ③ (văn) Hé ra, mở ra.


meanings:
① Nướng, cho thịt lên trên lửa cho chín gọi là chích. ||② Một âm là chá. Chả, thịt nướng. ||③ Thân gần, được gần mà tiêm nhiễm những tính hay gọi là thân chá 親炙.


meanings:
① Nướng, quay: 炙肉 Nướng thịt; ② (văn) Chả nướng, thịt nướng, thịt quay.


meanings:
Sáng rực rỡ, lấp lánh. Nhân thấy bài Ngoạn Châu Ngâm của cổ đức liền làm Ngoạn Châu Ca trong Phần Dương ngữ lục ghi: »豁 達 玲 瓏 只 箇 珠。 愚 人 不 識 諸 佛 性。 活 潑 潑、 白 洞 洞。 古 聖 今 賢 皆 掌 弄。 四 方 八 面 現 靈 光。 炟 爀 巍 巍 絕 輕 重。 – Rộng rãi, lóng lánh hạt châu này, người ngu chẳng biết tính chư Phật, thật tròn trặn, rất trong suốt, hiền thánh xưa nay đều nắm chơi, bốn hướng tám mặt hiện linh quang, lấp lánh, rờ rỡ không nặng nhẹ«.


meanings:
(văn) Phần thừa lại của đuốc đã cháy hết, tàn đuốc.


meanings:
① Rực rỡ. ||② Khoe khoang, tự khoe mình gọi là tự huyễn 自炫.


meanings:
(văn) ① Chói lọi, rực rỡ: 光彩炫目 Sáng chói; ② Khoe khoang: 自炫其能 Tự khoe mình giỏi.


meanings:
① Than. ||② Chất thán, chất độc thở ở trong mình ra gọi là thán khí 炭氣, vật gì có chất ấy gọi là thán tố 炭素. ||③ Ðồ thán 塗炭 (cũng viết là 荼炭) lầm than, nói dân bị chánh trị tàn ác khổ sở quá, vì thế nên đời loạn gọi là sinh linh đồ thán 生靈塗炭. ||④ Băng thán 冰炭 than giá, nói những sự vật tính chất khác nhau không thể hợp được. Người không hoà hợp ý nhau cũng gọi là băng thán.


meanings:
① Than củi: 木炭 Than củi, than hoa; ② Than đá: 煤炭 Than đá; ③ (hoá) Cácbon (Carbonium).


meanings:
Vị tăng trông coi than củi trong ba tháng lạnh tại thiền viện. Sắc Tu Bách Trượng Thanh Quy q. 4 (Đại 48, 1233 thượng) ghi: »預 備 柴 炭、 以 禦 寒 事。 或 化 施 主、 或 出 公 界、須 令 足 用。 – Thán đầu chuẩn bị than củi để chống lạnh, hoặc bảo thí chủ cúng, hoặc xuất của thường trụ, cần sắm cho đủ dùng«.


meanings:
① Súng lớn. Xem chữ pháo 礮. ||② Một âm là bào. Nướng (bọc lại mà nướng). ||③ Thuốc sao không để cho cháy mất nguyên tính gọi là bào chế 炮製. Như bảo khương 炮羌 gừng sao cháy chưa vạc hẳn.


meanings:
① Hơ, sấy: 炮乾 Sấy khô; ② Xào: 炮羊肉 Xào thịt cừu (dê). Xem 炮 [páo], [pào].


meanings:
(quân) Đại bác, pháo, súng lớn: 高射炮 Pháo cao xạ; 迫擊炮 Súng cối, moócchê; 開 炮 Bắn đại bác, nã pháo. Xem 炮 [bao], [páo].


meanings:
① Quýnh quýnh 炯炯 lòe lòe, sáng chói lọi, soi tỏ. ||② Cũng đọc là chữ huỳnh.


meanings:
【炯炯】 quýnh quýnh [jiôngjiông] Sáng ngời, chói lòe, chói lọi, sáng quắc: 兩眼炯炯有神 Mắt sáng quắc.


meanings:
(văn) ① Nướng, sấy; ②【炰咻】bào hưu [páoxiu] (văn) Gầm thét, gầm ghè.


meanings:
① Nhọ nồi, muội: 煙炱 Mồ hóng; 煤炱 Nhọ than, muội than; 燈炱 Muội đèn; ② (văn) (Màu) đen.


meanings:
① Tỏ rõ, như bỉnh nhiên 炳然 rõ vậy, bỉnh bỉnh 炳炳 rờ rỡ, rõ rệt. ||② Văn minh. Cũng đọc là chữ bính.


meanings:
(văn) Sáng tỏ, tỏ rõ, sáng chói, rực rỡ, sáng ngời: 炳然 Rõ ràng; 炳炳 Rờ rỡ, rõ rệt.


meanings:
① Bậc đèn. ||② Hơ nóng. ||③ Ðốt, như chú hương 炷香


meanings:
(văn) ① Bấc đèn: 燈炷將盡 Bấc đèn sắp hết; ② (loại) Nén: 一炷香 Một nén hương (nhang); ③ (văn) Hơ nóng.


meanings:
① Tức nổ, thuốc đạn nổ mạnh gọi là tạc đạn 炸彈. ||② Ðồ ăn chiên dầu, như tạc nhục 炸肉 thịt chiên dầu.


meanings:
① Rán, chiên: 炸魚 Cá rán; 炸糕 Bánh rán; ② (đph) Luộc, chần (nước sôi): 把菠菜炸一炸再吃 Đem rau chân vịt chần (nước sôi) rồi hãy ăn. Xem 炸 [zhà].


meanings:
① Nổ: 炸藥包未炸 Bộc phá chưa nổ; ② Phá (bằng bom hay thuốc nổ): 炸碉堡 Phá lô cốt; ③ (khn) Nổi giận, nổi khùng: 他一聽就炸了 Anh ấy vừa nghe đã nổi khùng; ④ (đph) Bay vụt, chạy tán loạn...: 雞炸了窩了 Gà chạy tán loạn. Xem 炸 [zhá].


vietnamese:
vi lệnh tân thụ bất sinh thụ chư ẩm thực <pttđ>


vietnamese:
vi tính bất năng quyết định nhậm trì <pttđ>


vietnamese:
vi tính bất năng pháp tuỳ pháp hạnh <pttđ>


vietnamese:
vi tính bất năng quán sát chư pháp <pttđ>


vietnamese:
vi nhiếp phạm hạnh thụ chư ẩm thực <pttđ>


vietnamese:
vi trị tam chủng ngã chấp tuyên thuyết uẩn đẳng <pttđ>


vietnamese:
vi đương tồn dưỡng lực lạc vô tội an ẩn nhi trụ thụ chư ẩm thực <pttđ>


meanings:
① Cháy dữ, lửa mạnh. ||② Công nghiệp. ||③ Cứng cỏi, chính đính, như liệt sĩ 烈士 kẻ sĩ cứng cỏi chết vì nước không chịu khuất, liệt nữ 烈女 con cái cứng cỏi chết vì tiết nghĩa không chịu nhục thân, v.v. ||④ Ác. ||⑤ Ðẹp, rõ rệt. ||⑥ Thừa, rớt lại. ||⑦ Liệt liệt 烈烈 lo sốt ruột. ||⑧ Rét căm căm.


meanings:
① Cháy mạnh. (Ngr) Hừng hực, gay gắt, rầm rộ, dào dạt: 烈火試眞金 Lửa mạnh thử vàng; 烈日 Nắng gay gắt; 烈酒 Rượu mạnh; 氣勢轟轟烈烈 Khí thế rầm rộ; 興高烈採 Niềm vui dào dạt; ② Mạnh vững, cứng cỏi, cương (trực): 烈性 Cương cường, nóng tính; 剛烈 cương trực; ③ Liệt: 先烈 Tiên liệt; ④ Công lao: 做出了許多功烈 Đã góp nhiều công lao; ⑤ (văn) Ác; ⑥ (văn) Đẹp, rõ rệt; ⑦ (văn) Thừa, rớt lại; ⑧ 【烈烈】liệt liệt [lièliè] (văn) a. Lo sốt ruột; b. Rét căm căm.


meanings:
（Sylvain Lévi；1863～1935）法國的印度學、佛教學、東洋學大師。1884年出任亞細亞協會會員。此後歷任高等研究學院講師、法蘭西大學教授等職。講授梵語、梵文學、宗教學等課。1897年東渡印度，在尼泊爾停留，獲得甚多梵文寫本。翌年經日本回法國。從事于梵書、梵文叙事詩、東西交通史、梵藏漢佛典的比較對照、梵文校訂、吐火羅語等方面的研究，爲學術界提供甚多資料。<#>1921年，應泰戈爾之邀，赴印度講學，再度在尼泊爾收集梵文資料，幷經過印度、中國、日本、俄國。兩三年後回法國，出任高等研究學院之宗教系主任。幷繼續從事古代印度與中亞等地的研究，以及梵文佛典的出版事宜。<#>1925年出任亞細亞協會副會長，1927年任日法會館館長而第三度赴日本，曾與高楠順次郎博士共同企劃編纂法文的佛教辭典《法寶義林》。翌年，經爪哇、尼泊爾等地回國，旋出任亞細亞協會會長，幷活躍于巴黎大學所開設的印度文明學會。1935年十一月六日逝世。<#>烈維一生之主要業績，爲對印度史紀年給予新的檢討、確立綜合性的印度文化研究，以及梵文佛典、漢文佛典的發現與校訂刊行，幷成功地解讀中亞的吐火羅語，對印度與歐洲之比較語言學領域有很大的貢獻。<#>◎附︰狄雍（J. W. de Jong）著·霍韜晦譯《歐美佛學研究小史》第二章（摘錄）<#>烈維的重要性幷不限于佛教，在這方面他所做的工作實有長遠的影響，這種影響亦不限于歐洲，而是遠及印度和日本。1927年，烈維回憶起兩位日本西本願寺的僧人︰藤島了隱和藤枝澤通，如何在1887年時成爲他的學生的事。他們可能在把他的注意力引向佛教研究方面有過貢獻。烈維自己沒有寫過通論性的佛學著作，但是他的天才却使他不斷地有所發現；他的成績亦一直刺激著多方面的研究。他很快就瞭解到漢語不但對佛學研究有重要地位，而且對印度歷史亦然。他以自己的工作爲例，說明了印度、西藏和中國資料對于佛學研究都是不可缺少的。<#>烈維深爲馬鳴所吸引。1892年，他出版了馬鳴的《佛所行贊》第一品的原典和譯文；但他後來放弃了校訂全書的計劃而將之讓與高威爾（Cowell）。不過在他的早期作品之中，烈維已經研究及歷史上有關馬鳴、迦膩色迦王和印度塞西亞人（Indo-Scythians）的各種問題。1898年，他第一次到尼泊爾旅行，即欲找尋馬鳴的《莊嚴經論》（Sūtralam%kāra）的梵文原本。結果他得到了無著的《大乘莊嚴經論》（Mahāyānasūtrālam%kāra）抄本，幷于1907和1911年，先後將之校訂、翻譯出版。這是瑜伽行派典籍中最先出版的一本書。他對馬鳴的研究，結果在根本說一切有部的律書中發現了《天譬》（Divyāvadāna）的二十六個故事。此外，烈維所寫的一篇論文補充了艾德雅·雨伯（E/douard Huber，1879～1914）已經著手了的研究。雨伯所作的《莊嚴經論》的翻譯（Paris，1908），成爲烈維探討馬鳴和他的《莊嚴經論》的長篇論文的出發點。1922年，烈維在尼泊爾發現了一份《諸法集要經》（Dharmasamu ccaya）稿本，裏面包括了《正法念處經》（Saddharmasmr!tyupasthānasū-tra）的頌文。但早在1918年他所寫的一篇著名的論文中，他已經把《正法念處經》中有關贍部洲（Jambudvipa）的記述與《羅摩衍那》（Rāmāyaṇa）中的〈方國記〉（Digvarna-na）加以比較。憑藉一些不太有力的根據，他又把馬鳴的名字與《正法念處經》連在一起。1926年，呂德斯發表了《大莊嚴經論》的梵文斷簡，同時對此書的題名和作者提出疑問。此後數年，不少學者加入這場論辯之中。現在看來，烈維對馬鳴的主張是過份了些，但他對馬鳴的傾倒却使許多重要資料露了光。<#>1922年，烈維在尼泊爾發現了世親的《唯識二十論》和《唯識三十頌》，這對瑜伽行派的認識有非常重要的意義。在烈維所發現的最重要的典籍之中，一些已由他的學生出版。如菲曆克·羅哥特（Fe/lix Lacote，1873～1925）即將覺主（Buddhasvāmin）的《廣譚歌集》（Br!hatkathāślokasam%graha）校訂、翻譯出版（Paris，1908～1929），由此打開對素負盛名的Br!hatkatha（譯者按︰即廣演或廣收故事之意）研究的新局面。山口益在1934年亦將安慧（Sthiramati）的《中邊分別論釋疏》（Madhyāntavibhā gaṭīkā）校訂出版（名古屋，1934；再版，東京，1966）。<#>此外，烈維對在中亞細亞發現的梵文及龜茲文寫本亦深感興趣。皮謝爾（Pischel）所發表的《雜阿含》（Sam%yuktāgama）的梵文斷簡（SPAW，1904），使德國的吐魯番探險隊所獲得的梵文寫本開始得到出版。烈維指出︰在漢譯傳本中與Sam%yuktāgama對應的典籍已經存在。這一發現，對佛教經典的歷史有極其重要的意義。在研究各種佛教聖典或稿本時，烈維强調︰不論是在聖典的歷史或是在比較研究方面，不同部派的傳本的發現都是重要的。有關他所校訂的梵文和龜茲文斷簡，我們必須參考《佛教文獻目錄》（BibliographieBouddhique）卷七至卷八中所收屬于他的著作目錄（Paris，1937）。至于其餘他所寫的論文，我們在此僅提兩篇與佛教經典歷史有密切的關係的︰一篇是討論聖典成立以前的語言，另一篇是研究由拘底迦那（Koṭikarṇa，譯者按︰疑爲人名）誦出的原典。1928 年，烈維探訪巴裏島（Bali）和爪哇。在巴裏島，他獲得當地僧人的信賴，收集了好些贊歌（Stotra），後來發表在〈巴裏島的梵典〉（SanskritTexts from Bali ,Baroda,1933,GOS□LXVII）一文中。當他探訪波羅浮屠（Boro-budur），對下層回廊作調查研究時，他發覺那些雕刻師正在利用一本有關業報的經典作題材，而這本經典，在他最後一次訪問尼泊爾時恰好發現了一份抄本。<#>


meanings:
① Nấu chảy ra, nấu cho các loài kim chảy ra.


meanings:
① Con quạ, quạ con biết mớm quạ già cho nên sự hiếu dưỡng cha mẹ gọi là ô điểu chi tư 烏鳥之私. ||② Sắc đen, như ngựa đen gọi là ngựa ô, gà đen gọi là gà ô, v.v. ||③ Ô hô 烏乎 than ôi! ||④ Ô ô 烏烏 ố ố, tiếng hát phào ra. ||⑤ Sao, dùng làm lời trợ từ, như ô hữu 烏有 sao có?


meanings:
① Quạ: 月落烏啼霜滿天 Trăng lặn quạ kêu sương toả đầy trời (Trương Kế: Phong kiều dạ bạc).【烏鴉】ô nha [wu ya] Con quạ; ② Đen, ô: 烏雲 Mây đen; ③ (văn) Đâu, chỗ nào: 烏乎在？ Ở nơi nào?; 果烏在哉？ Thật là ở đâu? (Liễu Hà Đông tập); 君子烏乎取？ Người quân tử lấy được ở chỗ nào? (Liễu Hà Đông tập); ④ (văn) Làm sao, sao (biểu thị ý phản vấn): 且夫齊楚之事，又烏足道乎！ Việc của Tề, Sở, làm sao lại đáng nói! (Hán thư); 故亂世之主，烏聞至樂？ Cho nên vua chúa đời loạn lạc, làm sao nghe được thứ nhạc hay nhất (Lã thị Xuân thu); 不知言之人，烏可與言？ Người không biết nghe lời nói, làm sao có thể nói chuyện với họ được? (Hàn Dũ: Ngũ châm); 烏有此事 Sao có việc ấy; ⑤ (văn) (thán) Ôi: 烏呼 Than ôi; ⑥ [Wu] (Họ) Ô.


meanings:
（梵 Uḍḍiyāna、Oḍiyāna、Udyāna，藏 Skyed-mos-tshal）位于北印度犍馱羅國北方的古國。又作烏萇國、烏長國、烏場國、烏荼國、烏你也曩國。其位置相當于現在斯瓦特（Swāt）、旁修柯拉（Pañjkora）兩河流域地方。相傳佛陀滅度時，此國之上軍王亦參與舍利的分配。法顯入竺時（東晋·隆安至義熙年間），此地盛行小乘學，及玄奘西游時（唐·貞觀年間，627～649），此地僧徒敬信大乘佛法。<#>在此國中，有關佛陀之本生及其行化的傳說性古迹甚多，如都城之東有一古迹，傳說是佛陀前世爲忍辱仙人時，割截肢體的地方。又，斯瓦特河的水源，有著名的阿波羅邏龍泉，爲佛陀教化惡龍之處。其西南有佛足石及醯羅山，相傳醯羅山是佛陀于過去世爲聞半偈而捨命之處。南方布尼爾（Bunir）地方，有摩呵伐那僧伽藍，此地相傳是佛陀于過去世爲薩縛達多王（Sarvadatta，一切施），行菩薩行時，因無可施之物而賣身于敵王之處。<#>首府瞢揭厘城（Muṅgali），位在今之斯瓦特河左岸。其東北千餘裏處有達麗羅（Dāril）河，爲此國舊都的所在地。當地有相傳爲古代末田底迦阿羅漢建立的彌勒像。又現今塔波達拉（Top-Darra）山麓有一大佛塔的舊址，此塔系犍馱羅式的建築，然其最頂上之五輪已毀。<#>烏仗那東南有烏剌尸（Uraśā）、怛叉始羅（今Taxila）、僧呵補羅（S aṃhapura），幷是盛行大乘佛教之地；烏仗那以西，山區的濫波（Lampura）、迦畢試（Kāpisc），亦是大乘教區。可見北印度的大乘教區，系以烏仗那爲中心而向東西延伸，又向南發展而引起犍陀羅佛教的隆盛。後來，本地成爲怛特羅佛教的根據地，幷成爲怛特羅佛教的四大聖地之一。此外，在西藏的傳說中，此地爲怛特羅佛教的理想國土，幷被附上甚多神話傳說。總之，在十一世紀回教徒入侵之前，烏仗那是當時佛教文化的中心地，頗爲繁榮。<#>此外，北印度一古地名鬱地延那（Uḍḍi-yana，或Odiyāna、Oddiyāna），地理學者優爾（H. Yule）、華德爾（L. A. Waddell）、圖齊（G. Tucci）等人，皆以爲其地即烏仗那，爲怛特羅佛教的起源地。然而，烈維（S.Le#'vi）則以之爲喀什噶爾（Kashgarh）地方，巴達恰裏雅（Benoytosh Bhattacharyya）則主張在阿薩密（Assam）或孟加拉。近年，圖齊在鬱地延那地方進行考古學發掘，發現許多有關怛特羅佛教的遺品，若其說能確定，則鬱地延那的位置即在上述烏仗那國。<#>◎附︰印順《初期大乘佛教之起源與開展》第七章第三節（摘錄）<#>北印度佛教的隆盛，一般都重視犍陀羅。當然，在希臘人、波斯（Pahlava）與塞迦人、月氏人，先後進入北印度，尤其是月氏的貴霜（Kushan）王朝，以布路沙布邏（Puruṣa-pura）爲首都，促成北方大乘的非常隆盛，犍陀羅是有其重要性的。然在北方大乘勃興的機運中，我以爲烏仗那占有更重要的地位。從流傳下來的事實，可以推想而知。如《北魏僧惠生使西域記》說（大正51·867a）︰‘烏場國（中略）國王菜食長齋，晨夜禮佛。’<#>惠生是神龜元年（518）出發，正光二年（521）回來的。所見的烏長國王，分明是大乘行者。玄奘去印度（627～645），所見烏仗那佛教的情形，如《大唐西域記》卷三說（大正51·882b）︰‘崇重佛法，敬信大乘。夾蘇婆伐窣堵河，舊有一千四百伽藍，多已荒蕪；昔僧徒一萬八千，今漸减少。幷學大乘，寂定爲業。善誦其文，未究深義。戒行清潔，特閑禁咒。律儀傳訓，有五部焉。’<#>從西元五世紀末起，因■噠的侵入印度，寐吱曷羅俱邏（Mihirakula）王破壞北印的佛法，北印度佛教，普遍的衰落下來。如玄奘所見的情形，真是蕭條已極。但那時的烏仗那佛教，還勉强的在維持。再遲一些，慧超所見的烏長，還是‘足寺足僧，僧稍多于俗人也。專行大乘法也’。這是純粹的大乘教區。烏仗那的戒律謹嚴，而所奉行的，是五部通行（義淨所見也如此），這正是兼容幷蓄的大乘精神。《大集經》說︰‘如是五部雖各別異，而皆不妨諸佛法界及大涅槃。’不正是這一事實的說明嗎？但《高僧法顯傳》說（大正51·858a）︰‘烏萇國，是正北天竺也。（中略）凡有五百僧伽藍，皆小乘學。’<#>法顯去印度，在隆安三年到義熙十年，比惠生西行，只早一百年，怎麽‘皆小乘學’，與‘專學大乘’完全不同呢？然《法顯傳》沒有說到迦濕彌羅（Kasmīra），所說的五百僧伽藍，實是迦濕彌羅佛教的傳說，如《西域記》說︰‘迦濕彌羅國，（中略）立五百僧伽藍。’烏仗那爲純大乘區，雖然小乘與大乘的流行，有複雜的原因，但與區域性、民族性，也應該是多少有關的。<#>從地區來說︰犍陀羅（Gandhāra）是平地。怛叉始羅（Takṣaśīla）在內的犍陀羅，一向是北印度的文化學術中心。這裏的文化發達，經濟繁榮，有都市文明的特徵。從《西域記》看來，小乘與大乘論師，幾乎都集中在這裏，這是論義發達的佛教區。烏仗那在犍陀羅北面，進入山陵地區。《西域記》說是︰‘幷學大乘，寂定爲業。善誦其文，未究深義。’與犍陀羅的學風，截然不同。重信仰，重修證，烏仗那是著重持誦與禪定地區。原來這裏是特別適宜于修習禪觀的地方，如《阿育王傳》卷五說（大正50·120b）︰‘佛記罽賓國，坐禪無諸妨難，床敷臥具最爲第一，凉冷少病。’<#>《大智度論》對這北方雪山區的適宜修行，也有所解說。《洛陽伽藍記》卷二說（大正51·1005b）︰‘講經者，心懷彼我，以驕淩物，比丘中第一粗行。今唯試坐禪、誦經，不問講經。（中略）自此以後，京邑比丘，悉皆禪誦，不復以講經爲意。’<#>以坐禪、誦經爲修行，輕視講說經義，正與烏仗那的學風一樣。玄奘說他‘未究深義’，那因爲玄奘是論師型；玄奘的觀點，是論師的觀點。我們知道，佛法是‘從證出教’的，‘先經後論’的。釋迦佛是這樣的，阿毗達磨（abhidharma）、中觀（madhyamaka）、瑜伽（yoga），都是從修證而發展出來的；中國的台、賢、禪宗，也都是如此。印度佛法，在大乘機運成熟時，推動而勃興的力量，在北印度，就是烏仗那。從此而發展出來，引起犍陀羅佛教的隆盛，但犍陀羅又傾向于大乘理論化。烏仗那東南的烏剌尸（Uraśā，今Hazara）；怛叉始羅（今Taxila，在山陵邊沿）；僧呵補羅（Saṃhapura，今Jhclam地方的Ketās），山區的佛教，都‘幷學大乘’。烏仗那以西，山區的濫波（Lampura，今Lamgan）；迦畢試（Kāpisc，今Kabul地方），都是大乘教區。可見北印度的大乘教區，是以烏仗那山陵地帶爲中心，而向東西山地延伸的。向南而進入平地，就是重于教義的犍陀羅佛教。如從民族來說，烏仗那、梵衍那（Bamian），是釋種（塞迦）。梵衍那信奉小乘的說出世部（Lokottaravādin），此部有菩薩十地說，境內也有觀音（Avalokiteśvara）菩薩像，這是近于大乘，曾經流行大乘的地方。西南Helmand流域的漕矩吒（Jaguḍa），就是塞迦人所住而被稱Sakastan的地方，也是‘僧徒萬余人，幷皆習學大乘法教’。塞迦人曾經住過的，或當時還是塞種人的地區，都是大乘盛行，所以‘塞王南君罽賓’，對北方大乘的隆盛，是有著深切的關係。<#>［參考資料］　《高僧法顯傳》；《大唐西域記》卷三；《魏書》卷一０二〈烏萇傳〉卷九十；《洛陽伽藍記》卷五；《北魏僧惠生使西域記》；A. Cunningham《The Ancie nt Geography of India》；S. Beal《Buddhist Records of The Western World》；L. A.Waddell《An Introduction to Buddhist Esoterism》；G. Tucci《Tibetan Painted Scrolls》。<#>


meanings:
4175鳥仗那，梵名 Udyāna。又作烏孫國、烏長國、烏場國、烏纏國、烏萇國。位於北印度健馱羅國北方之古國名，相當於今興都庫什山脈（Hindu kush）以南之丘陵地帶。東隔信度河（印度河）與烏剌尸國及迦濕彌羅國相對。據大唐西域記卷三所載，其地周圍五千餘里，山谷相屬，人民崇信大乘佛法，有伽藍一千四百餘所，僧徒萬餘人。此國為釋迦佛教化之地，故有關之本生遺蹟頗多；如阿波邏龍泉（梵 Apalāla），為佛陀降化惡龍處；醯羅山（梵 Hila），乃佛陀過去世修菩薩行時，為聞半偈而捨身處。其他如佛陀為聞正法，以骨為筆，以皮為紙，書寫經典處；為尸毘迦王時，割肉餵鷹處；為孔雀王時，為解臣屬之渴，以口啄汉，以求泉水處；為慈力王時，刺身血以飼五夜叉處等。此外，首府瞢揭釐城（梵 Muṅgali）之西北千餘里，即達麗羅川（Darel）附近，阿育王之布教使末田地迦羅漢，曾刻彌勒菩薩像安置在此。〔高僧法顯傳、開元釋教錄卷六〕（參閱「鬱地延那」6980）


meanings:
4175梵名 Utkara，巴利名 Ukkala, Ukkalāta。又作鬱迦羅。據律藏大品所載，此即提謂（巴 Tapussa）、婆梨迦（巴 Bhalliya）二位商人經商之地，彼二人嘗於商旅歸途中，在佛陀伽耶（梵 Buddhagayā）之地，布施石蜜，供養釋尊，為釋尊最早之在家弟子。烏卡拉，依推定可能即指今奧立沙（Orissa）地方。


meanings:
Còn gọi: Ô luật suất, Ô luật tốt, Ô luật tất, Hắc luật tất. Đen sì lì. Tây Nham lục (Vạn tục 122, 177 thượng) ghi: »柱 丈 子、機 不 密、 通 身 烏 律 律。 – Cây gậy cơ chẳng bí mật toàn thân đen sì sì«.


meanings:
（梵 Ucchuṣma，藏 Ḥchol-ba）密教及禪宗所奉祀的忿怒尊之一，爲北方羯磨部的教令輪身。又作烏芻沙摩明王、烏樞瑟摩明王、烏芻瑟麽明王、烏芻澀摩明王、烏素沙摩明王；亦稱穢迹金剛、火頭金剛、不淨金剛、受觸金剛、穢積金剛、不壞金剛、除穢忿怒尊等。現代臺灣佛教界，多稱此尊爲‘穢迹金剛’。<#>烏樞沙摩明王<#>關于此尊的本地，諸經論有釋迦佛、不空成就佛、不動明王、普賢菩薩、金剛手菩薩等異說，故或謂其與五大明王之一的金剛夜叉明王（亦爲不空成就佛的教令輪身）同體。其形像亦有二臂忿怒形、四臂忿怒形、四臂端正形、三目六臂形、三目八臂忿怒形等類。然一般多采《大威力烏樞瑟摩明王經》卷上所說，即︰四臂，忿怒形，目赤色，通身青黑色，遍體起火焰，右上手執劍，下手持罥索；左上手持打車棒，下手執三股叉，一一器杖皆起火焰。此尊之三昧耶形是三股杵、獨股、劍、索、棒等。<#>據《慧琳音義》卷三十六所載，此尊具深淨大悲，不避穢觸，爲救護衆生，以如猛火般的大威光，燒除煩惱妄見、分別垢淨生滅之心。由于此尊具有轉不淨爲清淨之德，故佛教界常置于不淨處祭祀。又以此明王爲本尊的修法稱烏芻沙摩法，多用于祈求生産平安或祛除生産時的不淨，若欲驅逐毒蛇、惡鬼等，亦可修此法。<#>◎附一︰《楞嚴經》卷五（摘錄）<#>烏芻瑟摩于如來前，合掌頂禮佛之雙足，而白佛言︰‘我常先憶久遠劫前，性多貪欲，有佛出世，名曰空王，說多淫人成猛火聚，教我遍觀百骸四肢，諸冷暖氣神光內凝，化多淫心成智慧火，從是諸佛皆呼召我名爲火頭。我以火光三昧力故，成阿羅漢，心發大願，諸佛成道，我爲力士，親伏魔怨，佛問圓通，我以諦觀，身心暖觸，無礙流通，諸漏既銷，生大寶焰，登無上覺，斯爲第一。’<#>◎附二︰〈根本真言〉<#>唵（om%）吽（hūm%）發咤發咤發咤（phaṭ phaṭ phaṭ）鄔仡羅（ugra，强力）戍■播寧（sūlapāṇi，持鉾者）吽吽吽發咤發咤發咤唵、擾羝（dūt，使者）寧囉曩娜（nirnada，無聲譽）吽吽吽發咤發咤發咤唵唵唵、摩呵麽■（mahābala，大力）娑縛呵（svāhā）。<#>◎附三︰〈大心真言〉<#>唵（om%）縛日羅（vajra，金剛）俱嚕馱（krodha，忿怒）摩呵麽■（mahābala，大力）呵曩娜呵跛者（hanadahapaca，燒弃）尾馱望（vidvān，有智）烏樞瑟麽（尊名）俱嚕馱吽咤。<#>［參考資料］　《穢迹金剛說神通大滿陀羅尼法術靈要門》；《蘇悉地羯囉經》卷中；《大威怒烏芻澀麽儀軌經》；《陀羅尼集經》卷九；正見學會編《穢迹金剛法本彙編》。<#>


vietnamese:
ô xu sa ma biến thành nam tử pháp <pqđtđ>


meanings:
Gọi đủ: Tự kinh tam tả, ô yên thành mã. Chữ Ô (烏), chữ Yên (焉) mà viết lầm thành chữ Mã (馬). Vốn có nghĩa là sai lạc, mất mát, không giữ đúng nguyên bản. Thiền tông thường dùng từ này để chế giễu những lời nói chữ nghĩa sai lầm mà lại được mọi người truyền dạy cho nhau. Mật Am ngữ lục ghi: »二 尊 宿。 前 不 至 村。 後 不 迭 店。 直 至 于 今。 翻 成 話 霸。 何 故。 字 經 三 寫 烏 焉 成 馬。 – Hai vị tôn túc lúc trước chẳng đến xóm làng về sau chẳng ra khỏi cửa, thẳng đến hôm nay trở thành đầu đề câu chuyện. Vì sao? Một chữ mà viết ba lần thì sẽ sai lạc, không đúng nguyên bản«.


meanings:
4182（Usa）位於新疆葱嶺東方之古國名。玄奘三藏由印度東歸時，曾經由此地。據大唐西域記卷十二所載，此國出葱嶺之險，周圍千餘里，國之大都城周十餘里，南臨徙多河（梵 Śīta），土地肥沃，盛產白黑青等寶玉。民性剛烈，容貌醜弊，然亦崇信佛法。伽藍十餘所，僧徒數千，習小乘說一切有部。大城之西二百餘里，大山之嶺有一窣堵婆。今新疆烏什之地，與玄奘所稱之烏鎩有異。關於烏鎩之名有數說，或謂 Osh, Och, ūsch，或謂 Ocha 等名。根據英國學者耶魯（H. Yule）之說，該國乃位於今陽基希斯利（Yangi-hissar）之南， 而其都城則位於濟菲耳革姆巴（Chihil Gumbá。〔大慈恩寺三藏法師傳卷五、解說西域記、S. Beal: Buddhist Records of The Western World, vol. Ⅱ〕


meanings:
Gà đen đi trên tuyết trắng. Thiền tông dùng: Gà đen để dụ cho lí thể bình đẳng. Tuyết trắng để dụ cho hiện tượng sai biệt. Trọn câu có nghĩa là diệu dụng nhậm vận giữa bình đẳng (của lí thể) và sai biệt (của hiện tượng).


meanings:
Có 2 nghĩa: ① Chỉ cho thiền giả có cơ phong bén nhạy. ② Tên khác của Thiền sư Vô Chuẩn Sư Phạm. Có 2 lí do: Thuở xưa, khi Vô Chuẩn tham yết ngài Mông Am, Sư khéo hiển bày cơ cảnh nên được Mông Am khen tặng là »Ô đầu tử«. Lúc Vô Chuẩn hành cước tham học, sư chưa cạo tóc nên người thời bấy giờ gọi sư là Ô đầu tử (gã đầu đen). Sau đó, Vô Chuẩn cũng dùng từ này để tự xưng.


meanings:
Con rùa leo lên cây. Con rùa là động vật sống ở dưới nước, không có khả năng leo lên cây, nên Thiền tông dùng từ này để làm thí dụ chỉ cho cảnh giới tác dụng siêu việt phân biệt, hoặc chỉ cho cơ dụng tự tại vô ngại của thiền giả. Theo: PQĐTĐ của nhóm Từ Di.


meanings:
Con rùa là động vật sống ở dưới nước, vốn rất sợ lửa. Nếu như nó bò về phía đống lửa thì có thể do nó sơ ý mà ra. Thiền tông mượn từ này để tỷ dụ với cử động vô tâm không còn so đo phân biệt của thiền giả, hoặc chỉ cho động tác nhậm vận tại tự chẳng phải chỗ mà thức tình của hạng phàm phu nắm bắt được. Tắc 3, Thung Dung lục (Đại 48, 229 thượng) ghi: »劫 前 未 兆 之 機、 烏 龜 向 火； 教 外 別 傳 一 句、 碓 嘴 生 花。 – Cơ chưa hiển hiện dấu vết của khoảng thời gian trước không kiếp thì nhậm vận tự tại. Một câu Truyền riêng ngoài giáo chắc chắn là lời nói tốt đẹp«.


meanings:
Vốn chỉ cho con rùa được điêu khắc bằng gỗ hoặc đá, đặt ở dưới pháp toà. Thiền tông mượn từ này để chỉ cho người tham thiền ngu muội ở trong các pháp hội. Tắc 44, Thung Dung lục (Đại 48, 255 trung) ghi: »陽 云： 須 彌 座 下 烏 龜 子、 莫 待 重 遭 點 額 囘。 – Hưng Dương nói: Con rùa nằm dưới toà Tu-di, chớ đợi chấm thêm vết sẹo trên trán«.


meanings:
① Sưởi, sấy, hơ: 衣服濕了烘一烘 Áo quần ướt rồi sưởi một lát cho khô; 烘手 Hơ tay (cho ấm); ② (văn) Đốt.


meanings:
① Áp lửa, là. Cái bàn là gọi là lạc thiết 烙鐵.


meanings:
① Là, ủi, áp lửa: 烙衣服 Là quần áo; ② Nướng: 烙餅 Bánh nướng. Xem 烙 [luò].


meanings:
(văn) Để vàng vào lửa thật nóng cho lộ rõ màu ra.


meanings:
(văn) ① Lửa cháy mạnh; ② Sáng sủa; ③ Phơi khô; ④ 【烜赫】 huyễn hách [xuănhè] Thanh thế lớn.


meanings:
① Tế chưng, lễ tế về mùa đông gọi là chưng. ||② Nhiều, đông, như chưng dân 烝民 lũ dân. ||③ Hơi bốc lên. ||④ Nấu hơi, nấu lấy chất hơi. ||⑤ Ðể. ||⑥ Ðể muông sinh lên trên cái trở. ||⑦ Hấp. ||⑧ Loạn dâm với người trên. ||⑨ Một âm là chứng. Nóng.


meanings:
(cũ) ① Đông, nhiều: 烝民 Đông người; ② (văn) Tế chưng (lễ tế mùa đông thời xưa); ③ (văn) Hơi bốc lên; ④ (văn) Đun (nấu) lấy hơi, hấp; ⑤ (văn) Để muông sinh lên cái trở; ⑥ (văn) Loạn dâm với người trên.


meanings:
① Sưởi, sấy, hơ, hong: 烤乾衣服 Hong quần áo cho khô; ② Nướng, quay.【烤鴨】 khảo áp [kăoya] Vịt quay: 北京烤鴨 Vịt quay Bắc Kinh.


meanings:
(hoá) Ankin (một loại hoá chất hữu cơ): 乙烯 Etylen, eten; 聚乙烯 Polietylen.


meanings:
(hoá) ① Ankan (Alkane); ② Xem 丁烷 [dingwán].


meanings:
Nấu, rim, đun: 烹蝦 Tôm rim; 烹煮 Nấu nướng.


meanings:
Còn gọi: Sát Phật sát Tổ, Siêu Phật việt Tổ. Nấu Phật nướng Tổ. Nấu chảy tượng Phật hoặc tượng Tổ sư trong lò lửa. Thiền tông dùng từ này để chỉ cho cơ pháp được vận dụng một cách linh hoạt của bậc thầy đã kiến tính. Đôi khi cũng có nghĩa là chẳng bị kẹt nơi hình tượng của Phật và Tổ sư mà thể đắc ý nghĩa chân thật. Bài tựa Phổ Chiếu trong Bích Nham Lục (Đại 48, 139 thượng) ghi: »秉 烹 佛 鍛 祖 鉗 鎚。 頌 出 衲 僧 向 上 巴 鼻。 – Cầm kìm búa để nấu Phật nướng Tổ. Tụng ra cơ phong hướng thượng của nạp tăng«.


meanings:
(văn) ① Sáng sủa; ② 【爣烺】thảng lãng [tănglăng] Ánh lửa sáng.s


meanings:
① Ðốt lửa làm hiệu. Ðời xưa đóng đồn, hễ thấy giặc đến thì đốt lửa làm hiệu gọi là phong.


meanings:
(văn) Đốt lửa làm hiệu.【烽火】phong hoả [feng huô] ① Phong hoả, khói lửa, đốt lửa làm hiệu 烽火照西京，心中自不平 Khói lửa đốt làm hiệu đã soi đến Tây Kinh, trong lòng tự cảm thấy sục sôi (Dương Quýnh: Tòng quân hành); ② Chiến tranh: 在烽火連天的年代裡 Trong những năm tháng chiến tranh.


meanings:
(văn) Một loại rau cỏ có vị cay giống như hành hẹ.


meanings:
(văn) ① Ngọn lửa bốc lên; ② Thịt hun khói; ③ Uy hiếp; ④ Mùi thơm (bốc lên từ thức ăn nóng).


meanings:
① Chim yên. ||② Sao, dùng làm lời trợ từ, như nhân yên sưu tai 人焉廋哉 (Luận ngữ 論語) người sao dấu được thay! ||③ Yên kí 焉耆 tên một nước ngày xưa. ||④ Một âm là diên. Dùng làm trợ từ, cùng nghĩa với chữ nhiên 然, như dương dương diên 烊烊焉 nhơn nhơn vậy. ||⑤ Vậy, dùng làm tiếng nói dứt lời, như tựu hữu đạo nhi chính diên 就有道而正焉 tới kẻ có đạo mà chất chính vậy. Ta quen đọc là chữ yên cả.


meanings:
(văn) ① Ở nơi đó, ở đó, ở đấy (= 於 + 之): 心不在焉 Bụng dạ để đâu đâu; 昇龍城昔號龍編地，上古有人居焉 Thành Thăng Long ngày xưa gọi là đất Long Biên, từ thời thượng cổ đã có người ở nơi đó (Lĩnh Nam chích quái) ② Ở đâu, nơi nào: 且焉置土石？ Hơn nữa (nếu có dọn được núi thì) đất đá để vào đâu? (Liệt tử); 天下之父歸之，其子焉往？ Những người cha trong thiên hạ đều theo về với ông ấy (chỉ Chu Văn vương), thì con cái của họ còn đi đâu? (Mạnh tử); ③ Mới: 必知亂之所自起，焉能治之 Phải biết rõ nguồn gốc xảy ra loạn lạc thì mới có thể trị được (Mặc tử: Kiêm ái thượng); ④ Sao, làm sao: 不入虎穴，焉得虎子 Không vào hang cọp thì sao bắt được cọp?; 吳人焉敢攻吾邑？ Người nước Ngô làm sao dám đánh ấp ta? (Lã thị Xuân thu); 焉足道邪！ Sao đáng để nói! (Sử kí); ⑤ Gì, nào: 面目美好者，焉故必知哉？ Kẻ có mặt mày đẹp, vì sao tất phải là người trí? (Mặc tử: Thượng hiền hạ) (焉故=何故; 知=智); 焉所從事？ Công việc họ làm là gì? (Mặc tử: Thiên chí trung); 慾仁而得仁，又焉貪？ Muốn điều nhân mà có được điều nhân thì còn tham gì nữa? (Luận ngữ); 世與我而相違，復駕言兮焉求？ Đời đã cùng ta lìa bỏ nhau, còn dùng lời suông hề cầu chi nữa? (Đào Uyên Minh: Quy khứ lai từ); ⑥ Hơn thế nữa, hơn đó (= 於 + 之): 恥莫甚焉 Nhục không gì hơn thế nữa, không gì nhục bằng; ⑦ Ai (dùng như 誰, bộ 言): 寡人即不起此病，吾將焉致乎魯國？ Nếu quả nhân vì bệnh này mà chết, thì ta sẽ giao chính quyền nước Lỗ cho ai? (Công Dương truyện); ⑧ Nó, điều đó (chỉ người hay vật đã nêu ra ở trước, dùng như 之, bộ 丿): 太祖由是笑而惡焉 Thái tổ do vậy mà cười và chán ghét ông ta (Tam quốc chí); ⑨ Trợ từ dùng ở cuối câu để biểu thị ý xác định, nghi vấn, suy đoán hoặc cảm thán: 我二十五年矣，又如是而嫁，則就木焉 Tôi đã hai mươi lăm tuổi rồi, mà lại đợi đến hai mươi lăm năm nữa mới cải giá, thì đã vào hòm rồi (Tả truyện); 王若隱其無罪而就死地，則牛羊何擇焉？ Nếu vua thương xót con vật vô tội mà phải đến chỗ chết, thì sao lại lựa chọn giữa (giết) trâu và (giết) dê? (Mạnh tử); 玉之言蓋有諷焉 Lời của Tống Ngọc dường như có ý nói khéo để can gián (Loan thành tập); 巍巍乎有天下而不與焉！ Cao cả thay, có thiên hạ mà không dự vào! (Luận ngữ); ⑩ Trợ từ biểu thị sự đình đốn để nêu ra ở đoạn sau: 南山有鳥焉，名曰蒙鳩 Ở núi Nam có loài chim, gọi là mông cưu (Tuân tử); 以五帝之聖焉而死，三王之仁焉而死，死者，人之所必不免也 Thánh như Ngũ đế mà vẫn chết, nhân như Tam vương mà vẫn chết, thì cái chết là điều người ta ắt không thể tránh khỏi được (Sử kí); ⑪ Trợ từ dùng làm tiêu chí để đưa tân ngữ ra trước động từ: 我周之東遷，晉鄭焉依 Nhà Chu ta dời sang đông, dựa vào nước Tấn và nước Trịnh (Tả truyện: Ẩn công lục niên);  Làm ngữ vĩ cho hình dung từ hoặc phó từ: 潸焉出涕 Đầm đìa rơi lệ (Thi Kinh).


meanings:
Ấp, chườm: 用熱水袋焐一焐手 Lấy túi nước nóng chườm tay.


meanings:
(lí) Nhiệt hàm, lượng chứa nhiệt. Cg. 熱函 [rèhán].


meanings:
(term) peerless correct perfect enlightenment


vietnamese:
vô thượng chính đẳng bồ đề y chiêm bộ châu bách niên vị thân đẳng <pttđ>


meanings:
(term) Unsurpassed correct universal wisdom


vietnamese:
vô thượng phúc điền thế ưng phụng thí <pttđ>


meanings:
Thuỵ hiệu của Thiền tăng Giám Tông đời Đường. X. Giám Tông.


meanings:
attainment of a passionless condition and of supreme perfect enlightenment


meanings:
Con người thật không có địa vị, nói cách khác là Bản lai diện mục. Tức là người chẳng còn rơi vào các phẩm vị như: 42 giai vị hoặc 52 giai vị của Bồ Tát; siêu việt mọi thứ phân biệt về: phàm-thánh, mê-ngộ, trên-dưới, sang-hèn; đối với tất cả chỗ đều tự do tự tại. Lâm Tế lục (Đại 47, 496 hạ) ghi: »上 堂 云： 赤 肉 團 上 有 一 無 位 眞 人。 常 從 汝 等 諸 人 面 門 出 入。 未 證 據 者 看 看。 – Trên khối thịt đỏ có một con người thật không địa vị, thường từ khuôn mặt quý vị ra vào. Người nào chưa nhận ra, hãy xem!«.


meanings:
5085<一>梵語 aniketa。住，所住之意，意為住著之所。指無固定之實體；或指心不執著於一定之對象，不失其自由無礙之作用者。又稱不住。將無住引申為否定固定狀態之用語，故謂「一切諸法無自性，故為無所住」。蓋事物不會凝住於自身不變之性質，人之認識亦不應以固定概念作為其固有本質。般若理論據此作為諸法性空之重要內容。摩訶般若波羅蜜序品載，菩薩行般若波羅蜜時，不應色中住，不應受、想、行、識中住。此因諸法均處於因緣聯繫與生滅無常中，故不應住。　又大智度論卷四十七闡釋無住三昧（大二五‧三九九下）：「無住三昧者，是三昧名無住三昧，住是三昧中，觀諸法念念無常，無有住時。」故無住實為現象之共性，但於理論之運用上，亦常作一切現象之本源，成為真如、法性之另一稱謂。維摩詰所說經觀眾生品中之從無住本立一切法，僧肇於注維摩詰經卷六詳釋之（大三八‧三八六下）：「法無自性，緣感而起，當其未起，莫知所寄；莫知所寄，故無所住；無所住故，則非有無，非有無而為有無之本。」中觀學派並以無住之空性作為因果報應一切法得以成立之證明，六祖壇經更進一步認為於諸法念念不住，即可使思想不受束縛，而得解脫。〔大寶積經卷四、大方等大集經卷二、大品般若經卷五、卷二十一、卷二十六、成唯識論卷十、梁譯攝大乘論釋卷十三〕　<二>（714～774）唐代禪僧。鳳翔郿縣（陝西）人，俗姓李。又稱李僧、李了法。初修儒術，武藝絕倫。年二十，遇嵩山慧安禪師弟子陳楚璋，默傳心法，遂改歸佛。天寶初年（742 頃），往太原參謁自在禪師，從之剃髮，八年受具足戒。乾元二年（759），參謁無相禪師於四川成都淨眾寺，並嗣其法。無相示寂後，師於永泰二年（766）入空慧寺，十月與杜鴻漸問答，開演頓教之法，後住保唐寺開法，教化大行，世稱保唐無住。大曆九年六月三日坐化，世壽六十一。後世稱師之法系為保唐宗。〔禪源諸詮集都序、景德傳燈錄卷四、龍興佛法編年通論卷十七、五燈會元卷二、禪宗史研究（宇井伯壽）〕（參閱「保唐宗」3723）


meanings:
① Chẳng chấp thật thì chẳng trụ một cú nào trong tứ cú, ngay khi đó tự tính hiện tiền, lìa tương đối mà nhập vào cảnh giới tuyệt đối. Phẩm Định Huệ trong kinh Pháp Bảo Đàn (Đại 48, 353 thượng) ghi: »於 諸 法 上 念 念 不 住、 即 無 縛 也、 此 是 以 無 住 爲 本。 – Đối với tất cả pháp, niệm niệm chẳng trụ tức là chẳng trói buộc vậy, đây là lấy vô trụ làm gốc«. Theo: Danh Từ Thiền Học Chú Giải của HT Duy Lực. ② Thiền tăng phái Bắc tông sống vào đời Đường, họ Lí, người ở huyện Mi, Kỳ Châu (nay là huyện Mi, tỉnh Thiểm Tây) Trung Quốc. Ban đầu sư theo nghiệp Nho, thông Kinh sử, gặp cư sĩ Trần Sở Chương thầm truyền tâm pháp liền quy y Phật. Niên hiệu Thiên Bảo thứ 8 (749), thụ giới cụ túc xong, sư du phương đến chùa Tịnh Chúng ở Thành Đô tham vấn Thiền sư Vô Tướng và đắc pháp. Khi ra hoằng pháp, sư trụ núi Bạch Nhai ở Nam Dương chuyên tu thiền định. Sau đó vài năm, người học dần dần đua nhau tìm đến. Tuy sư diễn nói rộng về ngôn giáo song lấy Vô niệm làm gốc. Về sau, sư trụ chùa Bảo Đường, khai pháp giáo hoá rất hưng thịnh.


meanings:
Thuỵ hiệu của Thiền tăng Đàm Thạnh đời Đường. X. Đàm Thạnh.


meanings:
Hiệu của Thiền tăng Thuỷ Thạnh đời Nguyên. X. Thuỷ Thạnh.


meanings:
（梵 apratiṣṭhita-nirvāṇa，藏 mi-gnas-paḥi mya-ṅan-las ḥdas-pa）‘不耽著生死或涅槃’的涅槃。菩薩爲大悲故，不住于涅槃；依般若故，不住于生死，所以說菩薩的涅槃是無住處涅槃。《攝大乘論》卷十三（大正31·247a）︰‘論曰︰諸菩薩惑滅即是無住處涅槃。釋曰︰（中略）菩薩不見生死涅槃異。由般若不住生死，由慈悲不住涅槃。若分別生死則住生死，若分別涅槃則住涅槃。菩薩得無分別智，無所分別故無所住。’論中幷列菩薩乘有︰本來清淨涅槃、無住處涅槃、有餘、無餘等四種涅槃。又，《成唯識論》卷十雲（大正31·55b）︰‘無住處涅槃，謂即真如，出所知障，大悲、般若常所輔翼，由斯不住生死涅槃，利樂有情，窮未來際，用而常寂，故名涅槃。’<#>◎附︰印順〈涅槃無住義〉（摘錄自《攝大乘論講記》第八章第二節）<#>頌文︰‘于生死涅槃，若起平等智，爾時由此證，生死即涅槃。由是于生死，非舍非不舍；亦即于涅槃，非得非不得。’<#>講記︰這轉依解脫就是無住涅槃。什麽是無住？爲什麽能無住呢？菩薩‘于生死涅槃’的二法中，‘若起平等’的無分別‘智’，就能知道生死涅槃無差別。生死涅槃沒有固定的自性，隨染而成爲生死，生死是遍計執性，它本來寂靜，與隨淨轉顯的涅槃平等無二。所以平等智起‘時，由此’便能‘證’知‘生死即涅槃’，于生死中見爲寂靜。生死既然與涅槃平等，那末‘于生死’法便沒有什麽可舍的了──‘非舍’；但煩惱的錯覺，使衆生在無生死中受生死，菩薩如實的證達，雖不舍生死，也不像衆生的受生死苦逼，所以也‘非不舍’。生死既非舍非不舍，既本來涅槃，離生死沒有涅槃可證，所以也‘即于涅槃’法，‘非’有另一法可‘得’。既見到生死的寂靜，證得涅槃與衆生不同，所以也‘非不得’。菩薩的無住涅槃如此，所以能不舍生死，不著涅槃，盡未來際度衆生。<#>


meanings:
Hiệu của Thiền tăng Sư Phạm đời Tống. X. Sư Phạm.


vietnamese:
vô chuẩn sư phạm thiền sư ngữ lục <pqđtđ>


vietnamese:
vô chuẩn sư phạm thiền sư ngữ lục <tttđ>

meanings:
Còn gọi: Phật Giám Thiền sư ngữ lục, Phật Giám lục, Vô Chuẩn Thiền sư ngữ lục. Ngữ lục, 6 quyển, do Vô Chuẩn Sư Phạm soạn vào đời Tống, 2 vị Tông Hội và Trí Chiết cùng biên tập, được ấn hành vào niên hiệu Thuần Hựu thứ 11 (1251), và sau đó được xếp vào Tục Tạng kinh tập 121, trang 853. Quyển 1, 2: Thu thập ngữ lục trong 5 hội của Sư Phạm tại các chùa: Thanh Lương, Phổ Tế, Tư Thánh. Quyển 3-6: Tiểu tham, Pháp ngữ, Phổ thuyết, Niêm cổ, Kệ tụng, Tự tán, Tiểu Phật sự, Tế Phật Giám Thiền sư văn, Nhập nội dẫn đối thăng toà ngữ lục (Tấu đối lục), Hành trạng v.v…


meanings:
Không bận đến tương lai. Duy Tắc ngữ lục q. 1 ghi: »做 箇 無 轉 智、 無 出 濶 漢、 喫 粥 喫 飯 過、 聽 風 聽 雨 眠。– Làm một con người không nghĩ ngợi, không bận đến tương lai, ăn cơm cháo qua ngày, đêm nằm nghe mưa nghe gió«.


vietnamese:
vô phân biệt ảnh tượng sở duyên tác ý <pttđ>


vietnamese:
vô phân biệt ảnh tượng sở duyên cảnh sự <pttđ>


vietnamese:
vô phân biệt huệ chi vô phân biệt tướng <pttđ>


meanings:
（梵 nir-vikalpa-jñāna，藏 rnam-parmi-rtog-p aḥi ye-śes）謂離主觀、客觀相，平等地運作的智慧。也是超越概念式思維的真實觀智。用佛教術語來說，這是指離能取、所取之相，而轉爲平等性之智。如陳譯《攝大乘論釋》卷十一雲（大正31·235b）︰‘無分別智，緣一切有爲無爲等諸法真如，通爲一境，此智與境無複分別。’<#>唐譯《攝大乘論釋》卷六雲（大正31·351c）︰<#>‘爾時菩薩平等平等、所緣能緣無分別智已得生起者，所緣謂真如，能緣謂真智。此二平等譬如虛空。即是不住所取能取二種性義，由不分別所取能取，是故說名無分別智。’<#>此謂菩薩于初地入見道時，緣一切法之真如，斷離所取與能取之分別，境智冥合，平等而無分別，此時之智即爲無分別智。<#>此智可分爲三種，即加行、根本、後得。其中，爲道之因之尋思慧，稱爲加行無分別智或加行智；爲道之體之正證慧，稱爲根本無分別智、出世無分別智或根本智；爲道果之出觀起用慧，稱爲後得無分別智或後得智。<#>唐譯《攝大乘論釋》卷八提及此智的自性，謂（大正31·363c）︰<#>‘此中，無分別智離五種相以爲自性，(一)離無作意故，(二)離過有尋有伺地故，(三)離想受滅寂靜故，(四)離色自性故，(五)離于真義異計度故。離此五相，應知是名無分別智。’<#>無分別智以修慧爲體，菩薩于十地之位數數修習，第八地以後即任運相續。陳譯《攝大乘論釋》卷十二雲，無分別與菩薩無異，無分別智之自性即是菩薩之自性，菩薩以無分別智爲體。<#>◎附一︰印順《辨法法性論講記》（摘錄）<#>無分別智，主要是證悟法性的證智，但依經立論，有三種無分別智︰(1)加行無分別智；(2)根本無分別智；(3)後得無分別智。什麽是加行無分別智？這是在沒有證悟，得根本無分別智以前，修唯識觀行。如有得加行、無得加行、有得無得加行、無得有得加行，其中所取相不可得、能取相不可得、真如相不可得，那種觀察慧，是無分別的觀察，名無分別觀。沒有得到證悟的無分別智，但依無分別的觀慧爲加行，能引起這真正的無分別智，所以這種智慧，名爲加行無分別智。衆生一向是虛妄分別，處處分別，所以流轉生死。要離分別，却不可能一下無分別，佛法的方便善巧，就是用分別來破除分別。無分別觀察，觀察能取、所取，能詮、所詮不可得，這種觀察慧，也是一種分別，但不是隨順世俗的分別，雖還是分別，而是隨順勝義，向于勝義的分別，有破壞分別，破壞種種妄識的功能。所以修唯識無分別觀，無分別觀也是分別抉擇；依無分別的分別，漸次深入，達到虛妄分別的徹底除遣，證入無分別法性，以分別觀智，遣除虛妄分別，譬喻很多，例如以小橛出大橛。如竹管裏本來是空的，但有木橛塞在裏面，有什麽辦法恢復竹管的中空呢？可以另取一根小木橛，對準大的木橛，用力推擊它，等到大木橛出來了，小木橛也跟著出來了，恢復了竹管中空的本相。分別抉擇的無分別觀慧，是分別而遣除分別，所以名爲加行無分別智。（中略）<#>經上這樣說︰(一)‘由現一切法，見如虛空故’。這，可以解說根本無分別智，而主要是後得無分別智。現前的一切法，見一切法猶如虛空。雲氣不是虛空，光明不是虛空，日、月和星都不是虛空，蔚藍色也不是虛空，只可說虛空是畢竟清淨無著無礙，無二無別。唯識學以虛空譬喻圓成實性，所以這可能是根本無分別智，但這是依現起的一切法，見如虛空，不是一切不現，所以是後得智的帶相觀空。(二)‘及一切諸行，見如幻等故’，這是後得無分別智的達有。諸行的行，是遷流造作的意義。遷流所以是有生有滅的，變化不息的世間一切法，那一樣不是行？後得智見一切諸行都是如幻的；如幻法雖非實有，却確有如幻相現起，所以後得無分別智，見一切法如幻，雖見一切法，與凡夫、二乘所見到的不同。<#>中國天臺宗、華嚴宗，稱爲圓教。在最初證悟時，以爲就能證悟事理無礙，事事無礙，即空即假即中。如說菩薩先以根本智通達空性，次以後得智通達一切有如幻，就認爲不圓滿，不究竟。可是印度的大乘，無論是龍樹菩薩的中觀，彌勒、無著、世親菩薩的唯識，都與中國的圓教不同。當然，究竟成佛時，是空有一如，理事無礙，法法更互涉入，但菩薩修行悟入，是有次第的。先要證悟一切法不現前，通達空性。然後起如幻智，通達一切有。起初是彼此出沒，有前後的，久久才能二諦圓融無礙。唯識宗對于無分別智，分別爲根本智，後得智，就表示先後的意義。《密嚴經》說︰‘非不見真如，而能了諸行，皆如幻事等，雖有而非真。’這可見沒有通過真如的證悟，是不能通達諸行如幻的。龍樹菩薩也說︰‘般若將入畢竟空，絕諸戲論；方便將出畢竟空，嚴土化生。’般若就是根本無分別智，使我們證入畢竟空，那時是沒有一切戲論相的。從般若起方便，就是後得無分別智。起方便智，才能達有──莊嚴淨土，利益衆生，起種種如幻如化的事業。所以印度大乘經論，對于修行證悟的歷程，都是先證得一切法性；再起後得無分別智，了一切法如幻如化。<#>無分別智的性相有三種︰(1)是住法性，(2)是無現，是依根本無分別智說的，(3)依經說，明後得無分別智，觀一切相如虛空，了一切是幻有。從這樣的智相，顯出無分別智的自性。<#>◎附二︰印順《攝大乘論講記》第七章第三節（摘錄）<#>《攝大乘論》︰‘此中無分別智，離五種相以爲自性︰(一)離無作意故，(二)離過有尋有伺地故，(三)離想受滅寂靜故，(四)離色自性故，(五)離于真義異計度故。離此五相，應知是名無分別智。’<#>《講記》︰‘無分別智’是聖智，它的自性，非親證不能自覺的，所以從正面去說明非常困難，最好用烘雲托月法，從反面──遮遣的方法去顯示。這就是說︰要‘離五種相’，才是無分別智的‘自性’。<#>(1)‘離無作意’︰作意即思惟，無分別智要遠離思惟的。但也有離作意而不是無分別智的，如酒醉、悶絕、熟睡等，所以必須要離開這樣的無作意，才是真正的無分別智。<#>(2)‘離過有尋有伺地’︰無分別智是超尋伺境的，然無尋伺──如二禪以上的無尋無伺地，仍不是無分別智，所以還要離去這樣的無尋伺，才是真實無分別智。<#>(3)‘離想受滅寂靜’︰無分別智是無受想心行的，但受想心行俱滅的滅盡定，雖是聖者所得的，還不是無分別智，所以還要離去這樣的想受滅的寂靜，才是般若無分別智。<#>(4)‘離色自性’︰無分別智離去妄心的有分別性，但智的無分別與色性的無分別不同，不然，得此無分別智的聖者，不將要與木石一樣塊然無知了嗎？所以無分別智是要離去色自性的。<#>(5)‘離于真義異計度’︰離前四相直取真義的如相，但如果計度擬議這真如，或心上有不分別的空相現前，這既然含有種種計度的成分，自然不是無分別智。無分別智是要離去于真義計度的。<#>總之，它是無分別的，但决不是世間無作意等的五種無分別。離了這五相，才是真實的無分別智<#>［參考資料］　陳譯《攝大乘論釋》卷八、卷九；《大乘莊嚴經論》卷三；《大乘阿毗達磨雜集論》卷十四；《成唯識論》卷九、卷十。<#>


vietnamese:
vô phân biệt trí sở hữu thậm thâm <pttđ>


vietnamese:
vô phân biệt trí năng thành lợi ích an lạc sự <pttđ>


vietnamese:
vô phân biệt trí hiện hữu tướng vô <pttđ>


vietnamese:
vô phân biệt trí li ngũ chủng tướng <pttđ>


meanings:
Công đức siêu việt nhân quả báo ứng. Đây là sự vận dụng thực tiễn của người ngộ thiền. Tiết Động Sơn Hoà thượng trong TĐT q. 6 ghi: »問： 一 切 處 不 乖 時 如 何？ 師 曰： 此 猶 是 功 勳 邊 事。 有 無 功 之 功、 子 何 不 問？ – Hỏi: Khi tất cả chỗ chẳng chống trái thì thế nào? Sư đáp: Đây cũng còn là việc tích luỹ công đức dẫn đến việc hưởng phúc báu về sau. Có công đức siêu việt nhân quả báo ứng sao ngươi chẳng hỏi?«.


meanings:
（梵 an-ābhoga，藏 lhun kgis-grub-pa）任運自然、不刻意造作、不加上意志的决定，謂之‘無功用’。略稱無功。爲‘有功用’之對稱。陳譯《攝大乘論釋》卷十四雲（大正31·262a）︰‘作意名功用，緣三世起，謂我已作、正作、當作，離如此作意名無功用。’又雲（大正31·262c）︰‘由修因及本願成熟，所作佛事皆自然成，無惓無難故言無功用。’皆將離作意而自然得成佛事稱爲無功用。<#>《佛性論》卷四舉出八地無功用之說，謂八地以前之菩薩，于真如之境未得自在；但八地以上之菩薩則完全無漏、任運續起，故名爲‘無功用道’。<#>［參考資料］　《大乘莊嚴經論》卷三；陳譯《攝大乘論釋》卷十；《六門教授習定論》。<#>


vietnamese:
vô công dụng nghiệp do thập nhân thành <pttđ>


vietnamese:
vô gia hạnh vô công dụng vô tướng trụ <cm>

meanings:
bodhisattva's markless stage of no preparatory practices and no efficacy


vietnamese:
vô gia hạnh vô công dụng vô tướng trụ <pttđ>


vietnamese:
vô động tôn nhất tự xuất sinh bát đại đồng tử bí mật pháp phẩm <đpb>


vietnamese:
vô động tôn an trấn gia quốc đẳng pháp <đpb>


meanings:
Hiệu của Thiền tăng Phương Trạch, sống vào đời Minh. X. Phương Trạch.


vietnamese:
vô thủ ngũ uẩn phi hữu vi phi vô vi <pttđ>


meanings:
Không thể diễn đạt bằng lời nói. Có miệng mà không nói được, không khai thị bằng ngôn ngữ được, đó mới là chân thuyết.


vietnamese:
vô khả duyên thức hiện khả đắc trí <pttđ>


meanings:
（梵 ananvaya、ananugata，藏 ma-sbyar-ba）因明學用語。因明三十三過的同喻五過之一。在因明同喻五過中，能立法不成、所立法不成與俱不成過等三過，都是關于喻依的過失，而無合與倒合是關于喻體的過失。<#>按新因明的規定，喻體須將事物間的因果關係表述出來，即將因法與宗法結合起來，組成具有普遍性質的命題，從而證知個別性的事物都具有一類事物的共同性質。新因明的這一規定是總結了古因明的失誤而來的。因爲古因明五支作法的喻、合、結三支只是由一具體事物（如瓶），所具有的某種性質去推知另一具體事物（如聲）也具有某種性質。如古因明雲︰<#>  聲是無常　　（宗）<#>  所作性故　　（因）<#>  猶如瓶等，于瓶見是所作與無常　　（喻）<#>  聲亦如是，是所作性　　（合）<#>  故聲無常　　（結）<#>古因明的這種論式無法概括出‘諸所作者定是無常’的因果性來，故新因明將這種失誤稱爲無合。《因明入正理論》雲（大正32·12b）︰‘無合者，謂于是處無有配合，但于瓶等雙現能立、所立二法，如言于瓶見所作性及無常性。’陳那對無合的批評更爲具體，其《集量論》雲︰‘若直以瓶爲同法喻，以瓶體是無常故類聲亦是無常者，亦應瓶是四塵可見燒，聲亦四塵可燒見。若如我釋，諸所作者皆是無常以爲喻體，瓶等非喻，但是所依，即無此過。’<#>總之，無合是古因明五支作法的一種失誤，因爲它僅只指出個別事物的相類，而沒有概括出事物間的因果聯繫，因此爲新因明所不許。（沈劍英）<#>［參考資料］　《因明大疏》；石村《因明述要》。<#>


meanings:
(722-793) Thiền tăng đời Đường, họ Cao, người Bột Hải (Phía Tây Lợi Tân, Sơn Đông), di cư sang Lạc Dương Trung Quốc. Năm 28 tuổi sư xuất gia nơi chùa Đồng Đức, ban đầu học Luật tạng sang theo học với Hà Trạch Thần Hội nối pháp, đổi tên là Vô Danh, du phương các nơi. Đường Đức Tông muốn sa thải tăng ni, chỉ giữ lại những bậc cao tăng, Sư dâng tấu can gián, vua liền bãi bỏ. Niên hiệu Trinh Nguyên thứ 6 (790) đi du ngoạn núi Ngũ Đài, năm thứ 9 sư thị tịch nơi chùa Phật Quang. Tác phẩm: Di Đà Kinh Sớ.


meanings:
① Không có chỗ để nắm bắt bởi vì thiền pháp của Tổ sư (Tự tính) vượt thoát mọi phân biệt tình tưởng. Mật Am ngữ lục ghi: »今 夜 如 此 提 持。 全 無 巴 鼻。 全 無 滋 味。 如 蚊 子 上 鐵 牛 相 似。 直 是 無 下 嘴 處。 – Đêm nay đưa ra như thế, hoàn toàn không có chỗ nắm lấy, hoàn toàn không có mùi vị, như con muỗi đáp trên con trâu sắt, thì đâu có chỗ nào để cắm mỏ«. ② Chỉ cho thiền pháp của Tổ sư. Lục Tổ Đại Sư Pháp Bảo Đàn Kinh tự của Đức Dị ghi: »大 師 始 於 氾 羊 終 至 曹 溪、 說 法 三 十 七 年… 惟 南 嶽、 青 原 執 持 最 久、 盡 得 無 巴 鼻、 故 出 馬 祖、 石 頭、 機 智 圓 明、 玄 風 大 震。 – Đại sư gốc gác ở Phạm Dương, cuối đời mất ở Tào Khê, nói pháp 37 năm… Chỉ có Nam Nhạc và Thanh Nguyên là hầu hạ Ngài lâu nhất, nhận được rốt ráo thiền pháp của Tổ sư nên mới sản xuất ra Mã Tổ, Thạch Đầu, cơ trí đầy đủ khiến cho Thiền tông hưng thạnh«.


meanings:
5089 請參閱 四論玄義梵語 ajīva。為印度耆那教之根本學說。即指命（靈魂）以外之一切總稱，與「命」並為構成字宙之二大要素。「無命」之中，包括四大類，即：(一)物質（梵 pudgala）。(二)法（梵 dharma），為運動之原理。(三)非法（梵 adharma），即靜止之原理。(四)虛空（梵 ākāśa），即萬有存在之場所。（參閱「命」3126）


meanings:
Không có một khuôn phép nhất định. Minh Giác ngữ lục q. 1 ghi: »况 僧 家 也 無 固 無 必。 住 則 孤 鶴 冷 翹 松 頂。 去 則 片 雲 忽 過 人 間。 – Huống là nhà thiền không có một khuôn phép nhất định: ở thì giống con hạc lẻ loi sống trên ngọn tùng. Đi thì như phiến mây trôi qua thế gian«.


meanings:
5099<一>梵語 vigata-mala。垢（梵 mala），為煩惱（梵 kleśa）之異稱，指污穢心之垢物；無垢，指離煩惱之清淨。又作無漏。煩惱有多種，如貪、瞋、癡之三垢，惱、害、恨、諂、誑、憍之六垢等，為妨礙實現覺悟之一切精神作用。〔六十華嚴經卷五十七、八十華嚴經卷七十六、有部律破僧事卷六〕（參閱「清淨」4667）　<二>梵語 nirmala。即無垢者。為「如來」之同義語。　<三>釋尊時代之印度婆羅門僧。兄弟五人，排行第二，曾與兄弟四人等入山學道，獲得五神通。其最小之弟名為弗那，以耕種為業，見佛陀乞食，即施以白淨飯滿鉢；一日，弗那至田中，見所生苗稼均變成數尺高之金禾，收割已盡，還生如初，國王聞之，亦前往割禾，然亦不得盡。此後聞言而往取者，均不能割盡。無垢等四人得知，遂欲以歡喜團供養佛陀，願求生天。於是各持歡喜團，往詣佛所，大兄取一團置於鉢中，佛告以「諸行無常」；無垢復以團置於鉢中，佛謂「是生滅法」；第三亦如法置於鉢中，佛告以「生滅滅已」；第四亦置團於鉢，佛謂「寂滅為樂」；兄弟四人遂各參此偈，得阿那含，後皆趨佛所，出家為僧，得阿羅漢道。〔雜寶藏經卷四〕


meanings:
5127請參閱 妙法蓮華三昧祕密三摩耶經請參閱 四分僧戒本 或 曇無德戒本 [1]請參閱 汾陽無德禪師語錄塵者，色、聲、香、味、觸、法等六塵；即三界諸法。法界，為真理之異名，理體清淨，一切三界諸法唯由理緣起，理外無塵境，故稱無塵法界。觀經玄義分（大三七‧二四六上）：「無塵法界，凡聖齊圓。」


vietnamese:
vô tăng thượng mạn xuất li an trụ tâm <pttđ>


vietnamese:
vô diệu hạnh ác hạnh cập bỉ nhị nghiệp quả dị thục <pttđ>


meanings:
Vũ trụ vạn vật đều chẳng thể tìm tòi sự bắt đầu, vì thời gian vốn chẳng trước sau, nói trước chẳng có thuỷ, nói sau chẳng có chung, đây cũng là cái nghĩa các pháp vô sinh. Theo: Danh Từ Thiền Học Chú Giải của HT Duy Lực.


vietnamese:
vô thuỷ thời lai giới nhất thiết pháp đẳng y <pttđ>


meanings:
Trước khi một niệm chưa sinh khởi gọi là vô thuỷ vô minh. Đây là nguồn gốc của ý thức, Thiền tông gọi là thoại đầu, cũng gọi là đầu sào trăm thước. Khi ấy trong tâm thanh thanh tịnh tịnh chưa có ý thức phân biệt, khi bị ngoại cảnh kích thích nổi lên một niệm thì trở thành nhất niệm vô minh. Theo: Danh Từ Thiền Học Chú Giải của HT Duy Lực.


vietnamese:
vô thuỷ sinh tử luân chuyển bất tức <pttđ>


meanings:
① Sáo không lỗ. Thiền tông mượn từ này để chỉ cho việc thuyết pháp không lệ thuộc vào ngôn ngữ, xa lìa mọi tình thức. Tham Huyền Ca trong Gia Thái Phổ Đăng lục (Vạn Tục 137, 216 hạ) ghi: »一 喝 唯 言 三 日 聾、 誰 憐 大 辯 翻 成 訥﹖ 無 孔 笛、 最 難 吹、 角 徵 宮 商 和 不 齊。 – Nhất hát duy ngôn tam nhật lung, thùy lân đại biện phiên thành nột? Vô khổng địch, tối nan xuy, giốc chuỷ cung thương hoà bất tề. – Một tiếng hét thôi, điếc ba ngày. Thương ai lưu loát trở thành ngây. Sáo không lỗ, quá khó thổi, giốc, chuỷ, cung, thương hoà chẳng nổi«. Theo: PQĐTĐ của nhóm Từ Di. ② Gọi đủ: Thiếu Lâm Vô Khổng Địch. Tác phẩm, 6 quyển, do Động Dương Anh Triều (1428-1504), là vị tăng thuộc Tông Lâm Tế Nhật Bản soạn, được xếp vào Đại Chính Tạng tập 81, trang 347.


meanings:
Chùy sắt không lỗ. Vốn là một thứ binh khí bằng sắt có một đầu tròn và to, nhưng lại không có cán. Thiền tông dùng từ này để chỉ cho người tham học đần độn, khiến cho bậc Thầy phải khó khăn khi khải phát, dẫn dắt họ. Đôi khi còn dùng từ này để chỉ cho sự câu nệ vào ngôn ngữ mà bỏ mất cơ duyên khai ngộ. Tắc 14, Bích Nham Lục (Đại 48, 154 hạ) ghi: »對 一 說、 太 孤 絕、 無 孔 鐵 鎚 重 下 楔。 – Đối nhất thuyết, thái cô tuyệt, vô khổng thiết chùy trùng hạ tiết. – Lời nói đúng, rất tuyệt vời, chùy sắt không lỗ còn tra cán«. Theo: PQĐTĐ của nhóm Từ Di.


meanings:
① Thiền tăng đời Đường. Sư thờ Thiền sư Đan Hà Thiên Nhiên làm thầy, đốn ngộ huyền chỉ, thông triệt tâm nguyên. Về sau, sư ở chùa Thuý Vi, núi Chung Nam. ② Biệt hiệu của Thiền tăng Tổ Nguyên, sống vào đời Tống. X. Tổ Nguyên.


vietnamese:
vô học huệ uẩn dữ giải thoát trí hiện uẩn sai biệt <pttđ>


vietnamese:
vô học hiện trí huệ tạp bất tạp tướng <pttđ>


vietnamese:
vô học tuy thoái hiện pháp lạc trụ bất thoái giải thoát <pttđ>


meanings:
（Ris med）十九世紀後半葉，興起于西藏的教義研究運動。又譯利梅運動。所謂無宗派（又稱無偏見、利梅），如依字面上的意義，‘Ris med’指排斥宗派方面的偏見，而標榜各宗兼學；但是此一運動，同時也在對抗當時掌握支配權的格魯派。而思想上的動機則是根據寧瑪派的如來藏思想，以圖復興非格魯派的教理。此運動的代表者有寧瑪派的蔣揚欽哲旺波（Jamy-ang Khyentse Wongpo；1820～1892）、彌巴姆揚楚（Mi pham rgya mtsho；1846～1912），噶瑪派的蔣貢康楚（一譯姜貢康著，Koṅ sp rul Yon tan rgya mtsho blo grosmthaḥ yas；1813～1899）等人。<#>◎附︰姜貢康著著·鄭振煌譯《了義炬》〈緒論〉<#>姜貢康著和西康的（Khampa）學者蔣揚欽哲旺波（Jamyang Khyentse Wongpo；1820～1892）合作，共同發起‘不偏見’或稱‘利梅’（Rimay或Ris-med）運動，這種運動的先驅可以追溯到第十四世紀。這個宗教和文化的復興運動，其出現有一部份應歸因于幾世紀以來，西藏閉鎖式教派影響力的日漸衰微。其信徒幷不放弃在自己本來的教派或修學重點，而是認爲所有教派的喇嘛和教義都同樣有價值，因此也就隨意研究不同的教理，從事不同的修行。不偏見運動吸引了很多的著名學者，他們的著作都具權威性，至今仍爲許多西藏上師，尤其是寧瑪和噶舉兩派的上師所使用。<#>關于‘利梅運動’的真正精神，姜貢康著仁波切尊者曾有明確指示，以糾正一般人對利梅運動的誤解，而混雜各宗派的法本儀軌。美其名爲‘利梅’不分宗派的修行者，結果不僅自己一生修行不能成就，也誤解了利梅運動的精神。正如本文作者所說︰‘信徒幷不放弃自己的本來教派或修學重點，而只是認爲各教派的教義在本質上皆有相同的價值。’因此，對各宗派皆應尊重，皆可參學。但修行道路必須依照一個傳承的系統，才不會紊亂，等到我們能够修到明白悟證佛法本質的那一天，自然就會明白各宗派在佛法的本質上是完全相同，各宗派所不同者只是重點和善巧方便的道路不同而已。正如古人說︰歸元無二路，方便有多門。如果誤認爲利梅運動是可以隨便改變自己所修行的道路，今天走這條路，隔幾天又走另一條路，這樣東跑西跳，結果一定有迷失的危險，姜貢仁波切尊者是利梅運動創始人之一，相信他的忠告一定是權威性的正確。<#>


meanings:
not decided, not determined, indeterminate


vietnamese:
vô thiếu sở hữu vô sở hữu xứ tưởng <pttđ>


meanings:
lack of distinction; lack of discrimination


meanings:
Chỉ Phật trí, tức trí huệ tự phát do tu hành chứ không do học hiểu. Đàn Kinh, bản Tông Bảo ghi: »神 秀 曰： 六 祖 得 無 師 智、 徹 悟 最 上 乘 法、 吾 不 及 矣。 – Thần Tú nói: Lục Tổ đắc Vô sư trí, triệt ngộ pháp tối thượng thừa, ta chẳng bằng được«.


meanings:
（梵 anitya、anityatā，巴 anicca，藏 mi-rtag-pa）‘常住’之相反詞。音譯阿你怛也。謂世間一切有爲法皆生滅遷流而不常住。如《雜阿含經》卷十雲（大正2·66c）︰‘色無常，受想行識無常，一切行無常。’《大般涅槃經》卷十四〈聖行品〉雲（大正12·450a）︰‘諸行無常，是生滅法。’蓋一切有爲法皆由因緣而生，合生、住、異、滅四相，刹那生滅，本無今有，今有後無，故總稱無常。<#>《大智度論》卷四十三謂無常有念念無常、相續無常二種︰<#>(1)念念無常︰指念念刹那具生、住、異、滅四相，變化不斷。<#>(2)相續無常︰指一切有爲法在一期相續上，有生、住、異、滅四相之生滅遷流。<#>《辯中邊論》卷中則約遍計所執、依他起、圓成實三性，將無常分爲無性無常、生滅無常、垢淨無常三種︰<#>(1)無性無常︰又稱無物無常。謂遍計所執性，其體性常無，故稱無性。<#>(2)生滅無常︰又稱起盡無常。謂依他起之諸法，皆因緣所生，亦隨因緣滅盡，故稱生滅。<#>(3)垢淨無常︰又稱有垢無垢無常。謂圓成實之法亦轉變無常，實無垢淨。若在生死位中，則稱有垢，若斷生死，則稱無垢，故總稱垢淨（有垢無垢）。<#>此外，《順中論》卷下立念念壞滅、和合離散，畢竟如是等三無常。《大乘義章》卷二及卷十八亦舉出分段、念、自性不成等三無常，二者名稱雖異，而義旨大同。《顯揚聖教論》卷十四〈成無常品〉則舉出六種無常及八種無常，文雲（大正31·548a）︰<#>‘六種無常者︰(一)無性無常，(二)失壞無常，(三)轉異無常，(四)別離無常，(五)得無常，(六)當有無常。八種無常者︰(一)刹那門，(二)相續門，(三)病門，(四)老門，(五)死門，(六)心門，(七)器門，(八)受用門。’<#>此外，《金七十論》卷上揭出暫住、念念二無常，乃數論外道所立。《入楞伽經》卷七〈無常品〉亦舉出一切外道所說的八種無常。<#>關于無常之相狀，諸經論多以譬喻說明，如《金剛般若經》以夢、幻、泡、影、露、電等六喻說明一切有爲法。《大藏法數》卷四十六依《宗鏡錄》列舉八喻，謂東逝長波、西垂殘照、擊石火星、驟隙迅駒、風裏微燈、草頭朝露、臨崖朽樹、爍目電光。《阿毗達磨雜集論》卷六亦謂無常之相，略有十二種。即非有相、壞滅相、變異相、別離相、現前相、法爾相、刹那相、相續相、病等相、種種心行轉相、資産興衰相、器世成壞相等。<#>又，觀世相之無常，稱爲無常觀或非常觀。說明無常之旨趣的偈頌，稱爲無常偈。安置病僧之堂院，稱爲無常院、無常堂，或延壽堂。臨終之際所敲的磬，稱無常磬。<#>◎附一︰印順《佛法概論》第十二章第二節（摘錄）<#>無常、無我、寂滅，從緣起法相說，是可以差別的。竪觀諸法的延續性，念念生滅的變異，稱爲無常。橫觀諸法的相互依存，彼此相關而沒有自體，稱爲無我。從無常、無我的觀察，離一切戲論，深徹法性寂滅，無累自在，稱爲涅槃。《雜含》卷十第二七０經說︰‘無常想者，能建立無我想。聖弟子住無我想，心離我慢，順得涅槃。’這是依三法印而漸入涅槃的明證。然而真得無我智的，真能體證涅槃的，從無我智證空寂中，必然通達到三法印不外乎同一法性的內容。由于本性空，所以隨緣生滅而現爲無常相。如實有不空，那生的即不能滅，滅的即不能生，沒有變異可說，即不成其爲無常了。所以延續的生滅無常相，如從法性說，無常即無有常性，即事相所以有變異可能的理則。彼此相依相成，一切是衆緣和合的假有，沒有自存體。所以從法性說，無我即無有我性，無我性，所以現象是這樣的相互依存。這樣，相續的、和合的有情生死，如得無我智，即解脫而證得涅槃。涅槃的不生不滅，從事相上說，依‘此無故彼無，此滅故彼滅’的消散過程而成立。約法性說，這即是諸法本性，本來如此，一一法本自涅槃。涅槃無生性，所以能實現涅槃寂滅。無常性、無我性、無生性，即是同一空性。會得佛法宗旨，三法印即三解脫門，觸處能直入佛陀的正覺。由于三法印即同一空性的義相，所以真理幷無二致。否則，執無我，執無常，墮于斷滅中，這那裏可稱爲法印呢！<#>佛爲一般根性，大抵從無常、無我次第引入涅槃。但爲利根如迦旃延等，即直示中道，不落兩邊。聲聞弟子多依一般的次第門，所以在聲聞乘中，多說三法印。大乘本是少數利根者，在悟得無生法忍，即一般聲聞弟子以爲究竟了的境界，不以爲究竟，還要悲願利他。從這無生的深悟出發，所以徹見三法印的一貫性，惟是同一空性的義相，這才弘揚真空，說一切皆空是究竟了義。拘滯名相的傳統學者，信受三法印而不信一法印；久之，大乘者也數典忘祖，自以爲一法印而輕視三法印了。惟有龍樹的中觀學，能貫徹三印與一印。如《智論》卷二十二說︰‘有爲法無常，念念生滅故，皆屬因緣，無有自在，無有自在故無我；無常、無我、無相，故心不著，無相不著故即是寂滅涅槃。’又說︰‘觀色念念無常，即知爲空。（中略）空即是無生無滅。無生無滅及生滅，其實是一，說有廣略。’這真是直探佛法肝心的名論！<#>◎附二︰和哲郎〈無常苦的意義〉（摘錄自《原始佛教的實踐哲學》第一章）<#>（前略）下列經常出現在經典中的反覆章句，我們視之爲研究資料中之最古層︰‘色（受想行識）無常，無常即苦，苦即非我，非我者亦非我所。’然而，即使這種章句屬于最古層，却不能說是唯一的原形。同樣是屬于最古層，在前例的前後出現的，却以‘色等是無常’、‘色等是苦’、‘色等非我’等命題，作爲各個獨立經典的主題；在無常、苦、非我等三種概念之間，彼此沒有關連。因此，如果我們認爲强調三者同一與强調三者各自獨立的，都是在最古層的話，則我們不得不承認其中已有論理的發展。亦即最初是三者的根本概念被掌握，其次，三者的同一點被注意的當時，無我的概念被用來作爲考慮三者關係的根據。如此看來的話，失去其最初的簡單形態，逐漸有注釋性質傾向的經典，其經由病苦而開始論證無我的過程是可以瞭解的。在前述的部分，無論是强調三者同一或獨立，它們都是直觀的，不是被論證出的，亦即它們是在顯示‘真實觀’的內容。但現在的無我是被如下的論證︰若色是我，則我們可以自由地使色不生病苦；因此，也就沒有希望如此，不希望如此的必要。但，實際上，色中有病苦，對其他狀態的希求是最切身的事實。因此，色是無我，受想行識亦複如是。這是說︰‘色等五蘊是無常，若無常即是苦，此是變異法，因此不能說是我、異我、相在。’──這個論證使用無常、苦作爲無我的一個根據，尤其是以色無常，亦即以色是變異法爲其最根本根據。因此，我們知道無我是其中心概念，而在給與根據的關係上，無常這個概念最受重視。<#>色等五蘊是無常，是變異法，這意味著什麽？（中略）在此先將五蘊解爲我們所能經驗到的一切。其中，包含所有的‘我及世間’。我們已見到‘我及世間是無常’的主張被斷然駁斥。但爲什麽在此又以一切是無常爲根本命題？它的回答極爲簡單。前述的無常（asassata）不外是非常恒的，在時間上是有局限的。現在所說的無常（anicca），不是不變的，而是變易的，亦即在時間上是存在的。所謂一切無常，是說在時間上不存在的事物其實是不存在。所有的存在是推移的、流轉的，亦即是變異法。如是，經由賦予一切‘時間上存在’的特徵，而從日常生活上的實際經驗中，排除超時間性的一切事物。<#>但决不是將此存在的領域，當作自然科學的對象界。推移的、轉變的與苦同一意義。美、愛、享樂無論被如何的加以體驗，它們都是會化成醜、憎、痛苦。時間性的存在的花，在任何場合，它都不是自然科學的對象，它經常是與價值有關的，它美麗的姿態不久就會消失；因此，‘美麗的姿態不久之後會消失’的這種時間性的存在被當作苦。在五蘊是變異法的命題內，含有這種與價值有關的變異（可解爲與苦同義的變異）的意義。<#>這就是無常、苦的意義。但‘一切無常’這個命題的意義，是否真的是述說無常？如果它的意義也是時間性的存在，則由于推移與轉變，它就不能作爲佛說的法而適應所有的時代。經典幷不是將‘法’視爲如此。佛陀幷不是在世間無常這種‘法’的領域外過世，‘法’其本身具有超時間的普遍性這確實是經典所顯示的。因此，我們必須承認相應于存在的領域，‘法’的領域也被確立。當我們說五蘊是‘變異法’時，變異的不是法本身，而是時間性的存在。變異法是‘變易存在’的‘不變之法’。如果如此認定的話，則經典中法之用例，就不會如以往的解釋那麽混亂。<#>◎附三︰《阿毗達磨雜集論》卷六（摘錄）<#>何故經說若無常者即是苦耶？由三分無常爲緣，苦相可了知故。謂生分無常，滅分無常，俱分無常。生分無常爲緣故，苦苦性可了知。生分無常者︰謂本無今有，苦品諸行，體是逼迫。由此無常爲緣，苦苦性可了知。滅分無常爲緣，壞苦性可了知。滅分無常者︰謂已有還無，樂品諸行，不可愛樂。由此無常爲緣，壞苦性可了知。俱分無常爲緣，行苦性可了知。俱分無常者︰謂粗重諸行，相續流轉，若生若滅，俱不可樂。由此俱分無常爲緣，行苦性可了知。即依此義，薄伽梵說︰諸行無常，諸行變壞。又依此義，言諸所有受，我說皆苦。當知此中，于不苦不樂受，及樂受，密意故說。苦苦受苦性，世間共了，故不復密意說。又于生滅二法所隨諸行中，有生等八性苦可了知，故佛說言︰若無常者即是苦。又于無常諸行中，有生等苦可了者；如來依此，密意說言︰由無常故苦。非一切行，若不爾，聖道無常故，亦應是苦。<#>［參考資料］　《長阿含經》卷四；《法句經》卷上；《大品般若經》卷七；《維摩經》卷上；《大毗婆沙論》卷三十八、卷三十九；《十二門論》；《瑜伽師地論》卷十八、卷三十四；《成唯識論》卷八。<#>


meanings:
5109梵語 anitya，或 anityatā，巴利語 anicca。音譯阿儞怛也。為「常住」之對稱。即謂一切有為法生滅遷流而不常住。一切有為法皆由因緣而生，依生、住、異、滅四相，於剎那間生滅，而為本無今有、今有後無，故總稱無常。據大智度論卷四十三舉出二種無常，即：(一)念念無常，指一切有為法之剎那生滅。(二)相續無常，指相續之法壞滅，如人壽命盡時則死滅。另據辯中邊論卷中所舉，就遍、依、圓三性而有無性無常、生滅無常、垢淨無常之別。即：(一)遍計所執性，其體全無，稱無性無常、無物無常。(二)依他起性，依他緣生之諸法有生滅起盡，稱生滅無常、起盡無常。(三)圓成實性，其位乃由垢轉變成淨，故稱垢盡無常、有垢無垢無常。上述之說，不僅以緣生有為之諸法為無常，且認為圓成實性之法亦含有轉變無常之義。又據顯揚聖教論卷十四成無常品，舉出無性無常、失壞無常、轉異無常、別離無常、得無常、當有無常等六種；另舉出剎那門、相續門、病門、老門、死門、心門、器門、受用門等八種無常。又大乘阿毘達磨雜集論卷六則明示十二種無常之相，即：非有相、壞滅相、變異相、別離相、現前相、法爾相、剎那相、相續相、病等相、種種心行轉相、資產興衰相、器世成壞相。另入楞伽經卷七無常品中載有外道之八種無常。　此外，觀世相之無常，稱無常觀、非常觀；說明無常旨趣之偈頌，稱無常偈；安置病僧之堂院，稱無常院、無常堂、延壽堂。〔雜阿含經卷一、卷十、卷四十七、北本大般涅槃經卷十四、法句經卷上、維摩經卷上、大智度論卷十九、卷二十三、瑜伽師地論卷十八、成唯識論卷八〕（參閱「常無常」4530）


meanings:
宣說‘無常’法義之偈子。其文即‘諸行無常，是生滅法，生滅滅已，寂滅爲樂。’意謂世間萬物無一得以常住不壞，凡生者必滅，故惟有超越此生滅之境界，方能得寂靜之真樂。語出北本《涅槃經》卷十四、《撰集百緣經》卷四、《大智度論》等書。據此等經論所載，釋尊之前生──雪山童子在雪山修行時，曾聞釋提桓因所變化之羅刹口授此偈之前半。爲求得後半偈，乃自樹上投身捨命供養羅刹。<#>又據法顯譯《大般涅槃經》卷下所載，釋尊將欲入滅時亦說此偈。但依《長阿含》卷四〈游行經〉與失譯《般泥洹經》卷下載，佛欲入滅時，釋提桓因所唱之偈與此類似，其文雲（大正1·26c）︰‘陰行無有常，但爲興衰法。生者無不死，佛滅之爲樂。’又，巴利《長部》第十六經〈大般涅槃經〉中，釋提桓因所唱偈爲︰‘anicca vata sam%khārā,uppada-vaya-dhammino uppajjitva nirujjhanti tesaṃvūpasamo sukho’，意謂以生起、壞滅爲本性的諸行，實是無常。生已又滅，此等諸行，寂靜爲樂。<#>


vietnamese:
vô thường tính hiện hữu lục chủng <pttđ>


vietnamese:
vô thường vô trí hữu thất chủng nhân <pttđ>


meanings:
（梵 Anityatā-sūtra，藏 Mi-rtag-pa-ñid-kyimdo）一卷。唐·義淨譯。又稱《無常三啓經》或《三啓經》。收在《大正藏》第十七册。內容叙述老病死難免，依止佛法可益群生，常安樂。末尾附臨終之行儀及葬法等臨終方訣（高麗藏本無此方訣）。本經可能原是某經的一部分，不知何時始被分出，用作葬場讀誦的經典。據《開元釋教錄》卷九所載，大足元年（701）九月二十三日，義淨于東都大福寺譯此經。西藏有斯倫德拉菩提（Surendrabodhi）及耶協提（Ye-śes sde）譯本。敦煌本也有本經的寫本。<#>此外，《有部毗奈耶》卷二十三、《有部毗奈耶雜事》卷四及卷十八、《薩婆多部律攝》卷七、卷九及卷十二、《有部毗奈耶頌》卷中等處，皆有引用或述及本經之文句。又，《南海寄歸內法傳》卷二〈尼衣喪制〉條中，言及苾芻逝世行火葬時，令生者誦《無常經》；卷四〈贊咏之禮〉條亦言于晡後或黃昏時多誦《三啓經》。由此可知，本經于印度相當盛行。由本經可知佛教徒所行葬法的情形，故本經實爲研究古印度宗教風俗的珍貴文獻。<#>［參考資料］　《釋氏要覽》卷下〈送終部〉。<#>


vietnamese:
vô thường dữ khổ nhị cú phân biệt <pttđ>


vietnamese:
vô thường khổ cập vô thường cố khổ <pttđ>


vietnamese:
vô thường khổ tưởng hữu lục chủng sở đối trị pháp <pttđ>


vietnamese:
vô thường khổ không vô ngã các hữu tam chủng <pttđ>


vietnamese:
vô thường khổ dữ không vô ngã nhị cú phân biệt <pttđ>


meanings:
Thuỵ hiệu của Thiền tăng Thiện Chiêu đời Tống. X. Thiện Chiêu.


vietnamese:
vô tâm thuỵ miên dữ vô tâm muộn tuyệt <pttđ>


meanings:
Chỉ cho người đắc đạo trừ sạch mọi niệm tưởng hư vọng. Đoạn Tế Tâm Yếu ghi: »供 養 十 方 諸 佛、 不 如 供 養 一 個 無 心 道 人。 – Cúng dường chư Phật khắp mười phương, không bằng cúng dường một vị Vô tâm đạo nhân«. Tiết Kỳ Châu Quảng Tế Thiền sư trong NĐHN q. 13 ghi: »問： 如 何 是 無 心 道 人？ 師 曰： 丹 霞 放 火 燒。 – Hỏi: Thế nào là Vô tâm đạo nhân? Sư đáp: Đan Hà châm lửa đốt«.


meanings:
Bản niệm sẵn có, chẳng khởi một niệm nào khác. Nghĩa là nơi thế lưu bố tưởng chẳng sinh ra trước tưởng. Phẩm Định Huệ trong Kinh Pháp Bảo Đàn (Đại 48, 353 thượng) ghi: »善 知 識、 於 諸 境 上 心 不 染、 於 自 念 上 常 離 諸 境。 不 於 境 上 生 心、 曰 無 念。 – Thiện tri thức, đối với mọi cảnh tâm chẳng nhiễm, trong niệm thường tự lìa mọi cảnh, chẳng ở trên cảnh sinh tâm gọi là Vô Niệm«. Theo: Danh Từ Thiền Học Chú Giải của HT. Duy Lực.


meanings:
(term) no self-nature (nihsvabhāvatva, nihsvbhāva)


meanings:
5091<一>梵語 niḥsvabhāvatva, niḥsvabhāva, asvabhāva。與「無自性」同義。成唯識論卷九（大三一‧四七下）：「若有三性，如何世尊說一切法皆無自性?頌曰：『即依此三性，立彼三無性，故佛密意說，一切法無性。』」〔中論卷三、唯識三十論頌、轉識論〕　<二>梵語 asad-bhāva。指諸法無存在之實體。性，體之意。一切諸法因緣和合而生，緣散則滅，無有實體，故稱無性。〔因明正理門論〕　<三>梵語 a-gotra。法相宗所立五性之第五。指不具三乘無漏種子之有情。全稱無性有情。又作無有出世功德種性、人天乘性、無種性。以其唯具人天有漏種子，故不起出世無漏之智以解脫生死，而永遠沈淪六道不能出離。然彼能修人間之善業，遂得人天之善果，此即所謂「無性闡提」。（參閱「五姓」1107）　<四>指無性菩薩（梵 Asvabhāva）。生卒年不詳。著有攝大乘論釋十卷，該書為印度大乘諸論釋部之典籍，由書中引用陳那（五、六世紀頃）之掌中論判斷，無性係陳那之後輩。（參閱「攝大乘論釋」6844）


vietnamese:
vô khiếp nhược vô thoái chuyển vô hỉ túc tinh tiến <pttđ>


meanings:
Công án. Việc này thấy ghi trong Tiết Huệ Trung Quốc sư trong Tổ Đường tập q. 3 như sau: »有 南 方 禪 客 問：如 何 是 古 佛 心？師 曰：墻 壁 瓦 礫、無 情 之 物、并 是 古 佛 心… 禪 客 曰：無 情 既 有 心、還 解 說 法 也 無？ 師 曰：他 熾 然 說、恒 說 常 說、無 有 間 歇。禪 客 曰：某 甲 爲 什 麼 不 聞？ 師 曰：汝 自 不 聞、不 可 妨 他 有 聞 者… 禪 客 曰：一 切 眾 生、畢 竟 還 得 聞 無 情 說 法 否？師 曰：眾 生 若 聞、即 非 眾 生。禪 客 曰：無 情 說 法、還 有 典 據 也 無？ 師 曰： 言 不 關 典、非 君 子 之 所 談。汝 豈 不 見 《彌 陀 經》 云：水、鳥、樹 林、皆 是 念 佛、念 法、念 僧。鳥 是 有 情、水 及 樹 豈 是 有 情 乎？又 《華 嚴 經》 云：剎 說、 眾 生 說、三 世 一 切 說、眾 生 是 有 情、剎 豈 是 有 情 乎？（原 文 繁、不 俱 引）。 – Có vị thiền khách từ phương nam đến hỏi: Thế nào là tâm cổ Phật? Sư đáp: Tường vách gạch ngói, vật vô tình đều là tâm cổ Phật… Thiền khách hỏi: Vô tình đã có tâm. Vậy có biết thuyết pháp hay không? Sư bảo: Chúng thuyết pháp sôi nổi, hằng thuyết thường thuyết không ngừng. Thiền khách nói: Vì sao tôi chẳng nghe? Sư bảo: Tự ngươi chẳng nghe, chứ nó không cấm người khác nghe …. Thiền khách nói: Tất cả chúng sinh, rốt cuộc có nghe được vô tình thuyết pháp không? Sư nói: Chúng sinh nếu nghe, tức chẳng phải chúng sinh. Thiền khách hỏi: Vô tình thuyết pháp, có căn cứ vào kinh điển hay không? Sư nói: Lời nói chẳng liên hệ gì đến kinh điển, không phải là điều mà ngươi bàn. Ngươi há chẳng nghe Kinh Di-đà nói: Nước, chim, rừng cây đều niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng. Chim là loài hữu tình, nước và cây há là loài hữu tình? Lại, kinh Lăng Nghiêm nói: Cõi nước thuyết, chúng sinh thuyết, ba đời tất cả thuyết. Chúng sinh là hữu tình, cõi nước há là hữu tình? (Nguyên văn nhiều, ở đây không dẫn hết)«. Công án này, ý ở chỗ phá trừ vọng tâm phân biệt, chỉ ra Phật tính ở khắp mọi nơi. Chốn thiền lâm thường niêm đề công án này. Tiết Động Sơn Lương Giới Thiền sư trong NĐHN q. 13 ghi: »次 參 溈 山、 問 曰： 頃 聞 南 陽 忠 國 師 有 無 情 說 法 話、 某 甲 未 究 其 微。 – Kế đó sư tham yết Quy Sơn, hỏi rằng: Vừa nghe Trung Quốc sư ở Nam Dương có nói Vô tình thuyết pháp, con chưa đạt đến chỗ vi diệu của nó«.


vietnamese:
vô tưởng thiên một định sinh dục giới <pttđ>


meanings:
（梵 asaṃjñā-samāpatti，藏 ḥdu-śes-med-paḥi-sñoms-pa）外道禪定之一。執著無想天是真解脫，厭弃‘想’而嚮往‘無想’，依此修行而使心心所法盡滅的定，謂之無想定。《品類足論》卷一雲（大正26·694a）︰<#>‘無想定云何？謂已離遍淨染，未離上染，出離想作意爲先，心心所滅。’<#>《俱舍論》卷五雲（大正29·24c）︰<#>‘複有別法，能令心心所滅名無想定。無想者定名無想定，或定無想名無想定，（中略）此在何地，謂後靜慮，即在第四靜慮非餘。修無想定爲何所求，謂求解脫，彼執無想是真解脫，爲求證彼修無想定。’<#>此定之得名，系因離色界第三禪遍淨天之染的異生，執著「無想’是真解脫，且爲求解脫而修此法。亦即以‘出離想’作意，令心、心所法滅而不起的定，故稱爲無想定。此定依于欲界身或色界身，以第四靜慮爲依地而起，僅爲外道異生所修，非聖者所樂。《俱舍論》卷五雲（大正29·24c）︰<#>‘又許此定唯異生得，非諸聖者，以諸聖者于無想定，如見深坑不樂入故。（中略）一切聖者不執有漏爲真解脫及真出離，故于此定必不修行。’<#>又，此定唯是善性，即能招無想天之異熟，唯是順受，非順現及順後受等。故修此定者順次生于無想天，未能必入見道。說一切有部認爲此定有別體，但大乘唯識家認爲是心心所法暫時滅除的境界而不立別體。<#>◎附一︰〈無想天〉（摘譯自《望月佛教大辭典》）<#>無想天（梵Asaṃjñīsattvāḥ，藏Ḥdu-śes-med-paḥi sems-can-rnams），色界天之一。又名無想有情天、無想衆生天、少廣天或福德天。系修持無想定所感得的異熟果報。《立世阿毗曇論》卷六雲（大正32·198b）︰<#>‘云何第四名無想天？是中諸天無有想故。何者爲想？通別二想。各異生報，此中無故，唯有色陰及不相應行陰，故名無想天。’<#>可知生于此天者念想盡滅，而僅存色身及不相應行蘊，故名無想天。<#>外道婆羅門以此天爲最高涅槃處，但佛教之聖者不生于此天。《過去現在因果經》卷三記載，阿羅邏仙人教導悉達太子能斷生死之法說，當得第四禪，求無想報。如《俱舍論》卷五雲（大正29·24c）︰‘彼執無想是真解脫，爲求證彼，修無想定，（中略）諸聖者于無想定，如見深坑不樂入故。’<#>亦即異生凡夫以出離想作意，修無想定所感的異熟果報稱爲無想（asaṃjñika），或無想異熟、無想事、無想報。《品類足論》卷一雲（大正26·694a）︰‘無想事云何？謂生無想，有情天中心心所滅。’《俱舍論》卷五雲（大正29·24b）︰<#>‘若生無想有情天中，有法能令心心所滅名爲無想，是實有物，能遮未來心心所法，令暫不起如堰江河。此法一向是異熟果，誰之異熟，謂無想定。’<#>此天之身量爲五百逾繕那，壽量五百大劫（或說一千大劫），壽終將再生想而墮入欲界。如《俱舍論》卷五雲（大正29·24b）︰<#>‘彼爲恒無想，爲亦有想耶？生死位中多時有想。言無想者，由彼有情中間長時想不起故。如契經說，彼諸有情由想起故從彼處沒。然彼有情如久睡覺還起于想，從彼沒已，必生欲界，非餘處所。先修定行勢力盡故，于彼不能更修定故，如箭射空力盡便墮。’<#>關于此天的位置及廢立，諸說紛紜。如《長阿含經》卷二十等說是色界二十二天之一，上座師（經部之本師室利羅多）等將色界總立爲十八天，以此天爲第四禪的第四天，《瑜伽師地論》卷四、《俱舍論》卷五等以爲是廣果天中的高勝處，幷非別有處所，即將之攝于廣果天。<#>◎附二︰《瑜伽師地論》卷三十三、卷五十三（摘錄）<#>若諸異生作如是念︰諸想如病、諸想如癰、諸想如箭，唯有無想寂靜微妙。攝受如是背想作意，于所生起一切想中，精勤修習不念作意。由此修習爲因緣故，加行道中，是有心位；入定無間，心不復轉。如是出離想作意爲先，已離遍淨貪，未離廣果貪，諸心心法滅，是名無想定。由是方便，證得此定。（以上卷三十三）<#>複次云何無想定？謂已離遍淨貪，未離上貪，由出離想作意爲先故，諸心心所唯滅靜，唯不轉，是名無想定。此是假有，非實物有。當知差別，略有三種︰(一)下品修，(二)中品修，(三)上品修。若下品修者，于現法退，不能速疾還引現前。若生無想有情天中，所得依身，不甚清淨威光赫奕，形色廣大，如餘天衆，定當中夭。若中品修者，雖現法退，然能速疾還引現前。若生無想有情天中，所感依身，雖甚清淨威光赫奕，形色廣大，然不究竟最極清淨，雖有中夭而不决定。若上品修者，必無有退。若生無想有情天中，所感依身，甚爲清淨威光赫奕，形色廣大。又到究竟，最極清淨，必無中夭。窮滿壽量，後方殞沒。<#>複次若由此因此緣所有生得心心所滅，是名無想。<#>［參考資料］　《大毗婆沙論》卷一五一、卷一五二；《順正理論》卷十一；《大乘阿毗達磨雜集論》卷二；《成唯識論》卷七。<#>


vietnamese:
vô tưởng định dữ diệt tận định sai biệt <pttđ>


vietnamese:
vô tưởng định dữ vô tưởng sự sai biệt <pttđ>


vietnamese:
vô tưởng đẳng chí dữ diệt tận đẳng chí sai biệt <pttđ>


meanings:
Cảnh giới của người ngộ thiền: Sạch hết ý niệm, siêu việt tri giải. Tiết Thiên Đồng Đàm Hoa Thiền sư trong NĐHN q. 20 ghi: »虎 丘 忌 日、 拈 香 曰： 平 生 沒 興、 撞 著 這 無 意 智 老 和 尚、 做 盡 伎 倆、 湊 泊 不 得。 從 此 卸 卻 天 戈、 隨 分 著 衣 喫 飯。 – Đến ngày giỗ của Hổ Khâu, sư niêm hương rằng: Cuộc đời con tưởng như đã bỏ, bỗng gặp vị Hoà thượng hết mọi tình niệm, vượt thoát tri giải như thầy. Con đã trổ hết tài năng mà không lãnh hội được. Từ khi nắm được tâm yếu của Thầy rồi con được tùy phần mặc áo ăn cơm«.


meanings:
Biệt hiệu của Thiền tăng Hiếu Khiêm sống vào cuối đời Minh-đầu đời Thanh.


meanings:
(1309-1386) Thiền tăng đời Nguyên, họ Trần, tự Thứ Trung, hiệu Không Thất, người Lâm Hải (Chiết Giang) Trung Quốc. Tuổi tráng niên, sư lên Kính Sơn theo Nguyên Tẩu Hạnh Đoan cạo tóc, và thụ giới cụ túc tại Chiêu Khánh Luật Tự. Lần lượt tham kiến Linh Thạch Như Chi tại chùa Tịnh Từ, Nhất Nguyên Linh tại chùa Tư Phúc. Lại đến núi Thiên Đồng hầu hạ Bình Thạch Như Chỉ, tham cứu mười năm. Sau đó, cùng với bạn đồng học là Mộc Am Thông, Đại Tông Hưng v.v… đến núi Tử Thác tham kiến Trúc Nguyên Diệu Đạo. Một hôm muốn hỏi »Con chó không Phật tính«, định mở miệng, Diệu Đạo hét một tiếng, sư liền đại ngộ, trình bài kệ được ấn khả làm truyền nhân tông Lâm Tế. Sư hoằng pháp nơi chùa Quảng Phúc ở Linh Nham, chùa Tịnh Độ ở Thuỵ Nham, kẻ tài đức khắp nơi đến tham học rất đông. Sư đặt ra ba câu hỏi để tiếp dẫn thiền khách, không khế ngộ thì đuổi đi, người đời gọi là »Thuỵ Nham Tam Quan«. Tuổi già ẩn cư trên đỉnh Tùng Nham. Vô Uấn học rộng, thông tuệ giỏi thi văn. Tác phẩm: Thứ Trung Hoà thượng ngữ lục 6 quyển, Sơn Am Tạp lục 2 quyển, Tịnh Độ Thi 1 quyển, Tùng Niêm Tuyết Đậu Niêm Cổ Bách Tắc.


meanings:
5127缺乏慈悲心之意。指五趣中之一切有情。蓋慈悲與智慧可說同為最高之德性，且佛心即以大慈悲表現之。慈與悲均以無瞋善根為本性。小乘說一切有部將心與心所分開，認為佛之大悲（慧）與慈悲（無瞋）之法體為個別，此係有部特殊之解釋。在大乘佛教則認為心所無別體，即並無另一本質存在。　「慈悲」一語，就給予眾生樂而言，稱為慈（梵 maitrī）；就拔除眾生苦而言，稱為悲（梵 karuṇa）。慈、悲與喜、捨，合稱四無量心（又作四梵住）。慈悲係以無量之眾生為對象，而能愛念憐愍無量之眾生，進而根本救度之，此種慈悲則為佛、菩薩所獨具之德性。　二乘有學之聖者，側重自利之行，遂被稱為無慈悲。大毘婆沙論卷一四○謂，有學之聖者，不論現在修與未來修，皆無法成就無量之慈悲。然二乘至阿羅漢位，因修四無量，以四無礙智而得利他之口業力；因修願智，而知眾生之一切念願希望；因修無諍智，而能消弭一切眾生心中之諍執以及眾生間之鬥爭；故不可謂為無慈悲。凡夫雖有慈悲之對象，然即使行慈悲亦不完全，故謂其無慈悲。天趣之眾生，為有漏善之異熟果，僅享受樂淨之境界，缺乏利他之行，故亦無慈悲。又地獄、餓鬼、畜生等三趣之眾生，為苦所逼迫，談不上慈悲，故亦無慈悲。（參閱「慈悲」5805）


vietnamese:
vô tàm vô quý thông tướng cập biệt tướng <pttđ>


vietnamese:
vô ưu tối thắng cát tường vương như lai <đpb>


vietnamese:
vô ưu vương dịch sử bách linh kiến bát vạn tứ thiên tốt đổ ba <pttđ>


vietnamese:
vô ưu vương sở tác đại tiểu thạch thất <pttđ>


meanings:
lack of existence of an inherent self, soul, or ego, usually translated into English as "no-self


meanings:
（梵 anātman、anātmaka、nirātman、ni-rātmika、nairātmya、nirātmabhava、amama、nirmama，巴 anattā，藏 bdag-med）佛教的根本教義之一。指外道所執的‘實我’及凡夫所妄計之‘我’是空無的；爲三法印之一。這也是對‘生命中之不變的靈魂’及‘萬法的實體’的否定。故佛法中之無我有兩種︰(一)人無我，指人是由五蘊假和合而成，幷無‘常恒自在的主體（我）’；(二)法無我，指諸法乃因緣和合而生，不斷變遷，幷無‘常恒的主宰者’。<#>印度的原始佛教，幷不承認有如外教所說常一主宰之‘我’或‘實體’的存在，而主張一切無我，幷建立‘諸法無我’之法印。故《阿含經》謂五蘊、十二處、十八界等皆爲假有，無實體、無我之存在。又，相對于淨樂我常之四顛倒，而主張不淨（身）、苦（受）、無我（法）、無常（心）等四念處。<#>部派佛教之犢子部，主張生命中有一‘非即非離蘊之我’，主張我、法皆是實有，故被稱爲‘我法俱有宗’。說一切有部雖否定人我，但主張五位七十五法等諸法爲實有，故被稱爲‘法有我無宗’。<#>至于大乘佛教，則認爲人我、法我俱非實有，而主張人無我、法無我，故持般若空觀之說者被稱爲‘一切皆空宗’。而‘人無我、法無我’又稱‘人空、法空’。又，原始佛教所稱之‘無我’，大乘佛教多稱爲‘空’。准此可知，‘空’即‘無我’之同義語。《大智度論》卷二十二（大正25·222b）︰‘一切法無我，諸法內無主、無作者、無知、無見、無生者、無造業者，一切法皆屬因緣，屬因緣故不自在，不自在故無我，我相不可得故。’<#>◎附一︰李榮熙〈南傳佛學的中心思想──無我〉（摘錄自《現代佛教學術叢刊》{92}）<#>佛教之所以不同于世界上其他的宗教，主要是因爲佛教有‘無我’的教義，全部佛陀教義的活力和獨到處，完全表現在無我。在這一點上，佛教確實是表現了它突出的地方。印度其他宗教徒之所以稱佛教徒爲‘妄自尊大的虛無主義者’，就是因爲佛教徒是主張‘無我’的。而佛教徒反過來稱呼他們爲‘異教徒’和‘外道’。沾染了自然崇拜成見的學者們，甚至在今日尚難于理解和接受這一教義，可見佛陀在人類文化還是早期的時候，他的思想是多麽有决定意義和有遠見。<#>‘無我’教義的內容，根據南傳教義的說法，就是每一個無論是生理和心理的生存狀態都是無常的，其中沒有任何常住不變的原則、本體、實質，或‘靈魂’。總之，沒有任何性質的不變的狀態。這就是南傳佛教中最本質的學說。佛說︰‘一切事物皆有起因，如來業已說明其原因，幷已指出其止滅之道。此即名爲佛之教法。’這一段話包含了正確而簡要的佛教的精神和實質的講解。它說明佛陀發現了生存的諸要素，以及它們之間的關係，幷且指出了永遠抑制這些要素的活動力的方法。而最後使其趨向于寂靜，這就是佛教在世界上流傳了二千五百年之久的中心概念。<#>佛陀宣稱他的教義是一個實用的教義。它的目的就是要告訴人一個解脫輪轉不已的生死的方法。這種解脫的方法，主要是對人類而言。根據上述中心概念，佛教詳細地分析了人的生存的組成因素。分析法在佛教中是一個很重要的研究方法，所以佛教也被稱爲是‘分析之教’（Vibhajjavada）。<#>人的存在包括兩個部分，即色法與心法。色法包含各種生理要素，心法則包含各種心理因素。心理因素有四種，即受想行識；此四者與色法合稱爲五蘊。與人有關係的外在世界，也被分析了它的組成因素。人與外界的關係就是認識的關係。談到認識的時候，我們就必須要涉及認識的器官（根），和認識的對象（境）。認識的器官即眼耳鼻舌身意，認識的對象即色聲香味觸法。這十二個因素統稱爲‘認識的基礎’，包括器官和對象，二者相遇，才能産生認識。由此所産生的認識有六種，即眼與形色相遇所産生者謂之眼識等等。此六根六境六識，爲組成認識的因素，統稱爲十八界，因此人的存在和與他發生關係的外界環境，分析成爲蘊、處、界；此三者統稱爲‘法’。所謂‘法’者就是存在的因素。<#>概而言之，‘法’可分爲兩大類，即‘有爲法’和‘無爲法’，虛空和涅槃屬于無爲法，其他諸法概屬有爲法。因此生存的因素亦分爲兩大類，即清淨的和污染的，善的和惡的，有利于涅槃和無利于涅槃的諸種因素。清淨的、善的和有利于涅槃的因素，就是使人趨向于解脫的力量，相反的因素則使人趨向于生死輪回。佛陀在尋求自生死輪回走向解脫之道的過程之中，發現了諸法的真義。無我教義是這一發現之中的必然結論。由于有了這個教義，佛陀的教法才有了它的獨特之處。<#>依據這個教義的解釋，整個宇宙及其中所包含的一切，是一些無窮數的、個別各異的、刹那即逝的各種因素，存在于永無止息的活動和變動的狀態之中，然而它們之中幷沒有一種‘實質’。它們只是一些瞬間即過的能力而已，幷沒有任何常住不變或靜止的東西，也不是存在于靜止的狀態之中，而是在一種不斷的變化的狀態之中，這個現象世界就是由這些刹那相續的存在所組合而成的。一方面形成了我們所看見的、聽見的、嗅到的、嘗到的和觸覺到的一些事情，另一方面形成了單純的知覺（識），以及附帶的感覺、觀念、善惡意志等等，然而在它們中間幷沒有任何持久不變或有實質的東西。<#>爲了充分地理解佛陀的這一個教義，我們必須要知道一些這個教義形成時期印度所流行一般的思想狀况。西元前六世紀頃，在佛教興起之前，印度的哲學思想呈現極其複雜的狀况。各派學說蔚然幷興，流行于全國各階級人民之中。一方面有流行極爲廣泛的教義，否認個人在死亡之後的存在，否認宇宙間任何既有的秩序，除了某些世間權力的偶然報復外，否認任何善惡行爲的果報。因此，除了個人的利益之外，不主張在生命過程之中有任何更高的目的。這一派學說當然也不主張靈魂和上帝的概念。<#>另一方面，則有正統的婆羅門教哲學思想。其中一部分人以爲遵行適當的宗教儀式，可以達到人生最高目的，幷且信仰古代獻祭宗教，祈求死後升天享福。另一部分人則信奉宇宙一元論的學說，認爲最高的樂境爲個人的人格和無所不含的絕對真神合而爲一。另外也有人相信有一種永恒的靈魂，由于不斷積累善業的結果，這個靈魂經過若干世後，可以回復其真純清淨的狀態。實行善行和自我抑制是達到這個目的的方法。這種方法不僅被認爲可以清淨心意，而且可藉以控制自然，獲得超自然的力量（神通）。<#>佛經中所記述的我見，不外二種極端見解。一爲斷見，否認死後的任何存在；一爲常見，臆斷人有永恒清淨的主體，最後可以獲得解脫。<#>在研究佛陀關于我見的教法之前，我們應先略論對于佛教思想有影響的三派哲學思想。這就是奧義書派、耆那教派和數論派。奧義書派的主要教義，是主張整個宇宙是一個真實的統一體，只有一個一，而沒有二。主觀和客觀，自我和世界，個人的靈魂和宇宙的靈魂，都結合在此統一體中。我們所知之世界幷無內在的實體。內在的實體屬于‘知者’、屬于‘神我’──大梵。因此，奧義書派的教義是一元論的學說，認爲有一永恒不變無始無終的真實存在，人的靈魂即是這個存在的一部分。<#>耆那教徒信奉一種高度發展了的倫理上的清淨和染污的學說，幷且相信一種精神存在的學說，甚至于把精神推廣到植物和無生命的無機體上去，認爲它們都有靈魂。根據耆那教的說法，這些靈魂是半物質性的實體，和其所依附的體積大小相符，幷隨體積之增長而增長。因此，耆那教主張一種有變易性質的永恒物質的教義。道德上的染污，據說是由于一種不潔淨的微細物質，從皮膚孔中進入靈魂內部所引起的。爲了要獲得道德上的清淨，就必須要閉塞那些不淨物質進入靈魂的孔道，以求至高無上的清淨，使靈魂證得最後涅槃。由此看來，耆那教的因果業報是肉體物質性的理論。<#>數論派一方面主張多數靈魂存在的學說，一方面又主張有一種唯一的、永恒的、無所不在的實體物質。開始的時候，這個物質是在一種無差別的平衡靜止狀態中，後來發生了一個變動過程，這個物質就永爲休止，隨時變化，一直到它最後回復其平衡靜止狀態。這個物質不僅包括人身，而且包括意識狀態在內。意識狀態被認爲是有物質根源和物質因素的。因此，在每個實質存在之中都有物質，意識物質和能力物質二種基本本質，作爲獨立的實體。能力也是被認爲有實質的。物質沿著兩條不同的路綫發展，其一以半透明的理智物質爲重心，發展成爲人的知覺器官；其一以無生命的物質爲重心，發展成爲知覺的對象，包括粗細對象在內。<#>佛教反對這三種學派的思想。它駁斥了奧義書派的一元論，而主張宇宙間沒有一個真實的統一體，實際上每一事物都是分離的、個別的、分裂成爲無數的極微因素（法）。人就是這些物質因素和意識因素相互聯繫的集聚體，其中幷無靈魂和不變的神我。外在世界也是許多變易因素所組合而成，其中幷無常住不變的物質。<#>佛教同意于耆那教反對奧義書派的一元論，也同意它主張存在是一個生起、延續和毀滅的過程，但不同意它的物質性質的因果業報的理論，佛教和數論派關于物質永不靜止、恒常變易的學說，非常相近。但是數論派稱根本物質爲‘德’（guna），佛教則稱之爲‘法’（dhamma）。每一個‘德’是一個極微的物質量，代表一個極微的物質實體，但是‘法’幷不包含任何物質，而只是一個有動力的個體而已。佛陀的創造性就是在于他否定了任何不變的物質性的存在。對佛教徒而言，物質的運動和變易是一連串的能力瞬間即逝的表現而已。對數論學家而言，運動是完整的，而刹那變易是無定性的物質的變易。佛教徒認爲一切事物是瞬間即逝的，因爲其中幷無不變的物質。但數論派的見解則認爲物質雖有變易，而其本身在基本上是不變的。<#>關于數論派的二元論，佛陀認爲是一種極端的多元論而加以反對。實際上整個宇宙不過是許多個別的，刹那生滅的因素，集聚在一起的現象而已。一切事物毫無例外，都是由刹那生滅的現象所連串而成。所謂一切事物皆有常住不變，無所不在的物質作爲基礎者，不過是數論派及其他學派的臆想而已。佛教的基本概念認爲除了個別短暫片段的存在以外，沒有究竟的實體，所謂‘實體’的概念中，幷無有延續性的、持久不變的物體存在，而是由片段片段的知覺和一連串刹那生滅的事物所形成的。我們的理智在綜合的過程之中，把這些連串的刹那放在一起，就産生了一個完整的想像。這個想像只是一個假想的心識計量而已。<#>因此，有兩種本體︰一種爲究竟清淨本體，由刹那刹那時間所組成，在時間上和空間上沒有固定的位置，也沒有可知覺的性質；一種是經驗上的本體，由客觀的想像所組成，在時間上和空間上由我們賦予了它一個固定的位置，以及可知覺的抽象性質。<#>然則一個靜止的物質世界，和生存在這個世界中的常住不變的人格的幻覺，是怎樣産生的呢？爲了解釋這個問題，佛陀曾經傳布了十二因緣的教法，根據這個教法，那些個別的因素（法），雖然沒有一種在空間上無處不在，在時間上永恒不變的物質和使它們聯結起來，然而它們之間是互有關係的。它們在時間上、空間上的顯現，是受一個固定的因果律所支配的。這些短暫的因素的相續，幷不是盲目偶然的過程，每一因素雖只顯現一刹那，但它須依緣而起。它的生起必須依賴前一因素作爲根源。因此，所謂存在就是相互依賴的存在。每一刹那生滅的實體，必須和其他的刹那相適應，才能有那一刹那的存在。它們之間幷無誰生誰的因果關係，只有相互依賴的作用和連續的關係。幷不是一件事物消滅了而産生另一事物，也不是一件事物的實質進入了另一事物，只是一個恒常不斷的逐漸變易而已。<#>簡而言之，這就是佛陀的教理，根據這個教理就産生了‘無我’的教義。色法和心法被分析成爲無窮的刹那因素之後，就必須要否定任何常住不變的本體。每一事物都是相續變易的，沒有一件事物是有不變的本體的，人的身體和其他任何事物一樣，沒有兩個相續的時刻停留在同一狀况中。‘無我’教義不僅適用于人類，幷可適用于一切事物之中。就人類而言，其要點在于說明人是沒有常住不變的靈魂的。<#>人完全是一個受生命的規律所支配的現象。如果在他之中有一個超現象的‘我’，可以超越這些規律，那麽因果律就失掉意義了。世尊拿起一撮土說︰‘如果這點物質是常住不變的，永恒存在的，那我就不必倡導清淨生活以求解脫痛苦了。其他諸蘊，亦複如是。’他又說︰‘諸比丘，此身非“我”，若此身是“我”，則人可自主，不應有病苦等等。則人皆可說︰我身可如是，我身可不如是。受等諸蘊，亦複如是。’<#>佛陀把人分析成爲五種不同的功能，即所謂五蘊，而駁斥了把五蘊中之任何一蘊當作是超現象的‘我’。《奧義書》說︰‘不要尋找所說的話是什麽，但要知道能說者是誰；不要尋找所見的是什麽，但要知道能見者是誰；不要管所作的是什麽，但要知道能作者是誰。’但是佛陀却說︰‘沒有作者，只有作；沒有見者，只有見。’然而執著我見者却說︰當看見形色的時候，靈魂是見者，視覺是工具，見的過程就是眼光達到所見之物，然後以所見之印象交與靈魂。而佛教學者則根據互相依賴的緣起理論，駁斥了這個推論是假想的。有了知覺和知覺對象之後，二者之間才生起互相依賴的作用和關係。其中幷無‘作者’，只有一種調和的關係而已。<#>五蘊幷不是不變不滅的原素，凡是無常的也必然是無我的。然而這幷不是說，佛教倡導死後身心都歸滅亡。佛教除了無常無我的教義之外，還有業報的理論。業報就是身心行爲延續的力量。一切有生命者，都是五蘊的聚合，恒常在變易之中。但是這個變易决定于先行的條件或狀况。漫長相續的生命就是一個向前演進的行程。人即使在現生中，也不是前後相同的，然而現生的存在總是過去行爲的結果。人永遠在變易中，死亡不過是一個較深刻的變易而已。人自己的行爲决定其所受的新身體，以適合其所處之新環境。在此新環境中，他過去的意志和思想又决定其新心識。新生命最初的一刹那，稱之爲‘識’，識的前身即是‘業’，業即是前生的力量。這些業通過識，在新生命中繼續延持下去。佛經中推述輪回再生說︰‘再生之人，既非原來的人，又非另外一人。’（Na ca so na ca añño）就原有的身體而言，他已非原來的人，就業力延續而言，他亦非另外一人。<#>在現象世界中，每一刹那都有其自身完整的因緣，它才能存在。本體的實質是由運動所組成的，有時我們認爲這個運動終止了，實際上是出現了一個特別顯著，或者性質不同的刹那而已，運動本身幷未終止。平時我們忽略了毫無間斷的變易，只有當它在我們的思想行爲上引起一個新印象的時候，我們才注意到它。用泥土製造成一個水瓶，這水瓶又被打破成爲碎片，都是出現了不同的性質，亦即在不間斷的變易過程中，出現了特別顯著的刹那。在每一事物和每一現象中，除了顯而易見的變易外，還有一種沒有始點，永不中斷的恒常變易，這就是一個繼續流動，超越人智的究竟實體。如果說一件事物所有過去存在的刹那全是一樣的，那就忽視了它們之間的差別。生命是運動的，整個世界及其中一切，都如電影相續映現一般。根據佛教教義，輪回再生就是行爲的延續。<#>關于無我教義還有另外一點值得考慮。有人認爲無我教義抵消了道德上的責任，解除了因果業報之說，因而動搖了社會道德的基礎。關于這一點，已經有許多論釋家討論過了。迦摩施那（Kamalsila）論師說︰<#>‘否認真我的存在，先前的行爲可以引起繼起的後果，這二者之間幷無矛盾。前滅後起的刹那中沒有絲毫真實性存在，佛說︰“有行爲即有果報，但刹那生滅的因素中幷無作者，只有因素的相繼生起。”在這相繼生起中，有某種因素存在，就必然有另外某種因素相繼出現。這是一個必然的事情。纏縛與解脫幷非被縛者和解脫者的本來性質。無明生死的因素産生了現象生命，即是纏縛。這些因素消滅以後，隨之而起的境界即是解脫。’<#>另外還有一個關于‘自由意志’的問題，有人問︰如果一切事物的生起沒有一個‘神我’作爲起因，都是依緣而起，那麽有沒有‘自由意志’呢？據說佛陀之所以倡導十二因緣，就是爲了維護自由意志，反對决定論的學說。佛陀曾特別提出他同時代的人末伽黎瞿舍那（Makkhali Gosāla）的學說作爲批判的對象。瞿舍那主張一切事物都是預先决定了的，不能加以改變的宿命論學說。<#>佛陀認爲這是一種最有毒害的學說。佛陀宣稱自己爲‘自由行爲的擁護者’。善惡行爲必有果報，這個規律稱爲因果律。一定要由意志力所産生的行爲，才能引起其必然的後果。佛說︰‘意志就是業’。所謂自由意志，就是强烈的意志。佛教的自由意志，是在因果律範圍之內的自由，幷不侵犯十二因緣的教義。<#>一定要消除了‘我見’這樣一個重大的錯誤見解之後，才能進入究竟解脫之道。證得究竟解脫之後，業力和識以及意識活動，才能全部消逝。在究竟解脫的境界中，所有痛苦都息滅了。痛苦的止息就是積極的快樂。涅槃與生死相對，它是常住的快樂的，也是無我的。涅槃是絕對寂靜的境界，其中沒有生死，然而不是斷滅，否則就和虛空一樣了。虛空也是常住無我的，但是其中沒有快樂。佛教的解脫就是脫離生死證得涅槃。<#>無我真義爲最難理解的真理。在我們的思想習慣中，認爲物質常住的見解已牢不可破，以致我們不願承認純粹變易之說。必須要證得阿羅漢果，才能消除虛妄的我見。我們凡夫偶而誤入迷途是不足怪的。在我們的能力範圍內所能希望的，只是用我們的理智力來領悟這個教義而已。我們不能證知，就是因爲我們有執著。一旦我們破除了無明執著，獲得了般若，我們就可以如實證知這個教義了。對于沒有羊群的牧童，喊狼的聲音嚇不倒他，對于沒有執著的人，無我就是至上的解脫。<#>佛陀的教義在各方面是獨特無二的。尤其是無我教義最爲出色。他不僅駁斥了‘我’和‘永恒物質’的存在，而且宣揭了一個解脫之道，凡有大精進者皆能證得此道。所謂解脫者幷不在于永恒快樂的天堂中，而須向日常生活的體驗中尋求。就這一點而言，佛陀是世界最突出的一位導師，他不僅是一位偉大的宗教改革家，而且是一位最偉大的思想革新者。<#>無我教義及其基礎十二因緣法，可以說是印度思想所開的最美麗燦爛的一朵花。<#>◎附二︰和哲郎《原始佛教的實踐哲學》第一章（摘錄）<#>將存在的領域與法的領域加以區別的主張，若是包含在無常苦的法之中，則經由這種法而論證的無我的法其意義自然就清楚了。‘我’是正統婆羅門派哲學的中心觀念。它被認爲是超感覺性的、實體性的、超越性的主觀。它作爲個我而爲我們所認識，同時也是普遍我（也就是絕對者、永遠的、福祉的）。若說個我與普遍我本質上是同一的，則它必須含有前述的永遠與福祉。<#>這樣的我存在于何處？我們所能經驗的一切存在，都是時間性的存在。不是時間性的存在的，無非是法。意味著苦的時間性的存在，與永遠、福祉是無緣的；如果超時間性的法，不是存在的，則與福祉、永遠有關，而存在于個人之內的‘我’，也只是妄想而已。如果‘我’不具有正統婆羅門哲學的那種嚴密的意義，只是常識性的我，那麽它就是與外界以及其他的我對立的，知覺、感情、意志的主體。在不斷變遷之中，它必須保持同一，依據自己的意志，左右事物。但一切的存在是變遷的。能保持同一的不變，事實上完全不存在。認爲它們是存在的想法純粹是妄想。因此，人們所認爲的‘我’，事實上，都是在色受想行識上而有的，將此時間性的有誤認成超時間性的有即有‘設立我的立場’的弊病。基于這種誤認而設立的我的立場，是愚痴無聞的凡夫立場。<#>因此，在色受想行識中，可以見到是我、異我、相在。亦即相對于‘此我’有‘他我’存在，而且兩者幷存。這種經驗性的個人性的主觀與外界對立而存在，可視爲是用模仿式的方式來認識外界的自然性的立場。經典中常稱此爲‘愚痴無聞凡夫’（assutavā puthujjana）。此愚痴無聞凡夫的人，包括著佛教以外的一切優秀學者，因此它所指的是那些不具佛教立場的哲學反省。另外，凡夫也意指一般的普通人，而不是指‘才能低劣’。因此，這個語詞可以說是自然性的立場。亦即無我的‘法’，意味著决然的‘自然性的立場的排除’。<#>像這樣，無我的法表明兩件事。(一)如果認爲我是超感覺性的、超越性的主觀，它則不存在于我們所認識的世界。認識的領域不包含超感覺性的形上學的事物。(二)若將‘我’認爲是經驗性的認識主觀，則它不是‘我’而是五蘊。因此，主觀客觀都被撥無，只是有五蘊。<#>只是有五蘊。一切的‘我’、‘我所’必須被拔除。若是如此，五蘊又是什麽？我們已知除了時間性的存在之外，幷沒有其他的存在。‘五蘊無常’，即謂一切存在都是變異的。但色受想行識等五法幷不是變異的。亦即它們不是存在的。所謂五蘊，不外是以其存在的法之名來稱呼一切的存在。但這種‘法’，不是‘主觀的形式’，而是拔除主觀，也是拔除客觀的存在的法。<#>◎附三︰T. R. V. Murti著·郭忠生譯《中觀哲學》第一章（摘錄）<#>到目前爲止，一般人反對佛陀主張‘無我論’最爲有力的理由是︰無我論（nairātmyadoctrine）與某些佛教的基本理論相違背，譬如因果業報論、輪回論以及修行解脫論等等。如果沒有一個常恒不變的‘個體’，那麽誰在造作業報，誰會受到果報？如果是無常變化，則修行的價值何在，它的目的不是一種子虛烏有嗎？如此一來，則佛陀的教法變成︰主張一切皆苦，却又沒有‘一個個體’來感受佛陀所說的苦；而佛教的修行法門很多，却又沒有‘一個個體’來實踐這些法門，更遑論何者能享受涅槃的法味喜樂。這些責難表面上看起來似乎是言之成理，但是對佛陀來說却沒有那麽嚴重。<#>事實上，佛陀自己也知道會有上述的責難。所以他說︰‘有行爲，而無作者，’另外在‘煩惱負擔者的教說’（Sermon of theBearer of the Burden）中，佛陀又說五蘊是煩惱，是業報，而執著于五蘊即是自尋煩惱，煩惱就是業報。不執著于五蘊就是放下這個負擔──煩惱，而煩惱的負擔者就是這個‘經驗的個體’（empiricial indivi dual）。<#>有的人更以旁觀者的立場幸灾樂禍的說︰‘無我論’替佛教的形上學帶來了無法解决的問題，成爲佛教形上學一個無法克服的漏洞。複次，有的人更進一步的說︰‘有我形上學’（實體論）不僅沒有上述的缺點，而且爲萬物提出一套合理的解釋。這些看法在筆者的眼中無非都是理智的顛倒，思想的迷糊。何以故？就‘有我論者’所提出的責難而言，有我論與無我論都必須同樣的面臨著同一事實與邏輯上的問題。‘有我論者’怎麽就可能會把業報、輪回、記憶與‘我’──常恒不變之個體的關係說得更清楚呢？既然不變之我具有統一、不變的性質，則一旦情况發生變化，須要不同的行動時，它如何能跳出既定的模式而做出與情况相應的决意。不管它做出何種行爲，絕不可能有絲毫的影響，進德修業，不能得到善報；爲惡不替，不會遭惡報，那麽人類倫理道德的理想豈不是空中樓閣，緣木求魚？這豈是吾人修行的初衷？沒有‘道德提升’、沒有創發突破才是精神生活最大的罪惡。佛陀很嚴謹的考慮到此一問題，所以他把因果業報當作個體命運的推動力，而拒絕接受有我論。無常變化的‘靈魂’（指我）本身就是自語相違。有我論者從未接受一個會變化無常的‘我’，而且也無法接受，因爲這樣一來，此‘我’在何時開始變化即須加以確定，這即是說在某一段時間裏它是不變的，而後又發生變化，如此一來，即有兩個以上的‘我’。另一方面如果說‘我’的一部份會變，而另一部份不會變，這也說不通。因爲如果變化的此一部份與另一不變的部份同屬一個體，則此一吾人所假定的獨一實體即有兩個完全相反的性質，這又與吾人對不變實體的概念相違背。<#>佛陀以‘心理的連鎖’（mind-conti-nuum）來代替所謂的‘我’，亦即是所謂的‘經驗的反應’、‘生活的遺痕’。亦即是說在因果律則的前後相續之中，吾人的身心活動留有一股動力，這種一連串的心理狀態包含吾人一切身心活動的記錄，钜細靡遺。佛陀認爲唯有此一‘心理連鎖’才足以擔負起業報變現以及業果連續（指擔負過去行爲的結果）的重任，因爲每一個後出的態勢（不論是好是惡）都是先前之態勢所造成的結果。如此一來才可以避免下列兩種責難︰<#>(1)在有我論的常恒不變‘我’之下，業力的效果根本無從發生，無業報即無善惡是非之分，這與吾人的倫理觀念不合。<#>(2)虛無主義以及唯物主義根本就不承認善因善果、惡因惡果的因果連鎖，這會流于享樂縱欲，玩世墮落。<#>輪回幷不是說有一‘靈魂之體’（Soulbody）從此處轉至他處，而是說有‘一串新的連鎖’按著前一串心理連鎖的條件産生，新的‘連鎖’保存了舊‘連鎖’的一切。《大乘稻秆經》說︰‘幷沒有一個“東西”從此一世界遷移到另一個世界，有的只是原因與條件（因果業報）的連鎖；這幷不是好像有一個人被“拋弃”出這個世界，而在另一個世界轉生，輪回僅是一種因果的相續。’<#>佛陀在《Saptasūryodaya sutra》說他的前生是‘善眼仙人’（Sunetra），像這種說法我們在其他的‘本生譚’（Jātaka）常可以發現類似的譬喻。這只是說佛陀（buddha-santāna）只有一個──喬達磨與善眼仙人是屬于同一‘心理連鎖’，此處僅肯定了個體之間的相同性，至于其相異之處則未論及，而這種說法僅是强調因果的關連性。<#>討論至此，記憶與認知作用可能是‘無我論’最難說明之處。‘如果沒有不變的我（靈魂），何以在長久以前發生的經驗吾人尚能認知或有所記憶？’世親菩薩在其《阿毗達磨俱舍論》中談到記憶時說︰‘記憶乃是一種指向同一客體的新的意識狀態，此一新的意識狀態乃是受以前之意識狀態的支配與限制。’乙之無法記憶甲之經驗就是因爲乙與甲先前的心理狀態的連鎖幷不相同。這種解釋固然很高明，但是幷不很完整。記憶或認知幷不僅是先前心理之客識的回復而已，而且還要加上‘我以前曾經有此經驗’的意識。根據佛教的看法︰由于心理狀態瞬息萬變，其內容是個別的、有其獨特不共之處，所以不能認知另一心理狀態。變化之意識幷不就是意識的變化；但這正是佛教解釋變化的方法。根據佛教的看法︰認爲有一個同一的個體會在不同的心理狀態中往來穿梭的看法是虛妄的、錯誤的看法。<#>另一方面，有我論者對記憶的解釋與假設亦不見得就比較合理，不變、獨一之‘我’怎麽可能記憶一切的事情？記憶幷不僅是意識的相續不絕，而是認知某一客體在過去我曾經有過見聞覺知，幷且把它與現在的經驗連接起來。不變、獨一之‘我’或許在過去曾經存在，但它既是不變的，即無時間之過去現在未來的三世相，如此它怎麽可能知道有所謂的‘過去的經驗’。數論派與吠檀多對于記憶的解釋相當著名，值得一提。他們把‘我’的功能區分爲︰(1)不變的自性悟智（svarūpajñāna）。(2)認知作用（buddhivr!ṭṭi）。而只有後者才有認知、記憶等等作用。所以此二者的功能是不同的。准此，則‘我’與‘認知覺了’即會各自爲用，各不相干，所以數論與吠檀多皆在此二者之間提出所謂的‘錯誤的斷定’（adhyāsa，英文false indentification），因爲有此作用才會錯把對甲物是真的認識認爲是乙物所有的。對于記憶等的問題尼耶學派幷不注意，他們假設有一‘非意識的實體’（non-consciousness substance），而任何的心理狀態都是透過‘內在感覺’（inner sense，即佛典所說的‘意’──mana）的助緣之下，在‘非意識的實體’中産生。至于如知識、苦樂等皆是會無常變化的，何以會屬于那不變的‘我’，尼耶學派則未置一詞。此一難題僅靠假設‘我’會不斷的産生各種心理狀態是無法解决的。不同的事物反映在吾人的內心，自然是不同的心理狀態，那麽到底是何者的作用才能使其不相混淆、各司其所呢？數論及尼耶學派認爲‘會變化之實體’與‘不變的實體’都是真實的；吠檀多則認爲‘不變之實體’才是真實的，而‘變化之實體’幷不是真實的。佛教的看法則與吠檀多相反。<#>其實問題所牽涉的範圍很廣，而不僅限于記憶或道德責任的擔負。就是如感情、感受等粗淺的、基本的心理反應，以及如判斷、推理、綜合、詮解等較高層次的經驗都包括在內。筆者以爲現存可見的文獻應加以詳細的分類、比較、評估、會通、綜合成一體系，俾能有更清楚的瞭解，但是每一學派之間的不同論點亦應加以尊重、保留。<#>如實以言之，上述吾人所討論有關知識的問題只是另一更大的問題──存在之本質的一部份。比起吾人對‘真實’的解釋，上述吾人所論之經驗諸問題真是微不足道。對任何事物的觀點，我們都可找出兩個極端相反的立場。譬如因緣果報，我們可以强調果報之産生是新起的，以及果報與因緣之間的相異之處，另一方面，我們亦可强調因緣果報之間的連續性與必然性。任何呈現吾人眼前之事物必有其‘殊相’（particular）與變化相，另一方面又有其‘共相’（universal）與安定相。後者可名之爲靜態的或是‘空間模式’的見解；前者可名之爲動態的或是‘時間模式’的見解。起初，變化與差異可能被認爲僅是一種表相而已；到了第二階段，則被認爲是永恒的、普遍的‘共相’。有的人强調統一；有的人則著重于差異。對甲方來說是‘真實’的，對乙方來說可能僅是‘表相’而已，反之亦然。不管我們人類之偏見的本質是什麽，吾人必須以自己的見解提出一套對萬物的系統的解釋──對外在的客體以及我們對它們的認識。佛教與婆羅門教在各自發展的歷程中，確實用了相當的心力，提出與其各自之立場相符合的形上學與認識論。筆者幷不是說佛陀自己宣說無我論時，就已經使它架構嚴密、非常有組織了，而僅是說佛陀提出若干基本原則來啓發弟子的心靈，而其弟子把他的教說組織起來，而成爲與有我論針鋒相對的思想。關于‘真實’之概念──任何以概念思辨所架構的‘實在’所可能發生的困難，可能再也沒有人比佛陀更瞭解了，所以佛陀揚弃了任何以‘想像’──概念化作用來構作‘真實’的意圖，幷由此而駁斥所有的思辨想定的形上學。這才是‘佛陀之沉默’的唯一真意。順著此一理路，我們不難發現︰佛陀對當時各家的學說均有所涉獵，幾經思考，這一些相對立的見解（至少有兩個以上）皆不能令他滿足，得大自在。而如果當時的思想界儘是‘有我論’系統的天下，幷且‘有我論’確能站得住脚，則佛陀便不可能提出‘無形上學’（no-metaphysics）的特見。所謂‘佛陀之沉默’的系統化就是指中觀學派之崛起，而從中觀思想的內容看來，只有在有我論與無我論均已完全發展而形成相持不下，普遍而强烈的衝突發生之後，中觀的思想才可能産生。亦唯有此二大傳統的相互激蕩，才能引出辯證的心識。<#>［參考資料］　《雜阿含》卷三；《大毗婆沙論》卷一九九；《成實論》卷十二；《大智度論》卷十二、卷十八、卷二十二、卷二十三、卷二十六、卷三十一；《瑜伽師地論》卷九十三；《大品般若經》卷三；《金剛般若波羅蜜經》；《大方等大集經》卷三十三；金倉圓照《印度哲學の自我思想》；中村元編《自我と無我》。<#>


meanings:
5087梵語 anātman 或 nir-ātman，巴利語 anattan。又作非身、非我。我，即永遠不變（常）、獨立自存（一）、中心之所有主（主）、具有支配能力（宰），為靈魂或本體之實有者。主張所有之存在無有如是之我，而說無我者，稱為諸法無我；觀無我者，稱為無我觀。無我係佛教根本教義之一，於三法印中，即有「無我印」。通常分為人無我、法無我二種：(一)有情（生者）不外是由五取蘊（即構成凡夫生存的物心兩面之五要素）假和合而成，別無真實之生命主體可言，稱為人無我，又稱我空。(二)一切萬法皆依因緣（各種條件）而生（假成立者），其存在本來即無獨自、固有之本性（自性）可言，稱為法無我，又稱法空。　此外，尚有以下幾種說法：(一)據阿含經典之說，一切萬法之存在皆賴於各種條件之相互依存，此依存關係一旦有所變化，即產生幻滅、無常之現象；由於無常，故為苦；由於苦而不得自在，故為無我。　(二)說一切有部主張「我空法有」，即一方面認為「人無我」，另一方面又主張構成存在之要素各有其自性，故不說「法無我」。　(三)據成實論之說，五蘊中並無實在之自我，準此而觀人無我者，稱為人空觀；又五蘊之法盡是無常，並無實在之自性，準此而觀法無我者，稱為法空觀。　(四)一般言之，大乘佛教主張二無我，即我法二空（人法二空），然唯識宗依「三性說」而立「三無我」之說。即：(1)「遍計所執」之實我實法乃情有理無者，非為實在之我相，故稱無相無我。(2)「依他起」之似我似法乃如幻假有者，異於被執之我相，故稱異相無我。(3)「圓成實」之自相乃由無我（識之實性）所顯之真如，故稱自相無我。〔雜阿含經卷一至卷三、卷十、大品般若經卷三、大方等大集經卷三十三、瑜伽師地論卷九十三、大毘婆沙論卷九、卷十、俱舍論卷二十九、卷三十、成實論卷三、卷十二、大智度論卷二十二、辯中邊論卷中、唯識二十論〕（參閱「人法二空」256、「我空法有」2941）


vietnamese:
vô ngã luận sư hữu tam chủng chính sở tác sự <pttđ>


vietnamese:
vô sở kham năng bất điều nhu tướng <pttđ>


vietnamese:
vô sở đắc tương ưng tứ cú phân biệt <pttđ>


meanings:
meditative state in which nothing exists whatsoever


meanings:
5092梵語 ākiñcanyāyatana 或 ākiṃcanya-āyatana，巴利語 ākiñcañña-āyatana。謂厭患識無邊處，修無所有處定，所感之異熟果；即超越識無邊處定，觀所緣皆無所有，思惟無所有之相，依此行力所生之處。又稱無所有處天。四無色界之第三。無所有處分為二種，即：(一)定，係修證所得之無所有處定。(二)生，乃由彼定所感之異熟果，即無所有處天。與其餘之空無邊處等，同以所繫無覆無記之受想行識四蘊為體。又據大毘婆沙論卷八十四載，此處眾生壽六萬大劫。同論卷一八五載，佛弟子生於九地之最後一地有頂地（即非想非非想地），以該地無聖道，故必依鄰近之無所有處定得阿羅漢果，是以此地為有聖道之最後地。〔中阿含卷二十四大因經、大毘婆沙論卷一三七、俱舍論卷八、品類足論卷七、立世阿毘曇論卷八、集異門足論卷六〕（參 \「四無色定」1772）


meanings:
（梵 ākiñcanyāyatana，巴 ākiñcañ-nāyatana，藏 ci yaṅ med do sñam-nas ci-yaṅmed paḥi skye mehed）無色界之第三天。別稱不用處天。系由厭弃空無邊處的虛空無邊，與識無邊處的三世流動無涯際，故修無所有處定而感得此天之果報。此天一如其定，怡然寂靜，不起諸相。《大毗婆沙論》卷八十四解釋此天得名之由來，雲（大正27·433b）︰<#>‘問︰此何故名無所有處？答︰此中無我、無我所故。問︰一切地中無我、我所，何獨此名無所有處？答︰無有餘地能令我執及我所執，羸劣穿薄勢力减少如此地者，故此獨名無所有處。’<#>依《長阿含經》卷二十，此天之壽量，長四萬二千劫。另依《立世阿毗曇論》卷七載，此天可分上中下三品，下品壽量長五萬大劫，中品長五萬五千大劫，上品長六萬大劫，而《大毗婆沙論》則謂其壽量長六萬劫。<#>［參考資料］　《中阿含》卷二十四〈大因經〉；《品類足論》卷七；《大毗婆沙論》卷一三七、卷一八五；《立世阿毗曇論》卷七；《俱舍論》卷八。<#>


vietnamese:
vô sở hữu xứ cận phần cập căn bản <pttđ>


meanings:
no attachment; nothing to be attached to


meanings:
the independence or self-containedness of thusness


vietnamese:
vô tán loạn tâm thính văn chính pháp <pttđ>


meanings:
Hiệu của Thiền tăng Đạo Trăn, sống vào đời Tống. X. Đạo Trăn.


meanings:
Còn gọi: Vô Văn Hoà Thuợng ngữ lục. Ngữ lục, 1 quyển, do Vô Văn Đạo Xán soạn vào đời Tống, Duy Khang biên tập, được xếp vào Tục Tạng kinh tập 150, trang 1013. Nội dung bao gồm ngữ lục của Đạo Xán lúc ở chùa: Tiến Phước, Khai Tiên Hoa Tạng và lúc trở về trụ Tiến Phước lần thứ hai; Tiểu Phật sự, Tán, Kệ tụng, Đề bạt v.v… Đạo Xán còn soạn tập thơ văn »Vô Văn Ấn« 20 quyển.


meanings:
Hiệu của Thiền tăng Khả Tùng, sống vào đời Minh. X. Khả Tùng.


vietnamese:
vô thí dữ nãi chí vô diệu hạnh ác hạnh <pttđ>


meanings:
（梵 avidyā，巴 avijjā，藏 ma-rig-pa）煩惱的別名；指于法無所明瞭。‘明’是智慧、學識。因此，‘無明’的語意就是無智。<#>此外，有將一切煩惱通稱爲無明；或將迷于真如本際之理，特稱爲無明；或將不能明瞭抉擇、解了諸法事理的煩惱，稱爲無明（即痴煩惱）。吉藏《法華經疏》卷八，立通別二途，就通義而言，一切煩惱皆有暗惑迷理之義；就別義而言，無明煩惱迷于本際，集起生死。<#>由此可知，有關無明的解釋不止一途，此因宗派、場合不同所致。今擇其中較爲主要者，略述如次︰<#>(1)俱舍宗、唯識宗之說︰此二宗皆以無明爲痴煩惱。根本煩惱之一。即迷暗于種種事理而不能明瞭抉擇。此無明煩惱，一切煩惱起時，必以之爲本，故其作用甚廣。若加以分類，可分爲相應無明、不共無明等二類。此中，唯識家更將不共無明分爲恒行、獨行。獨行中又分主獨行與非主獨行。但就心所的分類而言，俱舍家以此爲大煩惱地法之一，唯識家以爲根本煩惱之一。<#>又若以無明爲十二因緣之第一支而言，則俱舍家以爲無明系宿世煩惱之總稱，而唯識家僅指與第六識相應的分別無明。<#>(2)《起信論》之說︰《起信論》稱此爲不覺。即（大正32·585a）︰‘此識有二種義，（中略）一者覺義，二者不覺義。’‘覺’分爲本覺、始覺，‘不覺’分爲根本與枝末。根本無明是最極微細的動心、一念起動之刹那。例如有人暗夜見杌木，不了彼乃杌木而心動。此一念起動之心又稱‘不如實了達真如法一’或‘以不達一法界故忽然念起’。至于枝末無明，是指進而更起‘彼是人？是杌？’之分別，作法執、我執、善惡業等，沉淪于苦海。亦即以三細六粗爲枝末無明。此等惑、業、苦皆以彼一念起動之心爲根本，因此，以彼爲根本無明，以此爲枝末無明。但是三細中之業相，正是一念起動之心，與所說之根本無往全同其旨趣，故稱之爲根本業不相應染。若離乎此，就是始覺的究竟，是所謂始本不二之境界。又轉相及現相皆是‘王所未分’之微細惑，因此，對其次的六粗而言，它是根本的。<#>大致說來，《起信論》的根本無明、枝末無明計有三重。即{1}以忽然念起的無明爲根本，三細以下爲枝末；{2}以三細中的業相爲根本，轉現以下爲枝末；{3}三細皆爲根本，六粗爲枝末。如是義門重重，自在無礙，系因《起信論》乃以根本、枝末爲一惑之粗細，與法相宗依別體之惑論本惑、隨惑，大異其趣。因此，《起信論義記》卷中（本）雲（大正44·256a）︰‘若約諸識分相門，本覺本不覺在本識中，餘二在生起識中；若約本末不二門，幷在一本識中。’<#>(3)天臺宗之說︰天臺宗以無明爲三惑之一，指迷于非有非空之理而障中道之惑。三惑爲空、假、中三觀所破；即以空觀斷見思，以假觀斷塵沙，以中觀斷無明。若配于五十二位，初信斷見惑，二信至七信之間斷思惑，最後之三信盡塵沙，初住以上斷無明。又，無明分爲四十二品；在等覺之後心，妙覺智現前而斷盡者，稱爲元品無明、無始無明或最後品無明。然此系傍附于別教所作之大略分別；若實論斷證，則是三惑同體，三觀一心，前後無有次第。如《摩呵止觀》卷六雲（大正46·80b）︰‘就文字論，乃當如此，意則不然。見思即是無明，無明即是法性，見思破即是無明破，無明破即是見法性。’《止觀輔行傳弘决》承此意雲（大正46·347b）︰‘若論元意，一見一思無非法界，不同次第，（中略）若從文說，見思障真，無明障中；若從意說，見思之外，無別無明。無明體性既即法性，當知見思亦即法性。’由此乃可知三惑同體、三惑同斷之旨。<#>因此，別圓二教雖同斷三惑，但別教以三惑之體不相即，圓教以三惑同體，而有粗、中、細之別。又，別教以爲三惑系異時斷，而圓教則認爲三惑系同時斷。<#>◎附一︰〈無明〉（摘譯自《佛教語大辭典》）<#>(一)（梵avidyā）指最根本的煩惱。迷的根源。十二因緣的第一支，是帶來生、老、病、死等一切苦的原因。無明若滅，吾人之苦即可消滅。<#>(二)指說一切有部所說的大煩惱地法之一，唯識學派以之爲根本煩惱之一。又稱痴煩惱。指由于迷妄而不能理解真實的事物。分爲與根本煩惱相應而起的相應無明，以及單獨而起的不共無明。<#>唯識學派另分無明爲隨眠無明與纏無明。前者指常隨有情，隱眠于阿賴耶識中的無明種子。後者指無明之現行，系縛衆生，系著生死使之不得出離。<#>(三)指不能了達唯一絕對之心的真相，與心的本性不相應，忽然生起種種煩惱。《大乘起信論》雲（大正32·577c）︰‘以不達一法界，故心不相應，忽然念起名爲無明。’<#>(四)（梵abhāsvara）即‘不明白’之意。<#>(五)《部執異論》謂︰無明與無知同義。爲五事之一。<#>(六)天臺宗所謂三惑之一。即迷于非有非無之理而妨礙中道之惑。中觀所斷的對象，分爲四十二品。<#>◎附二︰印順《辨法法性論講記》（摘錄）<#>衆生所以有生死，由于‘無明’，這是佛法所公認的。什麽是無明？無明是蒙昧錯誤的認識。我們對宇宙人生沒有體悟得到真理，所瞭解到的，都是虛妄錯誤，不實在的。由于這樣，我們常在錯亂、顛倒中，起煩惱，造業，受生死，一生一生的生死不了。所說虛妄、顛倒、錯誤的根本，究竟是什麽？唯識宗給我們指示出來︰我們的無明──最根本的錯誤，就是覺到心物對立，好像心外有客觀實在的世界，離外界而有內心。錯誤由于虛妄分別，成了生死的根本。我們每個人都覺得心在內，境在外，山水在外；外物是與心無關，自己就是這樣的。大家都爲無明所蔽，都有根本錯誤，所以誰也解决不了生死，誰也不得究竟解脫。<#>◎附三︰T. R. V. Murti著·郭忠生譯〈無明〉（摘錄自《中觀哲學》第九章）<#>‘絕對’本身是不可定性的（空）；任何思惟範疇概念蓋不能適用于它，而我們日常經驗所見聞覺知的種種‘有顔色的形象’，完全是無明加諸于‘絕對’的妄見。無明是表像的‘因’。如果說‘絕對’是究竟的真理（真實諦，paramarthā satya），則無明即是屬于表相──世俗法，甚至可說就是世俗法本身。<#>無明障礙‘真實’，幷由此而産生那不真實的表相。《大乘稻秆經》（Śālistamba Sūt-ra）稱無明是‘不知真實’（non-apprehen-sion of the Real，梵tattva apratipattiḥ）的一種‘妄知’（mithyā pratipattiḥ）。所以無明有兩種作用︰(1)挂礙性（āvaraṇa）──障礙事物本來的面目。(2)構作性──發生虛妄所知（asatkhyāpana）。這種看法與吠檀多的‘無明觀’相當。吠檀多亦認爲無明有兩種功能︰障覆（avr!ti）、創發（vikṣepa），這二種功能是相互關連的，沒有‘不知真實’，即沒有‘妄知’，反之亦然，如果我們擁有真知，則虛妄根本無由生起。<#>中觀認爲無明的本質乃是我們根深蒂固的耽溺于概念構作（saṅkalpa）的習氣，‘真實’是無定性的（空），而以思惟模式來看‘真實’就是無明，譬如把‘真實’當作‘實體’（我）、一或多、常住（śāśvata）、斷滅（uccheda）、‘有’（astitva）、‘無’（nāstitva）等等都是顛倒妄見（viparyāsa）的形式之一。<#>說一切有部與經量部（Sautrāntika）談到無明則認爲把獨一、常恒、普遍等等範疇加諸于本來是多元的、無常的、各別的，這就是無明。在此一系統之中，‘真實’與那‘無常流變的模式’（changeing mode）──即所謂的‘法體’合一。無明是‘薩迦耶見’（satkāyadr!ṣṭi）在個別的無常的個體（無我法──anātma dharmas）之上加了實體、獨一、常恒等等屬性。吠檀多的無明觀恰好與此相反︰‘真實’是常恒不變的‘純粹存在’──即‘我’，它在一切時中均無變化、無差異，是獨一的，而所謂的‘無明’就是將那本質上不可分、無有差異可言的整體强割裂爲‘你’、‘我’等等區分。唯識宗認爲‘真實’即‘淨識’（vijñaptimātratā），它沒有能知與所知所取（grāhadvaya）的二元性，而無明就是把外在的表相認爲是一獨一存在的個體，而與‘識’沒有關係。<#>中觀學派則認爲︰差異、同一都是無明，一多、常恒無常、主觀客觀都是不真實的，它們相互關涉，彼此相連，所以同樣是不真實的。‘真實’全無定性，而妄想把它與存在（指‘有’）、轉化、‘識’等等强拉在一起，使其合而爲一，這全都是妄想分別。所以龍樹說︰‘把無常當作是常，這種看法既是虛妄見，爲什麽把不可定性者當作無常者，就不是虛妄見呢？’<#>阿毗達磨、吠檀多、唯識等以特有的概念來看‘真實’，中觀則認爲這些看法還是無明，不得究竟真理。此三家固然也提出各自的無明觀，而且彼此又不同，這已如上所述，但是中觀所說的無明較之更來得廣泛、普遍。只要是‘概念化’即是無明，而理性乃是概念化的功能，所以它就是無明。<#>阿毗達磨佛教認爲薩迦耶見（‘實體見’）是無明，而唯識宗認爲‘外境爲實’（bāhya or viṣaya-dr!ṣṭi）是無明，吠檀多則主張‘差異見’（bhedadr!ṣṭi）爲無明。中觀則認爲一切‘見’都是無明，‘見’（dr!ṣṭi）就是分別妄想，而分別妄想就是妄加一些不實的標志于某物之上。<#>關于無明與理性之間的關係，中觀認爲︰無明源于那鬆散隨意的注意力──亦即是漫不經心，隨意而發的曲解事物，這一種‘散亂心’像蝴蝶一樣隨處亂飄，不能制心一處，隨意的執著于每一事物，它表現出來的就是我們通常所謂的︰比較、差異化、認同、綜合各類的事物，亦即以‘關係’來看諸事物，這種‘關係見’僅能獲得表相。而般若却是志不紛、制心一處，以獲得如實知見──就事物本來的面目而認識事物。<#>無明是無始以來即存在，因爲現象界的存在幷沒有可確定的極限，而且連續不斷之現象存在（saṃsāra──指輪回世間）必須有無明及其伴隨的煩惱存在。無明雖然是無始的，可是却可以有終端，我們不能說凡是‘無始’的即沒有終端，樹芽是由種子而有，而樹芽成長以後開花結果，又出種子，如此循環，而何者是最先幷沒有辦法確定，但是種子、樹芽、花果等都可能被火或其他因緣毀壞──結束其循環。同理，無明及各種煩惱──現象界的根源會被般若智慧的火花燃燒殆盡。<#>那麽無明的本質爲何呢？無明是實在的呢？還是不實在的？實在論者主張︰無明爲引發‘虛妄行相’的本源，所以其本身不能爲不真實的。夢中之物固然是不真實的，但是做夢的行爲與那構成夢中之物的心理條件應該是真實的。如果無明本身是不真實的或是不存在的，那麽它如何能成爲表相之因呢？根據此一論證，則不僅無明是真實的，而且其‘因果律’也應該是真實的。甚至連那唯識宗的絕對主義，‘心’（citta）本質也具有兩種真實的功能──最初煩惱的生起與後來煩惱之淨化。此一論證意味著解脫與系縛都是真實的，他們認爲如果這一些不是真實的，則人類的精神生活即成爲不可能。系縛是由無明與其他煩惱引起的，如果這種生起的過程是不真實的，無明如何産生其影響力呢？關于這一點說一切有部與唯識宗的看法幷不一致，雖然此二者認爲︰此一歷程確實是真實的，但是後者認爲煩惱之生起與淨化純是吾人內心的功能，而前者却認爲這都是由心理以外的因素所引起的。<#>中觀學派認爲︰無明本身是不真實的，無明是一種迷幻（māyā），如果無明是真實的，則其所生之物亦必然真實的，如此一來則根本談不上改變現有的世間，任何的努力均于事無補。龍樹說︰‘若煩惱性實，而有所屬者；云何當可斷，誰能斷其性。若煩惱虛妄，無性無屬者；云何當可斷，誰能斷無性。’（《中觀論頌》〈觀顛倒品〉）前一頌的頌文比較易解，後一頌則是︰假定說‘煩惱’是虛妄的，沒有它的實在性，也‘無’有它的所屬，這豈不是空無一切的煩惱，怎麽說可斷呢？假使說是‘可斷’，試問︰又是‘誰能斷’這‘無性’的煩惱呢？如第二頭是無的，誰能斬劊它呢？所以連同上一頌文，我們由此可以看出中觀學派的正解︰如果要有煩惱可斷，這煩惱必是無自性的；無自性的煩惱，在緣起假名中，又是必有的。可以從緣生起，有他的作用，也是屬于假名的衆生所有。這樣的觀破煩惱、離系煩惱才是正觀。<#>至于另一主張︰無明應該是真實的，它才能散發其影響力，不真實的决無法産生任何事物。筆者認爲︰不真實者亦能産生影響力，而且甚至連那錯誤的‘添附’──即錯把某些性質加諸于某事物之上，它都有相當的效力。根據《寶積經》（Ratnakuṭa Sūtra）所載，有五百位比丘聽了佛陀甚深的教法之後‘心不信解、不能通達，從坐起去’。于是‘佛即化作二比丘，隨五百比丘所向道中’，經過此二比丘的誘導勸解，這五百比丘終于受教得脫。《寶積經》是一部闡述中觀思想的佛典，它在討論一些理論之後，加上這一段說明不是沒有意義的。<#>因果或其他相關的‘關係’（如高下、前後）根本上只能求諸于表相、現象界，這正是不真實的標志。<#>關于此點，中觀學派與吠檀多的‘無明觀’非常接近，無明是無始存在的，而唯有真知才能擊破無明。無明的‘不可定義性’（non-difinability，梵anirvacanīyatva ）說明了無明之存在僅有‘認識論上的地位’（episte-mic status）。吠檀多亦如中觀學派認爲不真實者亦可以有作用，可以産生影響力，而‘因果律’幷不是判定‘何者爲真實的’之標準，反而是‘不實的’之標志。<#>但是吠檀多特別著力于討論無明的‘依止’（aśraya）與‘所知’（viṣaya）。無拓于‘純粹存在’、‘梵’，因爲它不能屬于較低級的存在（惰性存在者──jade avaraṅa-kr!tyabhāvāt）；只有一個能認知的心識才可能有無知的情形，而該心識僅能爲‘純粹存在’，因爲純粹存在乃是沒有差異性，且是普遍的存在，而無明的功能正是在刺激引起差異的生起，個別的、特殊的存在即已假定其存在著各有不同的差異。所以無明不能屬于（依止）個別的、特殊的存在者；而無明的‘所知’是‘梵’；因爲當我們知道‘梵’的真面目時，即是除去無明的‘所知’的時候。無明的‘依止’與‘所知’是分不開的，一切的無明基本上都是‘自我無知’（self-ignorance），而一切的認知都是‘自我認知’（self-know-ledge）。<#>中觀本著反思辨的傾向，拒絕涉入討論‘誰無知？’等等的問題（即無明之依止等等的問題）。龍樹在《中觀論頌》〈觀顛倒品〉第二十三中說到︰‘可著著者著，及所用著法；是皆寂滅相，云何而有著？若無有著法，言邪是顛倒；言正不顛倒，誰有如是事？’什麽是顛倒呢？就是因爲無明──不能正確的如其法相而了知思考；不能‘如實知見’，所以就執著境相；由于執著于所知境的外相，就會生起妄想分別；由于妄想分別，就生起貪嗔痴等顛倒煩惱。所以龍樹菩薩在〈觀顛倒品〉一開頭就說︰‘從憶想分別，生于貪恚痴；淨不淨顛倒，皆從衆緣生。’反過來說，顛倒與否的産生主要在于是否有執著，而談到執著，就必須談到︰<#>(1)‘可著’，這是所執著的境界，即是無明的所知。<#>(2)‘著者’，是能著的人，即是無明的‘依止’。<#>(3)‘著’是在生起執著時的著相，就是無明不能‘如實知見’時的那種‘窘狀’。<#>(4)‘所用著法’，是執著時所用的工具，就是無明用以吸取外境的六根。<#>吠檀多等學派認爲要有這四者，即有無明，有了無明就會有顛倒。但是中觀學派認爲︰透過辯證智慧的觀照，此四者都是‘寂滅’離戲論，也就是說此四者是沒有實在性的，是相依互存、彼此關涉的，既然‘無有’真實的‘著法’可得，我們就不能說‘邪’執‘是’錯誤的‘顛倒’，而‘正’觀是正確的‘不顛倒’，在那無自性的智慧觀照之下，到底是誰有這種顛倒不顛倒的事呢？<#>◎附四︰〈十一殊勝〉（摘譯自《望月佛教大辭典》）<#>十一殊勝，指無明的十一殊勝事。《唯識論述記》卷八（末）就此十一殊勝雲（大正43·527b）︰‘一切煩惱皆能發業，而無明力發業用增勝餘煩惱，以具十一殊勝事故，（中略）如緣起說。’即(1)所緣勝︰謂無明遍緣染淨。(2)行相勝︰謂無明能隱真顯妄。(3)因緣勝︰謂無明爲惑業之生本。(4)等起勝︰謂無明能發起能引（行支）、所引（識等五支）、能生（愛等三支）、所生（生等二支）之緣起法。(5)轉異勝︰謂無明與隨眠、纏縛、相應、不共四者轉起之相用殊異。(6)邪行勝︰謂無明迷于諦理而起增益（有執常見）、損减（空執斷見）之行。(7)相狀勝︰謂無明微細自相遍于愛與非愛之共相而轉。(8)作業勝︰謂無明能作生死所依之事業，亦能作障礙涅槃之事業。(9)障礙勝︰謂無明能障礙勝法（無漏有爲）、廣法（無漏無爲）。(10)隨轉勝︰謂無明能從三途隨轉至有頂。(11)對治勝︰謂無呻有漏智所對治，而爲見修二道之無漏智所對治。<#>◎附五︰〈根本無明〉（摘譯自《望月佛教大辭典》）<#>根本無明（梵mūlāvīdyā，藏ma-rig-pa-dṅos-gshi），又名根本不覺、無始無明或元品無明。即衆生煩惱之根本、迷妄不覺之心。爲無始以來，衆生流轉生死的根元。《勝鬘經》〈一乘章〉雲（大正12·220a）︰<#>‘世尊，心不相應無始無明住地。世尊，此四住地力，一切上煩惱依種，比無明住地，算數譬喻所不能及。世尊，如是無明住地力，于有愛數四住地，無明住地其力最大，譬如惡魔波旬于他化自在天，色力壽命眷屬衆具自在殊勝。如是無明住地力，于有愛數四住地其力最勝。恒沙等數上煩惱依，亦令四種煩惱久住。阿羅漢、辟支佛智所不能斷，唯如來菩提智之所能斷。’<#>《大乘起信論》雲（大正32·577c）︰‘以不達一法界故心不相應，忽然念起名爲無明。’又雲（大正32·577a）︰‘不覺義者，謂不如實知真如法一故，不覺心起而有其念。’此即說無明住地力最大最勝，能爲恒沙上煩惱之依，也能令四住地煩惱久住，此唯有如來之智始能斷之，二乘智尚不能斷。又，《大乘起信論義記》卷下（本）雲（大正44·267a）︰‘根本無明最極微細，未有能所王數差別。’又雲（大正44·267a）︰‘唯此無明爲染法之源，最極微細，更無染法能爲此本，故雲忽然念起也。如瓔珞本業經雲，四住地前更無法起故，名無始無明住地。是則明其無明之前無別有法爲始集之本，故雲無始。即是此論忽然義也。’此意謂《起信論》忽然念起之說，與無始無明住地同義。<#>法藏在《大乘起信論義記》卷中（本）雲（大正44·256a）︰‘又由無明中覆真義，真如中隱體義，從此二義得有根本不覺。’法藏認爲真如有不變、隨緣二義，無明也有‘無體即空’與‘有用成事’二義。真如之‘違自順他’也有二義，即‘隱自真體義’與‘顯現妄法義’。而無明之‘違他順自’則有‘覆真理’與‘成妄心’二義。其中，由真如之‘隨緣義’與無明之‘有用成事義’而成生滅門，又由無明之‘覆真理義’與真如之‘隱自體義’而有根本不覺，由無明之‘成妄心義’與真如之‘顯現妄法義’而有枝末不覺。<#>◎附六︰〈枝末無明〉（摘譯自《望月佛教大辭典》）<#>枝末無明，即自根本無明生起的枝末染心，又名枝末不覺。《起信論疏筆削記》卷三雲（大正44·309b）︰‘于中有根本枝末之異，枝末複有三細六粗。’此謂依根本無明而生業相、能見相、境界相等三細，及依境界緣生智相、相續相、執取相、計名字相、起業相、業系苦相等六粗，總謂枝末無明。然法藏《大乘起信論義記別記》雲（大正44·291c）︰‘約惑者，三細中是根本無明，是法執中細惑；後粗中，前二是枝末無明，法執中粗惑，後四是人執惑也。’此以三細爲根本無明，六粗中之智相、相續相二者爲枝末無明。<#>［參考資料］　《雜阿含經》卷十二；《長阿含》卷十〈大緣經〉；《大毗婆沙論》卷二十三、卷二十五；《瑜伽師地論》卷二十五、卷五十八、卷八十四；《成唯識論》卷八；《大智度論》卷四十三。<#>


meanings:
5094梵語 avidyā，巴利語 avijjā。為煩惱之別稱。不如實知見之意；即闇昧事物，不通達真理與不能明白理解事相或道理之精神狀態。亦即不達、不解、不了，而以愚癡為其自相。泛指無智、愚昧，特指不解佛教道理之世俗認識。為十二因緣之一。又作無明支。俱舍宗、唯識宗立無明為心所（心之作用）之一，即稱作癡（梵 moha）。　就十二緣起中無明支解之，無明為一切煩惱之根本。阿含經謂，無明乃對於佛教真理（四諦）之錯誤認知，即無智；且其與渴愛具有表裏之關係。說一切有部以「三世兩重」之因果來解說十二緣起，謂其中之無明係指過去煩惱位之五蘊，由於該位諸煩惱中，以無明之作用最強，故總稱宿世煩惱為無明。唯識宗則以「二世一重」之因果加以解釋，謂無明與行能牽引識等五果之種子，故為「能引支」；其中，與第六意識相應之「癡」，能起善惡之業，稱為無明。　有部與唯識宗又將無明分為相應無明與不共無明二種。相應無明，係與貪等根本煩惱相應共起；不共無明，則無與之相應而起者，以其獨自生起，故又作獨頭無明。且成唯識論卷五將不共無明更分為恆行不共無明與獨行不共無明。恆行不共無明，係與第七末那識相應之無明，即與貪等根本煩惱相應而起，此無明無始以來恆行，障礙真義智，故稱恆行；又自一切凡夫心常無間之觀點言，乃與相應於第六意識之無明有異，故稱為不共。獨行不共無明，係與第六意識相應之無明，以其與其他根本煩惱不相應，單獨而起，故亦稱不共。此獨行不共無明復依其與隨煩惱俱起與否，更細分主獨行無明與非主獨行無明。　唯識宗又區分無明為種子與現行，其中，常隨眾生，隱眠在第八阿賴耶識中之無明種子，稱為隨眠無明；對此，無明之現行，纏縛眾生，繫著生死（迷之世界），稱為纏無明。又纏無明有相應與不共，即為隨眠、纏、相應與不共等四種，稱為四種無明、四無明。此外，無明復可分為根本與枝末、共與不共、相應與不相應、迷理與迷事、獨頭與俱行、覆業與發業、種子子時、行業果、惑等十五種無明。　據勝鬘經之說，與見惑及三界之修惑（貪等）相應之相應無明，稱為四住地之惑。所謂四住地即：見一處住地、欲愛住地、色愛住地、有愛住地，其中，見一處住地指見惑，後三住地則指三界之修惑。又獨行不共之無明為無始無明住地之惑（若合以上四住地之惑，則稱五住地之惑），此無明住地為一切煩惱之根本，唯如來之菩提智得以斷之。　據大乘起信論之說，無明為不覺，此不覺分為根本無明與枝末無明二種。根本無明，又作根本不覺、無始無明、元品無明，忽然念起無明或元初之一念。即不了達真如平等之理，故忽然起動差別對立之念的元初，即為諸煩惱之元始、迷妄之最初，皆非由其他煩惱所生者，故謂「忽然」。以其極微細，故難以區別心王與心所之狀態。故根本無明即最細微之動心，而諸種惑、業、苦等皆以此一念起動之心為根本，故稱根本無明。此即無始無明住地之惑。枝末無明，又作枝末不覺，即依根本無明而起之枝末的染污心，有三細六粗之惑業。　據天台宗之說，依空、假、中三觀可斷除見思、塵沙、無明三惑。此中，無明即迷於非有非空之理，而為障礙中道之惑。亦即中觀所斷之對象。關於斷除無明者，在天台所判「化法四教」之別教，於十迴向伏無明，在初地以上至妙覺等十二階位，斷盡十二品無明。此際，十迴向中，最後之第十迴向斷除最初之無明，進入初地；此最初之無明復分三品來斷，故稱三品之無明。在圓教，則於初住以上至妙覺等四十二階位斷盡四十二品無明，此際，第五十一階位（等覺）之最後心即顯妙覺智，由此能斷除最後之無明（稱為元品無明、無始無明、最後品無明）。然以上為過去之說，實則圓教不立三觀之次第，而主張持一心作觀，三惑同體，同時可斷。〔長阿含卷一大本經、大毘婆沙論卷二十三、卷二十五、卷三十八、大智度論卷四十三、成實論卷九、成唯識論卷八、瑜伽師地論卷四十八、卷五十六、卷五十八、卷六十四、十地經論卷八、俱舍論卷九、卷十九、摩訶止觀卷六上、勝鬘經寶窟卷中末〕


meanings:
Mờ tối, mê lầm. Vô minh được chia làm 3 bậc: a. Vô minh thượng: Ngu si chấp ngã. b. Vô minh trung: Niệm khởi. c. Vô minh hạ: Mê tính giác. Tham thiền kệ trong Thiền Tịnh Hợp Yếu của Thiền sư Phương Tụ Thành ghi: »參 禪 第 一、 破 無 明 窟。 生 死 涅 槃、 二 俱 賸 法。 – Tham thiền đệ nhất, phá vô minh quật. Sinh tử Niết-bàn, nhị câu thặng pháp. – Pháp tham thiền bậc nhất, phá hang ổ vô minh. Sinh tử cùng Niết-bàn, đều là pháp thừa thãi«. Theo: Yếu chỉ Thiền tông của HT. Thanh Từ.


vietnamese:
vô minh bất dĩ bất như lí tác ý vi nhân <pttđ>


meanings:
innate ignorance; latent ignorance; ignorance as hypostasis; hypostatic ignorance


vietnamese:
vô minh biệt hữu nhất tâm sở hữu pháp <pttđ>


vietnamese:
vô minh ư ngũ xứ sở năng vi chướng ngại <pttđ>


vietnamese:
vô minh hữu thập nhất chủng thù thắng <pttđ>


vietnamese:
vô minh vọng hành cụ tác tam duyên <pttđ>


meanings:
5096梵語 avidyāsrava 或 avidyā-āsava，巴利語 avijjāsava。為三漏之一。漏，流注之義，指令有情流注於三界之煩惱。無明乃三有生死之根本，能令眾生輪迴於生死，無法出離，故稱無明漏；又漏為煩惱之別名，故亦稱無明煩惱。長阿含經卷二（大二‧一二上）：「修智心淨得等解脫，盡於三漏，欲漏、有漏、無明漏，已得解脫，生解脫智。」〔雜阿含經卷二、北本大般涅槃經卷二十二、阿毘達磨集異門足論卷三、大毘婆沙論卷四十七〕（參閱「三漏」646）


vietnamese:
vô minh vi thủ nhân ái vi thủ duyên <pttđ>


vietnamese:
vô minh vi duyên tạo bất động hạnh <pttđ>


vietnamese:
vô minh vi duyên tạo phi phúc hành <pttđ>


vietnamese:
vô minh đẳng thập nhị chi do ngũ tướng sai biệt <pttđ>


vietnamese:
vô minh đẳng thập nhị chi lược nhiếp vi tứ <pttđ>


vietnamese:
vô minh duyên hành tứ cú phân biệt <pttđ>


vietnamese:
vô minh duyên hành dữ thủ duyên hữu sai biệt <pttđ>


vietnamese:
vô minh năng sinh ngũ chủng tạp nhiễm <pttđ>


vietnamese:
vô minh dữ phúc bất động hạnh vi duyên <pttđ>


vietnamese:
vô minh dữ chư bất động hạnh vi duyên <pttđ>


vietnamese:
vô minh dữ phi phúc hành vi duyên <pttđ>


meanings:
ignorance; lack of awareness; lack of wisdom; lack of the ability to properly discriminate


vietnamese:
vô hữu nhất thiết chư pháp thể tướng <pttđ>


vietnamese:
vô hữu nhị tâm triển chuyển tướng nhân <pttđ>


meanings:
(800-888) Thiền tăng đời Đường, họ Kim, người Tân La (Triều Tiên). Vào niên hiệu Trường Khánh thứ 1 (821), sư theo sứ giả Tân La vào Trung Quốc, tham vấn các bậc danh túc. Sư nối pháp thiền sư Ma Cốc Bảo Triệt, thuộc hệ nam Nhạc đời thứ 4, Thánh Trụ Sơn đời thứ 1 (Triều Tiên). Niên hiệu Hội Xương thứ 5 (845) sư trở về nước, trụ trì Thánh Trụ Sơn Đại Lãng Tự, hoằng truyền thiền pháp Tào Khê.


meanings:
non-difference of impurity and purity in thusness


meanings:
denunciation of a good monk without due reason


meanings:
(760-821) Thiền tăng đời Đường, họ Đỗ, người Thượng Lạc, Thương Châu (huyện Thương, Thiểm Tây) Trung Quốc. Năm 9 tuổi sư theo Thiền sư Chí Bản chùa Khai Nguyên ở bản quận học kinh Đại thừa, 12 tuổi cạo tóc, 20 tuổi thụ giới cụ túc nơi Luật sư U ở Tương Châu (Tương Phàn, Hồ Bắc) học »Tứ Phần Luật Sớ« cùng giảng Kinh Niết-bàn cho tăng chúng. Sau yết kiến Mã Tổ Đạo Nhất được truyền tâm ấn, du phương Kinh sư mọi nguời ngưỡng mộ tiếng tăm muốn đề cử sư làm Lưỡng nhai Đại đức, Vô Nghiệp nói: »Thân cận Quốc Vương đại thần không phải là chí của tôi«. Sư đến Phần Châu (Phần Dương, Sơn Tây) trụ trì chùa Khai Nguyên. Đường Hiến Tông nhiều lần triệu thỉnh, sư đều từ chối, lấy cớ bệnh tật không đi. Thuỵ là »Đại Đạt Quốc Sư«.


meanings:
(884-960) Thiền tăng đời Ngũ Đại, họ Ngô, người xứ Phúc Châu, Trung Quốc. Năm lên bảy, sư theo ngài Tuyết Phong Nghĩa Tồn xuất gia, đến 20 tuổi thụ giới cụ túc. Sau đó, tham yết Cửu Phong Đạo Kiền và đắc pháp. Khi ra hoằng pháp sư trụ viện Hoà Sơn Đại Trí ở Cát Châu (nay là huyện Cát An, tỉnh Giang Tây). Nam Đường Trung Chủ triệu sư vào cung lễ kính. Tốt hiệu: Pháp Tính Thiền sư.


meanings:
consciousness with no loss; non-disappearing consciousness


vietnamese:
vô niết bàn pháp bổ đặc già la sở hữu chư tướng <pttđ>


vietnamese:
vô tịnh tín giả bội lệnh bất tín hữu tịnh tín giả lệnh kì biến dị quá thất <pttđ>


meanings:
(term) unceasing, unextinguished, unextinguishable (aniruddha)


vietnamese:
vô lậu luật nghi cập đoạn luật nghi tứ cú phân biệt <pttđ>


meanings:
Ngọn lửa: 火焰 Ngọn lửa.【焰火】diễm hoả [yànhuô] (đph) Khói lửa.


meanings:
5065<一>餓鬼名。又稱燄口、面然。其體枯瘦，咽細如針，口吐火焰。以生前慳吝之故，遂有此一果報。曾於阿難入定中顯現，並因而成為佛教「放焰口」儀式之緣起。〔焰口餓鬼經〕　<二>為一種根據救拔焰口餓鬼陀羅尼經而舉行之施食餓鬼之法事。該法會係以餓鬼道眾生為主要施食對象；施放焰口，則餓鬼皆得超度。亦為對死者追薦的佛事之一。又作放燄口。昔時，阿難於林中習定，見一餓鬼（名為焰口）形容枯槁，面貌醜惡，頭髮散亂，爪甲長利，腹大如山，喉細如針，面上噴火，阿難駭而問其故，餓鬼告以生前居心慳吝，貪不知足，故死後墮入餓鬼道中，變是身形，長年受餓，備受諸苦。餓鬼復謂阿難三日後亦當命盡，墮餓鬼道。阿難大驚，急至佛前哀求救度，佛乃為說焰口經及施食之法，謂其若能施飲食予恆河沙數餓鬼及諸仙等，非但不落此道，且能延年益壽，諸鬼神等常來擁護，遇事吉祥。　其法於諸經所載，有詳略之別。據救拔焰口餓鬼陀羅尼經載，於一切時，取一淨器，盛以淨水，置少飯麵及諸餅食等，以右手按於器上，誦咒七遍，並稱多寶、妙色身、廣博身、離怖畏等四如來名號，然後彈指七遍，取於食器，展臂瀉之於淨地上。後人據瑜伽集要焰口施食儀增益科儀，遂有敬供與悲施二部，敬供可分昇座、入定、灑淨、歸依、道場觀、獻曼荼羅，普供養等七項；悲施可分入定、召請、顯施食、滅障、密施、回向等六項。作此施法，宜於戌亥二時（晚間七時至十一時），因過此時段則鬼神不得食。　最早傳入我國有關焰口之經典為唐代實叉難陀所譯之救面然餓鬼陀羅尼神咒經及甘露陀羅尼咒。二書中各載有真言，名為變食真言、甘露真言；謂取一掬水，咒之十遍，散於空中即成甘露。其後，不空譯出救拔焰口餓鬼陀羅尼經，與實叉難陀所譯救面然餓鬼陀羅尼神咒經為同本異譯。不空又譯出瑜伽集要救阿難陀羅尼焰口儀軌經、瑜伽集要焰口施食起教阿難陀緣由（即不空所譯儀軌經前半部之起源部分別出單行本）、施諸餓鬼飲食及水法。其中，不空譯瑜伽集要救阿難陀羅尼焰口儀軌經所述行法次第為：破地獄真言、召餓鬼真言、召罪真言、摧罪真言、定業真言、懺悔真言、施甘露真言、開咽喉真言、七如來名、發菩提心真言、三昧耶戒真言、施食真言、乳海真言、普供養真言、奉送真言。此後，施餓鬼食便成為修密法者每日必行之儀式。後遭唐末五代之亂，密教失傳，施食一法亦隨之失傳。　至宋代，諸師對於施食一法不甚了解。遵式之金園集中有施食正名、施食法、施食文、施食觀想諸篇。而其法並非密教儀軌，僅取經中之真言，再附以天台宗之觀想方法而已。其施食正名中述有斛食、冥道、水陸。斛食指焰口施食；冥道為唐代之冥道無遮大齋，亦為密教行法之一；水陸為宋代興起之儀式。此三者於當時混合行使，無所區別。又有宗曉著施食通覽，其中有施食須知一篇，亦主張施曠野鬼神、施鬼子母救拔焰口餓鬼同為施食。而釋門正統卷四利生篇亦同此說。由此可知宋代諸家對於焰口施食曾企圖恢復而未得其道。　元代由於藏族喇嘛進入漢地，密教亦隨之復興。藏經中有瑜伽集要焰口施食儀，譯者不詳。就其中真言譯音所用字考之，應係元代人所譯。其次第與瑜伽集要救阿難陀羅尼焰口儀軌經相同，其前增有三歸、大輪明王咒、轉法輪菩薩咒、三十五佛、普賢行願偈、運心供養、三寶施食、入觀音定，然後方破地獄；其後增尊勝真言、六趣偈、發願迴向偈、吉祥偈、金剛薩埵百字咒、十類孤魂文、三歸依贊。從此瑜伽施食之法得以復興。　明代之時，由於諸家傳承不一，遂又形成雜亂之勢。今所知明代行法有瑜伽焰口施食科儀。其後，天機禪師刪其繁蕪，編成修習瑜伽集要施食壇儀，世稱「天機焰口」。天台靈操為之作注，名為修習瑜伽集要施食壇儀應門。其中唯召請孤魂文不同。蓮池袾宏又將天機焰口略加參訂，編成「修設瑜伽集要施食壇儀」，又稱瑜伽集要施食儀軌，並為之作注，名為施食補注。清代康熙三十二年（1693），寶華山德基又將袾宏本略加刪輯，名為瑜伽焰口施食集要，世稱「華山焰口」。乾隆六年（1741），寶華山福聚又因之作瑜伽施食儀觀。此外又有寂暹著瑜伽焰口注集纂要儀軌。清代佛寺流行之焰口，多為「天機」及「華山」兩種。〔焰口（周叔迦，中國佛教人物與制度）〕


meanings:
5067焰摩，梵名 Yama，西藏名 Gśin-rje。護世八方天之一，十方護法神王之一，十二天之一，外部二十天之一。於密教中特將閻魔王稱為焰摩天，而列之於天部。然焰摩天之形像與閻魔王不同。於現圖胎藏界曼荼羅，焰摩王位居外金剛部院南門之西方，右手作施無畏印，左手執人頭幢，垂左足，跨乘水牛。其右為黑闇女天，下位之外邊有太山府君，內邊有二鬼使者。又因焰摩為鬼界之王，故於此西方列諸餓鬼眾。種子為???（yaṃ），三昧耶形為人頭棒（梵 daṇḍa）。　又以此天為本尊之修法，稱焰摩天法。修此法可延壽除災，若為祈冥福時稱冥道供，或蠟燭供、紙燭供。行法之時，先於壇上設焰摩天曼荼羅之座位，次置供具、供品，於中立一蠟燭，其後唱頌尊名並行點火。〔大日經卷一具緣品、大日經疏卷五、大日經義釋卷四、供養十二天威德報恩品〕（參閱「閻魔王」6340）


vietnamese:
diệm la vương cung hành pháp thứ đệ <pqđtđ>


meanings:
① Ðốt cháy, như nhược hoả chi thuỷ nhiên 若火之始然 (Mạnh Tử 孟子) như lửa chưng mới cháy, nguyên là chữ nhiên 燃. ||② Ưng cho, như nhiên nặc 然諾 ừ cho. ||③ Như thế, như khởi kì nhiên hồ 豈其然乎 há thửa như thế ư! ||④ Lời đáp lại (phải đấy), như thị Lỗ Khổng Khâu chi đồ dư? Viết nhiên 是魯孔丘之徒與? 曰然 gã ấy có phải là đồ đệ ông Khổng Khâu ở nước Lỗ không? Phải đấy. ||⑤ Dùng làm lời trợ ngữ, như du nhiên tác vân 油然而雲 ùn vậy nổi mây. ||⑥ Lời thừa trên tiếp dưới, như nhiên hậu 然後 vậy sau, rồi mới, nhiên tắc 然則 thế thời, nhiên nhi 然而 nhưng mà, v.v.


meanings:
Dù cho. Tiết Nguyên Phong Thanh Mãn Thiền sư trong NĐHN q. 16 ghi: »拈 拄 杖 曰： 來 來、 然 是 聖 僧 也 須 喫 棒。 擊 香 臺 下 座。 – Thiền sư giơ cây gậy lên, bảo: Đến đây, đến đây! Dù cho là thánh tăng cũng phải ăn gậy. Sư đập vào đài hương rồi bước xuống toà«.


meanings:
① Phải, đúng: 不以爲然 Không cho là phải; 雍之言 然 Lời nói của Nhiễm Ung (là) đúng (Luận ngữ); ② Như thế, như vậy: 當然 Tất nhiên, đương nhiên; 不盡然 Không hoàn toàn như thế; 到處皆然 Đâu đâu cũng như thế; 萬物盡然 Muôn vật đều như thế cả (Trang tử); ③ (văn) Thì (dùng như 則, bộ 刂): 吾得鬥升之水然活耳 Ta có được một đấu, một thưng nước thì đủ sống rồi (Trang tử: Ngoại vật).【然後】nhiên hậu [ránhòu] (pht) Rồi sau, rồi mới, sau đó, rồi: 先通知他，然後再去請他 Hãy báo cho anh ấy biết trước, rồi sau mới mời anh ấy đến; 我們先研究一下，然後再決定 Chúng ta nghiên cứu trước đã, rồi mới quyết định; 夫大寒至，霜雪降，然後知松柏之茂也 Có rét dữ và sương tuyết sa xuống rồi mới biết cây tùng cây bách là tốt (Hoài Nam tử); 【然則】nhiên tắc [ránzé] (lt) Thì, thế thì: 然則如之何則可？ Thế thì làm thế nào mới được?; 是進亦憂，退亦憂，然則何時而樂耶？ Đó là tiến cũng lo mà thoái cũng lo, như thế thì có lúc nào vui được chăng? (Phạm Trọng Yêm: Nhạc Dương lâu kí); ④ (văn) Nhưng, song (biểu thị sự chuyển ý ngược lại): 以爲且噬己也，甚恐，然往來視之，覺無異能者 (Con hổ) cho rằng nó (con lừa) sắp cắn mình thì sợ lắm, nhưng đi qua đi lại nhìn thì thấy nó không có tài năng gì khác lạ (Liễu Tôn Nguyên: Cầm chi lư). 【然而】 nhiên nhi [rán'ér] (lt) Nhưng mà, thế mà, song: 你請我做這事，然而恐怕不能勝任 Anh yêu cầu tôi làm việc này, nhưng tôi sợ không làm nổi; 樂以天下，憂以天下，然而不王者，未之有也 Lấy niềm vui của thiên hạ làm niềm vui của mình, nỗi lo của thiên hạ làm nỗi lo của mình, thế mà vẫn không làm vua được, là chưa từng có vậy (Mạnh tử); ⑤ (văn) Trợ từ cuối câu biểu thị sự khẳng định: 君子以此之爲尊敬然 Người quân tử vì thế rất tôn trọng điều lễ (Lễ kí); ⑥ (văn) Trợ từ biểu thị ý so sánh (thường dùng cặp với 如, 若): 人之視己，如見其肺肝然 Người ta nhìn mình như thấy được gan phổi (Lễ kí); 其視殺人若艾草菅然 Ông ta coi việc giết người như cắt cỏ vậy (Hán thư); ⑦ Đặt cuối từ, chỉ trạng thái: 突然 Đột nhiên, thình lình; 忽然 Bỗng nhiên; 顯然 Rõ ràng là; 天油然作雲 Trời thình lình nổi mây (Mạnh tử); ⑧ (văn) Đốt (như 燃).


meanings:
Nhưng mà, chỉ là, biểu thị ý chuyển chiết. Tiết Hoài Hải, đời thứ 3 dưới Đại Giám trong CTTNL q. 1 ghi: »師 曰： 子 已 後 莫 承 嗣 馬 祖 去 麼？ 蘗 曰： 不 然、 今 日 因 和 尚 舉 得 見 馬 祖 大 機 大 用、 然 且 不 識 馬 祖。 若 嗣 馬 祖、 已 後 喪 我 兒 孫。 – Sư nói: Vậy chớ sau này ngươi có nối pháp Mã Tổ không? Hoàng Bá đáp: Không. Hôm nay nhờ Hoà thượng kể nên được thấy cái dụng đại cơ của Mã Tổ, nhưng mà không biết Mã Tổ. Nếu nối pháp Mã Tổ thì sau này tôi sẽ mất hết con cháu«.


meanings:
Mặc dù. Tiết Khai Tiên Hạnh Anh Thiền sư trong NĐHN q. 17 ghi: »華 嚴 恁 麼 道、 譬 如 良 藥、 然 則 苦 口、 且 要 治 疾。 – Hoa Nghiêm nói thế ấy ví như thuốc hay, mặc dù đắng miệng nhưng cốt để trị bệnh«.


meanings:
1505<一>位於江蘇江寧府上元縣之南。又作牛首山、天闕、仙窟山。高四四八公尺，周圍約二十七公里。以雙峰對峙，宛如牛角，故有此名。相傳文殊師利菩薩與一萬菩薩，夏居五臺山，冬居此山。今北稱牛首山，南呼祖堂山。劉宋之初，劉司空建佛窟寺（一說係梁天監年間司空徐度所創建，又有說為梁武帝所造立者），並傾巨資，書寫佛經、道書、佛經史、俗經史、醫方圖符等七藏經書，收藏寺中；後又於大明三年（459），建造幽棲（栖）寺。唐貞觀十八年（644），法融來此，於幽棲寺之北巖下建禪室，隨從者百餘人。自此法融一系，稱為牛頭禪。此後有法持、慧忠、玄素等皆學法於幽棲寺。此寺後改稱祖堂寺。　又佛窟寺係因內有辟支佛窟而得名，亦為法融住處。唐大曆九年（774），代宗曾夢牛首山辟支佛來見，故令太子詹事古侁建造七級浮圖。未久，改稱長樂寺、資善院、福昌院。至明洪武元年（1368）恢復佛窟寺之舊稱。正統十四年（1449）又改稱弘（宏）覺寺，至清代方稱普覺寺。此寺原為金陵八大寺之一，今已衰頹，尚存大雄殿、毘盧殿、觀音窟、文殊窟、及塼塔等。此外，尚有捨身洞、辟支洞，及頂端之兜率巖等名勝。〔華嚴經探玄記卷十五、續高僧傳卷二十、宋高僧傳卷八、卷九、景德傳燈錄卷四、佛祖統紀卷四十一、祖庭事苑卷一、五燈會元卷四、聯燈會要卷二〕　<二>西藏名 Glaṅ-ru 或 Ḥgeḥu-to-śan。又稱牛角山、牛角峰山。位於新疆省和闐西南噶喇喀什河（Kara-kash）畔烏加特（Ujyat）之地。英國學者史坦因（A. Stein）認為係今科瑪里山（Kohmarī）之舊名。據大唐西域記卷十二瞿薩旦那國條所載，王城西南有瞿室结伽山（唐言牛角），崖谷間建有一伽藍。昔如來曾至此處，為諸天人說法。牛角山巖有大石室，中有阿羅漢入滅心定待慈氏佛，數百年間，供養無替。近崖崩掩塞門徑，至今石門不開。又據西藏文于闐國懸記（Liḥi-yul luṅ-bstan-pa）載，韋加耶唯魯雅王（Vijayavirya）曾在牛角山（Glaṅ-mgo-ri）上建造牛頭山寺（Ḥgeḥu-to-śan）新華嚴經卷三十二之十迴向品及藏譯大方等大集經中則謂此山在疏勒國（Kha-śa），恐係于闐與其境相近，故混為一說。〔釋迦牟尼如來像法滅盡之記、華嚴經探玄記卷十五、釋迦方志卷上、枳橘易土集卷八、W.W. Rockhill：The life of Buddha; A. Stein: Ancient Khotan, vol. Ⅰ、解說西域記、于闐國史〕


meanings:
Còn gọi: Ngưu Thủ Sơn. Núi thuộc thành phố Nam Kinh, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc, nằm ngoài Trung Hoa môn 15km. Cao hơn mặt biển 242,9m, do 2 ngọn núi đứng cạnh nhau, hình dáng như đầu con trâu nên gọi là Ngưu Đầu. Niên hiệu Thiên Giám thứ 2 (503) đời Lương (Nam Triều) trong hang đá Tây Phong của núi này có dựng »Tiên Quật Tự«. Có bài ca dao dân gian như sau: »方 山 頂 上 一 冲 田、 小 小 吉 山 五 箇 尖、 祖 堂 有 座 無 量 殿、 牛 首 山 上 出 神 僊。 – Phương sơn đỉnh thượng nhất xung điền, tiểu tiểu kiết sơn ngũ cá tiêm, tổ đường hữu toạ vô lượng điện, Ngưu Thủ sơn thượng xuất thần tiên. – Trên đỉnh Phương Sơn mảnh ruộng cao, năm ngọn núi lành bé tẻo teo, tổ đường có đến vô lượng điện, thần tiên Ngưu Thủ dáng tiêu dao«. (Hạnh Huệ dịch). Trên núi này có rất nhiều tự viện. Pháp Dung, Tổ tông Ngưu Đầu khai thiền tại đây, nên núi này là cái nôi của tông Ngưu Đầu. Phía nam núi có chùa Phổ Giác, động Bích Chi, động Văn-thù. Phía đông nam núi có đền Thanh Đạo Nhân, suối La hán, bia đá trên vách núi. Trong thời gian kháng chiến, rừng cây trên núi bị đốn sạch, rất nhiều chùa miếu bị thiêu rụi. Hiện chỉ còn ngôi tháp chùa Hoằng Giác và phần tượng tạc trên vách đá. Vào tháng 3 mùa xuân, trên núi hoa nở rất đẹp, đặc biệt có »Ngưu Thủ Yên Lam« (khói ngút trên núi Ngưu Đầu) là 1 trong 48 cảnh đẹp của Kim Lăng.


meanings:
（梵 gośīrṣa-candana，藏 ba-mchog-paḥi tsan-dan）印度産香樹名。又稱赤旃檀、牛首旃檀、赤檀。産于印度摩羅耶山（牛頭山），《翻譯名義集》卷三雲︰<#>‘華嚴雲︰摩羅耶山出旃檀香，名曰牛頭（中略）。正法念經雲︰此洲有山，名曰高山，高山之峰，多有牛頭旃檀，（中略）以此山峰狀如牛頭，于此峰中，生旃檀樹，故名牛頭。’此中，所謂摩羅耶山爲南印度山脉，其西南稱摩羅耶（Malaya）地方，以産旃檀而著名，故旃檀一名摩羅耶産（malaya-ja）。<#>此牛頭旃檀，爲旃檀中最香者，且亘久不朽，故古來多用以造佛像、殿堂、器具等；粉末多供醫藥之用，油則供作香水原料。<#>［參考資料］　《悲華經》卷二；《經律異相》卷六；《觀佛三昧海經》卷一；《十誦律》卷三十九；《大唐西域記》卷九。<#>


meanings:
① Con cái, giống chim muông đều gọi là tẫn. ||② Hư tẫn 虛牝 cái hang rỗng. Thơ ông Hàn Dũ (韓愈) có câu: Hữu tự hoàng kim trịch hư tẫn 有似黃金擲虛牝 ý nói bỏ vào nơi vô dụng. Cũng đọc là chữ bẫn.


meanings:
① Cái, mái: 牝馬 Ngựa cái; 牝鵝 Ngỗng mái; ② (văn) Xem 虛牝 [xupìn].


meanings:
① Cướp, lấy. ||② Lúa mạch to, cùng nghĩa với chữ mưu 麰. Ta quen đọc là chữ mâu.


meanings:
① Kiếm lấy, cướp lấy, lấy: 牟利 Kiếm lợi, trục lợi; ② (văn) Như 麵 (bộ 麥); ③ [Móu] (Họ) Mâu. Xem 牟 [mù].


meanings:
Tên huyện: 牟平 Huyện Mâu Bình (ở tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc).


vietnamese:
hiện đồ mạn đồ la chư tôn tiện lãm <pqđtđ>


vietnamese:
hiện tại hữu thập nhị chủng tướng <pttđ>


meanings:
Người mù dẫn đường cho kẻ đui, tỷ dụ tự mình chưa ngộ Phật pháp, lại muốn tế độ chúng sinh, hậu quả chính mình mới là kẻ đáng thương. Chép lại phần Duyên khởi Nguyên Bản Tào Khê (Pháp Bảo Đàn Kinh) do Vương Khởi Long ghi: »古 德 錯 下 轉 語、罰 作 野 狐。 昭 明 科 分 （金 剛） 苦 受 地 獄。 (壇 經) 宗 趣、 無 欠 無 餘、 有 何 有 餘 可 節？ 有 何 示 足 可 文？ 此 亦 宗 寶 之 盲 盲 相 引 者。 – Cổ đức hạ lầm một chuyển ngữ bị phạt làm chồn hoang, Chiêu Minh phân khoa (kinh Kim Cang) nên thọ khổ địa ngục. Tông chỉ (của Đàn Kinh) không thiếu không dư, đâu có gì dư để đáng rút gọn? Đâu có gì thiếu để đáng vẽ vời? Đây cũng là việc làm của người mù dẫn đường cho kẻ đui của Tông Bảo«. (Tông Bảo: Vị tăng đời Nguyên, từng cải biên Đàn Kinh).


meanings:
Gọi đủ: Manh quy trị phù mộc khổng. Rùa mù gặp bộng cây. Tiết Phong Huyệt Diên Chiểu Hoà thượng trong NĐHN q. 11 ghi: »盲 龜 值 木 雖 優 穩、 枯 木 生 華 物 外 春。 – Rùa mù gặp bộng cây dù là việc ít có, song cây khô trổ hoa mới là việc ít có hơn«.


meanings:
① Thẳng. ||② Chính trực không có riêng tây gì. ||③ Ðược lẽ thẳng, được tỏ nỗi oan ra gọi là đắc trực 得直. ||④ Thẳng tới, như trực tiếp 直接 thẳng tiếp. ||⑤ Những, bất quá, dùng làm trợ từ, như trực bất bách bộ nhĩ 直不百步耳 (Mạnh Tử 孟子) những chẳng qua trăm bước vậy. ||⑥ Ngay, chính nên, như hoa khai kham chiết trực tu chiết 花開堪折直須折 hoa nở nên bẻ bẻ ngay. ||⑦ Hầu. ||⑧ Cùng nghĩa với chữ trị 値 giá trị.


meanings:
① Ắt phải. Nhất thiết phải. Tiết Từ Vân Ngạn Long Thiền sư trong NĐHN q. 18 ghi: »直 要 眞 買、 不 得 信 口 掠 虛。 – Nhất thiết phải là thật sự muốn mua, chứ không được giả vờ trả giá«. ② Giả sử. Dù cho. Tiết Động Sơn Hoà thượng trong TĐT q. 6 ghi: »有 人 問 洞 山： 時 時 勤 拂 拭、 大 剎 好、 因 什 麼 不 得 衣 鉢？ 洞 山 答 曰： 直 道 本 來 無 一 物、 也 未 得 衣 鉢 在。 – Có người hỏi Động Sơn: Luôn luôn chăm lau chùi là rất tốt, do đâu mà chẳng được y bát? Động Sơn đáp rằng: Dù cho nói xưa nay không một vật, cũng chưa được y bát nữa là!«. ③ Vậy mà, mà. Phó từ, biểu thị sự bất ngờ. Phần tựa của Phật Nhật Phổ Chiếu Huệ Biện Thiền sư Tháp Minh trong PKNL q. 20 ghi: »不 意 儒 者 所 造、 直 至 於 此！ – Chẳng ngờ là chỗ nhà Nho đạt đến, vậy mà đến được nơi ấy«.


meanings:
① Thẳng, trực tiếp: 這支棍很直 Chiếc gậy này rất thẳng; 直牴 Đến thẳng; ② Uốn thẳng, ưỡn thẳng: 直起腰來 Ưỡn thẳng lưng lên; ③ Ngay thẳng, chính trực, trực: 正直 Chính trực, ngay thẳng; ④ Một mạch, mãi: 一直走 Đi một mạch; 一直說了半天 Nói một mạch hàng giờ, nói mãi; 直哭 Khóc mãi; ⑤ Cứng đờ, mỏi đờ: 手凍直了 Tay cóng đờ; 眼睛發直 Mắt mỏi đờ; ⑥ Dọc: 直行書寫 Viết theo hàng dọc; 直裡有三公尺 Chiều dọc 3 mét; ⑦ Thật (là): 他的脾氣直像小孩子一樣 Tính nết thằng ấy thật chả khác gì trẻ con; ⑧ (văn) Cố ý, đặc biệt, có ý: 直墮其履圯下 (Ông già) cố ý làm rơi giày dưới cầu (Sử kí); 嬰最不肖，故直使楚矣 Án Anh này rất bất tiếu, nên mới chuyên đi sứ sang nước Sở (Án tử Xuân thu); ⑨ (văn) Chỉ: 直不百步耳 Chỉ không đầy trăm bước (Mạnh tử); 吾直戲耳 Tôi chỉ đùa mà thôi (Hán thư); ⑩ (văn) Trực thuộc: 直省 Các tỉnh trực thuộc; ⑪ (văn) Đối mặt, gặp phải; ⑫ (văn) Trực ban, trực nhật; ⑬ (văn) Giá trị, tiền công (dùng như 値, bộ 亻): 昂其直，居爲奇貨 Nâng giá nó lên, tích trữ để bán giá cao (Liêu trai chí dị: Xúc chức); ⑭ (văn) Lời lẽ chính xác, lí lẽ chính xác: 告之以直而不改 Đem lí lẽ đúng nói với y, nhưng y không chịu sửa đổi (Liễu Tôn Nguyên: Phong kiến luận); ⑮ (văn) Dù, mặc dù: 人生直作百歲翁，亦是萬古一瞬中 Đời người dù có làm ông già trăm tuổi, thì cũng là một cái nháy mắt trong vạn cổ mà thôi (Đỗ Mục: Tiết Châu tống Mạnh Trì Tiên bối); ⑯ (văn) Ngay, chính nên: 花門堪折直須折 Hoa nở bẻ được thì nên bẻ ngay (Đỗ Thu Nương: Kim lũ y); ⑰ [Zhí] (Họ) Trực.


meanings:
Về phía trên. Tiết Giang Tây Mã Tổ Đạo Nhất Thiền sư trong NĐHN q. 3 ghi: »龐 居 士 問： 不 昧 本 來 人、 請 師 高 著 眼。 師 直 下 覷。 士 曰： 一 等 沒 絃 琴、 唯 師 彈 得 妙。 師 直 上 覷。 – Bàng cư sĩ hỏi: Chẳng lầm người xưa nay, thỉnh sư để mắt nhìn lên. Sư nhìn xuống dưới. Cư sĩ nói: Loại đàn không dây chỉ có sư đàn mới tuyệt. Sư nhìn lên trên«.


meanings:
directly, immediately, right here, just like that


meanings:
① Xuống phía dưới; hướng phía dưới. Tiết Giang Tây Mã Tổ Đạo Nhất Thiền sư trong NĐHN q. 3 ghi: »龐 居 士 問： 不 昧 本 來 人、 請 師 高 著 眼。 師 直 下 覷。 – Bàng cư sĩ hỏi: Chẳng lầm người xưa nay, thỉnh sư để mắt nhìn lên. Sư nhìn xuống dưới«. Tiết Thuyền Tử Đức Thành Thiền sư trong NĐHN q. 3 ghi: »千 尺 絲 綸 直 下 垂、 一 波 纔 動 萬 波 隨、 夜 靜 水 寒 魚 不 食、 滿 船 空 載 月 明 歸。 – Thiên xích ti luân trực hạ thùy, nhất ba tài động vạn ba tùy, dạ tĩnh thuỷ hàn ngư bất thực, mãn thuyền không tải nguyệt minh quy. – Nhợ câu ngàn thước vừa buông xuống, một sóng vừa gợn, muôn sóng sinh, nước lạnh đêm thanh câu chẳng dính, đầy thuyền chỉ chở ánh trăng suông«. ② Lập tức. Tiết Cốc Sơn Sùng Thiền sư trong TLTBT q. 14 ghi: »到 遮 裏 更 能 翻 擲 自 由、 開 合 不 成 痕 縫、 如 水 入 水、 如 火 入 火、 如 風 入 風、 如 空 入 空。 若 能 如 是、 直 下 提 一 口 劍、 刺 斷 天 下 人 疑 网、 一 如 不 作 相 似。 – Đến chỗ này mới có thể lật đổ vứt bỏ tự do, đóng mở mà chẳng để lại dấu vết, như nước đổ vào nước, như lửa bỏ vào lửa, như gió hoà vào gió, như hư không nhập vào hư không. Nếu có khả năng như thế, lập tức giơ thanh kiếm bén chặt đứt lưới nghi cho thiên hạ, mà hoàn toàn giống như chẳng làm gì cả«. ③ Quả là; thật là. Phó từ, biểu thị hoàn toàn như vậy. Tiết Trường Sa Cảnh Sầm Thiền sư trong NĐHN q. 4 ghi: »師 與 仰 山 翫 月 次、 山 曰： 人 人 盡 有 這 箇、 秖 是 用 不 得。 師 曰： 恰 是 請 汝 用。 山 曰： 你 作 麼 生 用？ 師 劈 胸 與 一 踏。 山 曰：㘞！ 直 下 似 箇 大 蟲。 – Sư cùng với Ngưỡng Sơn đang ngắm trăng. Sơn nói: Mọi người đều có cái ấy, có điều dùng chẳng được. Sư nói: Đúng lúc mời huynh dùng. Sơn nói: Huynh làm sao dùng? Sư liền thộp ngực, cho một đạp. Sơn nói: Ồ! Thật là giống như cọp«.


meanings:
4214梵名 Tattva-saṃgraha。又稱真性要集頌（梵 Tattva-saṃgraha-kārikā）、攝真實論。印度寂護造。將印度一般哲學諸派及其他佛教諸派加以分類列舉，逐一評破，以闡明自宗之說。凡分二十六品三六四六頌，為後期印度大乘佛教之頌體論書。本書之作者並未明示其所屬學派，西藏則傳其屬於中觀派之一支瑜伽師中觀依自起派（梵 Yogācārya-mādhyamika-svātantrikā）， 就書中論旨而言，似相符合。書中所評者大多為其他諸派之論師，如順世派之甘巴拉阿須瓦達拉（梵 Kambalāśvatara）、正理派之瓦特沙亞那（梵 Vātsāyana）等六派哲學家及當世之修辭家帕瑪哈（梵 Bhāmaha）、佛教學者世友、法救、眾賢、世親、陳那等，於此可知本書於研究上之重要性。本書最重要之註疏為真性要集難語釋（梵 Tattvasaṃgraha-pañjikā），撰者係寂護之門人蓮華戒（梵 Kamalaśīla）。本書及註疏（難語釋）之梵文原本與藏譯本今皆存。


vietnamese:
chân yết thanh liễu thiền sư ngữ lục <pqđtđ>


meanings:
① Ngủ, nhắm mắt. Vi Ứng Vật 韋應物: Sơn không tùng tử lạc, u nhân ưng vị miên 山空松子落，幽人應未眠 núi không trái tùng rụng, người buồn chưa ngủ yên. ||② Các loài sâu bọ mới lột nằm yên bất động gọi là miên. ||③ Vật gì bày ngang cũng gọi là miên. ||④ Cây cối đổ rạp.


meanings:
① Ngủ: 失眠 Mất ngủ; 長眠 Giấc nghìn thu; 愁眠 Giấc ngủ buồn; ② (Động vật) ngủ đông; ③ (văn) Nhắm mắt lại (giả chết): 餘峨之山有獸焉，則人則眠 Ở núi Dư Nga có loài thú, hễ trông thấy người thì nhắm mắt lại (Sơn hải kinh); ④ (văn) (Cây cối) cúi rạp xuống, cúi xuống: 漢苑中有柳，…一日三眠三起 Trong vườn ở cung nhà Hán có cây liễu, mỗi ngày ba lần cúi rạp xuống ba lần ngẩng đầu lên (Tam phụ cựu sự).


vietnamese:
miên mộng phạm hạnh đẳng bất lập vi thực <pttđ>


meanings:
① Con ngươi dọp lõm vào. ||② Giếng khô không nước gọi là oan tỉnh 眢井.


meanings:
(văn) ① Mắt khô lõm vào (không thấy đường); ② Khô cạn (không có nước): 眢井 Giếng khô.


meanings:
① Vành mắt, da bọc bốn chung quanh mắt gọi là tí. Giận nhìn rách mắt gọi là liệt tí 裂眥. ||② Một âm là xải. Nhai xải 睚眥 nhìn một cách khinh bỉ, đưa mắt lườm. Cũng đọc là chữ trại.


meanings:
(giải) ① Khóe mắt, đuôi mắt, vành mắt: 外眥 Khóe (mắt) ngoài; 内眥 Khóe (mắt) trong; 裂眥 Vành mắt rách ra (vì giận và trợn mạnh mắt); 目眥盡裂 Rách hết vành mắt (Sử kí); ② (văn) Lườm mắt.


meanings:
Còn gọi: Tích thủ mi mao, tích khởi mi mao. Lời nói mà nhà thiền quen dùng để khuyên người nhanh chóng lãnh hội thiền cơ. Tiết Pháp Xương Ỷ Ngộ Thiền sư trong NĐHN q. 16 ghi: »靈 利 漢 纔 聞 舉 著、 眨 上 眉 毛、 便 知 落 處。 – Kẻ linh lợi vừa nghe nêu lên công án liền nhanh chóng lãnh hội thiền cơ, biết được cứu cánh«.


meanings:
① Hoa mắt. ||② Những kẻ làm trò quỷ thuật gọi là huyễn nhân 眩人, cùng nghĩa với chữ huyễn 幻.


meanings:
(văn) ① Hoa mắt, chóng; ② Mê hoặc, rối loạn: 眩人 Người làm trò ảo thuật; ③ Như 幻 (bộ 幺).


meanings:
(văn) ① (Nhìn) chòng chọc; ② 【眭盱】khôi hu [huixu] Mạnh khỏe.


meanings:
Lim dim, híp mắt: 眯縫 Lim dim; 眯着眼睛笑 Cười híp mắt.


meanings:
Bụi vào mắt không mở được: 沙子眯了眼 Bụi vào mắt. Xem 眯 [mi].


meanings:
(văn) Nhìn kĩ mà không nói, lặng nhìn, nhìn im lặng.


meanings:
(văn) ① Như 瞬; ② Nháy mắt (ra hiệu để tỏ ý).


meanings:
(văn) ① Như 眩; ② 【眩轉】huyễn chuyển [xuànzhuàn] Hoa mắt.


meanings:
2111梵語 vandhyā 或 bandhyā，巴利語 vañjhā。舊譯石女，新譯虛女。即女之無子，不能為淫者。北本大般涅槃經卷二十五（大一二‧五一五中）：「譬如石女，本無子相，雖加功力，無量因緣，子不可得。心亦如是，本無貪相，雖造眾緣，貪無由生。」因明入正理論（大三二‧一一下）：「自語相違者，如言我母是其石女。」四分律行事鈔資持記卷中二之一（大四○‧二八七下）：「石女者，根不通淫者。」此外，禪門機語中，每以石女與木人相對稱，乃喻指遠離情識，天真無作之妙用。如普燈錄卷五（卍續一三七‧五二上）：「石女舞成長壽曲，木人唱起太平歌。」又石女兒，即比喻非有，如言龜毛兔角。維摩詰所說經卷中觀眾生品（大一四‧五四七中）：「如空中鳥跡，如石女兒。」〔大毘婆沙論卷十六、瑜伽師地論卷六、俱舍論光記卷十九、翻譯名義集卷五〕


meanings:
2116指北印度犍馱羅國東南之呾叉始羅（梵 Takṣaśilā）。 意譯作截頭國，蓋釋尊於過去世為菩薩時，曾於此國以頭施人，為與施頭之傳說相符應，遂由有「石」之義的始羅（梵 śilā）變為有「頭」之義的尸羅（梵 śiras）。（參閱「呾叉始羅國」3112）


meanings:
Thiền tăng Thiện Đạo, sống vào đời Đường, sau khi tham yết Thạch Đầu Hi Thiên và đắc pháp, gặp nạn Võ Tông huỷ diệt Phật pháp, sư làm Hành giả (cư sĩ) ở trong chỗ xay lúa giã gạo. Tuy sư giã gạo nơi liêu công quả song không quên cử dương Phật Pháp, nên trong thiền lâm gọi sư là »Thạch Thất Hành Giả« hoặc »Thạch Thất Đạo«. X. Thiện Đạo.


meanings:
Thiền tăng Huệ Tạng, sống vào đời Đường, ở núi Thạch Củng, người đời gọi là »Thạch Củng Hoà thượng«. X. Huệ Tạng.


meanings:
(1620-1698) Thiền tăng đời Lê trung hưng, thuộc tông Tào Động, đời thứ 29, nối pháp Thiền sư Giác Lãng. Sư họ Từ hiệu Đại Xán, Hán Ông, quê ở tỉnh Giang Tây Trung Quốc, là người truyền tông Tào Động vào miền Trung Việt Nam. Sư có tài, học vấn uyên bác, các thứ thiên văn địa dư, toán số, cho đến viết, vẽ đều rất tinh xảo, lại sở trường về thơ phú. Cuối đời Minh, nhà Mãn Thanh làm chủ Trung Quốc, sư không chịu ra làm quan, từ biệt mẹ già, cắt tóc đi tu, rồi vân du khắp nơi. Hoà thượng Nguyên Thiều được lệnh chúa Nguyễn về Quảng Đông thỉnh các bậc cao tăng, nghe tiếng sư nên đến am Trường Thọ mời thỉnh. Sư khởi hành sang Việt Nam ngày 15 tháng giêng năm Ất Hợi, đến ngày 28 tháng giêng sư đến Thuận Hoá và ngày mùng một tháng hai ra mắt chúa Nguyễn. Chúa Nguyễn mời sư ở chùa Thiên Mụ để dạy đệ tử và thường vời vào cung thưa hỏi đạo lý. Ngoài ra những thân hào nhân sĩ trong nước, hoặc trực tiếp hỏi đạo lý, hoặc gián tiếp đưa thơ hỏi đạo và văn chương khá nhiều. Sư ở lại Việt Nam hai năm rồi trở lại Trung Quốc. Tông Tào Động do sư truyền vào Việt Nam, về phái xuất gia không thấy nói đến người thừa kế, về phái tại gia thì thấy ghi chúa Nguyễn Phúc Chu tự nhận là đồ đệ nối dòng Tào Động thứ 30 (lời khắc trên chuông tại chùa Thiên Mụ). Theo: Thiền Sư Việt Nam của HT. Thanh Từ.


meanings:
Phiến đá được dựng ở cửa ngõ, trên có khắc 3 chữ »Thạch cảm đang«, dùng để ếm trừ điều xui xẻo, theo tục lệ ngày xưa. Thiền tông mượn từ này để chỉ cho tự tính. Tín Tâm Minh Tịch Nghĩa Giải ghi: »大 顛 打 首 座、 聚 雪 埋 金。 興 化 罰 維 那、 揚 聲 止 響。 惟 有 石 敢 當、 年 整 歲 向 百 眾 人 前 出 一 頭、 今 古 無 人 解 稱 賞。 – Đại Điên đánh Thủ toạ, gom tuyết để chôn vàng; Hưng Hoá phạt Duy-na, la lớn để lấp tiếng vang. Duy có Thạch cảm đang quanh năm suốt tháng ló đầu ra trước trăm ngàn chúng, xưa nay chẳng ai biết tán thưởng«.


meanings:
（R. A. Stein，1911～）德裔法國人。爲現代西方藏學界所公認的栨名藏學家。生于德國施韋茨（Schwetz）。曾就讀于柏林大學。1934年至法國，1939年取得法國國籍。1940年在法國遠東學術院（Ecole Francaise d'Extreme-Orient）工作。1946至1949年受該院派遣，到中國進行實地調查。<#>1951年以後，于巴黎大學高等學術研究院（Ecole Pratique des Hautes Etudes）第五部（宗教學）教授遠東與中亞比較宗教學。他對西藏的歷史、民族、文學、宗教和語言都有廣泛的興趣，曾發表大量論著，頗受西方藏學界的重視。主要藏學著作有《頓悟︰藏漢術語比較》、《本教的象雄語》、《瑜伽行者珠巴■來的生平與歌曲》等數十種。<#>


vietnamese:
vô lậu tâm đẳng diệc hữu tướng phần <pttđ>


meanings:
（梵 anāsrava-jñāna，藏 zag-pa-med-paḥi śes-pa）‘有漏智’之對稱。指證見真理，離一切煩惱過非之智慧。小乘謂無漏智乃證見四諦之智，有法智、類智之別。法智證欲界四諦之法理；類智證色界、無色界之四諦法，由于與法智之境智相似，故雲類智。若由境分別，無漏智則有苦、集、滅、道四智；于無學位則分盡智、無生智，二智悉證見四諦法理。小乘謂此無漏智于見道始生起，其後，漸次修習。<#>大乘唯識家則于無漏智立根本、後得二智。根本智即證得唯識性（即真如之理性）的無分別智。後得智自根本智出，能了知唯識之相（即因緣現起之萬象）。大乘謂此無漏智于初地見道始生起，後漸次修習，遂證佛果。<#>又，《順正理論》卷七十三曾揭示有漏、無漏二智之差別，文雲（大正29·736a）︰<#>‘無漏于境行相明利，彼有漏智與此相違，如朅地羅餘木二炭，于所燒煉勢用不同，及勝劣香能熏用別，炎鐵草火熱勢有殊，二智相望差別亦爾，或俗智後起增上慢，無漏不然，故有差別。又世俗智與法類智，境有寬狹，故有差別，謂世俗智遍以一切有爲無爲，爲所緣境，（中略）法智但緣欲界四諦。’<#>［參考資料］　《大毗婆沙論》卷九十七、卷一０六；《俱舍論》卷二十六；《雜阿毗曇心論》卷六；《入阿毗達磨論》卷下。<#>


meanings:
dharmas (elements, events) that are free from outflow--that is, free from taint


meanings:
（梵 anāsrava-dharma，藏 zag-pa-med-paḥi-chos）‘有漏法’之對稱。‘無漏’指無煩惱、無污染的境界。在阿毗達磨佛教體系中，‘無漏法’指無爲及道諦所攝等無漏不隨增之法。《大毗婆沙論》卷一三七（大正27·706c）︰‘諸無漏法能損减有，能違害有，能破壞有。’《俱舍論》卷一雲（大正29·1c ）︰‘虛空等三種無爲及道聖諦，名無漏法。所以者何？諸漏于中不隨增故。’謂虛空、擇滅、非擇滅等三種無爲，及七覺支、八正道支等道聖諦之法都無隨增煩惱之義，而能損减有、破壞有，故名無漏法。<#>擇滅是滅諦涅槃的道果，以離系爲性；非擇滅由于緣闕，永礙未來法之生起；虛空唯以無礙爲性；此三種無爲都無作用，不爲諸漏隨增之依處，故總稱爲無漏法。此即無爲之無漏法。又，道諦三十七品屬有爲法。其中，七覺支、八正道支只通無漏，其餘四念住等通于有漏、無漏。即將學、無學法總稱爲道聖諦，此即有爲之無漏法。<#>說一切有部認爲十八界中，意、法、意識等後三界通有漏、無漏，但五根五境五識等前十五界只限于有漏，如佛生身也是他所緣，隨增其煩惱，故屬有漏而非無漏。然而大衆部等認爲，在佛身中的十八界都屬無漏。又，譬喻者等認爲，如非有情數之五境也非漏之所依，故也都名爲無漏。如《大毗婆沙論》卷一七三雲（大正27·871c）︰<#>‘分別論者及大衆部師，執佛生身是無漏法，（中略）又彼說言，佛一切煩惱幷習氣皆永斷故，云何生身當是有漏。’<#>又，《順正理論》卷一雲（大正29·331a）︰<#>‘譬喻論師違理背經，妄作是說，非有情數離過身中所有色等，名無漏法。’<#>此外，《雜阿含經》卷二曾對有漏法與無漏法加以分別，謂（大正2·13b）︰<#>‘若色有漏是取，彼色能生愛恚。如是受想行識有漏是取，彼識能生愛恚，是名有漏法。云何無漏法？諸所有色無漏非受，彼色若過去未來現在，彼色不生愛恚。如是受想行識無漏非受，彼識若過去未來現在不生愛恚，是名無漏法。’<#>［參考資料］　《大毗婆沙論》卷四十四、卷七十六；《雜阿毗曇心論》卷一；《阿毗曇甘露味論》卷上；《俱舍論》卷十三、卷二十四；《俱舍論光記》卷二。<#>


vietnamese:
vô lậu giới trung hữu tam chủng lạc <pttđ>


vietnamese:
vô lậu hiện dữ vô lậu trí tạp bất tạp tướng <pttđ>


vietnamese:
vô vi tướng do cửu chủng tướng quán <pttđ>


meanings:
（梵 Avṛiha，巴 Aviha，藏 Mi-che-ba）又作不煩天、無繁天、無大求天、無求天、無廣天、不廣天、無造天、無誑天、無希望天或無所觸天。色界十八天之一，五淨居天之一，即指第四禪中的第五天。此天之天衆離欲界苦、色界樂，不令苦樂煩擾身心，故名無煩天。《立世阿毗曇論》卷六雲（大正32·198c）︰<#>‘昔在因地不損惱他，無妨礙意，無相逼意。因前善現，及此業故，是故名不煩。’<#>《順正理論》卷二十一雲（大正29·456c）︰<#>‘繁謂繁雜，或謂繁廣。無繁雜中此最初故，繁廣天中此最劣故，說名無繁，或名無求，不求趣入無色界故。’<#>關于此天的壽量，《大樓炭經》卷四謂十劫，《長阿含經》卷二十〈忉利天品〉、《□雜阿毗曇心論》卷二、《彰所知論》卷上等謂一千劫，《立世阿毗曇論》卷七謂四千大劫。此天的身量，《大毗婆沙論》卷一三六、《雜阿毗曇心論》卷二、《彰所知論》卷上等謂一千由旬。又，《長阿含經》卷二十等書以爲此天位列第四禪中第五天，但《立世阿毗曇論》卷六將此天列于第三天。<#>［參考資料］　《大樓炭經》卷一，《集異門足論》卷十四；《瑜伽師地論》卷四、卷三十七；《雜阿毗曇心論》卷七；《俱舍論》卷八。<#>


meanings:
5126 【無準禪師語錄→】請參閱 無準師範禪師語錄無煩，梵名 Avṛha，巴利名 Aviha，音譯作阿鞞麗舍、阿浮訶那、阿毘波、阿卑和。又作無大求天、無廣天、無繁天、無誑天、無所觸天、無希望天。色界十八天之一，五淨居天之一。為第四禪之第五天（一說第四天）。據順正理論卷二十一載，繁為繁雜，或繁廣。繁廣天中此天為最劣，故稱無繁。又不求趣入無色界，故稱無求。關於此天之壽命，大樓炭經卷四謂十劫；雜阿毘曇心論卷二、彰所知論卷上等則謂一千劫；立世阿毘曇論卷七謂四千大劫。其身長，據大毘婆沙論卷一三六、彰所知論卷上等載，為一千由旬。〔大樓炭經卷一、集異門足論卷十四、瑜伽師地論卷四〕


meanings:
clear cognition of the unproduced nature of all existences;


meanings:
（梵 anutpattika-dharma-kṣānti，藏 mi-skye baḥi chos-la bzod-pa）又稱無生忍。指對無生之法理的認知。即徹底認知空、實相之真理而安住之。亦即對‘一切法不生不滅’之理，能够確切地掌握之謂。此處之‘忍’，是‘確認’、‘確知’之意。<#>《大般若經》卷四四九〈轉不轉品〉雲（大正7·264b）︰<#>‘如是不退轉菩薩摩呵薩，以自相空，觀一切法，已入菩薩正性離生，乃至不見少法可得。不可得故，無所造作。無所造作故，畢竟不生。畢竟不生故，名無生法忍。由得如是無生法忍故，名不退轉菩薩摩呵薩。’<#>此謂菩薩觀諸法空，入見道初地，始見一切法畢竟不生之理，名無生法忍。<#>又，《大智度論》卷八十六雲（大正25·662b）︰<#>‘二乘人于諸佛菩薩智慧得少氣分。是故，八人若智若斷，乃至辟支佛若智若斷，皆是菩薩無生法忍。智名學人八智，無學或九或十斷，名斷十種結使。（中略）智斷皆是菩薩忍，聲聞人以四諦得道，菩薩以一諦入道。佛說，是四諦，皆是一諦，分別故有四。是四諦二乘智斷，皆在一諦中。菩薩先住柔順忍中，學無生無滅亦非無生非無滅，離有見無見有無見非有非無見等，滅諸戲論得無生忍。<#>無生忍者，佛後品中自說，乃至作佛常不生噁心，是故名無生忍。論者言，得是忍，觀一切法畢竟空，斷緣心心數不生，是名無生忍。又複言，能過聲聞辟支佛智慧名無生忍，聲聞辟支佛智慧觀色等五衆生滅，心厭離欲得解脫。菩薩以大福德智慧觀生滅時，心不怖畏如小乘人。菩薩以慧眼求生滅，實定相不可得。（中略）無生忍亦如是，一者雖破生滅，不著無生無滅，故不墮常顛倒。二者著不生滅，故墮常顛倒，真無生者滅諸觀語言道斷，觀一切法如涅槃相，從本已來，常自無生。非以智慧觀故，令無生得是無生無滅畢竟清淨，無常觀尚不取，何况生滅？如是等相，名無生法忍。得是無生忍故，即入菩薩位。’<#>由此可知，聲聞入見道見四諦理以及菩薩入初地諦忍諸法無生無滅之理，住不退轉地，是爲無生法忍。<#>又，《瑜伽師地論》卷七十四謂不退轉地菩薩，依遍依圓三性，得本性、自然及煩惱苦垢三種無生忍。‘本性無生忍’又名‘本來無生忍’，觀遍計所執體性都無，而忍本性無生。‘自然無生忍’，謂觀依他諸法因緣生，而忍自然無生。‘煩惱苦垢無生忍’又名‘惑苦無生忍’，諸法實性真如法性無爲安住，不相應一切雜染，而忍本來寂靜。此意即謂忍知三無性之理，名無生忍。<#>然舊譯《華嚴經》卷二十五〈十地品〉謂菩薩住第七地，三業清淨，修無相行，得無生法忍，照明諸法。《仁王般若波羅蜜經》卷上〈菩薩行品〉列舉伏忍、信忍、順忍、無生忍、寂滅忍等五忍。前四忍有上、中、下三品，第五之寂滅忍有上、下二品，信忍之三品配初、二、三地，順忍三品配四、五、六地，無生忍三品配七、八、九地。<#>懷感《釋淨土群疑論》卷六更舉諸經異說，其文雲（大正47·67b）︰<#>‘仁王般若說無生法忍在七、八、九地，諸論之中說，無生法忍在于初地，或在忍位；菩薩瓔珞本業經說無生法忍在十住位，華嚴經說無生法忍在十信位，占察經說無生法忍在十信前凡夫位。（中略）無生忍有六位，(一)聞慧在十信前，(二)生勝解在十信後，(三)思慧在十住後，(四)修慧在暖後，(五)證得在初地，(六)相續在八地，此在因中，佛果圓滿。’<#>◎附︰印順《大樹緊那羅王所問經偈頌講記》（摘錄）<#>不退轉的菩薩，得無生法忍。忍是一種智慧，與忍辱的意思是不同的。此處，可以將這忍字解釋爲透徹的‘認’知，即能够將事物在內心中認得清清楚楚，能够透徹地瞭解它，這便是忍；所以忍是智慧的別名。能够證悟一切法不生不滅的智慧，即稱之爲‘無生法忍’。所以忍所通達的所緣境界，是無生，一切法不生不滅的真理。<#>［參考資料］　《大品般若經》卷二十二；《入楞伽經》卷三；《大智度論》卷十五；《顯揚聖教論》卷六；《成唯識論》卷八；《成唯識論述記》卷九（本）；《大乘義章》卷十二。<#>


