# tbl_dict_han

meanings:
① Rau, các thứ rau cỏ dùng để ăn được đều gọi là sơ.


meanings:
① Bóng cây, bóng rợp. ||② Phàm được nhờ ơn của người khác đều gọi là ấm. Như tổ ấm 祖蔭 nhờ phúc trạch của tổ tiên để lại. Phép ngày xưa cứ ông cha làm quan to, con cháu được tập ấm ra làm quan, gọi là ấm sinh 蔭生, ấm tử 蔭子, ấm tôn 蔭孫, v.v. Tục thường viết là 廕.


meanings:
① Ðậu khấu 豆蔻 cây đậu khấu, mọc ở xứ nóng, quả như quả nhãn, thứ trắng gọi là bạch đậu khấu 白豆蔻, thứ đỏ gọi là hồng đậu khấu 紅豆蔻 đều dùng để làm thuốc cả. ||② Ðậu khấu 豆蔻 thiếu nữ xinh xắn mười ba, mười bốn tuổi.


meanings:
① Che. Như y phục chi sở dĩ tế thể 衣服之所以蔽體 quần áo để che thân. ||② Lấp, che đậy, đương được. Như nhất ngôn dĩ tế chi 一言以蔽之 một lời bao trùm hết được, bất túc dĩ tế kì cô 不足以蔽其辜 không đủ che lấp được tội, v.v. ||③ Che lấp. Như tắc thông tế minh 塞聰蔽明 che lấp mất khiếu sáng. ||④ Xử quyết. Như tế tội 蔽罪 xử quyết tội tình. ||⑤ Một âm là phất. Bức rèm che bên xe thời cổ.


meanings:
① Tật lê 蒺藜. Xem chữ tật 蒺.


meanings:
① Tầm ma 蕁麻 cỏ gai. ||② Lửa bốc lên. Như hoả thượng tầm, thuỷ hạ lưu 火上蕁，水下流 lửa bốc lên, nước chảy xuống.


meanings:
① Cỏ tốt. Bởi thế nên sự gì nhiều nhõi đều gọi là phiền. Như phiền thịnh 蕃盛, phiền thứ 蕃庶 đều nghĩa là đông đúc cả. ||② Cũng dùng như chữ phiên 番. ||③ Ngớt, nghỉ.


meanings:
① Ðủ, xong rồi. Sự gì đã xong rồi gọi là siển sự 蕆事.


meanings:
① Gai sống. ||② Cùng nghĩa với chữ tiêu 顦. ||③ Ba tiêu 芭蕉 cây chuối. Có khi gọi là cam tiêu 甘蕉 hay hương tiêu 香蕉.


meanings:
① Cái nhị trong hoa. ||② Hoa chưa nở hẳn gọi là nhị. ||③ Cây cỏ bùm tum.


meanings:
① Thự dự 薯蕷. Xem chữ thự 薯.


meanings:
① Họp. ||② Rau ung, ruột nó rỗng nên gọi là không tâm thái 空心菜.


meanings:
① Tươi tốt. ||② Tuyết lí hống 雪裏蕻 một thứ rau, tuyết xuống vẫn xanh nên gọi là tuyết lí hống.


meanings:
① Bội lôi 蓓蕾. Xem chữ bội 蓓.


meanings:
① Cỏ ôn, một thứ cỏ mọc ở trong nước, dùng để nuôi cá vàng. ||② Một âm là uẩn. Tích, chứa.


meanings:
① Cỏ mọc từng bụi gọi là bạc. Như lâm bạc 林薄 rừng rậm. ||② Cái diềm, cái rèm. Quan lại không trị được nhà, để uế loạn dâm dật, gọi là duy bạc bất tu 帷薄不修. ||③ Cái né tằm. ||④ Mỏng, vật gì mỏng mảnh đều gọi là bạc. Như bạc băng 薄冰 váng mỏng, vàng dát mỏng gọi là kim bạc 金薄. ||⑤ Nhạt. Như bạc vị 薄味 vị nhạt, mặc sơ sài gọi là bạc trang 薄粧. ||⑥ Mỏng mảnh. Như bạc mệnh 薄命 mệnh bạc, bạc phúc 薄福 phúc bạc, bạc lễ 薄禮 lễ bạc. Lòng người xấu xa gọi là khinh bạc 輕薄, khắc bạc 刻薄. Phong tục xấu gọi là bạc tục 薄俗. ||⑦ Coi khinh. Như bạc thị 薄視, bạc đãi 薄待. ||⑧ Xâm vào. Như bạc mộ 簿暮 sắp tối, xâm vào lúc tối. Nguyễn Du 阮攸: Ngô thành bạc mộ thượng phi phi 梧城簿暮尙霏霏 (Thương Ngô mộ vũ 蒼梧暮雨) (đến) thành Ngô, trời sắp tối, vẫn mưa lất phất. ||⑨ Hãy, tạm. Dùng làm tiếng trợ ngữ. Như bạc ô ngã ti (tư), bạc cán ngã y 薄污我私，薄澣我衣 hãy tạm gột áo lót mình của ta, hãy tạm giặt áo ngoài của ta. ||⑩ Ðất xấu. ||⑪ Che lấp. ||⑫ Họp, góp. ||⑬ Dính bám. ||⑭ Trang sức. ||⑮ Bớt đi. ||⑯ Hiềm vì. ||⑰ Một âm là bác. Bức bách. ||⑱ Kề gần.


meanings:
① Rong, rau bể, tên gọi tất cả các thứ cỏ mọc ở dưới nước. ||② Rong là một thứ cỏ mọc dưới nước có văn vẻ đẹp, cổ nhân dùng để trang sức mũ áo cho đẹp, cho nên cái gì dùng làm văn sức đều gọi là tảo. Như từ tảo 詞藻 lời đẹp, cũng viết là 辭藻. Lấy lời tốt đẹp mà khen lao người gọi là tảo sức 藻飾. Bình luận nhân vật gọi là phẩm tảo 品藻 hay tảo giám 藻鑑.


meanings:
① Lá dâu. Vì thế nên ăn rau ăn dưa sơ sài gọi là hoắc. Nguyễn Du 阮攸: Khuông trung hà sở thịnh? Lê hoắc tạp tì khang 筐中何所盛，藜藿雜枇糠 (Sở kiến hành 所見行) Trong giỏ đựng gì lắm thế? Rau lê, hoắc lẫn cám. ||② Hoắc hương 藿香 cây hoắc hương (Agastache rugosa), lá rất thơm, dùng làm thuốc.


meanings:
① Kì chỉ 蔪茝. Xem chữ chỉ 茝. ||② Cầu. ||③ Hàm thiết ngựa.


meanings:
① Ðỗ hành 杜蘅 một thứ cỏ thơm, rễ dùng làm thuốc.


meanings:
① Cỏ lau, dùng chế mành mành và lợp nhà. ||② Bồ lô một thứ rau ăn. ||③ Một âm là la. Như la bặc 蘿菔. Xem chữ bặc 菔.


meanings:
① Tử tô 紫蘇 cây tía tô. ||② Sống lại, đã chết rồi lại hồi lại gọi là tô. Tục gọi đang ngủ thức dậy là tô tỉnh 蘇醒. Ðang bị khốn khó mà được dễ chịu đều gọi là tô, như hậu lai kì tô 后來其蘇 (Thư Kinh 書經) sau lại sẽ được dễ chịu. ||③ Kiếm cỏ. ||④ Tên đất.


meanings:
① Tích chứa, góp. ||② Uẩn áo, sâu xa. Như tinh uẩn 精蘊. Tinh thần uẩn áo. ||③ Giấu, cất. ||④ Uất nóng. ||⑤ Chất cỏ, dễ đốt lửa. ||⑥ Nhà Phật 佛 cho năm môn sắc, thụ, tưởng, hành, thức 色受想行識 là ngũ uẩn 五蘊, nghĩa là năm môn ấy nó tích góp lại che lấp mất cả chân tính của người ta. ||⑦ Một âm là uấn. Cùng nghĩa với chữ uấn 醞.


meanings:
① Cỏ tần. Lá nó bốn cái chập làm một hình như chữ điền 田 nên lại gọi là điền tự thảo 田字草. Còn có tên là tứ diệp thái 四葉菜. ||② Quả tần bà 蘋婆. Còn viết là 頻婆. Cũng có tên khác là phượng nhãn quả 鳳眼果.


meanings:
① Ma cô 蘑菰 một thứ nấm. Còn viết là 磨菇 hay 摩姑.


meanings:
① Chồi cây, cây chặt rồi lại nảy chồi ra. Cùng nghĩa với chữ 櫱.


meanings:
① Cây hoàng bá 黃蘗, dùng làm thuốc. Tục gọi là hoàng bá 黃柏.


meanings:
① Nhương hà 蘘荷 một thứ rau ăn được.


meanings:
① Cây rêu. Một giống thực vật nở hoa ngầm, mọc ở chỗ ẩm thấp và cây cổ thụ trên hang đá, rò lá phân minh, coi hình như trôn ốc.


meanings:
① Ô liêm mẫu 烏蘝母 một thứ cỏ bò lan, dùng làm thuốc được. ||② Một âm là liễm. Một thứ cỏ mọc từng khóm. Thứ trắng gọi là bạch liễm 白蘝, thứ đỏ gọi là xích liễm 赤蘝. Vỏ dùng làm thuốc. ||③ Có chỗ viết là 蘞.


meanings:
① Cừ mạch 蘧麥 một thứ cỏ, có hạt như hạt thóc, dùng làm thuốc. ||② Cừ cừ 蘧蘧 nhơn nhơn tự đắc, kinh động, ngạc nhiên. Trang Tử 莊子: Tích giả Trang Chu mộng vi hồ điệp, hủ hủ nhiên hồ điệp dã. Tự dụ thích chí dữ! bất tri Chu dã. Nga nhiên giác, tắc cừ cừ nhiên Chu dã. Bất tri Chu chi mộng vi hồ điệp dư, hồ điệp chi mộng vi Chu dư? Chu dữ hồ điệp, tắc tất hữu phân hĩ. Thử chi vị Vật hoá. 昔者莊周夢爲胡蝶，栩栩然胡蝶也。自喻適志與！不知周也。俄然覺，則蘧蘧然 周也。不知周之夢爲胡蝶與，胡蝶之夢爲周與？周與胡蝶，則必有分矣。此之謂物化 (Tề Vật luận 齊物論) Xưa Trang Chu chiêm bao làm bướm, phấp phới là bướm thật. Tự thấy thích chăng, chẳng biết đến Chu nữa. Thoắt mà thức dậy, thì thù lù là Chu. Không biết Chu chiêm bao làm bướm chăng, bướm chiêm bao làm Chu chăng? Chu cùng bướm thì có phân biệt rồi. Ấy thế gọi là Vật hoá. ||③ Cùng nghĩa với chữ cù 瞿.


meanings:
① Cỏ phiền. Lá như lá ngải cứu nhỏ, tục gọi là bạch hao 白蒿.


meanings:
① Cây hoa lan. Có nhiều thứ, là giống hoa rất quý. Hoa lan thơm lắm, nên dầu thơm cũng gọi là lan du 蘭油. Có thứ gọi là trạch lan 澤蘭 tức cây mần tưới trừ được mọt sách, cho nên nhà chứa sách gọi là lan tỉnh vân các 蘭省客, đài ngự sử gọi là lan đài 蘭臺, v.v. ||② Mùi lan sực nức nên lại dùng để ví dụ cái cỡ tình ý hợp nhau. Như lan giao 蘭交 nói tình bạn chơi vơí nhau rất quý mến, lan ngọc 蘭玉 dùng để khen ngợi các con em nhà bạn. ||③ Mộc lan 木蘭 cây mộc lan, vỏ cũng thơm, cổ nhân dùng để làm nhà.


meanings:
① Chấm, thấm nước, cho vật gì vào nước thấm cho ướt gọi là trám. Ta quen đọc là chữ tiếu.


meanings:
① Giang li 江蘺 một thứ cỏ. ||② Có khi dùng như chữ li 籬 bờ rào.


meanings:
① Mi vu 蘼蕪 một thứ cỏ có hoa thơm. Một tên là kì chỉ 蘄茝.


meanings:
① Nữ la 女蘿 một loài nấm. ||② La bặc 蘿菔. Xem chữ bặc 菔.


meanings:
① Dưa muối, rau cắt nhỏ ra muối với muối gọi là tê.


meanings:
① Bò dài, bò lan. ||② Cái lồng đựng đất, cái sọt.


meanings:
① Con hổ. ||② Dùng để tỉ dụ cái sức oai mạnh. Như hổ bôn 虎賁 kẻ dũng sĩ, hổ trướng 虎帳 trướng hùm, chỗ quan võ ngồi.||③ Vật gì hình như cái mồm hếch về một bên đều gọi là hổ. Như chỗ khe ngón tay cái với ngón tay trỏ gọi là hổ khẩu 虎口. Vì thế nên bấm đốt tay tính số gọi là nhất hổ 一虎. Lối đánh cờ ba quân đứng ba góc cũng gọi là hổ.


meanings:
① Ác, tai ngược, nghiệt. Như ngược đãi 虐待 đối đãi nghiệt ác, ngược chánh 虐政 chánh trị ác. ||② Tai vạ.


meanings:
① Ti kì 虒祁 cung ti kì. ||② Ủy ti 委虒 hổ có sừng.


meanings:
① Tiếng hổ gầm. ||② Cùng nghĩa với chữ xao 敲.


meanings:
① Bền chặt. Kinh Thư 書經 có câu: Đoạt nhương kiểu kiền 奪攘矯虔 lấy được của người giữ chặt như của mình. ||② Kính. Như kiền bốc 虔卜. Tả truyện 左傳: Kiền bốc ư tiên quân dã 虔卜於先君也 kính bói ở vua trước vậy. ||③ Hạng đàn bà hèn hạ gọi là kiền phụ 虔婦. ||④ Dáng hổ đi. ||⑤ Giết. ||⑥ Lấy hiếp.


meanings:
① Ở. Như cửu xử 乆處 ở lâu, cùng mọi người ở được vui hoà gọi là tương xử 相處. ||② Trái lại với chữ xuất 出 ra. Như xuất xử 出處 ra ở (ra đời hay ở ẩn), xử sĩ 處士 kẻ sĩ chưa ra làm quan, xử tử 處子, xử nữ 處女 con gái chưa chồng. ||③ Phân biệt được sự lí cho được phải chăng. Như xử trí 處置, khu xử 區處, v.v. ||④ Ðo đắn để cầu cho yên. Như xử tâm tích lự 處心積慮 bận lòng lo nghĩ để cho xứng đáng. ||⑤ Xử hình án cũng gọi là xử. Như xử trảm 處斬 xử án chém, xử giảo 處絞 xử án thắt cổ. ||⑥ Vị trí, đặt để. ||⑦ Về. ||⑧ Thường. ||⑨ Một âm là xứ. Nơi, chỗ. Như thân thủ dị xứ 身首異處 thân một nơi, đầu một nơi. Lại như trong dinh quan có chỗ tham mưu gọi là tham mưu xứ 參謀處. ||⑩ Nơi nào đó. Như đáo xứ 到處 đến nơi nào đó, xứ xứ 處處 chốn chốn, nơi nơi.


meanings:
① Ô hô 虖呼 than ôi! Có khi viết là 嗚呼.


meanings:
① Cũng như chữ mật 宓 hay chữ phục 伏.


meanings:
① Trống rỗng, vơi, hư hão. Trái lại với chữ thật 實. Như hư tình 虛情 tình hão, hư tự 虛字 chữ không chỉ về nghĩa đích thực. Vì thế vật gì trong rỗng không cũng gọi là hư. ||② Ðể trống. Như hư tả dĩ đãi 虛左以待 vẫn để trống bên trái để chờ (người hiền tài). ||③ Vơi, thiếu. Như doanh hư 盈虛 đầy vơi, thừa thiếu. Người nào khí huyết hư gọi là hư tổn 虛損. ||④ Khiêm hư, không có ý tự cho là đủ, còn cần phải học phải hỏi gọi là hư tâm 虛心 hay khiêm hư 謙虛. Trang Tử 莊子: Vô sở đắc văn chí giáo, cảm bất hư tâm 無所得聞至教，敢不虛心 chưa được nghe lời chỉ giáo, dám đâu chẳng trống lòng (để học thêm). ||⑤ Trang sức hão. Như hư trương thanh thế 虛張聲勢 phô trương thanh thế hão. ||⑥ Không có thực dụng. Như hư văn 虛文 văn sức hão huyền, không có thực dụng. Không có kết quả cũng gọi là hư. Như thử nguyện cánh hư 此願竟虛 điều nguyện ấy lại hão cả, thử hành bất hư 此行不虛 chuyến đi này không phải là không có kết quả. ||⑦ Nói về phần tinh thần không chỉ ra được. Như nét vẽ vô tình mà có thần là hư thần 虛神. Văn điểm một câu không vào đâu mà hay gọi là hư bút 虛筆. ||⑧ Khoảng trời không. Như lăng hư 淩虛 vượt lên trên không. ||⑨ Phàm sự gì không có nơi thiết thực đều gọi là hư. Như bộ hư 步虛 theo đuổi sự hão huyền, huyền hư 玄虛 huyền hoặc hư hão. ||⑩ Sao hư, một ngôi sao trong nhị thập bát tú. ||⑪ Hốc, lỗ hổng. ||⑫ Một âm là khư. Cái gò lớn. ||⑬ Chỗ ở.


meanings:
① Tù binh. Bắt sống được quân địch gọi là [b]lỗ' 虜, chém đầu được quân giặc gọi là hoạch 獲. Cũng dùng làm tiếng mắng nhiếc, như ta nói quân mọi rợ, đồ nô lệ, v.v.


meanings:
① Ðo đắn, dự liệu. ||② Sự lo. Như tại tại khả ngu 在在可虞 đâu đâu cũng đều đáng lo cả. ||③ Yên vui. ||④ Nhà Ngu 虞 (trong khoảng 2697-2033 trước Tây lịch). Vua Thuấn 舜 được vua Nghiêu 堯 trao ngôi vua gọi là nhà Ngu. ||⑤ Nước Ngu, chỗ con cháu vua Thuấn ở. ||⑥ Họ Ngu. ||⑦ Tế Ngu, tế yên vị. ||⑧ Lầm. ||⑨ Quan lại coi việc núi chằm.


meanings:
① Kêu gào, gào khóc. ||② Một âm là hiệu. Tên hiệu, danh hiệu, niên hiệu. ||③ Hiệu lệnh. ||③ Dấu hiệu. ||④ Ra hiệu lệnh.


meanings:
① Cái giá treo chuông treo khánh, khắc loài mãnh thú ở trên. ||② Ghế cao.


meanings:
① Nước Quắc. Cũng đọc là chữ quách.


meanings:
① Thiếu. Như nguyệt khuy 月虧 mặt trăng khuyết. Nguyệt hữu doanh khuy 月有盈虧 trăng có khi đầy khi khuyết. Tình có chỗ không thực gọi là khuy tâm 虧心. ||② Giảm bớt.


meanings:
① Nguyên là chữ 虺, ngày xưa tục mượn thay chữ 蟲: loài sâu bọ.


meanings:
① Con rồng có sừng gọi là cầu long 虯龍.


meanings:
① Cái cầu vồng. Nguyễn Du 阮攸: Bạch hồng quán nhật thiên man man 白虹貫日天漫漫 (Kinh Kha cố lí 荊軻故里) cầu vồng trắng vắt ngang mặt trời, bầu trời mênh mang.


meanings:
① Con rắn hổ mang. ||② Con rắn con. ||③ Một âm là hôi. Hôi đồi 虺隤 ốm, mỏi mệt.


meanings:
① Con muỗi. Có một thứ muỗi vàng đốt người hay lây bệnh sốt rét gọi là ngược môi văn 瘧媒蚊 muỗi nọc sốt rét. Nguyễn Du 阮攸: Hư trướng tụ văn thanh 虛帳聚蚊聲 (Quế Lâm công quán 桂林公館) màn thưa tiếng muỗi vo ve.


meanings:
① Con ve, giống như con ong, sắc đen, cánh mỏng, hay đốt người.


meanings:
① Con trai, trong thịt trai có chất nhớt dính tích mãi thành ra ngọc trai.


meanings:
① Sâu bò, cái dáng con sâu bò ngoằn ngoèo.


meanings:
① Tục dùng như chữ tàm 蠶, nguyên là chữ điến là giống giun.


meanings:
① Bọ chét, con rệp. ||② Sớm, cùng nghĩa với chữ tảo 早.


meanings:
① Cáp giới 蛤蚧 con cắc kè (tắc kè), dùng làm thuốc.


meanings:
① Thanh phù 青蚨 một thứ sâu ở dưới nước. Sách Sưu Thần Kí 搜神記 nói rằng hễ bắt con nó thì mẹ nó tự nhiên bay lại, đem bắt mẹ nó giết chết xát vào đồng tiền, giết con trát vào dây xâu tiền, thì vứt tiền đi tự nhiên tiền lại về, vì thế tục gọi tiền là thanh phù.


meanings:
① Ngây ngô, tả cái dáng vô tri thức. ||② Si Vưu 蚩尤 vua nước Cửu Lê ngày xưa sinh việc binh qua, chế ra giáo mác cung nỏ quấy rối chư hầu, bị vua Hoàng Đế 黃帝 đánh chết.


meanings:
① Khoa đẩu 蝌蚪 con nòng nọc. ||② Lối chữ ngày xưa giống con nòng nọc nên gọi là khoa đẩu văn 蝌蚪文. Còn viết là 科斗文.


meanings:
① Du diên 蚰蜒 một thứ sâu bọ đầu có sừng, chân dài.


meanings:
① Trách mãnh 蚱蜢 con châu chấu cắn hại lá lúa.


meanings:
① Con sò. Tục gọi là ngoã lăng tử 瓦楞子.


meanings:
① Mã huyền 馬蚿 một thứ sâu dài cỡ hơn một tấc, mình như cái ống tròn, có từng đốt, mỗi đốt có hai chân, động đến đâu thì co lại như con ốc có mùi như dầu thơm, nên tục gọi là hương du trùng 香油虫.


meanings:
① Con mọt khoét. ||② Vật gì bị sâu mọt cắn cũng gọi là chú.


meanings:
① Lâu cô 螻蛄 con dế, một thứ sâu ở lỗ giống như con dế mèn làm hại lúa và nho. ||② Huệ cô 蟪蛄 một loại ve sầu nhỏ.


meanings:
① Con giòi, do trứng ruồi nhặng nở ra. ||② Váng rượu.


meanings:
① Con rắn. Một năm lột xác một lần gọi là xà thoái 蛇退. ||② Dùng để tỉ dụ kẻ độc ngầm. Như Phật khẩu xà tâm 佛口蛇心 miệng Phật tâm xà, kẻ hung ác gọi là phong thỉ trường xà 封豕長蛇 lợn lớn rắn dài. ||③ Một âm là di. Ủy di 委蛇 uỷ khúc mà vẫn tự đắc, thong dong.


meanings:
① Tinh linh 蜻蛉 một giống như con chuồn chuồn nhưng không bay xa được.


meanings:
① Một giống mán ở phương nam. Xem chữ 蜑. ||② Tục dùng như chữ noãn 卵 trứng các loài chim.


meanings:
① Tưu mâu 蝤蛑 cua gai, một loài cua bể.


meanings:
① Con giun ở trong bụng các giống động vật. Có khi viết là 蚘.


meanings:
① Một thứ sâu làm hại lúa. Người Việt gọi là mễ ngưu 米牛, người Thiệu gọi là mễ tượng 米象, người Tô gọi là dạng tử 蛘子, nguyên là chữ 蝆.


meanings:
① Một giống động vật có xương sống, ở được cả nước cả cạn. Con ếch tục gọi là kim tuyến oa 金線蛙, là điền kê 田雞, là thuỷ kê tử 水雞子. Con chẫu gọi là thanh oa 青蛙, lại gọi là vũ oa 雨蛙. Con cóc gọi là thiềm thừ 蟾蜍. Ễnh ương gọi là hà mô 蝦蟆. Giống ếch, giống chẫu hay kêu hay giận cho nên tiếng nhạc dâm gọi là oa thanh 蛙聲, phát cáu gọi là oa nộ 蛙怒.


meanings:
① Tri chu 蜘蛛 con nhện. Ta gọi là chữ thù.


meanings:
① Con hầu nhỏ. Tục gọi là cáp lị 蛤蜊. ||② Văn cáp 文蛤 con nghêu, vỏ nó tán ra gọi là cáp phấn 蛤粉 dùng làm thuốc. ||③ Cáp giới 蛤蚧 con cắc kè.


meanings:
① Con sâu lúa. ||② Tên riêng con dế mèn. ||③ Con châu chấu. ||④ Cung cung 蛩蛩 một giống thú như con ngựa ở Bắc Hải. ||⑤ Lo lắng âm thầm.


meanings:
① Con đỉa. Có khi gọi là thuỷ điệt 水蛭. Thứ lớn gọi là mã điệt 馬蛭, tục gọi là mã hoàng 馬蟥.


meanings:
① Tiêu sao 蠨蛸 giống nhện cao cẳng.


meanings:
① Con dộng (nhộng). Thứ sâu nào biến tướng như loài tằm thì lúc còn ở trong kén đều gọi là dũng cả.


meanings:
① Kiệp điệp 蛺蝶. Xem chữ điệp 蝶. Cũng đọc là chữ hiệp.


meanings:
① Xác các loài sâu lột ra. Như thiền thuế 蟬蛻 xác ve.


meanings:
① Xa ngao 蛼螯. Xem chữ ngao 螯.


meanings:
① Con ngài, thứ sâu nào giống như con ngài đều gọi là nga. ||② Đàn bà con gái lông mày nhỏ gọi là nga mi 蛾眉 mày ngài. Có khi gọi tắt là nga. Như song nga 雙蛾 hai hàng lông mày. Một âm là nghĩ.


meanings:
① Lúc con ngài, con bướm con như con sâu nhỏ gọi là thục. ||② Đất Thục 蜀, nước Thục 蜀 (221-264), thuộc tỉnh Tứ Xuyên 四川 bây giờ. ||③ Cô độc. ||④ Đồ thờ.


meanings:
① Con ong. ||② Tướng mạo hung ác. Như phong mục sài thanh 蜂目豺聲 mặt ong tiếng chó sói, hình dung kẻ độc ác. ||③ Đông. Nhiều. Như đạo tặc phong khởi 盜賊蜂起 trộm giặc nổi như ong.


meanings:
① Một tiếng gọi tóm cả các loài sò hến. Vỏ sò nung thành vôi gọi là thận khôi 蜃灰. ||② Thận khí 蜃氣 ánh giả, ảo tưởng. Ánh sáng soi bể giọi lên trên không thành ra muôn hình ngàn trạng, ngày xưa cho là vì con sò thần nó hoá ra và gọi là thận lâu hải thị 蜃樓海市. ||③ Đồ tế.


meanings:
① Con sứa. ||② Đốt, cắn (nói về côn trùng có nọc độc)


meanings:
① Phù du 蜉蝣 con nhện nước, con vò sáng sinh chiều chết. Vì thế người ta mới ví cái đời người ngắn ngủi là kiếp phù du 蜉蝣.


meanings:
① Ðường lang 螳螂. Xem chữ đường 螳. ||② Khương lang 蜣蜋. Xem chữ khương 蜣.


meanings:
① Con bọ gậy. ||② Quyên quyên ngọ nguậy. ||③ Cùng nghĩa với chữ quyên 娟.


meanings:
① Đản nhân 蜑人 một giống man ở phương nam, sinh nhai bằng nghề chài lưới.


meanings:
① Du diên 蚰蜒 một giống như con sên.


meanings:
① Tinh đình 蜻蜓. Xem chữ tinh 蜻.


meanings:
① Tri chu 蜘蛛. Xem chữ chu 蛛.


meanings:
① Một thứ sâu ăn lúa. ||② Phỉ liêm 蜚鐮 con gián, một thứ sâu bay hay ở bếp, chạm đến thì toả hơi thối ra tục gọi là chương lang 蟑螂. ||③ Một âm là phi. Cùng nghĩa với chữ phi 飛.


meanings:
① Mật ong. ||② Lấy đường ngâm đồ ăn cũng gọi là mật. Như quả ngâm nước đường gọi là mật tiễn 蜜餞. ||③ Ngọt, lấy lời nói khéo mà an ủi người, mà rủ rê người gọi là điềm ngôn mật ngữ 甜言蜜語. Cũng viết là 𧓫.


meanings:
① Con vắt, con đỉa. Một loài trùng, có hai thứ, thứ xanh và thứ vàng, thứ xanh ở trên lá cây trong rừng rậm, hay đốt máu người, thứ vàng ở dưới đất hút máu như loài đỉa. ||② Bành kì 蟛蜞 con cáy, con còng cọng.


meanings:
① Ngày lễ tất niên nhà Chu 周 gọi là chá. Nhà Tần 秦 gọi là lạp 臘.


meanings:
① Trách mãnh 蚱蜢. Xem chữ mãnh 蚱.


meanings:
① Con vực. Ngày xưa bảo nó là một loài bọ nhỏ, ngậm cát phun vào người làm cho người phát ốm. Có khi gọi là sạ công 射工. Vì thế nên kẻ nào âm hiểm gọi là quỷ vực 鬼蜮. Nguyễn Du 阮攸: Long xà quỷ vực biến nhân gian 龍蛇鬼蜮遍人間 (Ngũ nguyệt quan cạnh độ 五月觀競渡) rắn rồng quỷ quái tràn ngập cõi người ta. ||② Con sâu ăn mầm lúa.


meanings:
① Tích dịch 蜥蜴. Xem chữ tích 蜥.


meanings:
① Vằn vèo, oắn oéo, sâu bò cong queo gọi là quyền. Vật gì hình dáng cong queo gọi là quyền khúc 蜷曲.


meanings:
① Loài khỉ đuôi dài, cũng đọc là chữ dữu.


meanings:
① Uyển duyên 蜿蜒 rắn bò ngoằn ngoèo. ||② Chỗ nào địa thế quanh co cũng gọi là uyển duyên 蜿蜒.


meanings:
① Khoa đẩu 蝌蚪. Xem chữ đẩu 蚪.


meanings:
① Con mọt gỗ. ||② Một âm là hiết, cùng nghĩa với chữ hiết 蠍.


meanings:
① Mặt trời mặt trăng bị ăn. ||② Phàm vật gì bị sâu mọt cắn khoét sứt lở đều gọi là thực.


meanings:
① Yển định 蝘蜓 con thằn lằn, tục gọi là con thủ cung 守宮 hay bích hổ 壁虎.


meanings:
① Biên bức 蝙蝠 con dơi. Dơi có hai cánh như loài chim, bốn chân như loài thú, xếp vào loài nào cũng được, vì thế kẻ nào đòn cân hai đầu, cứ bề nào mạnh thì theo gọi là phái biên bức. Ta quen đọc là chữ biển.


meanings:
① Con dím (nhím). ||② Xúm xít, bề bộn lộn xộn. Như sự như vị tập 事如蝟集 việc dồn nhiều quá như lông nhím xúm xít.


meanings:
① Biên bức 蝙蝠. Xem chữ biên 蝙.


meanings:
① Phù du 蜉蝣. Xem chữ phù 蜉.


meanings:
① Tù tề 蝤蠐 con sâu gỗ, sắc nó trắng nõn, cho nên đem ví với cổ đàn bà. ||② Một âm là tưu. Tưu mâu 蝤蛑. Xem chữ 蛑. ||③ Một âm là du. Cùng nghĩa với chữ du 蝣.


meanings:
① Loài xén tóc. Một thứ sâu cắn gốc lúa, nó làm hại rất dữ, cho nên cũng dùng để ví kẻ tiểu nhân làm hại. Tục viết là 蟊. ||② Một âm là mao. Ban mao 班蝥 sâu ban miêu.


meanings:
① Con tôm. Nguyên là chữ 鰕. ||② Hà mô 蝦蟆. Xem chữ mô 蟆, oa 蛙.


meanings:
① Một thứ rắn độc. Phúc xà 蝮蛇 rắn hổ mang.


meanings:
① Hồ điệp 蝴蝶 con bươm bướm. Lí Thương Ẩn 李商隱: Trang Sinh hiểu mộng mê hồ điệp 莊生曉夢迷蝴蝶 (Cẩm sắt 錦瑟) Trang Sinh mơ thấy hoá làm con bươm bướm trong giấc mộng buổi sáng.


meanings:
① Oa ngưu 蝸牛 con sên, một tên là khoát du 蛞蝓. Trang Tử 莊子 có câu: Man Xúc nhị thị, quốc ư oa chi giác nhi tranh 蠻觸二氏國於蝸之角而爭 nghĩa là hai họ Man Xúc chiếm từng góc mà tranh nhau, ý nói khí cục nhỏ bé lắm. Như nói oa giác vi danh 蝸角微名 chỗ danh nhỏ xíu, oa cư 蝸居 chỗ ở hẹp hòi, oa lư 蝸廬 cái lều cỏn con, v.v.


meanings:
① Loài sâu mới nở chưa biết bay. Nam tử 蝻子 châu chấu non.


meanings:
① Bàng kì 螃蜞 con cáy. ||② Bàng giải 螃蟹 con cua.


meanings:
① Loa sư 螺螄. Xem chữ loa 螺. Cũng đọc là si hay tư.


meanings:
① Vinh nguyên 蠑螈. Xem chữ vinh 蠑.


meanings:
① Quặc sưu 蠼螋. Xem chữ quặc 蠼.


meanings:
① Sáng rực, khí lửa lan bốc lên trên trời gọi là dung. Vì thế nên ngày xưa gọi thần lửa là chúc dung thị 祝融氏. ||② Tan tác. Như tuyết dung 雪融 tuyết tan, tiêu dung ý kiến 消融意見 tiêu tan ý kiến, nói hai bên không có hiềm khích gì nhau nữa. ||③ Hoà hoà. Như kì nhạc dung dung 其樂融融 nhạc vui hoà hoà. ||④ Hoà đều, dung thông, lưu thông, hai vật khác nhau mà hoà tan với nhau làm một đều gọi là dung. Như thuỷ nhũ giao dung 水乳交融 nước với sữa hoà lẫn với nhau. Hai bên cùng thấu tỏ thông nhau gọi là thông dung 通融. Người không câu nệ, chấp trước gọi là viên dung 圓融. Nay gọi giá cả các của cải là kim dung 金融 cũng là nói theo cái nghĩa lưu thông cả. Cũng đọc là chữ dong.


meanings:
① Con cồ cộ, vì trán nó rộng mà vuông, cho nên người nào đầu trán đẹp gọi là tần thủ 螓首. Ta quen đọc là chữ trăn.


meanings:
① Ðường điêu 螗蜩 một giống ve sầu sắc xanh, tiếng trong trẻo.


meanings:
① Một thứ đỉa lớn, tục gọi là mã hoàng 螞蟥. ||② Mã nghĩ 螞蟻 con kiến càng.


meanings:
① Một thứ sâu nằm ở trong thân lúa, hút hết nhựa lúa rồi lúa khô héo. ||② Minh linh 螟蛉 một thứ sâu ăn hại rau. Những con tò vò thường bắt để ở trong tổ để làm lương ăn cho con, tục lầm cho nó nuôi để làm con nó, vì thế nên người sau gọi con nuôi là minh linh.


meanings:
① Ðằng xà 螣蛇 rắn bay, con rắn thần. ||② Một âm là đặc. Một thứ sâu hay ăn nõn lúa, lại nhả tơ chằng cả ngọn làm cho lúa không nẩy bông tốt được.


meanings:
① Nọc độc, nọc của các loài rắn rết, loài ong hoặc ở răng hoặc ở đuôi đốt vào người đau buốt đều gọi là thích.


meanings:
① Tề tào 蠐螬 một loài sâu như con kim quy nhỏ, sinh ở trong vườn, dài hơn một tấc, đầu đỏ đuôi đen, đi bằng lưng lại nhanh hơn chân, hay đục khoét cây cối hoa quả.


meanings:
① Con li, ngày xưa nói nó giống con rồng, sắc vàng, không có sừng. Nay các đầu cột nhà hay chạm con li gọi là li đầu 螭頭. ||② Cùng nghĩa với chữ si 魑.


meanings:
① Con ngao, con cua kềnh. ||② Xa ngao 蛼螯 con nghêu.


meanings:
① Phiêu sao 螵蛸 trứng con bọ ngựa, tổ hay làm ở bên cây dâu, nên gọi là tang phiêu sao 桑螵蛸. ||② Hải phiêu sao 海螵蛸 mai cá mực.


meanings:
① Con ốc, có thứ ốc trong vỏ lóng lánh, thợ sơn hay dùng để dát vào chữ vào đồ cho đẹp gọi là loa điền 螺鈿 khảm ốc. ||② Búi tóc. Như loa kế 螺髻 trẻ con róc tóc quấn quanh như xoáy trôn ốc, vì thế cho nên ngọn núi cũng gọi là loa kế, búi tóc đàn bà cũng gọi là loa kế.


meanings:
① Hôi thối. ||② Lâu cô 螻蛄. Xem chữ cô 蛄. ||③ Lâu quắc 螻蟈 một tên riêng con ếch, con chẫu.


meanings:
① Một loài sâu, một thứ gọi là phụ chung 阜螽, một thứ gọi là thảo chung 草螽. ||② Chung tư 螽斯 con giọt sành.


meanings:
① Hàn tương 寒螿 tức là một thứ ve sầu nhỏ đến mùa rét mới kêu.


meanings:
① Một loài sâu nép ở dưới đất. ||② Phàm cái gì tiềm tàng không trông thấy đều gọi là chập. Như người chết gọi là vĩnh chập 永蟄.


meanings:
① Con trăn. ||② Mãng phục 蟒服 một thứ phẩm phục nhà Thanh 清, thêu như con rồng mà có bốn chân, kém rồng một cái vuốt.


meanings:
① Chuỷ huề 蟕蠵 một giống rùa bể dài năm sáu thước, bốn chân như vây cá, có móng, có 15 cái mai, màu gạch, thường dùng thay đồi mồi.


meanings:
① Cuộn khúc, co lại mà núp. Như bàn long 蟠龍 rồng cuộn khúc. ||② Chiếm cứ một nới gọi là bàn cứ 蟠踞. ||③ Cùng nghĩa với chữ bàn 盤, vật gì tròn mà dẹt gọi là bàn. Như bàn đào 蟠桃 quả đào. ||④ Một âm là phiền. Một thứ sâu ở đáy chum vại.


meanings:
① Hỉ tử 蟢子, một tên là tiêu sao 蠨蛸. Xem chữ 蛸. ||② Bích hỉ 壁蟢 con nhện càng, nó ôm một cái trứng ở bụng như hình đồng tiền, nên cũng gọi là bích tiền 壁錢.


meanings:
① Con rận con. ||② Một âm là kì. Con đỉa.


meanings:
① Huệ cô 蟪蛄. Xem chữ cô 蛄.


meanings:
① Con sâu, con giòi cá. ||② Một âm là tầm. Tầm tầm 蟫蟫. Con sâu ngọ nguậy.


meanings:
① Con ve sầu. Nguyễn Du: Hàn thiền chung nhật táo cao chi 寒蟬終日噪高枝 (Sơ thu cảm hứng 初秋感興) ve sầu lạnh suốt ngày kêu trên cành cao. ||② Liền nối, liền nối không dứt gọi là thiền liên 蟬聯. ||③ Thiền quyên 蟬蜎 tươi đẹp.


meanings:
① Giống sâu có chân gọi là trùng, ngày xưa dùng để gọi tất cả các loài động vật. Như vũ trùng 羽蟲 loài chim, mao trùng 毛蟲 loài thú.


meanings:
① Con kiến. ||② Bạch nghĩ 白蟻 con mối trắng hay ăn đồ gỗ. ||③ Cấn rượu. Như phù nghĩ 浮蟻 tăm rượu. ||④ Nói ý nhỏ mọn. Như nghĩ mệnh 蟻命 ý nói xin thương tính mệnh như mạng kiến vậy. ||⑤ Nghĩ phong 蟻封 núi đất gồ ghề.


meanings:
① Thiềm thừ 蟾蜍 con cóc. ||② Tục nói những vết đen đen trên mặt trăng là con cóc, nên gọi mặt trăng là thiềm cung 蟾宮 hay ngân thiềm 銀蟾, minh thiềm 明蟾, v.v.


meanings:
① Hật hưởng 肸蠁 các loài sâu sinh ở chỗ ẩm thấp như con nhặng, con muỗi, v.v. Vì các loài ấy rất nhiều mà lại hay xúm vào chỗ tối, cho nên nói về sự hưng thịnh cũng gọi là hật hưởng, trong chốn u minh phảng phất như có tiếng cũng gọi là hật hưởng.


meanings:
① Quả loã 蜾蠃 con tò vò. ||② Một âm là loa cùng nghĩa với chữ loa 螺.


meanings:
① Con ruồi. ||② Thương dăng 蒼蠅 con nhặng. ||② Dùng để nói các cái nhỏ bé. Như dăng đầu tế tự 蠅頭細字 chữ nhỏ như đầu ruồi, nói chữ nhỏ lắm.


meanings:
① Con bọ cạp, một loài sâu như giống rết. ||② Thuỷ sái 水蠆 loài sâu nhỏ ở trong nước. ||③ Cùng nghĩa với chữ 蔕 Ta quen đọc là chữ mại.


meanings:
① Phỉ liêm 蜚鐮. Xem chữ phỉ 蜚.


meanings:
① Một loài sâu nhỏ ăn hại lá cây. Cũng đọc là chữ thục.


meanings:
① Tề tào 蠐螬. Xem chữ tào 螬.


meanings:
① Vinh nguyên 蠑螈 con sam, một loài động vật con đực con cái ở chung không rời.


meanings:
① Con mối đất, một loài sâu đầu có lông như nhung, khi tạnh mưa thì bay lũ lượt ra, cũng gọi là miệt mông 蠛蠓.


meanings:
① Nhuyễn nhuyễn 蠕蠕 một nước rợ ngày xưa, tức là đất Ngoại Mông bây giờ. ||② Một âm là nhu ngọ nguậy, các giống chất mềm nhũn như con giun, con đỉa gọi là nhu hình động vật 蠕形動物.


meanings:
① Xích oách 尺蠖 một loài sâu nhỏ hay ăn lá dâu, lá mơ. ||② Oách khuất 蠖屈 tạm phải chịu lún, tạm chịu thua kém. Cũng đọc là chữ hoạch.


meanings:
① Một loài như con cua mà to, càng có răng.


meanings:
① Miệt mông 蠛蠓. Xem chữ mông 蠓.


meanings:
① Khí phàn 氣蠜 một loài sâu dài hơn tám phân, sắc vàng, gặp sự nguy cấp thì phun hơi vàng ra rất hăng, đi rất nhanh. Một tên là hành dạ 行夜.


meanings:
① Sáp ong. Thứ vàng gọi là hoàng lạp 黃蠟, thứ trắng gọi là bạch lạp 白蠟. ||② Nến. ||③ Bôi sáp.


meanings:
① Con mọt gỗ, đồ đạc dùng lâu sứt lở cũng gọi là lễ. ||② Một âm khác là lê. Quả bầu lọ. Như quản khuy lê trắc 管窺蠡測 nhòm trong ống, ngắm trong bầu, ý nói kẻ nghe thấy hẹp hòi. Ta quen đọc là chữ lãi. ||③ Tên người. Như Phạm Lãi 笵蠡 người thời Xuân Thu 春秋. ||④ Lại một âm là loả. Thốc loả 瘯蠡 bệnh ghẻ của các loài vật.


meanings:
① Con sâu ngọ nguậy. Vì thế nên người hay vật không yên tĩnh gọi là xuẩn động 蠢動, kẻ ngu si không biết gì cũng gọi là xuẩn.


meanings:
① Mẫu lệ 牡蠣 con hầu, vỏ nó gọi là lệ phòng 蠣房, thịt gọi là lệ hoàng 蠣黃, người phương nam lại gọi là hào 蠔. Tục gọi là hào sơn 蠔山, vỏ nung vôi gọi là lệ phấn 蠣粉.


meanings:
① Tiêu sao 蠨蛸. Xem chữ sao 蛸.


meanings:
① Một vật độc làm hại người. Tương truyền những nơi mán mọi nó hay cho vật ấy vào trong đồ ăn uống, người nào ăn phải thì sinh ra rồ dại mê man. ||② Dùng mưu khiến cho người mê hoặc gọi là cổ hoặc 蠱惑. ||③ Việc. Kinh Dịch 易經 có câu: Cán phụ chi cổ 幹父之蠱 làm lại được cái việc người trước đã làm hỏng, vì thế nên cha có tội lỗi mà con hiền tài cũng gọi là cán cổ 幹蠱. ||④ Chấu. ||⑤ Bệnh cổ.


meanings:
① Sạch. Như quyên cát 蠲吉 trai giới sạch sẽ chọn ngày tốt lành. ||② Trừ đi. Như quyên miễn 蠲免 trừ khỏi phải đi làm sưu hay thuế má. ||③ Sáng sủa. ||④ Một loài sâu nhỏ nhiều chân.


meanings:
① Chuỷ huề 蟕蠵. Xem chữ chuỷ 蟕.


meanings:
① Con tằm. Tằm từ lúc bé lớn lên, tất hai ba lần lột xác, mỗi lần lột xác thì nằm yên hai ba ngày, không ăn không cựa gọi là tằm miên 蠶眠 tằm ngủ, ngủ ba bốn lượt mới né kéo kén. Khi kéo xong kén thì hoá ra con nhộng 蛹, ít lâu sau lại hoá ra hình như con bướm, cắn thủng kén bay ra, gọi là con ngài 蛾. Muốn lấy tơ tốt thì thừa lúc con ngài chưa biết cắn kén phải lấy ngay, nếu để quá thì nó cắn đứt, tơ không thành sợi nữa. ||② Dần dà. Như tàm thực chư hầu 蠶食諸侯 xâm lấn dần đất của các nước chư hầu. ||③ Tàm thất 蠶室 nhà ngục thiến người. Vì kẻ bị thiến phải ở buồng kín như buồng tằm nên gọi là tàm thất. ||④ Chăn tằm.


meanings:
① Con mọt. ||② Lấy hao tiền của, như quốc đố 國蠹 kẻ ăn hại của nhà nước, mọt nước. ||② Phơi sách.


meanings:
① Mán, giống mán ở phương nam. Vương Bột 王勃: Khâm tam giang nhi đới ngũ hồ, khống Man Kinh nhi dẫn Âu Việt 襟三江而帶五湖，控蠻荊而引甌越 (Ðằng Vương các tự 滕王閣序) như cổ áo của ba sông, vòng đai của năm hồ, khuất phục đất Man Kinh, tiếp dẫn miền Âu Việt. ||② Chỉ cậy mạnh làm càn gọi là man, là dã man 野蠻, là man hoạnh 蠻橫.


meanings:
① Quặc sưu 蠼螋 một thứ sâu ở nơi ẩm thấp, mình đen chân vàng chạy rất nhanh, sáu chân, đầu đuôi tẽ ra, thấy người đến gần thì phun dãi độc ra để bảo hộ mình. ||② Con khỉ cái.


meanings:
① Máu. ||② Giết muông để cúng tế. Như huyết thực 血食 được hưởng cúng tế bằng muông sinh. ||③ Máu là một chất rất cốt yếu cho mình người, cho nên họ cùng một chi gọi là huyết tộc 血族, con cháu gọi là huyết dận 血胤. ||④ Máu mắt. Khóc vãi máu mắt ra gọi là khấp huyết 泣血. ||⑤ Hết lòng hết sức mà làm. Như huyết chiến 血戰 hết sức đánh. Ðãi người nồng nàn gọi là huyết tâm 血心. Tài sản kiếm khổ mới được nên gọi là huyết bản 血本.


meanings:
① Ðổ máu cam. Giập hoa khế mũi đổ máu. ||② Bị thua.


meanings:
① Máu bẩn. Dùng lời nói bêu xấu người gọi là ô miệt 汚衊.


meanings:
① Bước đi, bước chân đi. ||② Làm ra, thi hành ra. ||③ Đi, như tống hành 送行 đưa đi, từ hành 辭行 từ đi v.v. Vua chết gọi là đại hành 大行. ||④ Không định hẳn, tạm thì. Như hành thự 行署 dinh quan đóng tạm. ||⑤ Cái để dùng, của dùng. Như ngày xưa gọi vàng, gỗ, nước, lửa, đất là ngũ hành 金木水火土為五行 ý nói là năm thứ ấy là cái người ta cần dùng hằng ngày vậy. ||⑥ Trải qua. Như nhất hành tác lại 一行作吏 làm quan qua một lần. ||⑦ Sắp tới, dần đến. Như hành niên ngũ thập 行年五十 tuổi gần đến năm mươi, hành tương tựu mộc 行將就木 sắp chết. ||⑧ Bài hát. Như tràng ca hành 長歌行 bài hát dài. ||⑨ Lối chữ hành, lối chữ hơi đá thảo gọi là hành. ||⑩ Ðường sá. ||⑪ Biến đổi luôn không ngừng. Nhà Phật gọi cái ý thức luôn luôn trôi đi là hành ấm hay hành uẩn 行蘊. ||⑫ Một âm là hạnh. Ðức hạnh, nết na, còn ở tâm là đức 德, thi hành ra là hạnh 行. Như độc hạnh 獨行 đức hạnh hơn người. Vì thế nhà Phật nói sửa mình trong sạch để thờ Phật gọi là tu hạnh 修行. ||⑬ Lại một âm là hàng. Hàng lối. Phép binh ngày xưa cứ 25 người là một hàng 一行, vì thế gọi binh lính là hàng ngũ 行伍. Một dòng chữ cũng gọi là một hàng一行. ||⑭ Cửa hàng. Một chỗ chứa các đồ hàng để vận tải, buôn bán cho tiện gọi là hàng sạn 行棧 hay hàng gia 行家. ||⑮ Nghề nghiệp của trăm nghề. Người đồng nghiệp gọi là đồng hàng 同行, làm việc không khéo gọi là ngoại hàng 外行. ||⑯ Một âm nữa là hạng. Hạng thứ. Như hạng nhất 行一, hạng nhị 行二, v.v. ||⑰ Hàng lũ. Gọi các người tôn trưởng của bạn mình là trượng nhân hạng 丈人行. ||⑱ Hạng hạng 行行 cứng cỏi.


meanings:
① Nước chảy giàn giụa. Vì thế nên sự gì đầy dẫy chan chứa gọi là diễn, vật gì tươi tốt phồn thịnh cũng gọi là phồn diễn 繁衍, chơi bời quá độ gọi là du diễn 遊衍. ||② Thế đất rộng phẳng mà thấp gọi là diễn. Như chằm cát gọi là sa diễn 沙衍, đất cao thấp gập ghềnh gọi là phần diễn 墳衍. ||③ Bò dài, lan rộng, như man diễn 蔓衍 bò dài, tư diễn 滋衍 nhung nhúc, sinh sôi nẩy nở. Làm việc không thiết thực, chỉ bôi xoa bề ngoài gọi là phu diễn 敷衍. ||④ Diễn số tính ra, Kinh dịch nói số đại diễn 大衍 có năm mươi số, vì thế này mới thông dụng chữ đại diễn là số năm mươi. ||⑤ Tốt, ngon. ||⑥ Ðất tốt màu. ||⑦ Sườn núi. ||⑧ Một âm là diên. Tế diên.


meanings:
① Tự khoe mình, kẻ làm trò tự khoe tài mình ở nơi đường xá gọi là huyễn.


meanings:
① Nghề thuật, kẻ có nghề riêng đi các nơi kiếm tiền gọi là thuật sĩ 術士. ||② Phương pháp do đó mà suy ra, như bất học vô thuật 不學無術 không học không có phương pháp để làm. ||③ Ðường đi trong ấp. ||④ Cùng nghĩa với chữ thuật 述.


meanings:
① Dãy phố thẳng suốt. Về miền bắc gọi trong ngõ phố là hồ đồng 衚衕.


meanings:
① Ðường đi ở trong làng. Xem thêm chữ lộng 弄.


meanings:
① Ngã tư, con đường thông cả bốn mặt, những đường cái trong thành phố đều gọi là nhai.


meanings:
① Sở quan, ta gọi là quan nha 官衙 hay là nha môn 衙門 vì ngày xưa trước quân trường đều cắm lá cờ có tua như cái răng lớn, nên gọi là nha môn.


meanings:
① Về miền bắc gọi trong ngõ phố là hồ đồng 衚衕.


meanings:
① Con đường cái thông hành. Vì thế nên nơi nào là chỗ giao thông tấp nập gọi là xung yếu 衝要. ||② Xông ra, cứ sấn thẳng lên mà đi, không đoái gì nguy hiểm đông đúc gọi là xung. Như [b]xung phong 衝鋒 cứ xông thẳng vào đám gươm giáo mà đi, xung đột 衝突 xông đột, v.v. ||③ Xe binh.


meanings:
① Phòng giữ. Như vệ sinh 衞生 giữ gìn cho được sống mà khoẻ, vệ thân 衞身 giữ mình. ||② Kẻ giữ về việc phòng bị giữ gìn cũng gọi là vệ. Như túc vệ 宿衞, thị vệ 侍衞 đều là chức quan hộ vệ nhà vua cả. Vua Minh Thái Tổ 明太祖 cứ tính những chỗ hiểm yếu trong thiên hạ, một quận thì đặt một sở, mấy quận liền nhau thì đặt một vệ, mỗi vệ đóng 3600 tên lính để phòng giặc cướp, những nơi có số binh ấy đóng thì gọi là vệ, như uy hải vệ 威海衞. ||③ Nước Vệ. ||④ Tục gọi vệ là con lừa vì ở đất Vệ có nhiều lừa. Nên thường gọi lừa là kiển vệ 蹇衞 hay song vệ 雙衞, v.v. ||⑤ Phần vệ. Máu thuộc về phần vinh 榮 khí thuộc về phần vệ 衞. ||⑥ Cái vầy tên.


meanings:
① Cái cân. ||② Cân nhắc, cân đồ xem được bao cân lạng gọi là hành. Vì thế nên làm việc mà biết cân nhắc gọi là quyền hành 權衡. ||③ Cái đòn ngang xe. ||④ Trên mi mắt, như hu hành nhi ngữ 盱衡而語 trừng mắt mà nói. ||⑤ Cái đồ để xem thiên văn. ||⑥ Cột bên lầu. ||⑦ Ngôi sao giữa vì sao bắc đẩu. ||⑧ Một âm là hoành cùng nghĩa với chữ hoành 橫.


meanings:
① Con đường thông bốn ngả, ngả tư. Con đường làm quan gọi là vân cù 雲衢 đường mây.


meanings:
① Áo. ||② Vỏ của các quả cây, cái gì dùng để che phủ các đồ cũng gọi là y. ||③ Một âm là [b]ý. Mặc áo. ||④ Mặc áo cho người khác. ||⑤ Phục mà làm theo.


meanings:
① Ở ngoài, như hải biểu 海表 ngoài bể. ||② Tỏ rõ, tuyên bố ý kiến mình cho người khác biết gọi là biểu. Như đại biểu 代表 người thay mặt của ai để tỏ hộ ý của người ấy ra. Trong một đám đông, cử một người thay mặt đi hội họp một hội nào có quan hệ đến cả một đám đông ấy gọi là đại biểu. ||③ Dấu hiệu, đặt riêng một cái dấu hiệu để cho người ta dễ biết gọi là biểu, người nào có dáng dấp hơn người gọi là dị biểu 異表 hay biểu biểu 表表. ||④ Tiêu biểu, nêu tỏ. Như tinh biểu tiết nghĩa 旌表節義 tiêu biểu cái tiết nghĩa ra cho vẻ vang. Cái bia dựng ở mộ gọi là mộ biểu 墓表, đều là theo cái ý nêu tỏ, khiến cho mọi người đều biết mà nhớ mãi không quên cả. ||⑤ Lối văn biểu, là một thể văn bày tỏ tấm lòng kẻ dưới với người trên, như văn tâu với vua, với thần thánh đều gọi là biểu cả. ||⑥ Ghi chép sự vật gì chia ra từng loài, từng hạng xếp thành hàng lối để lúc tra cho tiện cũng gọi là biểu. Như thống kê biểu 統計表 cái biểu tính gộp tất cả. ||⑦ Họ ngoại. Như con cô con cậu gọi là biểu huynh đệ 表兄弟.


meanings:
① Tà áo. Chỗ hai tà áo giáp nhau gọi là xái khẩu 衩口.


meanings:
① Áo cổn, áo lễ phục của vua. ||② Cổn cổn 衮衮 lũ lượt, nhiều.


meanings:
① Suy kém, trái lại với nghĩa chữ thịnh 盛. ||② Một âm là suý. Lần từng bực xuống, như đẳng suý 等衰 hạng bực. ||③ Lại thêm một âm thôi. Áo tang, may bằng gai sống mà không có gấu gọi là trảm thôi 斬衰, may bằng gai nhỏ có gấu gọi là tư thôi 齊衰.


meanings:
① Bổ nạp 補衲 vá khíu. ||② Áo của sư mặc chắp từng mảnh lại nên cũng gọi là nạp. ||③ Lại là một tiếng sư tự xưng mình.


meanings:
① Tốt, lành. ||② Trung, giữa. ||③ Thành thực, ||④ Trong lòng, thực, như ngu trung 愚衷 tấm lòng ngay thực của tôi. ||⑤ Một âm là trúng. Vừa phải, như chiết trúng 折衷 phán quyết phải trái cho đúng phải. Ta quen đọc là chiết trung.


meanings:
① Bất chánh, quẹo. Cũng như chữ tà 邪.


meanings:
① Vạt áo. ||② Liễm nhẫm 斂衽 lạy (dùng về bên đàn bà). ||③ Cái chiếu.


meanings:
① Áo khép cổ. Kinh thi 詩經 có câu: Thanh thanh tử câm 青青子衿 cổ áo chàng xanh xanh, là nói cái áo của học trò xanh xanh, vì thế nên sau gọi các ông đỗ tú tài là thanh câm 青衿. Có khi gọi tắt là câm 衿. ||② Vạt áo


meanings:
① Tay áo. Biệt nhau gọi là phân mệ 分袂. Ta quen đọc là chữ duệ.


meanings:
① Cổi trần, trầy vai áo tay trái. Lễ tang ngày xưa mặc áo để trầy vai bên trái. Lễ nhà chùa mặc áo cà sa cũng để trống bên trái gọi là thiên đản 偏袒. ||② Bênh vực cho người. Nguyên ở câu chuyện Chu Bột nhà Hán, bên hữu bênh vực họ Lã 呂氏右袒 (Lã thị hữu đản), bên tả bênh vực họ Lựu 劉氏左袒 (Lưu thị tả đản), nên đời sau mới thông dụng để nói về sự bênh vực người.


meanings:
① Tay áo. Đổng Hiền 董賢 được vua yêu, nằm gối vào tay áo vua Hán Ai đế 漢哀帝 mà ngủ, khi vua dậy trước, mới dứt tay áo mà dậy, vì thế bọn đàn ông được vua yêu gọi là đoạn tụ 斷袖. ||② Xủ tay, như tụ thủ bàng quan 袖手旁觀 xủ tay đứng xem. ||③ Lĩnh tụ 領袖 cầm đầu, xướng suất. Xóc áo tất phải để ý đến cái cổ cái tay, cho nên người đứng đầu một đoàn thể gọi là lĩnh tụ.


meanings:
① Áo đơn. ||② Một âm là chân. Áo đen.


meanings:
① Cái áo lót dạ của đàn bà. Ngày xưa dùng thắt ra ngoài áo làm đồ trang sức.


meanings:
① Cái bao sách, cùng nghĩa với chữ trật[/b] 帙. ||② Cùng nghĩa với chữ trật 秩, mười năm là một trật, như thất trật 七袠 bảy mươi tuổi, bát trật 八袠 tám mươi tuổi. Ta quen đọc là chữ dật.


meanings:
① Rộng suốt. Chiều rộng về phương đông phương tây là quảng 廣, về phương nam phương bắc là mậu 袤.


meanings:
① Tay áo. ||② Tục gọi đàn bà lễ là khư 袪 nghĩa là vén tay áo mà vái vậy.


meanings:
① Áo ngủ. ||② Đắp trùm. Như quang bị tứ biểu 光被四表 sáng khắp cả bốn cõi. ||③ Bị, chịu. Như bị cáo 被告 kẻ bị cáo mách. Phàm sự gì ở ngoài mà liên luỵ đến đều gọi là bị. Như bị lụy 被累 bị liên lụy. ||④ Mặt ngoài, bề ngoài. ||⑤ Đồ trang sức trên đầu. ||⑥ Bộ đồ. ||⑦ Một âm là bí. Kịp đến. ||⑧ Đội, vác.


meanings:
① Cái khố, quần đùi. Tục dùng như chữ khố 褲.


meanings:
① Áo kép. Cũng đọc là chữ kiếp. ||② Một âm là khiếp. Cổ áo cong, tràng vạt.


meanings:
① Cắt áo. Như tài phùng 裁縫 cắt may. Phàm cứ theo cái khuôn khổ nhất định mà rọc ra đều gọi là tài. Như chỉ tài 紙裁 rọc giấy. ||② Dè bớt, như tài giảm 裁減 xén bớt. ||③ Xét lựa. Như tổng tài 總裁 xét kĩ và phân biệt hơn kém. Người đứng xét các trò chơi như đá bóng, đánh quần xem bên nào được bên nào thua gọi là tổng tài 總裁. ||④ Thể chế, lối văn. Như thể tài 體裁 lựa ra từng lối. ||⑤ Quyết đoán. Như tài phán 裁判 xử đoán phân phán phải trái, ||⑥ Lo lường.


meanings:
① Xé ra. Sự gì phá hoại gọi là quyết liệt 決裂. ||② Rách.


meanings:
① Xoáy vùng. Như khói bốc xoáy đi xoáy lại gọi là niểu. ||② Cùng một nghĩa với chữ niệu 嫋.


meanings:
① Cổi trần, trần truồng. ||② Dây lưng, giắt ở lưng. ||③ Áo đơn.


meanings:
① Lần lót áo. ||② Trong, cái gì ở trong đều gọi là lí.


meanings:
① Tụ họp, nhiều. ||② Bớt. Như bầu đa ích quả 裒多益寡 bớt bên nhiều thêm cho bên ít.


meanings:
① Ðất ngoài biên thuỳ. ||② Dòng dõi. Như hậu duệ 後裔 con cháu lâu đời, con cháu xa. Nguyễn Du 阮攸: Bách man khê động lưu miêu duệ 百蠻谿峒留苖裔 trong các khe động đất Man còn để lại con cháu (của Hàn Tín). ||③ Vệ gấu áo. ||④ Tên gọi chung các giống mọi rợ.


meanings:
① Lắm áo nhiều đồ. Vì thế nên giàu có thừa thãi gọi là dụ. ||② Rộng rãi, không đến nỗi kiệt quệ. ||③ Ðủ. ||④ Thong thả.


meanings:
① Áo lông cừu. Nguyễn Du 阮攸: Tệ tận điêu cừu bất phục tê, Triệu đài chỉ chưởng thổ hồng nghê 敝盡貂裘不復西，趙臺抵掌吐虹霓 Rách hết áo cừu đen, không trở lại phía Tây (nhà Tần), Nơi triều đường nước Triệu, đập tay thở ra cầu vồng (ra tài hùng biện). ||② Cơ cừu 箕裘 nối được nghiệp trước.


meanings:
① Cái quần, cái nệm. ||② Bên mép mai ba ba gọi là miết quần 鼈裙.


meanings:
① Cái áo kép lót hoa. ||② Buộc, thắt. ||③ Thấm.


meanings:
① Vá áo. ||② Bù, phàm cái gì nó thiếu mà bù cho đủ đều gọi là bổ. Thiếu máu uống thuốc bù máu gọi là thuốc bổ huyết 補血. Ðỗ Phủ 杜甫: Thị tì mại châu hồi, Khiên la bổ mao ốc 侍婢賣珠迴，牽蘿補茅屋 thị tì đi bán ngọc trai trở về, kéo dây leo sửa kín nhà cỏ. ||③ Giúp. Như xuân tỉnh canh nhi bổ bất túc 春省耕而補不足 mùa xuân xem xét sự cày bừa mà giúp cho các cái thiếu thốn. ||④ Ích lợi, như bất vô tiểu bổ 不無小補 không phải là không có ích lợi chút đỉnh.


meanings:
① Trang thức, bộ dạng. Như cải trang 改裝 đổi bộ dạng, thay quần áo khác. ||② Bịa ra, giả cách. Như trang si 裝癡 giả cách ngu si, trang bệnh 裝病 giả cách ốm, v.v. ||③ Ðùm bọc. Như hành trang 行裝 các đồ ăn đường, ỷ trang 倚裝 sắp đi, v.v. ||④ Ðựng chứa. Như trang hoá 裝貨 đóng đồ hàng. ||⑤ Trang sức, trang hoàng. Dùng các vật tô điểm cho đẹp thêm gọi là trang.


meanings:
① Bổ ích. ||② Giúp. Các tướng tá gọi là thiên bì 偏裨. ||③ Nhỏ, cùng nghĩa với chữ bại 稗. Như bể nhỏ gọi là bì hải 裨海. Ta quen đọc là chữ tì.


meanings:
① Khíu vá. Tục gọi cái áo dài là trực chuyết 直裰. Ta quen đọc là chữ xuyết.


meanings:
① Họ Bùi. ||② Có khi dùng như chữ bồi 徘 (bồi hồi).


meanings:
① Bọc, gói. Như mã cách khoả thi 馬革裹屍 (Hán thư 漢書) da ngựa bọc thây, nói chết ở nơi chiến trận. ||② Cái bao, như dược khoả 藥裹 cái bao thuốc. ||③ Vơ vét hết, như [/b] khoả hiếp[/b] 裹脅 lấy cái thế đông mà bắt hiếp phải theo hết.


meanings:
① Cổi trần, xắn tay áo. ||② Một âm là thế. Cái địu, cái tã của trẻ con.


meanings:
① Cắt thành áo mặc. Không học mà làm quan gọi là học chế mĩ cẩm 學製美錦. ||② Chế tạo, chế tạo nên các đồ dùng. Sao tẩm các vị thuốc gọi là bào chế 泡製. ||③ Làm ra văn chương. Ngày xưa gọi các văn chương của vua làm ra là ngự chế thi văn 御製詩文. ||④ Khuôn phép, như thể chế 體製 mẫu mực cứ thế mà làm.


meanings:
① Vạt áo. ||② Một âm là cứ. Cùng nghĩa với chữ cứ 倨.


meanings:
① Áo mặc ngoài. Phép nhà Thanh 清, áo lễ phục mặc ở ngoài áo dài gọi là ngoại quái 外褂, thứ ngắn thì gọi là mã quái 馬褂.


meanings:
① Áo kép. ||② Phàm sự vật gì mà hai ba lần chồng chất đều gọi là phức. Như trùng phức 重複 chồng chập.


meanings:
① Nhỏ, hẹp. ||② Nóng nảy. Kinh Thi 詩經 có câu: Duy thị biển tâm 維是褊心 chỉ là lòng nóng nảy (bồn chồn, hấp tấp).


meanings:
① Tay áo. Nguyễn Du 阮攸: Hồng tụ tằng văn ca uyển chuyển 紅褎曾聞歌宛轉 từng nghe giọng ca uyển chuyển khi mặc áo hồng. Nay thông dụng chữ tụ 袖. ||② Một âm là hựu. Quần áo bóng choáng. ||② Vui cười. ||③ Vẻ lúa tốt (núc nỉu).


meanings:
① Áo vải to. ||② Người nghèo hèn mặc áo vải to, cho nên người nghèo hèn cũng gọi là hạt. ||③ Sắc vàng sẫm mà không có màu mở gọi là hát sắc 褐色 (sắc kềnh kệch). Ta quen đọc là chữ cát.


meanings:
① Cưỡng bảo 襁褓 cái địu, tã ấp trẻ con.


meanings:
① Đẹp. ||② Áo tế của hoàng hậu. ||③ Cái che đầu gối. ||④ Cái khăn vắt (túi thơm).


meanings:
① Bông. Lấy bông lồng làm áo cũng gọi là trử. ||② Chứa. ||③ Cái tạ quan. ||④ Cái túi.


meanings:
① Nại đái 褦襶 đương mùa nắng nực mặc diện sang xin vào yết kiến là không hiểu sự. Vì thế nên người không hiểu sự mà cứ nói lải nhải mãi khiến cho người ta khó chịu gọi là nại đái.


meanings:
① Cổi áo ra. ||② Hoa tàn. Sự gì dần dần suy kém đi cũng gọi là thốn. ||③ Đi giật lùi.


meanings:
① Lột áo, cổi áo ra. ||② Cách chức. Học trò bị cách, lột mất áo lễ đi gọi là sỉ cách 褫革, quan bị cách chức gọi là sỉ chức 褫職 nghĩa là bị bóc bị lột mất phẩm phục vậy. ||③ Cướp, mất cả thần trí gọi là sỉ khí 褫氣 hay là sỉ phách 褫魄, v.v.


meanings:
① Vén áo, vén quần. ||② Cái khố. ||③ Rụt lại.


meanings:
① Áo kép. ||② Một âm là triệp. Gấp nếp. May quần phải xếp từng bức lại mà khâu gọi là [/b] đả triệp[/b] 打褶 (xếp nếp). ||③ Một âm nữa là tập. Quần cưỡi ngựa.


meanings:
① Lam lũ 襤褸 lam lũ, quần áo rách rưới bẩn thỉu.


meanings:
① Cái bí tất. Cũng đọc là chữ vạt.


meanings:
① Bát thích 襏襫 áo vải dày, thứ vải may áo cho người lao động mặc.


meanings:
① Xiêm, đáy áo. Cũng đọc là chữ bãi.


meanings:
① Đùm, lấy vạt áo đùm vật gì gọi là hiệt.


meanings:
① Áo trong. ||② Ý động ở trong mà làm cho lộ ra ngoài gọi là sấn, như sấn thác 襯托 mượn cách bày tỏ ý ra. ||③ Cho giúp. Như bang sấn 幫襯 giúp đỡ, bố thí cho sư, cho đạo cũng gọi là sấn, như trai sấn 齋襯 cúng trai cho sư.


meanings:
① Áo lót, một bộ quần áo gọi là nhất tập 一襲. ||② Noi theo, như duyên tập 沿襲 noi cái nếp cũ mà theo. Đời nối chức tước gọi là thế tập 世襲. ||③ Đánh lẻn, đánh úp, làm văn đi ăn cắp của người gọi là sao tập 抄襲. ||④ Áo liệm người chết. ||⑤ Mặc áo. ||⑥ Chịu nhận, ||⑦ Hợp lại.


meanings:
① Nại đái 褦襶 đương mùa nắng nực mặc diện sang xin vào yết kiến là không hiểu sự. Vì thế nên người không hiểu sự mà cứ nói lại nhai mãi khiến cho người ta khó chịu gọi là nại đái.


meanings:
① Tay áo. Cũng như chữ mệ, duệ 袂.


meanings:
① Phương tây. ||② Thái tây 泰西 chỉ về châu Âu, châu Mĩ. Như tây sử 西史 sử tây, tây lịch 西歷 lịch tây. Vì các nước ấy ở về phía tây nước Tàu nên gọi là nước Tây. ||③ Phật giáo từ Ấn Ðộ truyền vào nước Tàu, cho nên gọi phương Tây là đất Phật. ||④ Tôn Tịnh độ 淨土 trong Phật giáo nói người niệm Phật lúc chết sẽ được đức Di-đà tiếp dẫn về nước Cực Lạc ở phía tây xứ ta ở, tây phương cực lạc thế giới 西方極樂世界. Vì thế nên tục mới gọi người chết là quy tây 歸西. Cũng đọc là tê.


meanings:
① Thiết yếu, đúng sự lí gọi là yếu. Như yếu nghĩa 要義 nghĩa thiết yếu, đề yếu 提要 nhắc cái chỗ thiết yếu lên. ||② Rút lại, dùng làm trợ từ. ||③ Muốn, cầu. ||④ Một âm là yêu. Yêu cầu. ||⑤ Đòi. Như yêu vật 要物 đòi lấy vật gì. ||⑥ Ước mong. Như cửu yêu bất vong bình sinh chi ngôn 久要不忘平生之言 (Luận ngữ 論語) ước ao rằng lâu mà vẫn không quên lời nói lúc bình sinh. ||⑦ Xét. ||⑧ Đón bắt.


meanings:
① Nghiêm xét, xét sự gì được thực đích gọi là hạch thực 覈實. ||② Nghiệt ngã.


meanings:
① Thấy, mắt trông thấy. ||② Ý biết, như kiến địa 見地 chỗ biết tới, kiến giải 見解 chỗ hiểu biết, v.v. ||③ Yết kiến. Như tham kiến 參見 vào hầu. ||④ Bị. Như kiến nghi 見疑 bị ngờ, kiến hại 見害 bị hại, v.v. ||⑤ Một âm là hiện. Tỏ rõ, hiện ra. Như thiên hạ hữu đạo tắc hiện 天下有道則見 thiên hạ có đạo thì ra làm quan mà làm vẻ vang ở đời. ||⑥ Tiến cử. ||⑦ Cái trang sức ngoài áo quan.


meanings:
① Cái khuôn tròn. ||② Khuôn phép. Như quy tắc 規則 khuôn phép. ||③ Khuôn xử, lấy phép khuôn xử cho người khỏi sai lạc gọi là quy. Như quy gián 規諫 khuyên can. ||④ Mưu toan. Như quy hoạch 規畫 vẽ mưu vạch kế. ||⑤ Cái lệ đã thành rồi. Như lậu quy 陋規 cái lệ hủ lậu. ||⑥ Chia vạch bờ cõi.


meanings:
① Tìm. Tục viết là 覔. Nguyễn Du 阮攸: Lang tạ tàn hồng vô mịch xứ 狼籍殘紅無覓處 cánh hồng tàn rụng ngổn ngang, biết tìm đâu?


meanings:
① Nhìn kĩ, coi kĩ, trông kĩ. Như thị học 視學 coi học, thị sự 視事 trông coi công việc, v.v. ||② Coi nhau, đãi nhau. Như quân chi thị thần như thủ túc tắc thần thị quân như phúc tâm 君之視臣如手足，則臣視君如腹心 (Mạnh Tử 孟子) vua đãi bầy tôi như chân tay thì bầy tôi hết lòng đối với vua. ||③ So sánh, như thị thử vi giai 視此為佳 cái này coi tốt hơn cái ấy. ||④ Bắt chước. ||⑤ Sống. ||⑥ Cùng nghĩa với chữ chỉ 指.


meanings:
① Dò xét, dòm. Ta quen đọc là chiêm.


meanings:
① Lễ chư hầu đi sính họp mặt với nhau. ||② Ngắm xa, cùng nghĩa với chữ thiếu 眺.


meanings:
① Muốn được. Như kí du 覬覦 dòm dỏ.


meanings:
① Tới luôn, quen, như thân ái 親愛 thân yêu. Vì thế nên được tiếp kiến người cũng gọi là thân. Như nhất thân phương trạch 一親芳澤 được gần hơi thơm, nói được tiếp kiến một lần lấy làm thích thú lắm. ||② Thân gần, họ gần gọi là họ thân, họ xa gọi là họ sơ. ||③ Bàn bạc việc gì mà thiết đáng đến bản chỉ gọi là thân thiết hữu vị 親切有味. ||④ Người thân. Như cha mẹ gọi là song thân 雙親, cha mẹ anh em vợ chồng gọi là lục thân 六親. ||⑤ Tự mình. Như sự tất thân cung 事必親躬 sự ấy tất tự mình phải làm. ||⑥ Đáng, giúp. ||⑦ Yêu. ||⑧ Gần, thân gần. ||⑨ Một âm là thấn. Chỗ dâu gia, ta quen gọi là thân gia 親家.


meanings:
① Mong mỏi. Phàm mong mỏi những sự không phải phận mình đáng có gọi là kí du 覬覦.


meanings:
① Gặp gỡ, không có ý hẹn hò mà gặp nhau gọi là cấu. Cùng nghĩa với chữ cấu 遘.


meanings:
① Rình mò, trông trộm. Tục gọi sự coi thường người ta là tiểu thứ 小覰.


meanings:
① Hiểu biết, hiểu những điều không biết đến gọi là giác. Đạo Phật cốt nhất phải giác ngộ chân tính tỏ rõ hết mọi lẽ, cho nên gọi Phật là Giác vương 覺王. Người học Phật được chứng tới quả Phật gọi là chánh giác 正覺. Nguyễn Trãi 阮廌: Giác lai vạn sự tổng thành hư 覺來萬事總成虛 tỉnh ra muôn sự thành không cả. ||② Phàm có cái gì cảm xúc đến mà phân biệt ra ngay gọi là cảm giác 感覺 hay tri giác 知覺. ||③ Cáo mách, phát giác ra. ||④ Bảo. ||⑤ Người hiền trí. ||⑥ Cao lớn. ||⑦ Thẳng. ||⑧ Một âm là giáo. Thức, đang ngủ thức dậy gọi là giáo.


meanings:
① Uỷ khúc. Sự gì uỷ khúc không thể kể tường tận được gọi là la lũ bất tận 覼褸不盡.


meanings:
① Xem. Như bác lãm 博覽 xem rộng, lên cao coi khắp bốn phía gọi là nhất lãm vô dư 一覽無餘 xem rõ hết thảy. Nguyễn Trãi 阮廌: Lãm huy nghĩ học minh dương phượng 覽輝擬學鳴陽鳳 nhìn ánh sáng muốn học chim phượng gáy vừng đông. ||② Chịu nhận.


meanings:
① Đi thăm, đem đồ lễ vào chơi gọi là địch. Ðịch diện 覿面 gặp mặt.


meanings:
① Xem, xem xét, xem ở chỗ rộng lớn gọi là quan. Như quan hải 觀海 xem bể, xem xét thiên văn gọi là quan tượng 觀象, xem xét dân tục gọi là quan phong 觀風, ngần ngừ không quyết gọi là quan vọng 觀望. ||② Cái hình tượng đã xem, như trang quan 壯觀 xem ra lộng lẫy lắm, mĩ quan 美觀 xem ra xinh đẹp lắm. ||③ Tỏ ra cho người ta biết cũng gọi là quan. Như dung quan 容觀 dáng điệu của mình đã tỏ ra. ||④ Ý thức. Gặp sự thương vui không động đến tâm gọi là đạt quan 達觀, nay ta nói lạc quan 樂觀 coi là vui, bi quan 悲觀 coi là thương, chủ quan 主觀 coi là cốt, khách quan 客觀 coi là phụ, đều theo một ý ấy cả. ||⑤ So sánh. ||⑥ Soi làm gương. ||⑦ Chơi. ||⑧ Một âm là quán. Xét thấu, nghĩ kĩ thấu tới đạo chính gọi là quán. Như nhất tâm tam quán 一新三觀 một tâm mà mà xét thấu cả ba phép, chỉ quán 止觀 yên định rồi xét thấu chân tâm, như Kinh Dịch 易經 nói quán ngã sinh vô cữu 觀我生無咎 xét thấu cái nghĩa vụ của đời ta mới không mắc vào tội lỗi. Đạo Phật có phép tu dùng tai mà xem xét cõi lòng, trừ tiệt cái mầm ác trở nên bậc Vô thượng, nên gọi là phép quán 觀. Như Quan âm bồ tát 觀音菩薩, vì ngài tu bằng phép này, sáu căn dùng lẫn với nhau được, mắt có thể nghe được, nên gọi là Quán thế âm 觀世音. ||⑨ Làm nhà trên cái đài gọi là quán. Như trên núi Thái sơn có cái nhà để xem mặt trời gọi là nhật quán 日觀, trong nhà vua, trong vườn hoa làm cái nhà cao để chơi cũng gọi là quán. ||⑩ Các nhà thờ của đạo sĩ cũng gọi là quán.


meanings:
① Cái sừng, cái sừng của các giống thú. ||② Cái xương trán. Người nào có tướng lạ gọi là long chuẩn nhật giác 龍準日角 nghĩa là xương trán gồ lên như hình chữ nhật vậy. ||③ Trái đào, con trai con gái bé để hai trái đào gọi là giác. Vì thế gọi lúc trẻ con là tổng giác 總角. ||④ Tiếng giác, một tiếng trong năm tiếng: cung, thương, giác, chuỷ, vũ[/b] 宮、商、角、徵、羽. ||⑤ Cái tù và. ||⑥ Ganh. Phàm so sánh nhau để phân được thua đều gọi là giác. Như giác lực 角力 vật nhau, đấu sức, giác khẩu 角口 cãi nhau. ||⑦ Giác sắc 角色 cũng như ta nói cước sắc 腳色. Tục gọi con hát (nhà nghề) có tiếng là giác sắc. ||⑧ Chia đóng mỗi chỗ một cánh quân để khiên chế quân giặc gọi là kỉ giác 椅角. ||⑨ Góc, như tam giác hình 三角形 hình ba góc. ||⑩ Một hào gọi là nhất giác 一角. ||⑪ Một kiện công văn cũng gọi là nhất giác 一角. ||⑫ Sao giác, một ngôi sao trong nhị thập bát tú. ||⑬ Cái đồ đựng rượu. Có khi đọc là chữ giốc.


meanings:
① Nguyên cùng nghĩa với chữ cân 筋. Tục mượn dùng như chữ cân 斤.


meanings:
① Không được thoả thích. Phàm sự gì không được như nguyện mà sinh lòng oán vọng gọi là quyết vọng 觖望.


meanings:
① Cái bình đựng rượu có cạnh. ||② Góc. Như lục cô 六觚 sáu góc. ||③ Vuông. Như phá cô vi viên 破觚為圓 đổi vuông làm tròn, ý nói không cố chấp vậy. ||④ Cái thẻ tre, ngày xưa dùng để viết chữ. Vì thế nên người nào khinh suất viết lách (viết bậy không nghĩ) gọi là suất nhĩ thao cô 率爾操觚. ||⑤ Chuôi gươm.


meanings:
① Sao tuy, một ngôi sao trong nhị thập bát tú. ||② Lông mỏ cú vọ. ||③ Một âm là tuỷ. Mỏ chim.


meanings:
① Cùng nghĩa với chữ để 牴 húc, chạm. ||② Giác để 角觝 một trò chơi đời nhà Hán.


meanings:
① Bửa ra, mổ ra. Dùng cưa xẻ gỗ ra gọi là giải mộc 解木. Mổ xẻ người để chữa bệnh gọi là giải phẩu 解剖. ||② Cổi ra. Như cố kết bất giải 固結不解 quấn chặt không cổi ra được. Tiêu tan mối thù oán cũng gọi là giải. Như khuyến giải 勸解 khuyên giải, hoà giải 和解 giải hoà, v.v. ||③ Tan. Lòng người lìa tan gọi là giải thể 解體. Có khi gọi là thổ băng ngoã giải 土崩瓦解 đất lở ngói tan, nói ví dụ sự nhân tâm li tán như nhà đổ vậy. ||④ Phân tách cho rõ lẽ rõ sự. Như tường giải 詳解 giải nghĩa tường tận, điều giải 條解 phân tách ra từng điều v.v. ||⑤ Hiểu biết, nhận rõ được ý cũng gọi là giải. Vì thế ý thức gọi là kiến giải 見解. ||⑥ Hết một khúc nhạc gọi là nhất giải 一解. ||⑦ Nhà làm thuốc cho thuốc ra mồ hôi khỏi bệnh gọi là hãn giải 汗解. Tục gọi đi ỉa là đại giải 大解, đi đái là tiểu giải 小解. ||⑧ Cổi ra, lột ra. Như giải y 解衣 cổi áo, lộc giác giải 鹿角解 hươu trút sừng. Nguyễn Du 阮攸: Thôi thực giải y nan bội đức 推食解衣難背徳 Cái đức nhường cơm sẻ áo, khó mà làm phản được. ||⑨ Thông suốt. ||⑩ Thôi, ngừng. ||⑪ Cắt đất. ||⑫ Một âm là giới. Giới trãi 解廌 một con thú giống như con hươu mà có một sừng, có khi viết là 獬豸. ||⑬ Lại một âm là giái. Ðiệu đi, như giái phạm 解犯 giải tù đi, giái hướng 解餉 đem lương đi, v.v. ||⑭ Thi hương trúng cách (đỗ) gọi là phát giái 發解, đỗ đầu khoa hương gọi là giái nguyên 解元. Ta quen đọc là chữ giải cả.


meanings:
① Cái chén uống rượu bằng sừng trâu. ||② Quang quang 觥觥 cứng cỏi.


meanings:
① Sừng mới nhú. ||② Hộc tốc 觳觫 sợ run lập cập.


meanings:
① Hộc tốc 觳觫 sợ run lập cập. ||② Cái hộc, một thứ đồ để đong. ||③ Một âm là hạc. Hết thế, còn thế. ||④ Gót chân. ||⑤ Một âm nữa là giác. Cùng nghĩa với chữ giải 解 hay chữ tích 瘠.


meanings:
① Cái chén uống rượu. ||② Cái chén đã rót rượu. Như phủng thương thượng thọ 奉觴上壽 dâng chén rượu chúc thọ. ||③ Lạm thương 濫觴, xem chữ 濫 ở bộ thuỷ 水: lạm tràng 濫觴 cái mối nhỏ gây nên sự lớn, cũng như nước suối mới chảy ra chỉ nông ngập cái chén mà sau thành sông thành bể. Ta quen đọc là chữ tràng.


meanings:
① Húc, đâm. ||② Tiếp xúc, chạm biết. Phàm sự vật gì chạm sát nhau đều gọi là xúc. Như tiếp xúc ư nhĩ mục 接觸於耳目 tai nghe thấy, mắt trông thấy. ||③ Lại sự vật gì nhiều lắm đều gọi là xúc. Như xúc xứ giai thị 觸處皆是 đâu đâu cũng thế. ||④ Cảm xúc, nhân cớ đó mà động đến tâm mình đều gọi là xúc. Như xúc phát 觸發 cảm xúc phát ra. ||⑤ Can phạm, như xúc huý 觸諱 xúc phạm chỗ kiêng, nói với làm trái nhau đều gọi là để xúc 抵觸.


meanings:
① Nói, tự mình nói ra gọi là ngôn 言. Ðáp hay thuật ra gọi là ngữ 語. ||② Một câu văn cũng gọi là nhất ngôn 一言. Như nhất ngôn dĩ tế chi viết tư vô tà 一言以蔽之曰思無邪 một câu tóm tắt hết nghĩa là không nghĩ xằng. ||③ Một chữ cũng gọi là ngôn. Như ngũ ngôn thi 五言詩 thơ năm chữ, thất ngôn thi 七言詩 thơ bảy chữ, v.v. ||④ Mệnh lệnh. ||⑤ Bàn bạc. ||⑥ Tôi, dùng làm tiếng phát thanh. Như ngôn cáo sư thị 言告師氏 tôi bảo với thầy. ||⑦ Một âm là [/b] ngân[/b]. Ngân ngân 言言 cao ngất, đồ sộ.


meanings:
① Hai bên bàn bạc với nhau cho kĩ rồi mới thoả thuận gọi là đính. Như đính giao 訂交 đính kết làm bạn, đính ước 訂約. Ðính chính lại sách vở cho đúng gọi là hiệu đính 校訂.


meanings:
① Báo tin có tang. Ta gọi là cáo phó 告訃.


meanings:
① Tính. Phàm tính gộp các môn lại để xem số nhiều hay ít đều gọi là kế. Như thống kê 統計 tính gộp cả, hội kế 會計 cùng tính cả, v.v. Vì thế nên sổ sách cũng gọi là kế. Nhà Hán kén quan lại cho vào cung làm việc với các quan tính toán sổ sách để tập việc. Nên về đời khoa cử gọi thi hội là kế giai 計偕 là bởi đó. ||② Xét các quan lại. Như đại kế 大計 xét suốt cả các quan lại trong thiên hạ. ||③ Mưu kế, mưu tính. Như đắc kế 得計 đắc sách (mưu hay). ||④ Ta thường đọc là kê cả.


meanings:
① Hỏi. Kẻ trên hỏi kẻ dưới là tấn. ||② Thư hỏi thăm, như âm tấn 音訊 tăm hơi. Nguyễn Du 阮攸: Cổ tự vô danh nan vấn tấn 古寺無名難問訊 chùa cổ không tên khó hỏi thăm. ||③ Tiêu tức. Như hoa tấn 花訊 tin hoa nở. ||④ Tra tấn. Như tấn cúc 訊鞫 tra xét lấy khẩu cung. ||⑤ Can. ||⑥ Nhường. ||⑦ Mách bảo. ||⑧ Mưu. ||⑨ Nhanh chóng.


meanings:
① Tan lở. Cùng tranh dành lẫn nhau gọi là nội hồng 內訌.


meanings:
① Ðánh, đánh giết kẻ có tội gọi là thảo. ||② Tìm xét, dò xét. ||③ Ðòi, tục gọi sự đòi lấy của cải gì của người là thảo. ||④ Bỏ đi.


meanings:
① Khoe khoang. ||② Lớn, to. ||③ Một âm là hủ. Hủ hủ 訏訏 mông mênh.


meanings:
① Bới móc, bới móc việc riêng của người ra. Cũng đọc là chữ yết.


meanings:
① Di di 訑訑 nhơn nhơn tự đắc. ||② Một âm là tha. Lừa dối. ||③ Lại một âm là nãn. Phóng túng.


meanings:
① Nói ý tứ (lời nói thận trọng như khó khăn mới nói nên lời).


meanings:
① Dạy dỗ. ||② Nói giải nghĩa cho rõ ra. Vì thế nên chữa nghĩa sách cũng gọi là huấn. ||③ Lời nói có thể làm phép được gọi là huấn. Như cổ huấn 古訓 lời người xưa dạy. ||④ Thuận theo.


meanings:
① Chê, quở trách, kẻ dưới chê người trên gọi là san. Như san tiếu 訕笑 chê cười. Có khi đọc là sán.


meanings:
① Thôi hẳn, làm xong, sau cùng. Sổ sách tính toán xong gọi là thanh cật 清訖. Ta quen đọc là chữ ngật.


meanings:
① Nhờ, gửi hình tích mình ở bên ngoài gọi là thác túc 託足. ||② Thỉnh cầu, phó thác, nghĩa là nhờ người khác trông nom hộ, là uỷ thác cho người khác làm hộ. ||③ Thác ra, mượn cớ. Như giả thác 假託 mượn cớ mà từ chối, thác phúng 託諷 lấy cái khác mà nói giễu người.


meanings:
① Nhớ, nhớ kĩ cho khỏi quên. Như kí tụng 記誦 học thuộc cho nhớ. ||② Ghi chép. Như kí quá 記過 ghi chép lỗi lầm đã làm ra. Phàm cuốn sách nào ghi chép các sự vật đều gọi là kí. Như lễ kí 禮記 sách chép các lễ phép, du kí 遊記 sách chép các sự đã nghe đã thấy trong khi đi chơi, v.v. ||③ Tờ bồi. Người giữ về việc giấy má sổ sách gọi là thư kí 書記. ||④ Phàm giấy má gì mà những người có quan hệ vào đấy đều phải viết tên mình vào để làm ghi đều gọi là kí. ||⑤ Dấu hiệu.


meanings:
① Làm bậy. Như ngoa ngôn 訛言 lời nói bậy, ngoa tự 訛字 chữ sai, v.v. ||② Tại cớ gì mà hạch đòi tiền của cũng gọi là ngoa. Như ngoa trá 訛詐 lừa gạt. ||③ Hoá. ||④ Động.


meanings:
① Ngờ lạ. Như thâm nhạ kì sự 深訝其事 sự ấy lấy làm kì lạ quá.


meanings:
① Kiện tụng, đem nhau lên quan mà tranh biện phải trái gọi là tụng. ||② Cãi lẽ, cãi nhau để tranh lấy cái phải cũng gọi là tụng. ||③ Dâng thơ tuyết oan cho người. ||④ Trách phạt. ||⑤ Khen ngợi.


meanings:
① Vui, cùng nghĩa với chữ hân 欣. ||② Nấu, hấp. ||③ Một âm là hi. hi hợp 訢合 hoà khí giao cảm.


meanings:
① Quyết biệt, sắp đi xa lâu mà tặng bằng lời gọi là quyết. Lời nói của kẻ chết trối lại gọi là lời vĩnh quyết 永訣. ||② Phép bí truyền. Như trường sinh quyết 長生訣 cái phép bí truyền làm cho sống lâu.


meanings:
① Nói chậm chạp, nói ý tứ. Nói năng không được nhanh nhẹn gọi là nột sáp 訥譅.


meanings:
① Loạn. ||② Nói rầm rầm. Cùng nghĩa với chữ hung 洶 hay chữ hung 恟.


meanings:
① Tới tận nơi mà hỏi. Như thái phóng dân tục 採訪民俗 xét hỏi tục dân. ||② Dò xét. Ði dò những kẻ có tội mà chưa có ai phát giác gọi là phóng nã 訪拿 dò bắt, nhà báo mỗi nơi đặt một người thông tin tức gọi là người phóng sự 訪事. ||③ Tìm lục. Như phóng bi 訪碑 tìm lục các bia cũ, phóng cổ 訪古 tìm tòi cổ tích. ||④ Đi thăm hỏi, như tương phóng 相訪 cùng đến thăm nhau. Còn đọc là phỏng. Nguyễn Du 阮攸: Tha nhật Nam quy tương hội phỏng, Lục Ðầu giang thượng hữu tiều ngư 他日南歸相會訪，六頭江上有樵漁 Mai này về Nam, gặp gỡ hỏi thăm nhau, Thì trên sông Lục Ðầu đã có người đốn củi, người đánh cá.


meanings:
① Sắp bày, đặt bày. Như trần thiết 陳設 bày đặt. Nhà vẽ tô màu thuốc gọi là thiết sắc 設色. ||② Đặt. Như thiết lập 設立 đặt nên, dựng nên, thiết quan 設官 đặt quan, v.v. ||③ Ví thử. Như thiết sử 設使 ví khiến. ||④ Cỗ bàn. ||⑤ To, lớn.


meanings:
① Tin, thực. ||② Lường, xét. Như lượng năng 諒能 may hay làm được đấy, lượng khả 諒可 may có thể đấy. Dùng làm chữ suy nguyên đến tình, thăm dò tới ý. ||③ Lượng thứ, tha thứ. Như kiến lượng 見諒 sẽ thấy lượng thứ cho. ||④ Tin cho. ||⑤ Cố chấp, giữ điều tin nhỏ.


meanings:
① Bàn bạc, xem xét sự vật, rồi nói cho rõ phải trái gọi là luận. Như công luận 公論 lời bàn chung của số đông người bàn, dư luận 輿論 lời bàn của xã hội công chúng. ||② Lối văn luận, đem một vấn đề ra mà thảo luận cho rõ lợi hại nên chăng gọi là bài luận. ||③ Xử án. ||④ Nghĩ. ||⑤ Kén chọn. ||⑥ So sánh. Cũng đọc là chữ luân.


meanings:
① Nghĩ, xét. Tục dùng như chữ niệm 念, chữ thẩm 審.


meanings:
① Mắng qua, trách mắng qua loa. ||② Một âm là tiều. Cái chòi cao ở trên thành gọi là tiều lâu 譙樓.


meanings:
① To lớn. ||② Bàn bạc. Cũng như chữ đàm 談. ||③ Trễ tràng. ||④ Họ Ðàm.


meanings:
① Bán, lấy đồ đổi lấy tiền gọi là mại, như đoạn mại 斷賣 bán đứt. ||② Làm hại người để lợi mình gọi là mại, như mại quốc 賣國 làm hại nước, mại hữu 賣友 làm hại bạn.


meanings:
① Hèn. ||② Khinh rẻ. ||③ Lời nói nhún mình, như tiện danh 賤名 cái tên hèn mọn của tôi.


meanings:
① Thu thuế, thu lấy những hoa lợi ruộng nương của dân để chi việc nước gọi là phú thuế 賦稅. Ngày xưa thu thuế để nuôi lính cũng gọi là phú. ||② Cấp cho, phú cho, bẩm phú 稟賦 bẩm tính trời cho. ||③ Dãi bày, dãi bày sự tình vào trong câu thơ gọi là thể phú. Làm thơ cũng gọi là phú thi 賦詩, một lối văn đối nhau có vần gọi là phú.


meanings:
① Rợ Ba, lối thơ phú của giống mán phương nam.


meanings:
① Thể chất, cái bản thể của các vật đều gọi là chất, như khí chất 氣質 chất hơi, lưu chất 流質 chất lỏng, chia rẽ vật thể ra từng bộ phận rất nhỏ gọi là chất điểm 質點, cái chất điểm thuần một chất không lẫn cái gì gọi là nguyên chất 原質. ||② Tư chất 私質 nói về cái bẩm tính của con người. ||③ Chất phác, mộc mạc. ||④ Chất chính, tới người biết hơn mà định phải trái nên chăng gọi là chất nghi 質疑. ||⑤ Chủ, cỗi gốc. ||⑥ Lối văn tự mua bán. ||⑦ Tin. ||⑧ Thật, chân thật. ||⑨ Lời thề ước. ||⑩ Cái đích tập bắn. ||⑪ Một âm là chí. Cầm đợ, để một vật gì làm tin. Ngày xưa hai nước hoà hiếu với nhau, sợ sau phản trắc, mới cắt người thân nước này sang ở nước kia để làm cho tin gọi là chí. Đem đồ đạc hay nhà ruộng mà cầm làm tin để lấy tiền cũng gọi là chí.


meanings:
① Cái xe nhỏ. ||② Cái kiệu làm bằng tre.


meanings:
① Cái bực cửa. ||② Lân lân 轔轔 xình xịch, tiếng xe đi.


meanings:
① Hòm xe. Ghép gỗ lại thành hòm chắc chắn gọi là kết sắc 結轖, cũng gọi là kết linh 結軨.


meanings:
① Suốt. Như tứ thông bát đạt 四通八達 thông cả bốn mặt suốt cả tám phía. Phàm từ chỗ này tới chỗ kia mà được thông suốt không ngăn trở gì đều gọi là đạt. Như trực đạt 直達 thẳng suốt. ||② Hiển đạt. Như đạt quan quý nhân 達官貴人 quan sang người quý. ||③ Suốt lẽ, người thông hiểu lí sự gọi là người đạt, người không câu nệ tục đời cũng gọi là đạt. ||④ Tiến đạt lên. ||⑤ Đều. ||⑥ Nên. ||⑦ Đến. ||⑧ Con dê con. ||⑨ Họ Ðạt.


meanings:
① Nghe theo, ừ cho. Như hứa khả 許可 ừ cho là được. ||② Hẹn được. Như hứa thân tắc tiết 許身稷契 tự hẹn mình làm được như các bậc danh thần như ông Tắc ông Tiết. ||③ Nước Hứa. ||④ Một âm là hử. Dùng làm tiếng trợ ngữ. Như kỉ hủ 幾許 bao nhiêu thế, như hử 如許 như thế, chừng thế, v.v. ||⑤ Nơi, chốn. ||⑥ Một âm nữa là hổ. Hổ hổ 許許 rầm rầm, tiếng mọi người cùng gắng sức.


meanings:
① Cáo mách. Như tố oan 訴冤 kêu oan. ||② Gièm chê.


meanings:
① Xem xét. Như chẩn bệnh 診病 xem bệnh, chẩn mạch 診脉 xem mạch, v.v.


meanings:
① Giải thích cho rõ nghĩa. ||② Chữa vào, chép một điều gì vào sách gọi là chú sách 註冊.


meanings:
① Can gián. Tục mượn dùng như chữ chứng 證 nghĩa là chứng cớ.


meanings:
① Rỉa rói, chỉ trích cái lỗi của người ra mà chê trách gọi là tí. ||② Lường, cân nhắc. ||③ Hán. ||④ Nghĩ. ||⑤ Bệnh, cái bệnh, ||⑥ Xấu, không tốt. ||⑦ Mắng nhiếc. Cũng đọc là tì.


meanings:
① Lấy lời bây giờ mà giải thích lời nói ngày xưa gọi là cổ. Như cổ huấn 詁訓 chú giải nghĩa văn. Ta quen đọc là chữ hỗ.


meanings:
① Mắng. Mắng thẳng vào mặt gọi là mạ 罵. Nói trạnh, nói mát, mắng xéo gọi là lị 詈.


meanings:
① Há. Như cự khả 詎可 há nên, cự khẳng 詎肯 há chịu, đều dùng làm lời nói đoán trước chưa biết về sau ra thế nào cả. ||② Nếu. Quốc ngữ 國語: Cự phi thánh nhân, bất hữu ngoại hoạn, tất hữu nội ưu 詎非聖人，不有外患，必有内憂 nếu chẳng phải thánh nhân thì không có lo ngoài ắt có lo trong.


meanings:
① Giả dối. ||② Tục gọi kẻ tạ cớ gì lấy của cải của người là trá (lừa).


meanings:
① Đưa tặng. Như di thư 詒書 đưa thơ cho. ||② Di truyền, để lại. Cùng nghĩa với chữ di 貽.


meanings:
① Ban bảo, dẫn bảo. Ngày xưa người trên bảo kẻ dưới là chiếu, từ nhà Tần nhà Hán trở xuống thì chỉ vua được dùng thôi, như chiếu thư 詔書 tờ chiếu, ân chiếu 恩詔 xuống chiếu ra ơn cho, v. v.


meanings:
① Phê bình, bình phẩm, nghĩa là đem việc gì đã làm hay văn chương sách vở đã làm ra mà bàn định phải trái hay dở vậy. Hứa Thiệu nhà Hậu Hán hay bàn bạc các nhân vật trong làng mạc, mỗi tháng lại đổi một phẩm đề khác, gọi là nguyệt đán bình 月旦評.


meanings:
① Vẹo, lệch, không được ngay ngắn. Như bí từ tri kì sở tế 詖辭知其所蔽 nghe lời nói bất chính biết là có chỗ che lấp (gian dối). ||② Biện luận. ||③ Nịnh. ||④ Sáng suốt.


meanings:
① Nguyền rủa. Trớ chú 詛咒 rủa, chửi rủa.


meanings:
① Lời văn. ||② Một lối văn để hát. Như từ khúc 詞曲. ||③ Các chữ dùng để giúp lời văn đều gọi là từ. Như những chữ hề, ta, chỉ, tư 兮, 些, 只, 斯, v.v. ||④ Bảo, nói.


meanings:
① Ngâm vịnh, đọc văn thơ đến chỗ có âm điệu phải kéo dài giọng đọc ra gọi là vịnh. Có khi viết là vịnh 咏.


meanings:
① Khoe khoang. Như tự hủ 自詡 tự khoe mình. ||② Hoà, khắp hết. ||③ Nhanh nhẹn.


meanings:
① Hỏi han, hỏi nhiều người để quyết nên chăng gọi là tuân. ||② Tin. ||③ Đều.


meanings:
① Đến, đến thẳng tận nơi gọi là nghệ. Như xu nghệ 趨詣 đến thăm tận nơi. ||② Cái cõi đã tới. Như học thuật tháo nghệ 學術造詣 chỗ đã học hiểu tới, trình độ học thuật.


meanings:
① Thử. Như thí dụng 試用 thử dùng. ||② Thi, so sánh tài nghệ để xem hơn kém gọi là thí. Như khảo thí 考試 thi khảo. ||③ Dùng, ||④ Nếm. ||⑤ Dò thử.


meanings:
① Thơ, văn có vần gọi là thơ. Ngày xưa hay đặt mỗi câu bốn chữ, về sau hay dùng lối đặt năm chữ hay bảy chữ gọi là thơ ngũ ngôn, thơ thất ngôn. ||② Kinh thi. ||③ Nâng, cầm.


meanings:
① Khoe. ||② Lạ lùng. Như sá dị 詫異 lấy làm lạ lùng. ||③ Lừa dối.


meanings:
① Dối trá, quỷ quyệt. ||② Lạ lùng, như thù hình quỷ chế 殊形詭制 chế ra những hình thù lạ lùng. ||③ Trái. ||④ Trách, trách nhiệm.


meanings:
① Ðủ, giải thích kĩ càng, nói đủ cả sự lẽ gọi là thuyên. Như thuyên giải 詮解 giải rõ nghĩa lí, lại như phân tích những lẽ khó khăn mà tìm tới nghĩa nhất định gọi là chân thuyên 真詮 chân lí của mọi sự, sự thật.


meanings:
① Hỏi vặn. Như cùng cật 窮詰 vặn cho cùng tận, diện cật 面詰 vặn hỏi tận mặt, v.v. ||② Cật triêu 詰朝 sáng sớm mai. ||③ Trị. ||④ Cấm. ||⑤ Khuất khúc.


meanings:
① Lời nói, phàm các lời nói tầm thường đều gọi là thoại. Như bạch thoại 白話 lời nói thông thường dễ hiểu. Một lối văn viết cho những người học ít xem dễ hiểu. Như nhàn thoại 閒話 câu chuyện thường. ||② Bảo. ||③ Tốt, hay.


meanings:
① Cai quát đủ, nghĩa là bao quát hết thẩy. Như tường cai 詳該 tường tận. ||② Đáng nên. Như [b]sự cai như thử 事該如此 việc nên phải như thế. ||③ Dùng làm lời chỉ rõ vào cái gì. Như cai xứ 該處 chỗ đó, cai án 該案 án đó. ||④ Tục gọi thứ gì còn thiếu là cai. Như các tồn các cai 各存各該 nói trong cửa hàng, cái ấy còn cái ấy thiếu.


meanings:
① Rõ ràng, tường tất, tường tận, nói đủ mọi sự không thiếu tí gì. ||② Một lối văn trong hàng quan lại. Lời của quan dưới báo cáo với các quan trên gọi là tường văn 詳文. ||③ Hết. ||④ Lành. Cũng như chữ tường 祥.


meanings:
① Xét, cấp giúp. Phép quan ngày xưa có một chức là chiêm sự phủ 詹事府 là một chức quan cung cấp mọi việc cho Thái tử. ||② Nói nhiều. ||③ Đến. ||④ Một âm là đạm. Ðủ.


meanings:
① Đùa bỡn. Nói pha trò cho người ta nghe phải bật cười gọi là khôi hài 詼諧.


meanings:
① Lầm, lừa dối. Quan lại nhân sự gì mà bị trách phạt gọi là quái ngộ 詿誤. Nay thông dụng như chữ quái 罣.


meanings:
① Lời viếng. Thương kẻ chết mà làm lời thuật hành trạng của kẻ chết ra gọi là luỵ. ||② Cầu cúng.


meanings:
① Giết, kể rõ tội lỗi ra mà giết đi gọi là tru. ||② Giết cả kẻ nọ kẻ kia không những một người cũng gọi là tru. ||③ Trách, phạt. Như tru cầu vô yếm 誅求無厭 nạo khoét không chán, lấy thần thế ép người phải đút của. ||④ Cắt cỏ, phát cỏ. Như tru mao 誅茅 phát cỏ tranh. ||⑤ Bị thương.


meanings:
① Khoe khoang. ||② Nói khoác. ||③ To lớn.


meanings:
① Ghi nhớ, như chí chi bất vong 誌之不忘 ghi nhớ chẳng quên. ||② Một lối văn kí sự. Như bi chí 碑誌 bài văn bia, mộ chí 墓誌 văn mộ chí, v.v. ||③ Phả chép các sự vật gì. Như địa chí 地誌 sách chép một xứ nào, danh sơn chí 名山誌 sách chép quả núi có tiếng. ||④ Nêu, mốc.


meanings:
① Biện rõ, nhận biết. Như nhận minh 認明 nhận rõ ràng. ||② Ừ cho, bằng lòng cho. Như thừa nhận 承認 vâng cho là được, công nhận 公認 mọi người đều cho là được.


meanings:
① Răn bảo. Họp các tướng sĩ lại mà răn bảo cho biết kỉ luật gọi là thệ sư 誓師. ||② Thề, đối trước cửa thần thánh nói rõ việc ra để làm tin gọi là thệ. Như chiết tiễn vi thệ 折箭爲誓 bẻ tên làm phép thề. ||③ Mệnh lệnh. ||④ Kính cẩn.


meanings:
① Nói láo, nói toáng. Như hoang đản bất kinh 荒誕不經 láo hão không đúng sự. ||② Ngông láo, người không biết sự xét nét mình cứ ngông nghênh, xằng gọi là phóng đản 放誕. ||③ Nuôi. Nay gọi ngày sinh nhật là đản nhật 誕日. ||④ Rộng. ||⑤ Cả, lớn. ||⑥ Dùng làm tiếng đệm đầu câu.


meanings:
① Dỗ dành, dùng lời nói khéo khuyên người ta nghe theo mình gọi là dụ, lấy đạo nghĩa khuyên dẫn người ta làm thiện cũng gọi là dụ. Như tuần tuần thiện dụ 循循善誘 dần dần khéo dẫn dụ, nói người khéo dạy. ||② Lấy mưu gian mà dẫn người ta vào lối ác cũng gọi là dụ. Như dẫn dụ lương gia tử đệ 引誘良家子弟 quyến dỗ con em nhà lương thiện.


meanings:
① Nói mát. Như cơ tiếu 譏誚 chê trách qua loa.


meanings:
① Nói, nói nhỏ. Như ngẫu ngữ 偶語 câu nói ngẫu nhiên, tư ngữ 私語 nói riêng. ||② Câu nói có đủ ý nghĩa tinh vi cũng gọi là ngữ. Như thành ngữ 成語 câu nói đã dùng, ai cũng dùng được, lời ngắn mà có đủ ý nghĩa, ngữ lục 語錄 bản chép các lời nói hay. Như các học trò chép các lời đức Khổng Tử đã nói lại gọi là bộ Luận ngữ 論語. ||③ Ra hiệu, như thủ ngữ 手語 lấy tay ra hiệu. ||④ Một âm là ngứ. Bảo. Như cư ngộ ngứ nhữ 居吾語汝 ngồi đấy ta bảo mày.


meanings:
① Thành thực, chân thực. ||② Tin, như [/b] thành nhiên[/b] 誠然 tin thực thế.


meanings:
① Bài văn răn bảo. Như giới tử thư 誡子書 thơ răn bảo con. ||② Trừng giới, dùng hình phạt nhẹ cho biết sợ. ||③ Sai, bảo.


meanings:
① Lừa dối, không mà bảo là có gọi là vu. Như vu cáo 誣告 cáo láo, như người ta nói vu oan, vu khống đều là nghĩa ấy cả. ||② Xằng bậy.


meanings:
① Lầm. Như thác ngộ 錯誤 lầm lẫn. ||② Làm mê hoặc. ||③ Bị sự gì nó làm luỵ.


meanings:
① Bảo, trên bảo dưới là cáo. ||② Lời sai các quan, như cáo mệnh 誥命 sắc vua ban cho quan. ||③ Kính cẩn. ||④ Bài văn răn bảo.


meanings:
① Tụng rành rọt, đọc sách lên giọng cho rành rọt gọi là tụng. ||② Khen ngợi, như xưng tụng 稱誦 ||③ Bài tụng, như bài thơ. ||④ Oán trách.


meanings:
① Dạy bảo, lấy lời mà dạy gọi là hối. Như giáo hối 教誨 dạy bảo khuyên răn. ||② Lời dạy.


meanings:
① Nói, lấy lời nói giải thích rõ sự vật gì ra gọi là thuyết. Như diễn thuyết 演說, thuyết minh 說明. ||② Ngôn luận. ||③ Một âm là duyệt. Cùng nghĩa với chữ 悅. Vui lòng, đẹp lòng. Luận ngữ 論語: Học nhi thời tập chi, bất diệc duyệt hồ 學而時習之，不亦說乎 (Học nhi 學而) học mà thường ôn tập, cũng chẳng thích ư? ||④ Lại một âm nữa là thuế. Lấy lời nói dỗ cho người ta theo mình gọi là thuế. Như du thuế 遊說 đi các nơi nói dụ người. Ta quen đọc thuyết cả. Cũng có nghĩa như chữ thoát 脫.


meanings:
① Gì, là tiếng nói không biết rõ tên mà hỏi. Như tính thậm danh thùy 姓甚名誰 tên họ là gì? ||② Ai. Như kì thùy tri chi 其誰知之 ai người biết được? thùy hà 誰何 ai thế? Nguyễn Du 阮攸: Nhất thiên xuân hứng thùy gia lạc 一天春興誰家落 một trời xuân hứng không biết rơi vào nhà ai?


meanings:
① Thi, tính. Phàm định ra khuôn phép mà thí nghiệm tra xét đều gọi là khoá. Như khảo khoá 考課 khoá thi, công khoá 工課 khoá học, v.v. ||② Thuế má. Như diêm khoá 鹽課 thuế muối. ||③ Quẻ bói. Như lục nhâm khoá 六壬課 phép bói lục nhâm.


meanings:
① Mắng nhiếc. ||② Hỏi. ||③ Bảo, cáo mách. ||④ Can, can gián. Khuất Nguyên 屈原: Triêu tối nhi tịch thế 朝誶而夕替 sớm can gián thì chiều bị phế truất.


meanings:
① Chê, thấy người ta làm trái mà mình chê bai gọi là phỉ. Như phỉ báng 誹謗 nói xấu, bêu riếu.


meanings:
① Cũng như chữ nghĩa 義. ||② Tình bè bạn chơi với nhau. Như thế nghị 世誼 tình nghĩa đời đời chơi với nhau.


meanings:
① Ngân ngân 誾誾 rẽ ràng hoà hoãn mà can mà tranh biện. ||② Mùi thơm sực nức.


meanings:
① Điều hoà. Như điều quân 調勻 hoà đều nhau. ||② Thu xếp cho việc nó xong xuôi cũng gọi là điều. Như điều đình 調停. ||③ Cười cợt. Như điều hí 調戲 đùa bỡn, điều tiếu 調笑 cười cợt, v.v. ||④ Một âm là điệu. Sai phái đi. Như điệu binh 調兵 phái lính đi. ||⑤ Đổi ngôi thứ đi cũng gọi là điệu. Như điệu nhậm 調任 đổi quan đi chỗ khác. ||⑥ Lường tính. Như điệu tra 調查 tra xét tính toán lại xem. ||⑦ Thuế hộ, một thứ thuế nhà Đường, tức là lối đánh thuế lấy hàng tơ hàng vải đời xưa vậy. (Trong ba nghĩa này ta quen dùng là chữ điều cả). ||⑧ Điệu đàn điệu hát. Điệu có ý nghĩa là khí với vận ăn nhau mà nên nhịp hay. Cho nên tài cán của người cũng gọi là tài điệu 才調. Nguyễn Du 阮攸: Kì trung tự hữu thanh thương điệu, Bất thị sầu nhân bất hứa tri 其中自有清商調，不是愁人不許知 Trong tiếng kêu có điệu thanh thương, Không phải người buồn thì không biết được.


meanings:
① Chăm dạy. ||② Giúp. ||③ Truân truân 諄諄 dặn đi dặn lại. ||④ Cùng nghĩa với chữ đỗi 憝.


meanings:
① Bàn bạc, hai bên cùng nhau bàn bạc sự vật lung tung đều gọi là đàm. Như thanh đàm 清談 bàn suông.


meanings:
① Từ chối, đặt lời giả thác mà từ đi không nhận gọi là uỷ. ||② Làm luỵ. Cũng đọc là chữ dụy.


meanings:
① Thăm hầu. Như thỉnh an 請安 hỏi thăm xem có được bình yên không. ||② Hỏi, kẻ dưới hỏi người trên thì dùng chữ thỉnh. Như thỉnh giáo 請教 xin dạy bảo cho, thỉnh thị 請示 xin chỉ bảo cho, v.v. ||③ Xin. Như thỉnh tưởng 請獎 xin ban khen cho. ||④ Tạ tội cũng gọi là thỉnh. Như thỉnh tội 請罪 xin tạ tội. ||⑤ Bảo. ||⑥ Một âm là tính. Mời. Như tính khách 請客 mời khách.


meanings:
① Can, ngăn (lấy lời nói mà ngăn người khỏi làm điều lầm lỗi). ||② Kiện, cãi.


meanings:
① Mưu, hỏi, chọn ngày tốt gọi là tưu cát 諏吉.


meanings:
① Dò xét, người đi dò thám quân lính bên giặc gọi là điệp, tục gọi là tế tác 細作. ||② Cùng nghĩa với chữ điệp 喋 nhiều lời. ||③ Cùng nghĩa với chữ điệp 牒.


meanings:
① Ðúng, phải, cùng nghĩa với chữ thị 是. ||② Xét rõ.


meanings:
① Cùng nghĩa với chữ huyên 諼 quên. ||② Cùng nghĩa với chữ huyên 喧. Như huyên hoa 諠譁 rầm rĩ.


meanings:
① Tên hèm, lúc người sắp chết người khác đem tính hạnh của người sắp chết ấy so sánh rồi đặt cho một tên khác để khi cúng giỗ khấn đến gọi là thuỵ. Ta gọi là tên cúng cơm.


meanings:
① Nói đùa, nói pha trò, trong các bài văn du hý chêm thêm cho vui gọi là ngộn. Tục gọi là đả ngộn 打諢.


meanings:
① Lời nói ngay thẳng. Thiên nhân chi nặc nặc, bất như nhất sĩ chi ngạc 千人之諾諾，不如一士之諤 nghìn người vâng dạ, không bằng một người nói thẳng.


meanings:
① Xét kĩ, rõ. Như đế thị 諦視 coi kĩ càng. ||② Chữ nhà Phật dùng như nghĩa chữ chân ngôn 真言. Như tham thấu lẽ thiền gọi là đắc diệu đế 得妙諦 được phép rất mầu. Nhà Phật nói đời người là khổ, đúng là khổ, thế là khổ đế 苦諦. Sở dĩ phải khổ là vì trước đã làm nhiều nhân xấu như tham lam, giận dữ, ngu si nó gom góp lại thành các nỗi khổ, thế là tập đế 集諦. Muốn cho khỏi khổ, cần phải tới cõi Niết bàn tịch diệt, không còn một tí gì là khổ, thế là diệt đế 滅諦. Muốn được tới cõi Niết bàn, cần phải tu đạo, thế là đạo đế 道諦, bốn điều này đúng thực không sai, nên gọi là tứ đế 四諦. ||③ Một âm là đề. Khóc lóc.


meanings:
① Hoà hợp. Như âm điệu ăn nhịp nhau gọi là hài thanh 諧聲, mua hàng ngã giá rồi gọi là hài giá 諧價. ||② Sự đã xong cũng gọi là hài. ||③ Hài hước. Như khôi hài 詼諧 hài hước.


meanings:
① Bảo, người trên bảo người dưới gọi là dụ. Như thượng dụ 上諭 dụ của vua. ||② Hiểu dụ, tỏ rõ ý nghĩa. ||③ Tỏ. ||④ Thí dụ.


meanings:
① Mưu, hỏi. Ta quen đọc là chữ tư. Tư tuân dân ý 諮詢民意 trưng cầu dân ý.


meanings:
① Kiêng, huý kị, có điều kiêng sợ mà phải giấu đi gọi là huý. ||② Chết, cũng gọi là bất huý 不諱. Tiếng chết là tiếng người ta kiêng nên gọi kẻ chết là bất huý. ||③ Tên người sống gọi là danh, tên người chết gọi là huý. Như người ta nói kiêng tên huý, không dám gọi đúng tên mà gọi chạnh đi vậy.


meanings:
① Quen, am tường, nghe đã kĩ mà hiểu đã thấu gọi là am. Như am luyện 諳練 thành thuộc, lão luyện. ||② Nói mặt.


meanings:
① Tin. Như thiên nan kham, mệnh mị thường 天難諶命靡常 trời khó tin, mệnh chẳng thường. ||② Thực.


meanings:
① Đọc sách, đọc lên cao giọng gọi là phúng. Như phúng tụng 諷誦 đọc tụng ngâm nga. ||② Nói mát, nói thác một chuyện khác mà khiến cho người tỉnh biết đổi lỗi đi gọi là phúng. Như trào phúng 嘲諷 riễu cợt, trào phúng.


meanings:
① Chưng, có ý nghĩa nói chuyện về một chỗ. Như quân tử cầu chư kỉ 君子求諸己 (Luận ngữ 論語) người quân tử chỉ cầu ở mình. ||② Chăng, ngờ mà hỏi. Như hữu chư 有諸 có chăng? ||③ Mọi, nói tóm các việc không chỉ riêng một việc nào. Như chư sự 諸事 mọi việc, chư quân 諸君 các ông, v.v. ||④ Dùng làm tiếng giúp lời. Như nhật cư nguyệt chư 日居月諸 mặt trời đi, mặt trăng đi. Ðời sau nhân đó dùng chữ cư chư như chữ nhật nguyệt, như vị nhĩ tích cư chư 爲爾惜居諸 vì mày tiếc ngày tháng.


meanings:
① Toan tính, toan tính trước rồi mới làm gọi là mưu. Như tham mưu 參謀 cùng dự vào việc mưu toan ấy, mưu sinh 謀生 toan mưu sự sinh nhai, nay gọi sự gặp mặt nhau là mưu diện 謀面 nghĩa là mưu toan cho được gặp mặt nhau một lần vậy. ||② Mưu kế. ||③ Mưu cầu.


meanings:
① Yết kiến, vào hầu chuyện, người hèn mọn muốn xin vào hầu bực tôn quý, để bẩm bạch sự gì gọi là yết. ||② Bảo, cáo. ||③ Danh thiếp. ||④ Kẻ canh cửa.


meanings:
① Bảo, lấy lời mà bảo là vị. ||② Bình luận. Như Luận ngữ nói Tử vị Nam Dung 子謂南容 đức thánh Khổng bình luận tư cách ông Nam Dung. ||③ Gọi là. Như thử chi vị đại trượng phu 此之謂大丈夫 thế mới gọi là bậc đại trượng phu. ||④ Rằng, dùng làm tiếng phát ngữ. ||⑤ Nói. ||⑥ Chăm, siêng. ||⑦ Cùng. ||⑧ Cùng nghĩa với chữ như 如.


meanings:
① Sao, chép, trông bản kia sao ra bản khác cho rõ ràng. Như đằng hoàng 騰黃 lấy giấy vàng viết tờ chiếu cho rõ ràng.


meanings:
① Bảo nhỏ, bỏ nhỏ. ||② Một âm là sảo. Nói đùa.


meanings:
① Rủ rê. Lấy lời nói làm cho người nghe mà mê hoặc gọi là phiến hoặc 謆惑 hay phiến động 謆動.


meanings:
① Khó nói. Như ngữ ngôn kiển sáp 語言謇𤃓 nói năng ngượng nghịu như thể khó khăn mới nói ra được một tiếng vậy. ||② Lời nói thẳng. Như đại thần hữu kiển ngạc chi tiết 大臣有謇諤之節 bầy tôi lớn có cái khí tiết nói thẳng can vua. ||③ Dùng làm tiếng phát ngữ.


meanings:
① Nhỏ bé. ||② Một âm là tẩu. Lời rủ rê dỗ dành.


meanings:
① Yên lặng. Cũng đọc là mịch. Như tĩnh mịch 靜謐.


meanings:
① Nổi lên, trỗi lên, khởi lên. ||② Tắc tắc 謖謖 cứng cỏi. Lí Nguyên Lễ tắc tắc như kính tùng hạ phong 李元禮謖謖如勁松下風 ông Lí Nguyên Lễ có dáng cứng cỏi như gió thổi dưới cây thông to vậy. ||③ Khép nép.


meanings:
① Chê bai, báng bổ, thấy người làm việc trái mà mọi người cùng xúm lại chê bai mai mỉa gọi là báng.


meanings:
① Nhún nhường, tự nhún nhường không dám khoe gọi là khiêm. ||② Một âm là khiệm. Thoả thuê.


meanings:
① Nguyên là chữ ích 益 nghĩa là nụ cười, có khi mượn làm chữ 諡.


meanings:
① Hoà giải, lấy lời nói bảo cho hai bên hiểu ý tứ nhau mà hoà với nhau không tranh giành nhau nữa gọi là giảng. Như giảng hoà 講和. ||② Giảng giải, lấy lời nói mà nói cho người ta hiểu rõ nghĩa gọi là giảng. Như giảng thư 講書 giảng sách, giảng kinh 講經, v.v. ||③ Bàn nói. ||④ Tập, xét. ||⑤ Mưu toan.


meanings:
① Từ tạ. Như tạ khách 謝客 từ không tiếp khách, xin thôi không làm quan nữa mà về gọi là tạ chánh 謝政. ||② Lui. Như xuân thu đại tạ 春秋代謝 mùa kia lui đi mùa nọ thay đến, hoa rụng cũng gọi là hoa tạ 花謝. ||③ Tạ. Như tạ tội, tạ lỗi, tạ ơn.


meanings:
① Chậm chạp, ấp úng. Nói năng không được nhanh nhẹn gọi là nột sáp 訥譅.


meanings:
① Chứng cớ, nghĩa là cứ lấy cái đã nghe đã thấy để xét nghiệm thực tình vậy. như kiến chứng 見證, chứng cứ 證據, v.v. ||② Chứng bệnh.


meanings:
① Trả lời lại. Nay thông dụng như chữ ưng 應.


meanings:
① Lừa lọc, quỷ quyệt, biến trá trăm khoanh nghìn cách khiến cho người không xét được gọi là quyệt. Như quyệt quỷ 譎詭. Vì thế nên sự vật gì bối rối khúc chiết cũng gọi là quyệt. ||② Quyền thuật. ||③ Nói cạnh.


meanings:
① Quở trách, chê, thấy người lầm lỗi mà hơi lộ ý chê gọi là ki. ||② Hỏi vặn, kiểm tra, xem xét. Sách Mạnh Tử 孟子 nói quan ki nhi bất chính 關譏而不征 các cửa ô chỉ xét hỏi mà không đánh thuế.


meanings:
① Cáo mách, vu vạ. ||② Nói gièm. ||③ Một âm là tiếm. Cùng nghĩa với chữ tiếm 僭.


meanings:
① Biết, phân biệt, thấy mà nhận biết được. ||② Hiểu biết. Như tri thức 知識, kiến thức 見識, v.v. ||③ Một âm là chí. Cùng nghĩa với chữ chí 誌 ghi nhớ. ||④ Khoản chí 款識 những chữ đúc vào chuông, đỉnh. Chữ đúc lồi ra ngoài gọi là khoản 款, chữ đúc lõm vào gọi là chí 識.


meanings:
① Phả, sổ chép về nhân vật và chia rành thứ tự. Như gia phổ 家譜 phả chép thế thứ trong nhà họ. ||② Niên phổ 年譜 phả chép các người cùng tuổi hay cùng đỗ một khoa. Người cùng họ gọi là đồng phổ 同普. Vì thế nên anh em kết nghĩa cũng gọi là phổ huynh đệ 譜兄弟. ||③ Các khúc âm nhạc phải chế ra phả để làm dấu hiệu. Vì thế nên khúc hát gọi là phổ. Ta quen đọc là phả.


meanings:
① Reo rầm rầm, nhiều tiếng reo hò gọi là táo. ||② Chê trách.


meanings:
① Răn bảo, lấy lời nói ghê gớm khiến cho người phải chú ý nghe gọi là cảnh. Như cảnh chúng 警眾 răn bảo mọi người. Vì thế nên báo cáo những tin nguy biến ngoài biên thùy gọi là cảnh. ||② Phòng bị trước. Ngày xưa vua đi ra đều cấm không cho ai đi lại để phòng sự phi thường gọi là cảnh tất 警蹕. Nay các nơi đặt tuần phu hay đội xếp để phòng bị sự xảy ra cũng gọi là cảnh cả. Như tuần cảnh 巡警, cảnh sát 警察, v.v. ||③ Đánh thức. ||④ Nhanh nhẹn. ||⑤ Kinh hãi.


meanings:
① Nói mê, nói sảng. Ta quen đọc là thiềm.


meanings:
① Bàn, bàn về sự lí để phân biệt phải trái gọi là luận 論, bàn về sự lí để định việc nên hay không gọi là nghị 議. Như hội nghị 會議 họp bàn, quyết nghị 決議 bàn cho quyết xong để thi hành. ||② Một lối văn, như tấu nghị 奏議 sớ tâu vua và bàn các chánh sách hay dở thế nào. ||③ Chê. Như thiên hạ hữu đạo, tắc thứ nhân bất nghị 天下有道則庶人不議 thiên hạ có đạo thì kẻ thứ nhân không chê. ||④ Kén chọn.


meanings:
① Trách phạt (có tội bị trách phạt). Như khiển trách 譴責 lên án, phê phán. ||② Tội.


meanings:
① Giúp đỡ. Như hộ vệ 護衛, bảo hộ 保護, v.v. ||② Che chở. Như đản hộ 袒護 bênh vực che chở cho. Tờ bồi phong kín cũng gọi là hộ. Như hộ phong 護封.


meanings:
① Đắn đo. ||② Trù trương 譸張 lừa dối.


meanings:
① Khen, khen những cái hay của người gọi là dự. ||② Tiếng khen. Như danh dự 名譽. ||③ Yên vui.


meanings:
① Nông nổi, hẹp hòi. Như tiễn lậu 譾陋 nghe thấy hẹp hòi.


meanings:
① Đọc, đọc cho rành rọt từng câu từng chữ gọi là độc. Như thục độc 熟讀 đọc kĩ. ||② Một âm là đậu. Một câu đậu. Trong bài văn cứ đến chỗ đứt mạch gọi là cú 句, nửa câu gọi là đậu 讀. Nghĩa là đến chỗ ấy tạm dừng một tí, chưa phải là đứt mạch hẳn, cũng như dấu phẩy vậy.


meanings:
① Biến đổi. Như biến pháp 變法 biến đổi phép khác. Sự vật gì thay cũ ra mới gọi là biến hoá 變化. ||② Sai thường, sự tình gì xảy ra khắc hẳn lối thường gọi là biến. Vì thế nên những điềm tai vạ lạ lùng, những sự tang tóc loạn lạc đều gọi là biến. Như biến cố 變故 có sự hoạn nạn, biến đoan 變端 manh mối nguy hiểm, v.v. ||③ Quyền biến, dùng mưu kì chước lạ để ứng phó những sự phi thường đều gọi là biến. Như cơ biến 機變, quyền biến 權變, v.v. ||④ Động. ||⑤ Một âm là biện. Chính đáng.


meanings:
① Sum họp yến ẩm. Có khi dùng như chữ yến 宴.


meanings:
① Đáp lại, tùy câu hỏi mà trả lời lại từng câu từng mối gọi là thù. ||② Đền trả ngang cái giá đồ của người gọi là thù. Như thù trị 讎直 trả đủ như số. ||③ Ngang nhau. ||④ Đáng. ||⑤ Ứng nghiệm. ||⑥ Cừu thù, thù hằn. ||⑦ So sánh, như đem bài bản sách ra so sánh với nhau xem có sai lầm không gọi thù hiệu thù 校讎.


meanings:
① Gièm pha, thêu dệt các lời nói bậy làm cho mất cái hay cái phải của người đi gọi là sàm.


meanings:
① Trách, lấy nghĩa lớn trách người gọi là nhượng. ||② Nhường nhịn, nhún nhường, nhường cho. ||③ Từ bỏ.


meanings:
① Lời sấm kí, sự chưa xảy ra mà đã biết trước và nói bằng cách bí ẩn không cho người biết đích ngay, chờ khi sự xảy ra rồi mới biết thế là sấm. Như ta nói sấm ông Trạng Trình vậy.


meanings:
① Khen ngợi, tán thán. ||② Văn tán, một lối văn tán dương công đức người và vật. ||③ Giúp.


meanings:
① Nói thẳng. Như đảng ngôn 讜言 lời nói thẳng thắn.


meanings:
① Nghị tội, luận tội, chuyển án lên toà trên, kết thành án rồi gọi là định nghiện 定讞.


meanings:
① Lũng, suối, hai bên núi giữa có một lối nước chảy gọi là cốc. ||② Hang, núi có chỗ thủng hỏm vào gọi là cốc. ||③ Cùng đường, như Kinh Thi nói tiến thoái duy cốc 進退維谷 tiến thoái đều cùng đường. ||④ Một âm là lộc. Lộc lãi 谷蠡 một danh hiệu phong sắc cho các chư hầu Hung nô. ||⑤ Lại một âm là dục. Nước Ðột Dục Hồn 吐谷渾.


meanings:
① Lạch, khe nước trong núi. Cũng viết là khê 溪.


meanings:
① Bột hề 勃豀 chống cãi, ngang trái. Cũng viết là 勃谿.


meanings:
① Hang thông suốt cả hai đầu. Vì thế nên chỗ đất nào phẳng phắn sáng sủa gọi là hiên khoát 軒豁, người già gọi là đầu đồng xỉ khoát 頭童齒豁 đầu trọc răng long. ||② Thông suốt, tâm ý rộng rãi khoan thai gọi là khoát. Như khoát nhiên quán thông 豁然貫通 vỡ vạc thông suốt. ||③ Khai phóng, tha bổng. Như tiền lương chi khoát miễn 錢糧之豁免 tha không bắt nộp tiền lương nữa, hình ngục chi siêu khoát 刑獄之超豁 không bắt chịu hình ngục nữa.


meanings:
① Bát đậu, cái bát tiện bằng gỗ để đựng phẩm vật cúng hoặc các thức dưa, giấm v.v. Tự thiên dụng ngoã đậu 祀天用瓦豆 tế trời dùng bát bằng đất nung. ||② Đỗ, đậu, một loài thực vật để ăn, như đậu tương, đậu xanh, v.v.


meanings:
① Há, sao. Dùng làm lời nói trái lại, như khởi cảm 豈敢 há dám, khởi khả 豈可 há nên. ||② Thửa, cũng như chữ kì 其. ||③ Một âm là khải, cùng nghĩa với chữ 愷.


meanings:
① Đậu thị, đậu muối với muối gọi là hàm thị 鹹豉 (tương tàu), nhạt không có muối gọi là đạm thị 淡豉. Ta quen gọi là đậu xị 豆豉.


meanings:
① Một thứ đậu. Oản đậu 豌豆, cũng gọi là hồ đậu 胡豆.


meanings:
① Dựng đứng, thụ kì can 豎旗杆 dựng cột cờ. ||② Chiều dọc, nét ngang của chữ gọi là hoạch 畫, nét dọc gọi là thụ 豎. ||③ Thằng nhỏ, trẻ hầu trai chưa đến tuổi đội mũ gọi là thụ, như mục thụ 牧豎 thằng bé chăn trâu, cũng gọi là mục đồng 牧童. Vua Tấn Cảnh Công ốm, nằm mê thấy hai thằng bé con núp ở dưới mạng mỡ, vì thế bây giờ mới gọi bị bệnh là vi nhị thụ sở khốn 為二豎所困. ||④ Chức bầy tôi nhỏ ở trong cung, như nội thụ 內豎 quan hầu trong, bế thụ 嬖豎 quan hầu thân được vua yêu. ||⑤ Hèn mọn, như thụ nho 豎儒 kẻ học trò hèn mọn.


meanings:
① Hạt đậu nây, vì thế nên cái gì thịnh vượng to lớn đều gọi là phong, như phong thịnh 豐盛, phong phú 豐富. ||② Hậu hĩ, sự vật gì gia thêm cho nhiều gọi là tòng phong 從豐. ||③ Tốt tươi, như phong thảo 豐草 cỏ tốt. ||④ Ðược mùa, như phong niên 豐年 năm được mùa. Thi Kinh 詩經: Phong niên, thu đông báo dã 豐年，秋冬報也 năm được mùa, mùa thu mùa đông báo tin cho. ||⑤ Cái phong, nhỏ kém cái đậu.


meanings:
① Tươi đẹp, dáng mặt đầy đặn tươi đẹp gọi là diễm, như kiều diễm 嬌豔 tươi đẹp óng ả, văn từ hoa mĩ gọi là diễm thể 豔體, ái tình nồng nàn gọi là diễm tình 豔情, v.v. ||② Ham chuộng, như hâm diễm 歆豔 hâm mộ ham thích. ||③ Con gái đẹp. ||④ Màu mỡ, rực rỡ. ||⑤ Khúc hát nước Sở.


meanings:
① Đánh nhau, như huyên hôi 喧豗 tiếng đánh chửi nhau rầm rĩ.


meanings:
① Con lợn con. ||② Một âm là độn. Ði kéo lê gót chân.


meanings:
① Con lợn đực, lợn hai năm cũng gọi là ba. ||② Thịt khô. Cùng nghĩa với chữ ba 羓.


meanings:
① Con voi. ||② Ngà voi, như tượng hốt 象笏 cái hốt bằng ngà voi. ||③ Hình trạng, hình tượng, như: đồ tượng 圖象 tranh tượng, nay thông dụng chữ 像. ||④ Tượng giáo 象教 nhà Phật cho đạo Phật sau khi Phật tổ tịch rồi một nghìn năm là thời kì tượng giáo, nghĩa là chỉ còn có hình tượng Phật chứ không thấy chân thân Phật nữa. ||⑤ Khí tượng, có cái hình tượng lộ ra ngoài. ||⑥ Làm phép, gương mẫu. ||⑦ Đồ đựng rượu. ||⑧ Điệu múa.


meanings:
① Nuôi bằng thóc lúa, như nuôi trâu ngựa gọi là sô 芻 (cho ăn cỏ), nuôi chó lợn gọi là hoạn 豢 (cho ăn lúa). ||② Lấy lợi nhử người.


meanings:
① Con lợn. ||② Hi hi 豨豨 tiếng lợn chạy.


meanings:
① Con hào, một loài thú như loài lợn. ||② Sáng suốt, trí tuệ hơn trăm người gọi là hào, như hào kiệt 豪傑. ||③ Làm một người chúa trùm trong một bọn cũng gọi là hào, như hương hào người trùm trong một làng. ||④ Hào hiệp, ý khí phi thường cũng gọi là hào, như hào cử 豪舉 làm nên việc phi thường, hào ẩm 豪飲 uống rượu khỏe hơn người, thi hào 詩豪 bậc làm thơ giỏi hơn người. ||⑥ Hào, cùng nghĩa với chữ 毫.


meanings:
① Yên vui, như hạ dự 暇豫 rỗi nhàn. ||② Sớm, như phàm sự dự tắc lập 凡豫事則立 phàm sự gì liệu sớm đi thì nên. ||③ Châu Dự, nay thuộc vào cõi đất phía tây tỉnh Hà Nam, tỉnh Sơn Đông, và phía bắc Hồ Bắc nước Tàu, vì thế nên mới gọi tỉnh Hà Nam là tỉnh dự. ||④ Do dự 猶豫 tên hai con thú, tính đa nghi, vì thế nên người nào làm việc không quả quyết cũng gọi là do dự. ||⑤ Tham dự. ||⑥ Một âm là tạ, cùng nghĩa với chữ tạ 榭.


meanings:
① Con lợn, chữ thông dụng để gọi loài lợn. ||② Chứa nước, cùng nghĩa với chữ trư 瀦.


meanings:
① Nước Bân, thuộc tỉnh Thiểm Tây nước Tàu bây giờ.


meanings:
① Loài bò sát, loài sâu không có chân gọi là trĩ 豸, sâu có chân gọi là trùng 虫. ||② Giải được, như Tả truyện 左傳 nói sử Khước tử sính kì chí, thứ hữu trĩ hồ 使郤子逞其志，庶有豸乎 để cho Khước tử nó thích chí, ngõ hầu mới giải được mối hoạ chăng. ||③ Một âm là trại. Giải trại 獬豸 con dê thần.


meanings:
① Con báo (con beo), thứ báo có vằn như đồng tiền vàng gọi là kim tiền báo 金錢豹.


meanings:
① Chó sói, lông dài rậm, chân như chân chó, tính rất tàn ác.


meanings:
① Một loài chuột to như con rái cá, đuôi to lông rậm dài hơn một tấc, sắc vàng và đen, sinh ở xứ rét, da nó làm áo mặc rất ấm, nên rất quý báu. Lối phục sức nhà Hán, mũ của quan Thị-trung thường-thị đều cắm đuôi con điêu, đúc con ve vàng đeo vào cho đẹp, vì thế gọi các kẻ quyền quý là nhị điêu 珥貂, hoạn quan gọi là điêu đang 貂璫.


meanings:
① Tì hưu 貔貅 con gấu trắng (bạch hùng), một giống thú rất mạnh, cho nên đời xưa các dũng sĩ gọi là tì hưu.


meanings:
① Một giống thú giống như con cầy đầu nhọn mũi nhọn, tính hay ngủ, ngày ngủ đêm ra ăn các loài sâu, lông loang lổ, rậm mà mượt ấm, dùng may áo ấm. ||② Một âm là mạch. Cùng nghĩa với chữ mạch 貃 một giống mọi ở phương bắc.


meanings:
① Dáng mặt như tuyết phu hoa mạo 雪膚花貌 da như tuyết, mặt như hoa. ||② Bề ngoài như [b]mạo vi cung kính 貌為恭敬 bề ngoài làm ra bộ cung kính. ||③ Lễ mạo 禮貌 dáng cung kính. ||④ Sắc mặt. ||⑤ Một âm là mộc. Vẽ hình người hay vật.


meanings:
① Con cầy, con cáo, con nào đuôi có chín đường vằn gọi là cửu tiết li 九節貍, con nào có hương lấy làm xạ dùng gọi là hương li 香貍 con cầy hương, cũng có tên là linh miêu 靈貓. ||② Một âm là uất. Mùi hôi thối.


meanings:
① Một giống dã thú hình xác nhỏ mà béo, mõm nhọn, chân ngắn, đuôi ngắn, ở hang, thường hay đào thủng đê điều. Thứ giống lợn lông vàng suộm gọi là trư hoan 猪貛, thứ giống chó nhuôm nhuôm gọi là cẩu hoan 狗貛, lột da thuộc dùng làm đệm được.


meanings:
① Con sò, ngày xưa dùng vỏ sò làm tiền tiêu, cho nên những chữ nói về của cải phần nhiều có chữ 貝 ở bên, những đồ quý báu gọi là bảo bối 寶貝. ||② Các đồ đệ Phật lấy lá cây bối đa viết kinh gọi là bối diệp kinh 貝葉經. ||③ Trang sức.


meanings:
① Trinh, chính đính, giữ được tấm lòng chính đính thuỷ chung không ai làm lay động được gọi là trinh, như trung trinh 忠貞, kiên trinh 堅貞, v.v... Đàn bà không thất tiết (không yêu ai, chỉ yêu một chồng) gọi là trinh phụ 貞婦. Con gái chính đính (không theo trai) gọi là trinh nữ 貞女. ||② Bói xem, bói hỏi sự chính đính gọi là trinh, như trinh cát 貞吉 chính đính tốt. ||③ Tinh thành.


meanings:
① Cậy, cậy có chỗ tựa không sợ gọi là phụ, như phụ ngung chi thế 負嵎之勢 cậy có cái thế đằng sau có chỗ tựa chắc, cậy tài khinh người gọi là tự phụ bất phàm 自負不凡. ||② Vác, cõng, như phụ kiếm 負劍 vác gươm, phụ mễ 負米 vác gạo, v.v. ||③ Vỗ, như phụ trái 負債 vỗ nợ, phụ ân 負恩 phụ ơn (vỗ ơn), phụ tâm 負心 phụ lòng. Tự tủi không lấy gì mà đối với người được gọi là phụ phụ vô khả ngôn 負負無可言 bẽn lẽn không biết nói sao. ||④ Thua, như thắng phụ 勝負 được thua. ||⑤ Lo. ||⑥ Tiếng gọi bà già.


meanings:
① Của, là một tiếng gọi tất cả các thứ của cải như tiền nong đồ đạc nhà cửa ruộng đất, hễ có giá trị đều gọi là tài sản 財產, các đồ đạc trong cửa hàng buôn đều gọi là sinh tài 生財.


meanings:
① Cống, dâng, như tiến cống 進貢 dâng các vật thổ sản. ||② Thuế cống, thứ thuế ruộng. ||③ Cho. ||④ Cáo, bảo. ||⑤ Tiến cử, như cống sĩ 貢士 kẻ sĩ được tiến cử lên, đi thi đỗ cũng gọi là cống, như hương cống 鄉貢 đỗ cử nhân. ||⑥ Tây Cống 西貢 Sài-gòn.


meanings:
① Dị dịch 貤易 bán đổi. ||② Một âm là di. Dời, như người này đáng được phong mà lại xin dời đổi phong cho người khác gọi là di phong 貤封 hay di tặng 貤贈, v.v...


meanings:
① Nghèo, như bần sĩ 貧士 học trò nghèo. ||② Thiếu, như bần huyết bệnh 貧血病 bệnh thiếu máu. ||③ Lời nói nhún mình, như bần tăng 貧僧 kẻ tu hành hèn dốt này.


meanings:
① Của, như hoá tệ 貨幣 của cải. Phàm vật gì có thể đổi lấy tiền được đều gọi là hoá. ||② Bán, như sách Mạnh Tử 孟子 nói vô xứ nhi quỹ chi, thị hoá chi dã 無處而餽之，是貨之也 không có cớ gì mà đưa cho, thế là bán đấy vậy. ||③ Đút của.


meanings:
① Mua rẻ bán đắt, buôn bán. ||② Cũng đọc là phán .


meanings:
① Ăn của đút, như tham tang uổng pháp 貪贓枉法 ăn đút làm loạn phép. ||② Tham, phàm mong cầu không biết chán đều gọi là tham.


meanings:
① Cái dây xâu tiền, cho nên gọi một xâu nghìn đồng tiền là nhất quán 一貫 (một quan), như vạn quán gia tư 萬貫家私 nhà giàu có đến vạn quan. Tính số tham tàng trộm cắp, tích chứa được đủ số bao nhiêu đó gọi là mãn quán 滿貫 nghĩa là như xâu tiền đã đủ quan, cho đến hết cữ vậy, vì thế nên tội ác đến cùng cực gọi là ác quán mãn doanh 惡貫滿盈. ||② Suốt thông, xâu qua, như quán châu 貫珠 xâu hạt châu. Phàm đi đâu mà không có gì ngăn trở được đều gọi là quán, như trung quán nhật nguyệt 忠貫日月 lòng trung suốt qua mặt trời mặt trăng, nghĩa quán kim thạch 義貫金石 nghĩa suốt qua cả vàng đá, v.v. Thông hiểu văn nghĩa gọi là yêm quán 淹貫 hay điều quán 條貫 v.v. ||③ Liền suốt, như ngư quán nhi tiến 魚貫而進 cứ lần lượt liền nối mà tiến lên. ||④ Quê quán. Như hương quán 鄉貫. ||⑤ Quen, như ngã bất quán dữ tiểu nhân thặng 我不貫與小人乘 (Mạnh Tử 孟子) tôi không quen cùng kẻ tiểu nhân cưỡi xe. ||⑥ Hiểu thông suốt. ||⑦ Tin, trúng. ||⑧ Sự, như Nhưng cựu quán, như chi hà? Hà cảm cải tác 仍舊貫，如之何？何必改作 (Luận ngữ 論語) vẫn sự cũ, chẳng được sao? cần gì phải sửa đổi.


meanings:
① Mong cầu, phận sự phải làm mà cầu cho tất phải làm cho trọn gọi là trách, như trách nhậm 責任, trách vọng 責望, đảm nhận công việc gọi là phụ trách 負責. ||② Trách mắng. ||③ Đánh đòn, như [b]trượng trách 杖責 đánh bằng gậy, di trách 笞責 đánh bằng roi. ||④ Hỏi vặn. ||⑤ Một âm là trái, cùng nghĩa với chữ trái 債 (nợ).


meanings:
① Vay, cho thuê đồ cũng gọi là thế. ||② Tha thứ, xá tội cho.


meanings:
① Phạt tiền, nay thông dụng chữ ti tài 貲財 thay chữ tài hoá 財貨 (của cải). ||② Lường, như bất ti 不貲 không biết đâu mà tính cho xiết, như sở phí bất ti 所費不貲 tiêu phí quá độ.


meanings:
① Chức phó, như kẻ thừa tá gọi là phó nhị 副貳, thái tử gọi là trừ nhị 儲貳 v.v. ||② Hai, cũng như chữ nhị 二, dùng để viết các giấy má quan hệ cho không chữa gian được nữa. ||③ Ngờ, như nhậm hiền vật nhị 任賢勿貳 (Thư Kinh 書經) dùng người hiền chớ có ngờ. Lòng không trung thành về một nơi, một bên nào gọi là nhị tâm 貳心. ||④ Sai lầm.


meanings:
① Sang, quý hiển. ||② Đắt, như ngang quý 昂貴 giá đắt. ||③ Quý trọng. ||④ Muốn.


meanings:
① Biếm xuống, giảm bớt, đè nén xuống, trả dìm giá xuống. Quan bị giáng chức gọi là biếm. ||② Chê, như bao biếm 褒貶 khen chê.


meanings:
① Mua, lấy tiền đổi lấy đồ là mãi. Bạch Cư Dị 白居易: Thương nhân trọng lợi khinh biệt li, Tiền nguyệt Phù Lương mãi trà khứ 商人重利輕別離，前月浮梁買茶去 (Tì bà hành 琵琶行) người lái buôn trọng lợi coi thường li biệt, tháng trước đi mua trà tại Phù Lương. Phan Huy Vịnh 潘輝泳 dịch thơ: Khách trọng lợi, khinh đường li cách, Mải buôn chè sớm tếch nguồn khơi.


meanings:
① Vay, cho vay. ||② Rộng tha cho, như nghiêm cứu bất thải 嚴究不貸 xét ngặt không tha. ||③ Một âm là thắc, cũng như chữ thắc 忒.


meanings:
① Ban cho, như hậu huống 厚貺 cho nhiều. ||② Lời kính tạ người ta đã cho mình, như huống lâm 貺臨 ngài lại tới đến với tôi thế cũng như cho tôi vẻ vang vậy.


meanings:
① Tiêu phí. ||② Kinh phí 經費 món tiêu dùng. ||③ Phiền phí, tiêu dùng quá độ gọi là phí. ||④ Hao tổn, như phí lực 費力 hao sức. ||⑤ Một âm là bỉ, tên một ấp của nước Lỗ về đời Xuân Thu.


meanings:
① Phụ thêm bù thêm vào chỗ thiếu gọi là thiếp, như tân thiếp 津貼 thấm thêm, giúp thêm. ||② Dán, để đó, như yết thiếp 揭貼 dán cái giấy yết thị. ||③ Thu xếp cho yên ổn, như thoả thiếp 妥貼 yên ổn thoả đáng. ||④ Bén sát, như sự gì cùng liền khít với nhau gọi là thiếp thiết 貼切. ||⑤ Cầm, đợ, đời nhà Ðường có tục xin vào làm tôi tớ người ta để lấy tiền gọi là điển thiềp 典貼 cầm người. ||⑥ Tên phụ trò, ngoài một vai đóng trò chính ra lại thêm một người khác phụ vào gọi là thiếp, tiếng dùng trong các tấn tuồng.


meanings:
① Đưa tặng, như quỹ di 餽貽 đưa làm quà. Trang Tử 莊子: Nguỵ vương di ngã đại hồ chi chủng, ngã chủng thụ chi thành nhi thật ngũ thạch 魏王貽我大瓠之種，我樹之成而實五石 (Tiêu dao du 逍遙遊) vua Ngụy cho tôi giống bầu lớn, tôi trồng nó thành cây ra quả nặng năm thạch. ||② Để lại, như di huấn 貽訓 để làm gương lại dạy cho con cháu.


meanings:
① Đổi lẫn cho nhau, như mậu dịch 貿易 mua bán. ||② Lẫn lộn. ||③ Mậu mậu 貿貿 lèm nhèm, mắt coi lờ mờ.


meanings:
① Đưa đồ mừng, như hạ lễ 賀禮 đồ lễ mừng. ||② Chúc tụng, đến chúc mừng gọi là xưng hạ 稱賀 hay đạo hạ 道賀. ||③ Gia thêm. ||④ Vác.


meanings:
① Rực rỡ, sáng sủa, như trong thơ từ thường dùng chữ bí lâm 賁臨 nghĩa là ngài hạ cố tới nhà tôi thì nhà tôi được rạng rỡ thêm. ||② Một âm là phần. To lớn, như dụng hoành tư phần 用宏茲賁 dùng càng rộng lớn. ||③ Lại một âm là bôn. Dũng sĩ, như hổ bôn 虎賁 đạo quân hùng tráng của vua.


meanings:
① Đem của đút lót gọi là lộ. ||② Của cải.


meanings:
① Của, như hoá hối 貨賄 của cải, vàng ngọc gọi là hoá, vải lụa gọi là hối. ||② Đút của, như tư hối 私貨 đút ngầm. ||③ Tặng tiền của.


meanings:
① Đủ, gồm cả, văn từ dồi dào, gọi là điển cai 典賅.


meanings:
① Của cải, vốn liếng, như tư bản 資本 của vốn, gia tư 家資 vốn liếng nhà. Của tiêu dùng cũng gọi là tư, như quân tư 軍資 của tiêu về việc quân, của dùng hàng ngày gọi là tư phủ 資斧 cũng như ta gọi củi nước vậy. ||② Nhờ, như thâm tư tí trợ 深資臂助 nhờ tay ngài giúp nhiều lắm. ||③ Tư cấp. ||④ Tư bẩm, tư chất, cái tính chất của trời bẩm cho đều gọi là tư. ||⑤ Chỗ nương nhờ, nghĩa là cái địa vị nhờ tích luỹ dần mà cao dần mãi lên, như tư cách 資格 (nhờ có công tu học mà nhân cách cao quý).


meanings:
① Cửa hàng, tích hàng trong nhà cho khách đến mua gọi là cổ, như thương cổ 商賈 buôn bán, đem hàng đi bán gọi là thương 商, bán ngay ở nhà gọi là cổ 賈. ||② Mua, chuốc lấy. ||③ Một âm là giá. Cùng nghĩa với chữ giá 價 nghĩa là giá bán, giá hàng. ||④ Lại một âm là giả. Họ Giả.


meanings:
① Hại, như tường tặc 戕賊 giết hại, kẻ làm hại dân gọi là dân tặc 民賊, kẻ làm hại nước gọi là quốc tặc 國賊. ||② Giặc, như đạo tặc 盜賊 trộm giặc. ||③ Loài sâu cắn hại lúa, như mâu tặc 蟊賊 con sâu cắn lúa. ||④ Làm bại hoại.


meanings:
① Mua chịu trả dần. ||② Xa xôi. ||③ Lâu dài. Trải qua một hồi đã lâu đã xa, gọi là xa. ||④ Xa xỉ.


meanings:
① Khách, người ở ngoài đến gọi là khách 客, kính mời ngồi trên gọi là tân 賓, như tương kính như tân 相敬如賓 cùng kính nhau như khách quý. Ngày xưa đặt ra năm lễ, trong đó có một lễ gọi là tân lễ 賓禮, tức là lễ phép khách khứa đi lại thù tạc với nhau. ||② Phục. ||③ Một âm là thấn. Khước đi.


meanings:
① Ăn của đút, lấy của làm sai phép luật gọi là cầu.


meanings:
① Cho, trên cho dưới gọi là tứ. ||② Ơn, như dân đáo vu kim thụ kì tứ 民到于今受其賜 (Luận ngữ 論語) dân đến bây giờ vẫn còn được chịu ơn. ||③ Hết, như cuối bức thư nói dục ngôn bất tứ 欲言不賜 muốn nói chẳng hết lời.


meanings:
① Thưởng, thưởng cho kẻ có công. ||② Khen, thưởng thức cho là hay là đẹp mà khen lao, mà ngắm nghía gọi là thưởng.


meanings:
① Đền trả, như bồi thường tổn thất 賠償損失 đền bù chỗ thiệt hại. ||② Sút kém, như bồi bổn 賠本 sụt vốn, lỗ vốn.


meanings:
① Nối theo, như canh ca 賡歌 hát nối, vì thế nên hoạ thơ gọi là canh tục 賡續. ||② Đền bù.


meanings:
① Hiền, đức hạnh tài năng hơn người gọi là hiền. ||② Thân yêu, như hiền hiền dịch sắc 賢賢易色 (Luận ngữ 論語) đổi lòng yêu sắc đẹp mà thân yêu người hiền. ||③ Hơn, như bỉ hiền ư ngô viễn hĩ 彼賢於吾遠矣 họ hiền hơn ta nhiều lắm vậy. ||④ Tốt hơn. ||⑤ Nhọc nhằn.


meanings:
① Sổ sách, nguyên dùng chữ trướng 帳, nay tục thường dùng chữ trướng 賬 này.


meanings:
① Đánh bạc, (cờ bạc). Tục cho mình tự thề là đổ chú 賭咒, tức khí gọi là đổ khí 賭氣.


meanings:
① Đồ cống, những vật quý báu của mán rợ ngoài đem đến cống gọi là sâm tẫn 琛賮. ||② Đồ tặng tiễn kẻ lên đường, nay thông dùng chữ tẫn 贐.


meanings:
① Cậy nhờ, như ỷ lại 倚賴 nương tựa nhờ vả. ||② Lợi, như vô lại 無賴 không có ích lợi gì cho nhà, những kẻ dối trá giảo hoạt gọi là kẻ vô lại. ||③ Tục cho rằng không nhận việc ấy là có là lại, có ý lần lữa cũng là lại, như để lại 抵賴 chối cãi. ||④ Lành, như Mạnh tử nói: phú tuế tử đệ đa lại 富歲子弟多賴 năm được mùa con em phần nhiều hiền lành, ý nói no thì không cướp bóc. ||⑤ Lấy.


meanings:
① Đồ phúng, đồ tặng người chết, tặng cho xe ngựa gọi là phúng 賵, tặng cho tiền của gọi là phụ 賻.


meanings:
① Tặng thêm. ||② Thừa, tục dùng như chữ thặng 剩, cũng đọc là chữ thặng.


meanings:
① Bán đồ giả dối. ||② Lời, buôn bán có lời thừa. ||③ Lường gạt, như bị trám 被賺 bị người ta lừa.


meanings:
① Đồ phúng người chết, của giúp thêm vào đám ma, đám chay, như hậu phụ 厚賻 đồ phúng hậu.


meanings:
① Mua sắm, như cấu vật 購物 mua sắm đồ. ||② Mưu bàn.


meanings:
① Báo đền, giả ơn, tái thần 賽神 báo ơn thần. ||② Thi, so sánh hơn kém, như tái mã 賽馬 thi ngựa. ||③ Cũng đọc là trại.


meanings:
① Thâm u (sâu xa uẩn áo), như thám trách sách ẩn 探賾索隱 nghiên cứu nghĩa lí sâu xa.


meanings:
① Đồ lễ tương kiến, ngày xưa đến chơi với nhau tất đưa lễ vật vào trước gọi là chí tục gọi là lễ kiến diện 見面禮. Hàm chấp chí dĩ hạ, tranh bái thức chi 咸執贄以賀，爭拜識之 (Liêu trai chí dị 聊齋志異) mọi người đem lễ vật đến mừng, tranh nhau chào làm quen.


meanings:
① Khíu lại, bám vào, như chuế vưu 贅肬 cái bướu mọc ở ngoài da, vì thế nên vật gì thừa, vô dụng cũng gọi là chuế. ||② Nói phiền, nói rườm, như dưới các thư từ thường viết chữ bất chuế 不贅 nghĩa là không nói phiền nữa, không kể rườm nữa. ||③ Ngày xưa gọi các con trai đi gửi rể là chuế tế 贅婿 nay thường nói con trai làm lễ thành hôn ở nhà vợ là nhập chuế 入贅 (vào gửi rể).


meanings:
① Đưa tặng, như di tặng 遺贈 đưa tặng đồ quý, tặng thi 贈詩 tặng thơ v.v. Ðỗ Phủ 杜甫: Ưng cộng oan hồn ngữ, đầu thi tặng Mịch La 應共冤魂語，投詩贈汩羅 hãy nên nói chuyện cùng hồn oan, và gieo thơ tặng sông Mịch La (chỉ Khuất Nguyên 屈原). ||② Phong tặng, lấy hàm quan của mình mà truy phong cho các tiên nhân gọi là cáo tặng 誥贈. ||③ Tiễn, xua đuổi.


meanings:
① Đặt trước, trả tiền trước rồi mới lấy đồ gọi là đảm. ||② Cái bao sách.


meanings:
① Giúp, cổ xuý lên, phụ hoạ vào cho việc chóng thành gọi là tán thành 贊成 hay tham tán 參贊. ||② Chỉ dẫn, như tán lễ 贊禮 chỉ dẫn cho người khác làm lễ. ||③ Khen ngợi, một lối văn ca tụng công đức gọi là văn tán 贊, nay thông dụng chữ 讚. ||④ Bảo. ||⑤ Sáng tỏ.


meanings:
① Cấp giúp. ||② Phong phú, văn từ có vẻ dồi dào, điển lệ gọi là thiệm phú 贍富 hay phú cai 富該. ||③ Đủ.


meanings:
① Thừa thãi, kiếm được lời nhiều gọi là doanh. ||② Được, đánh bạc được gọi là doanh 贏, thua gọi là thâu 輸. Doanh đắc quỷ đầu mãn nang khẩu 贏得鬼頭滿囊口 (Nguyễn Du 阮攸) kiếm được tiền nhét đầy túi. ||③ Chậm trễ. ||④ Quá. ||⑤ Sáng tỏ.


meanings:
① Quan lại ăn của đút, như tham tang uổng pháp 貪贓枉法 tham của đút làm sai phép. ||② Tang vật, những đồ trộm cướp đã lấy được đều gọi là tang, như nhân tang tịnh hoạch 人贓並獲 bắt được cả người và đồ đã lấy.


meanings:
① Bí sĩ 贔屭 gắng sức làm lụng. ||② Một loài giống như con rùa người ta hay khắc ở dưới bia.


meanings:
① Chuộc, đem tiền để chuộc tội gọi là thục. ||② Đem tiền chuộc lại cái đã cầm đã bán cũng gọi là thục. ||③ Bỏ.


meanings:
① Thông dụng như chữ cống 貢. ||② Một âm là cám. Huyện Cám, tỉnh Cám, vì có hai dòng sông Chương 章 và cống 貢 hợp lại thành sông nên nhân đó mà gọi là Cám 贛, tức là tỉnh Giang Tây 江西 bên Tàu bây giờ.


meanings:
① Sắc đỏ, sắc đỏ là sắc rực rỡ nhất, cho nên gọi tấm lòng trung là xích thành 赤誠 hay xích tâm 赤心. ||② Cốt yếu nhất, đầu cả, như nước Tàu ngày xưa gọi là thần châu xích huyện 神州赤縣 ý nói nước Tàu là nước đứng đầu cả thiên hạ và là chỗ cốt yếu nhất trong thiên hạ vậy. ||③ Hết sạch, như năm mất mùa quá gọi là xích địa thiên lí 赤地千里, nghèo không có một cái gì gọi là xích bần 赤貧, tay không gọi là xích thủ 赤手 v.v. ||④ Trần truồng, như xích thể 赤體 mình trần truồng, con trẻ mới đẻ gọi là xích tử 赤子 (con đỏ). ||⑤ Nói ví dụ những nơi máu chảy, như xích tộc 赤族 bị giết hết cả họ. Lấy lời xấu xa mà mỉa mai người gọi là xích khẩu 赤口 hay xích thiệt 赤舌. Cũng như tục thường nói hàm huyết phún nhân 含血噴人 ngậm máu phun người. ||⑥ Phương nam. ||⑦ Một âm là thích. Trừ bỏ.


meanings:
① Tha, tha cho kẻ có tội gọi là xá, như đại xá thiên hạ 大赦天下 tha cho cả thiên hạ. Mỗi khi vua lên ngôi hay có việc mừng lớn của nhà vua thì tha tội cho các tù phạm và thuế má gọi là đại xá thiên hạ.


meanings:
① Đỏ quá, đỏ khè, núi trọc không có cây cối gọi là hách.


meanings:
① Đỏ ửng. ||② Nổi giận, như hách nhiên đại nộ 赫然大怒 đùng đùng nổi giận. ||③ Thịnh. ||④ Rõ rệt, hiển hách, như uy quyền hấp hách 威權翕赫 oai quyền hách dịch.


meanings:
① Sắc đỏ. Ta quen đọc là chữ trinh.


meanings:
① Thứ đất đỏ tức là đá giả thạch 赭石 một thứ đá đỏ như son của ta thường dùng vậy. ||② Sắc đỏ như giả y 赭衣 áo đỏ nhờ nhờ, một thứ áo của tù ngày xưa mặc.


meanings:
① Đỏ tía, sắc mặt đỏ tía gọi là đường.


meanings:
① Chạy, cất chân đi lại đều gọi là tẩu. Vì thế cho nên lo việc cả hai bên gọi là bôn tẩu 奔走. ||② Trốn. Như sách Mạnh Tử 孟子 nói: Khí giáp duệ binh nhi tẩu 棄甲曳兵而走 bỏ áo giáp kéo đồ binh mà trốn. ||③ Tiếng nói khiêm, cũng như nghĩa chữ bộc 僕. ||④ Vật thể di động cũng gọi là tẩu. Như tẩu bút 走筆 nguẫy bút. ||⑤ Mất hình dạng cũ, sai kiểu, mất lối thường trước cũng gọi là tẩu. Như tẩu bản 走版 bản khác không phải bản cũ.


meanings:
① Củ củ 赳赳 hùng dũng, tả cái dáng vũ dũng.


meanings:
① Chạy tới, tới chỗ đã định tới gọi là phó. Như bôn phó 奔赴 chạy tới. ||② Lời cáo phó, lời cáo cho người biết nhà mình có tang gọi là phó, nay thông dụng chữ phó 訃.


meanings:
① Dậy, cất mình lên, trổi dậy. Như khởi lập 起立 đứng dậy, kê minh nhi khởi 雞鳴而起 gà gáy mà dậy. ||② Dựng lên, cái gì đã xiêu đổ mà lại dựng lên gọi là khởi. Như phù khởi 扶起 nâng dậy, thụ khởi 豎起 dựng lên, vì thế nên xây đắp nhà cửa gọi là khởi tạo 起造. ||③ Nổi lên, phát ra. Như khởi phong 起風 nổi gió, khởi bệnh 起病 nổi bệnh, v.v. Sự gì mới bắt đầu mở ra đều gọi là khởi. Như khởi sự 起事 bắt đầu làm việc, một lần cũng gọi là nhất khởi 一起. ||④ Lồi lên. ||⑤ Ra. ||⑥ Phấn phát.


meanings:
① Đuổi theo. ||② Nhân thế lợi thừa dịp tiện gọi là sấn. Như sấn thuyền 趁船 nhân tiện ghé thuyền đi.


meanings:
① Tư thư 趑趄 chật vật, đi không lên. Tả cái dáng lễ mễ khó đi.


meanings:
① Vượt qua. Nhảy qua. ||② Siêu việt, phàm có tài trí hơn người đều gọi là siêu. Như siêu quần 超群 hơn cả đàn, siêu đẳng 超等 hơn cả các bực. ||③ Không chịu đặt mình vào cái khuôn mẫu thường gọi là siêu. Như siêu thoát 超脫, siêu dật 超逸, v.v. ||④ Xa.


meanings:
① Qua, vượt qua. Như độ lượng tương việt 度量相越 độ lượng cùng khác nhau. Sự gì quá lắm cũng gọi là việt. ||② Rơi đổ. Như vẫn việt 隕越 xô đổ, nói việc hỏng mất. ||③ Tan, phát dương ra. Như tinh thần phóng việt 精神放越 tinh thần phát dương ra, thanh âm thanh việt 聲音清越 tiếng tăm trong mà tan ra. Tục gọi lá cờ phấp phới, bóng sáng lập lòe là việt cả. ||④ Nước Việt, đất Việt. ||⑤ Giống Việt, ngày xưa các vùng Giang, Chiết, Mân, Việt đều là nói của giống Việt ở gọi là Bách Việt 百越. Như giống Âu Việt 甌越 thì ở Chiết Giang 浙江, Mân Việt 閩越 thì ở Phúc Kiến 福建, Dương Việt 陽越 thì ở Giang Tây 江西, Nam Việt 南越 thì ở Quảng Đông 廣東, Lạc Việt 駱越 thì ở nước ta, đều là Bách Việt cả, có khi viết là 粵. ||⑥ Một âm là hoạt cái lỗ dưới đàn sắt.


meanings:
① Nguyên là chữ trì 遲, tục mượn làm chữ xu 趨.


meanings:
① Tư thư 趑趄. Xem chữ thư 趄.


meanings:
① Nước Triệu. ||② Họ Triệu. ||③ Trả lại. Như phụng triệu 奉趙 kính trả lại các đồ vật hầu ngài (do tích truyện Lạn Tương Như 藺相如 đem ngọc bích về Triệu ngày xưa). ||④ Chạy vùn vụt.


meanings:
① Nhảy choi choi. ||② Một âm là thảng. Chạy một phen, chạy một lượt.


meanings:
① Rảo tới, đi mau tới chỗ đã định. Như thú lợi 趣利 nhanh chân kiếm lời. ||② Ý vị. Như ý thú 意趣, hứng thú 興趣, v.v. ||③ Một âm là xúc. Thúc dục.


meanings:
① Vết chân. Như truy tung 追蹤 theo hút, theo vết chân mà đuổi. ||② Cùng nghĩa với chữ 縱.


meanings:
① Thặng đặng 蹭蹬 ngơ ngác, tả cái dáng thất thế. Nay gọi người thân thế không được gặp gỡ gì gọi là thặng đặng.


meanings:
① Thặng đặng 蹭蹬. Xem chữ đặng 蹬.


meanings:
① Chân giống thú. Như hùng phiền 熊蹯 bàn chân con gấu.


meanings:
① Ngồi xoạc đùi, ngồi chồm hổm. Chim muông ngồi lù khù một mình cũng gọi là tồn. ||② Một âm là tỗn. Tụ lại.


meanings:
① Bước xéo gót, rảo bước theo sau gọi là xúc. ||② Đá lật đi. ||③ Vẻ kính cẩn.


meanings:
① Cùng nghĩa với chữ xúc 蹴. ||② Xúc nhiên 蹵然 bực tức, hậm hực không yên.


meanings:
① Đạp, lấy chân đạp vào nẫy nỏ gọi là quyết trương 蹶張. ||② Ngã, té nhào. ||③ Kiệt quyết 竭蹶 nghiêng ngửa, gắng sức chống đỡ cũng gọi là kiệt quyết. ||④ Một âm là quệ. Đi vội. ||⑤ Quệ nhiên 蹶然 đứng sững người lên, choàng dậy. ||⑥ Ðộng. Ta quen đọc là chữ quệ cả.


meanings:
① Cất chân, giơ chân lên. Cũng đọc là nghiêu.


meanings:
① Cất cao chân, nay thông dụng chữ 蹺. ||② Một âm là cược. Cái guốc gỗ. ||③ Đi vùn vụt. ||④ Dưới mắt cá chân, phía ngoài gọi là dương cược 陽蹻, phía trong gọi là âm cược 陰蹻.


meanings:
① Mạng ngón chân, mạng bàn chân các giống chim ở nước. Cũng đọc là phốc.


meanings:
① Vội tiến, xao động, tính nóng nảy gọi là táo. Như phù táo 浮躁, táo bạo 躁暴, giới kiêu giới táo 戒驕戒躁 chớ kiêu căng nóng nảy.


meanings:
① Khoèo cả hai chân gọi là tích 躄, khoèo một chân gọi là bả 跛 (có chỗ đọc là bí).


meanings:
① Trịch trục 蹢躅 luẩn quẩn, quẩn chân không đi lên được. ||② Dấu vết. Như cao trục 高躅 vết cao, phương trục 芳躅 vết thơm, đều là tiếng gọi các hành vi, dấu vết của nguời ẩn dật cả.


meanings:
① Trù trừ 躊躇 do dự, rụt rè. Làm việc toan tính hai ba lần mà được kết quả tốt gọi là trù trừ mãn chí 躊躇滿志. Trang Tử 莊子: Ðề đao nhi lập, vi chi tứ cố, vi chi trù trừ mãn chí, thiện đao nhi tàng chi 提刀而立，爲之四顧，爲之躊躇滿志，善刀而藏之 (Dưỡng sinh chủ 養生主) cầm dao đứng đó, vì nó nhìn quanh, thoả lòng vì được dao tốt, đem cất nó đi. ||② Một âm là sước. Vượt qua.


meanings:
① Hàng số chỉnh tề. ||② Tục gọi cắm cái thuyền lớn bên bờ để cho các thuyền khác đi lại xếp hàng hoá lên gọi là độn thuyền 躉船.


meanings:
① Trù trừ 躊躇. Xem chữ trừ 躇.


meanings:
① Nhảy lên. Mừng nhảy người lên gọi là tước dược 雀躍. ||② Xun xoe. Như dược dược dục thí 躍躍慾試 xun xoe muốn thử. ||③ Kích động.


meanings:
① Xéo, giẫm. ||② Vượt qua. Như liệp đẳng 躐等 vượt bực. ||③ Cầm, giữ.


meanings:
① Cựa, cử động. ||② Một âm là lạc. Trác lạc 卓躒 siêu việt hơn người.


meanings:
① Xéo, giẫm. ||② Chỗ, vòng của sao đi gọi là triền.


meanings:
① Trì trù 踟躕. Xem chữ trì 踟.


meanings:
① Quá đáng. Như vệ ngôn 躗言 lời nói quá đáng, nói khoác.||② Giẫm.


meanings:
① Biên tiên 蹁躚. Xem chữ biên 蹁.


meanings:
① Cái trục xe. ||② Ðiệp tiệp 蹀躞 lững thững (dáng đi).


meanings:
① Nhẹ bước theo sau, đuổi theo sau người mà nhẹ bước không cho người biết gọi là niếp. ||② Theo đuổi, truy tùy. ||③ Xen bước, xen vào.


meanings:
① Giày rơm, cái dép đan bằng cỏ. ||② Múa chân, kiễng chân. Như sỉ lí tương nghênh 躧履相迎 múa chân ra đón. ||③ Giày múa, thứ giày dùng khi múa.


meanings:
① Đi rụt rè tỏ dáng kính cẩn. ||② Đi nhanh, đi vội. ||③ Nhảy. Ta quen đọc là chữ quặc.


meanings:
① Xe chẹt. ||② Nhựu lận 蹂躪 giày xéo, tàn hại, xéo nát.


meanings:
① Mình, từ cổ đến bẹn gọi là thân. ||② Thân này, ta. Như trí thân thanh vân 致身青雲 thân này hẳn làm cho đến ngôi cao. ||③ Có mang, đàn bà chửa gọi là hữu thân 有身. ||④ Cái thể đựng chứa. Như hà thân 河身 lòng sông, thuyền thân 船身 thân thuyền, v.v. ||⑤ Ðời. Như tiền thân 前身 đời trước. ||⑥ Tuổi. ||⑦ Gốc cây. Một âm là quyên. Quyên Ðộc 身毒 tên một nước ngày xưa, tức là nước Thiên Trúc 天竺 và là nước Ấn Ðộ 印度 bây giờ.


meanings:
① Đi rảo bước, đi dẫn đường trước gọi là tiền xu 前趨. ||② Một âm là xúc. Cùng nghĩa với xúc 促.


meanings:
① Nhảy nhót. ||② Nét móc, phép viết chữ, nét móc lên gọi là địch.


meanings:
① Chân, chân người và các giống vật đều gọi là túc cả. ||② Cái chân các đồ đạc cũng gọi là túc. Như đỉnh túc 鼎足 chân vạc. ||③ Bước. Như tiệp túc tiên đắc 捷足先得 nhanh bước được trước. Con em nhà thế gia gọi là cao túc 高足. ||④ Đủ. Như túc số 足數 đủ số. ||⑤ Cũng đủ. Như túc dĩ tự hào 足以自豪 cũng đủ tự thích. ||⑥ Một âm là tú. Thái quá. Như tú cung 足恭 kính quá.


meanings:
① Giậm chân bành bạch. ||② Một âm là báo. Nhảy nhót.


meanings:
① Dáng ngựa đi, ngựa phi. ||② Một âm là quế. Dẫm, xéo, lấy chân dẫm nát cỏ gọi là quế.


meanings:
① Cái mu bàn chân. Nhà sư ngồi bắt hai chân lên đùi nhập định gọi là già phu 跏趺.


meanings:
① Chân. Như cử chỉ 舉趾 cất chân lên, nay thường gọi chỉ là ngón chân. ||② Nền, cùng nghĩa với chữ chỉ 址. ||③ Dấu vết.


meanings:
① Ngón chân thừa. ||② Một âm là khí. Kiễng chân. Như khí vọng 跂望 đứng nhón chân lên mà trông xa.


meanings:
① Thác thỉ 跅弛 lu bu, phóng túng, không biết tự giữ gìn mình.


meanings:
① Bạt thiệp 跋涉 lặn lội. Ði trên cỏ gọi là bạt 跋, đi trên nước gọi là thiệp 涉. Nói sự đi khó khăn. ||② Đi lại luôn luôn gọi là bạt lai báo vãng 跋來報往. ||③ Hung tợn. Như bạt hỗ 跋扈 người cứng đầu cứng cổ không chịu ai kiềm chế. ||④ Gót chân. Cho nên bài văn viết ở cuối sách gọi là bài bạt văn 跋文. ||⑤ Nhảy vọt.


meanings:
① Ngã. Như điệt thương 跌傷 ngã đau, điệt đảo 跌倒 ngã nhào, té nhào. ||② Ðiệt đãng 跌蕩 sấc lấc, không giữ phép tắc. ||③ Trong bài văn, đoạn nào cố ý đè nén đi gọi là điệt. ||④ Sai lầm. ||⑤ Đi mau. Ta quen đọc là chữ trật.


meanings:
① Tha đà 蹉跎 lần lữa, lỡ thời. Như tha đà tuế nguyệt 蹉跎歲月 lần lữa năm tháng, nói kẻ không cố gắng, cứ lần lữa ngày qua tháng lại không làm được việc gì vậy.


meanings:
① Già phu 跏趺. Xem chữ phu 趺.


meanings:
① Bàn chân. ||② Tên một kẻ trộm đại bợm ngày xưa, Ðạo Chích 盜跖. Có khi viết là chích 蹠.


meanings:
① Mu bàn chân. ||② Ổ hạt các loài cây cỏ.


meanings:
① Bàn san 蹣跚. Xem chữ bàn 蹣.


meanings:
① Què, một chân khô đét không đi được. ||② Chân có tật, đi khập khiễng. Một âm là bí: kiễng chân.


meanings:
① Cựa gà. ||② Khoảng cách nhau. Như tương cự tam thốn 相距三寸 chỗ cùng cách nhau ba tấc. ||③ Chống cự, cùng nghĩa với chữ 拒. ||④ Lớn. ||⑤ Đến.


meanings:
① Gót chân. ||② Đi theo chân. ||③ Ta quen đọc là chữ ngân.


meanings:
① Vết chân. Như tung tích 蹤跡 dấu vết.


meanings:
① Vượt qua. Nhảy qua. Tục gọi con hơn cha là khoá táo 跨竈. ||② Cưỡi. Như khoá mã 跨馬 cưỡi ngựa, ngày xưa gọi kẻ khai vào sổ gian để thi cả hai chỗ là khoá khảo 跨考, giữ chân nơi hiểm yếu để chèn cả các nơi gọi là khoá chế 跨制. ||③ Bẹn, háng, chỗ hai đùi giáp mông. ||④ Gác qua.


meanings:
① Tiếng chân giẫm xuống đất, chân giẫm bành bạch.


meanings:
① Nửa bước, bước một chân gọi là khuể 跬 (3 thước), bước hai chân gọi là bộ 步 (6 thước). Vì thế nên thì giờ rất ngắn, rất ngặt gọi là khuể bộ 跬步.


meanings:
① Đường cái, đường đi lại. Như hàng lộ 航路 đường đi bể. ||② Địa vị. Như Mạnh tử 孟子 có câu: Phu tử đương lộ ư tề 夫子當路於齊 nhà thầy ở vào cái địa vị trọng yếu ở nước Tề. ||③ Phương diện. Như ở giữa đối với bốn phương thì chia làm đông lộ 東路 mặt đông, tây lộ 西路 mặt tây, nam lộ 南路 mặt nam, bắc lộ 北路 mặt bắc. ||④ Phàm cái gì cứ phải noi thế mà làm đều gọi là lộ. Như lễ môn nghĩa lộ 禮門義路 cửa lễ đường nghĩa, ý nói lễ như cái cửa, nghĩa như con đường, không cửa không ra vào, không đường không chỗ đi lại vậy. ||⑤ Ngành thớ như làm văn có tứ lộ 思路 lối nghĩ, phép gửi ý tứ vào, bút lộ 筆路 lối bút, phép bút. ||⑥ To lớn, vua ở chỗ nào lấy sự to lớn làm hiệu, nên cửa nhà vua gọi là lộ môn 路門, chỗ vua ngủ gọi là lộ tẩm 路寢, v.v. ||⑦ Cái xe, ngày xưa các thiên tử có năm thứ xe đi là ngọc lộ 玉路, kim lộ 金路, tượng lộ 象路, cách lộ 革路, mộc lộ 木路 gọi là ngũ lộ 五路.


meanings:
① Móng chân giống thú ngay và phẳng. ||② Một âm là kiển. Da giộp lên, da chai.


meanings:
① Ðịch địch 踧踧 rẽ rang, bằng phẳng rộng rãi, thênh thang. ||② Một âm là túc. Túc tích 踧踖. Xem chữ tích 踖.


meanings:
① Leo qua, trèo qua, vượt qua. Ðỗ Phủ 杜甫: Lão ông du tường tẩu 老翁踰墻走 (Thạch Hào lại 石壕吏) ông lão trèo tường trốn. ||② Xa.


meanings:
① Gót chân. ||② Đến. Như chủng tạ 踵謝 đến tận nơi cảm tạ. ||③ Nối gót, đi theo chân người trước gọi là tiếp chủng nhi chí 接踵而至 nối gót mà đến. ||④ Nhân, nối theo.


meanings:
① Xéo, đi. ||② Một âm là đề. Chân giống thú.


meanings:
① Dọi gót chân xuống đất. ||② Một âm là suỷ. Xéo nát.


meanings:
① Củ củ 踽踽 đi vò võ một mình, lủi thủi một mình.


meanings:
① Giẫm, xéo. ||② Niếp điệp 躡蹀 bước gằn.


meanings:
① Biên tiên 蹁躚 đi quanh quéo (quanh co).


meanings:
① Giẫm xéo. ||② Một âm là nhu. Vò lúa, đạp lúa.


meanings:
① Móng chân giống thú. Như mã đề 馬蹄 vó ngựa. ||② Cái lưới đánh thỏ. ||③ Hai chân sát vào nhau.


meanings:
① Khiễng, chân đi tập tễnh, vì thế nên những nỗi khốn ách chậm chạp đều gọi là kiển. Như kiển tắc 蹇塞 vận bĩ, cái gì túng ngặt không gỡ ra được gọi là kiển. Như thơ Mạnh Giao 孟郊 có câu: Sách kiển phó tiền trình 策蹇赴前程 quất ngựa hèn tiến lên đường. ||② Láo lếu, đối với người kiêu ngạo vô lễ gọi là yển kiển 偃蹇 hay kiêu kiển 驕蹇. ||③ Dùng làm tiếng phát ngữ.


meanings:
① Giẫm, xéo. Như bạch nhận khả đạo dã 白刃可蹈也 mũi nhọn có thể xéo lên được. ||② Nói về sự hành chỉ của người ở ẩn gọi là cao đạo 高蹈 (vết cao). ||③ Giậm chân. ||④ Thực hành.


meanings:
① Sai lầm. ||② Tha đà 蹉跎 lần lữa. Xem lại chữ đà 跎. ||③ Tha điệt 蹉跌 vấp ngã. Ta quen đọc là chữ sa.


meanings:
① Động, dáng đi. Như thương thương tề tề 蹌蹌濟濟 uy nghi chững chạc.


meanings:
① Bước ngắn. ||② Kéo lê chân mới đi được một bước ngắn gọi là tích. Xem chữ cục 跼.


meanings:
① Cấm đường, con đường vua đi cấm không cho ai đi gọi là tất lộ 蹕路. ||② Đứng một chân.


meanings:
① Cùng cấp, bức bách, bị ngoại vật đè ép gọi là túc. ||② Buồn rầu. Như tần túc 嚬蹙 buồn rười rượi, sịu mặt. ||③ Kính cẩn, vẻ kính cẩn. ||④ Một âm là xúc. Đá. ||⑤ Theo đuổi.


meanings:
① Xéo, giẫm chân. ||② Vừa gấp. ||③ Cũng như chữ 跖.


meanings:
① Lượng thương 踉蹡. Xem chữ lượng 踉.


meanings:
① Trịch trục 蹢躅 đi luẩn quẩn, quanh co, do dự, không bước lên được. ||② Một âm là đích. Móng chân giống vật.


meanings:
① Vượt qua. ||② Bàn san 蹣跚 đi tập tễnh, cũng đọc là chữ man.


meanings:
① Thân mình, cúi mình xuống vái gọi là cúc cung 鞠躬. ||② Thân làm.


meanings:
① Thân thể, hình vóc. Như vi khu 微軀 cái thân nhỏ mọn này.


meanings:
① Cái xe. ||② Hàm răng. Như phụ xa tương y 輔車相依 má và hàm răng cùng nương tựa nhau. ||③ Phàm cái gì dùng sức xoay vần cho đỡ sức người đều gọi là xa. Như thuỷ xa 水車 xe nước, phưởng xa 紡車 cái guồng xe sợi, v.v. ||④ Họ Xa.


meanings:
① Nghiến, phàm cái gì đã qua một vòng trục tròn nó lăn qua đều gọi là yết. Như gỡ bông có cái yết hoa khí 軋花器 tức là cái guồng bật bông vậy. ||② Gạt đổ, đè bẹp. Lấy thế lực mà đánh đổ người khác gọi là khuynh yết 傾軋. ||③ Một thứ hình pháp ngày xưa, dùng bàn ép kẹp mắt cá chân. ||④ Tiếng bánh xe quay chạm vào nhau. ||⑤ Ta quen đọc là chữ loát.


meanings:
① Cái vết bánh xe chỗ trục hai bánh xe cách nhau. Ðường sắt xe hoả, xe điện chạy gọi là thiết quỹ 鐵軌 hay quỹ đạo 軌道. ||② Con đường, các sao hành tinh đi xung quanh mặt trời gọi là quỹ đạo 軌道. ||③ Phép tắc. Không tuân theo phép tắc gọi là bất quỹ 不軌. Kẻ mưu làm loạn gọi là mưu vi bất quỹ 謀為不軌.


meanings:
① Quân lính. Như lục quân 陸軍 quân bộ, hải quân 海軍 quân thuỷ, ngày xưa vua có sáu cánh quân, mỗi cánh quân có 125000 quân. Phép binh bây giờ thì hai sư đoàn gọi là một cánh quân. ||② Một tiếng thông thường gọi về việc binh. Như tòng quân 從軍 ra lính, hành quân 行軍 đem quân đi, v.v. ||③ Chỗ đóng binh cũng gọi là quân. ||④ Tội đày đi xa. ||⑤ Một tên gọi về sự chia đất đai cũng như huyện, tổng, xã vậy.


meanings:
① Cái đòn gánh xe nhỏ, nhíp xe. Tục đọc là ngột.


meanings:
① Cái xe uốn hình cong mà hai bên có màn che. Lễ ngày xưa từ quan đại phu trở lên mới được đi xe ấy cho nên mới gọi người sang là hiên miện 軒冕. Nguyễn Trãi 阮廌: Thành trung hiên miện tổng trần sa 城中軒冕總塵沙 (Hoạ hữu nhân yên hà ngụ hứng 和友人煙霞寓興) ngựa xe, mũ áo trong thành thảy là cát bụi. ||② Xe đằng trước cao gọi là hiên 軒, đằng sau thấp gọi là chí 輊. Cho nên nghị luận có chỗ tâng bốc, đè nén gọi là hiên chí 軒輊. ||③ Mái hiên trên bằng phẳng. Vua không ngự ở chính điện mà ra ngự ở nhà ngoài gọi là lâm hiên 臨軒. Cái chái nhà để học cũng gọi là hiên. ||④ Mái hiên cao, mái không có cái gì che lấp, cho nên nhà cửa làm được sáng sủa gọi là hiên xưởng 軒敞. ||⑤ Hiên hiên 軒軒 vòi vọi. Như hiên hiên hà cử 軒軒霞舉 cao vòi vọi như ráng mọc buổi sáng, ý nói người thanh cao sáng suốt. ||⑥ Mỉm cười. Như hiên cừ 軒渠 cười cười nói nói. ||⑦ Họ Hiên.


meanings:
① Lấy gỗ chèn bánh xe cho nó không lăn đi được gọi là nhận. Vì thế nên xe mới bắt đầu đi gọi là phát nhận 發軔 bỏ cái chèn xe, sự gì mới bắt đầu làm cũng gọi là phát nhận. ||② Cùng nghĩa với chữ nhận 仞. ||③ Ngăn trở. ||④ Bền chắc. ||⑤ Mềm mại. ||⑥ Lười biếng.


meanings:
① Cái vai xe, hai đầu đòn xe khoét thủng như hình bán nguyệt để bắc vào cổ ngựa gọi là ách. Nguyên viết là chữ 軶. Xem chữ chu 輈.


meanings:
① Cái khuôn vuông trong hòm xe, làm như chấn song cửa sổ vậy, có khi viết là 䡼. ||② Bánh xe.


meanings:
① Cái gỗ bắc ngang ở sau xe, cái khung xe. ||② Xót thương, đau xót, quặn thương. Như chẩn hoài 軫懷 lòng nhớ quanh co. ||③ Cái vặn dây ở dưới đàn. ||④ Sao Chẩn, một ngôi sao trong nhị thập bát tú. ||⑤ Ðông nghìn nghịt.


meanings:
① Cái trục xe. ||② Cái trục cuốn. Làm cái trục tròn để cuốn đồ đều gọi là trục. Sách vở ngày xưa viết bằng lụa đều dùng trục cuốn nên gọi sách vở là quyển trục 卷軸, cuốn tranh vẽ gọi là hoạ trục 畫軸, v.v. ||③ Phàm vật gì quay vòng được thì cái chốt giữa đều gọi là trục. Như quả đất ở vào giữa nam bắc cực gọi là địa trục 地軸. Khung cửi cũng có cái thoi cái trục, thoi để dệt đường ngang, trục để dệt đường dọc. ||④ Ở cái địa vị cốt yếu cũng gọi là trục. Vì thế nên người cầm quyền chính nước gọi là đương trục 當軸. ||⑤ Bệnh không đi được.


meanings:
① Ðầu trục xe, cái ồng đầu trục xe. ||② Ðường rẽ. ||③ Dùng làm ngữ từ, đưa đẩy câu nói. Trang Tử 莊子: Nhi hề lai vi chỉ? 而奚來爲軹 (Ðại Tông sư 大宗師) mi lại đây làm gì nữa?


meanings:
① Cái trục xe. ||② Xe đi không được yên ổn gọi là khảm kha 轗軻. Vì thế nên người gặp lắm sự trắc trở, không được thoả chí cũng gọi là khảm kha 轗軻 trắc trở.


meanings:
① Xe chạy vượt qua. Vì thế nên ở sau mà vượt hơn trước cũng gọi là dật. Như đạo dật bách vương 道軼百王 đạo cao vượt cả trăm vua trước. ||② Xung đột. Lấy sức binh mà xung đột vào gọi là xâm dật 侵軼. ||③ Thất lạc. Cùng nghĩa với chữ dật 佚 hay 逸. Như dật sự 軼事 nghĩa là sự thất lạc, sách không thấy chép, chỉ nghe thấy di truyền lại. Cũng đọc là chữ điệt.


meanings:
① Cái đòn ngang trước xe, khi đang đi gặp ai đáng kính thì tựa vào đòn mà cúi mình xuống. Nay thông dụng chữ thức 式. Nguyễn Du 阮攸: Hành sắc thông thông tuế vân mộ, Bất câm bằng thức thán quy Dư 行色匆匆歲雲暮，不禁憑軾歎歸與 (Ðông Lộ 東路) Cuộc hành trình vội vã, năm đã muộn, Bất giác nương nơi ván chắc trước xe mà than Về thôi. Nguyễn Du làm bài này khi đi ngang quê hương Khổng Tử 孔子. quy dư cũng là hai chữ của Khổng Tử.


meanings:
① Cái tay xe. Hai bên chỗ tựa xe có cái gỗ đặt ngang bắt khum về đằng trước gọi là giác. ||② Ganh đua, cùng nghĩa với chữ 角. Như lỗ nhân liệp giác 魯人獵較 người nước Lỗ thi săn bắn. ||③ Một âm là giếu. Có chỗ đọc là giảo. So sánh, cùng nghĩa với chữ hiệu 校. ||④ Qua loa. Như đại giảo 大較 cũng như ta nói đại lược 大略. ||⑤ Rõ rệt.


meanings:
① Kéo. ||② Cái xe to. ||③ Một âm là nhạ. Ðón rước.


meanings:
① Cái xe bánh đặc. Như bánh xe cút kít cưa cả khoanh gỗ làm bánh không có tai hoa gọi là thuyên. ||② Cùng nghĩa với chữ thuyên 銓 nghĩa là cân nhắc. ||③ Cũng có nghĩa là nhỏ, như thuyên tài 銓才 tài nhỏ mọn.


meanings:
① Cái đòn xe. Ðòn xe lớn gọi là viên 轅, đòn xe binh xe đi chơi gọi là chu 輈. Xem chữ viên 轅.


meanings:
① Chở. Nói về người thì gọi là thừa 乘, nói về xe thì gọi là tái 載. Như tái dĩ hậu xa 載以後車 lấy xe sau chở về. Phàm dùng thuyền hay xe để chở đồ đều gọi là tái cả. Như mãn tái nhi quy 滿載而歸 xếp đầy thuyền chở về. ||② Nâng. Sức nâng nổi đồ gọi là tái. Như thiên phú địa tái 天覆地載 trời che đất chở (nâng), người nào có vẻ trọng hậu gọi là tái đức chi khí 載德之器. ||③ Ðầy rẫy. Như oán thanh tái đạo 怨聲載道 tiếng oán than đầy đường. ||④ Trước. Như Mạnh Tử 孟子 nói Thang thuỷ chinh, tự cát tái 湯始征自葛載 vua Thang bắt đầu chinh phạt từ nước Cát trước. ||⑤ Thành, nên. Như nãi canh tái ca 乃賡載歌 bèn nối thành bài hát. ||⑥ Ghi chép, chép cả các việc các vật vào cả một cuốn như xe chở đủ các đồ. Như kí tái 記載 ghi chép. ||⑦ Thời, dùng làm tiếng trợ ngữ. Như tái tập can qua 載戢干戈 thời thu mộc mác. ||⑧ Một âm là tại. Các đồ xe thuyền chở tới. Tục thông dụng chữ tải 儎. ||⑨ Lại một âm là tải. Năm, nhà Hạ 夏 gọi là tuế 歲. Nhà Thương 商 gọi là tự 祀. Nhà Chu 周 gọi là niên 年. Nhà Ðường 唐, nhà Ngô 吳 gọi là tải 載.


meanings:
① Hiên chí 軒輊. Xem chữ hiên 軒.


meanings:
① Liền. Cứ lấy ý mình tự chuyên quyết đoán gọi là triếp. Như triếp dĩ vi bất khả 輒以爲不可 liền cho là không được. ||② Thường thường, luôn. Như triếp phục như thị 輒復如是 thường tại thế luôn. ||③ Tức thì, ngay. ||④ Thời.


meanings:
① Kéo, kéo xe đi. ||② Vãn ca 輓歌 tiếng hoạ lại của kẻ cầm phất đi theo xe tang, vì thế nên đời sau gọi viếng người chết là vãn.


meanings:
① Xương má của người ta. ||② Hai bên xe, hai bên đòn kèm xe, vì thế nên cùng gần gặn cùng giúp lẫn nhau, nương tựa lẫn nhau gọi là phụ xa tương y 輔車相依. ||③ Giúp. Như phụ bật 輔弼 giúp dân. ||③ Tên quan. Quan sư 師, quan bảo 保, quan nghi 疑, quan thừa 丞 gọi là tứ phụ 四輔. Nghĩa là các quan giúp rập ở hai bên mình vua vậy. ||④ Chỗ đất giáp nhau cũng gọi là phụ. Như tỉnh Trực Lệ trước gọi là kì phụ 畿輔 nghĩa là nó giáp gần kinh kì vậy.


meanings:
① Nhẹ. ||② Khinh rẻ, kẻ không biết tự trọng gọi là khinh bạc 輕薄 hay khinh diêu 輕佻. ||③ Hơi, phàm cái gì chưa đến nỗi quá lắm đều gọi là khinh. Như khinh hàn 輕寒 hơi rét, rét vừa, khinh bệnh 輕病 bệnh nhẹ, v.v. ||④ Giản dị. Như khinh xa giảm tụng 輕車簡從 đi ra giản tiện chỉ có cái xe không và ít người hầu. ||⑤ Chất khinh, một nguyên chất về thể hơi, cùng dưỡng khí hoá hợp thành nước, cũng gọi là thuỷ tố 水素. Chất nó nhẹ, cho nên thường bốc lên, các khinh khí cầu đều dùng chất ấy để bay lên, ta gọi là khinh khí. ||⑥ Khinh bỉ. ||⑦ Rẻ rúng. ||⑧ Một âm là khánh. Lanh chanh, tả cái dáng không cẩn thận.


meanings:
① Cái đòn xe to, tức là cái đòn đòng vào hai đầu càng xe vậy.


meanings:
① Cỗ xe, số xe. Một cỗ xe gọi là nhất lượng 一輛.


meanings:
① Sáng sủa, rực rỡ. Làm nên vẻ vang gọi là quang huy 光輝. Mạnh Giao 孟郊: Thùy ngôn thốn thảo tâm, Báo đắc tam xuân huy 誰言寸草心，報得三春輝 (Du tử ngâm 遊子吟) ai nói rằng lòng của một tấc cỏ ngắn ngủi, hẹp hòi lại có thể báo đáp được ánh nắng ba mùa xuân chan hoà đầm ấm. Câu Liệu đem tấc cỏ quyết đền ba xuân của Nguyễn Du 阮攸 mượn ý hai câu thơ này.


meanings:
① Thôi, nghỉ. Làm việc nửa chừng bỏ dở gọi là trung xuyết 中輟. Chính âm là chuyết.


meanings:
① Cái bầu dầu, cái bầu đựng dầu mỡ để cho vào trục cho đi được trơn. Vì thế nên người ngôn luận không cùng gọi là chích quả 炙輠.


meanings:
① Tay cái xe người kéo. ||② Xe của vua đi gọi là liễn, nên chốn kinh sư gọi là liễn hạ 輦下, đường lối trong cung gọi là liễn đạo 輦道. ||③ Kéo. ||④ Chở, tải đi.


meanings:
① Màn xe, áo tơi cánh gà xe, xe của đàn bà đi, xung quanh có màn che.


meanings:
① Bực, lũ, bọn. Như tiền bối 前輩 bực trước, hậu bối 後輩 bọn sau, ngã bối 我輩 lũ chúng ta, nhược bối 若輩 lũ chúng bay, v.v. ||② Hàng xe, rặng xe. ||③ Ví, so sánh.


meanings:
① Cái bánh xe. ||② Vòng, vầng, phàm cái gì hình tròn mà phẳng đều gọi là luân. Như nhật luân 日輪 vầng mặt trời, nguyệt luân 月輪 vầng trăng, v.v. ||③ Vòng xoay vần, một thứ đồ giúp sức về trọng học, vận chuyển thật nhanh để co đẩy các phận máy khác. ||④ To lớn. Như nhà cửa cao lớn lộng lẫy gọi là luân hoán 輪奐. ||⑤ Thay đổi, lần lượt thay đổi nhau mà làm gọi là luân lưu 輪流 hay luân trị 輪值, v.v. ||⑥ Quảng luân 廣輪 chiều ngang chiều dọc của quả đất, về phía đông tây là quảng, phía nam bắc là luân.


meanings:
① Mềm, tục thông dùng như chữ nhuyễn 軟. ||② Người yếu lướt. ||③ Hèn nhát, vô dụng.


meanings:
① Vành bánh xe. ||② Uốn nắn, cùng nghĩa với chữ nhu 揉. Nắn cong ra thẳng gọi là kiểu 矯, uốn thẳng ra cong gọi là nhụ 輮.


meanings:
① Ghép gỗ đóng xe, đều ăn khớp vào nhau gọi là tập. Vì thế cho nên chí hướng mọi người cùng hoà hợp nhau gọi là tập mục 輯睦, khiến cho được chốn ăn chốn ở yên ổn gọi là an tập 安輯. ||② Thu góp lại. Nhặt nhạnh các đoạn văn lại, góp thành quyển sách gọi là biên tập 編輯. ||③ Vén, thu lại.


meanings:
① Bầu xe, chỗ các tai hoa xe xúm xít châu đầu cả vào gọi là thấu. Vì thế nên chỗ nào nhân dân tụ họp đông đúc gọi là tứ phương phúc thấu 四方輻輳.


meanings:
① Chuyển vần, lấy xe vận tải đồ đi. Như thâu tống 輸送 vận tải đưa đi, thâu xuất 輸出 vận tải ra, v.v. ||② Nộp, đưa đồ gì cho ai gọi là thâu. Lấy ý thành thực đối với người cũng gọi là thâu. Như thâu trung 輸忠 dốc hết lòng thực. ||③ Thua. Như thâu doanh 輸贏 được thua. Một âm là thú. Cái đồ đưa cho người.


meanings:
① Cái nhíp xe, cái gỗ ngang dưới xe để bắt liền trục xe với thân xe.


meanings:
① Cái xe chở đồ, các đồ dùng trong quân đều gọi là truy trọng 輺重 cả. Phép binh bây giờ có một cánh quân chuyên việc vận tải binh lương gọi là truy trọng binh 輺重兵 lính tải.


meanings:
① Cái tay hoa xe. Xem lại chữ thấu 輳. ||② Cùng nghĩa với chữ phục 輹. Kinh Dịch 易經 có câu: Dư thoát phúc, phu thê phản mục 輿脫輻夫妻反目 nghĩa là xe trụt nhíp vợ chồng trở mặt với nhau, vì thế nên vợ chồng li dị nhau gọi là thoát phúc 脫輻. Ta quen đọc là chữ bức.


meanings:
① Quay nghiêng, quay nửa vành. Kinh Thi 詩經 có câu: Triển chuyển phản trắc 輾轉反側 trằn trọc trở mình. Vì thế nên sự gì phản phúc bất định cũng gọi là triển chuyển. ||② Một âm là niễn. Nghiến nhỏ, dùng vòng sắt quay cho nhỏ các vật gì ra gọi là niễn. Có khi viết là niễn 碾.


meanings:
① Cái xe tải đồ, cái kiệu khiêng bằng đòn gọi là kiên dư 肩輿. ||② Ðất rộng mà chở cả muôn vật, nên gọi đất là địa dư 地輿. Trời đất gọi là kham dư 堪輿 kham là nói về đạo trời, dư là nói về đạo đất, vì thế kẻ xem đất (thầy địa lí) cũng gọi là kham dư. ||③ Số đông, lời bàn luận của số đông người gọi là dư luận 輿論.


meanings:
① Cái bầu giữa bánh xe. Cái bầu ấy quay thì xe đi, vì thề nên dìu dắt cho người tiến lên gọi là thôi cốc 推轂. ||② Tóm, tụ họp.


meanings:
① Cái đinh chốt xe, cái chốt cắm ngoài đầu trục cho bánh xe không trụt ra được. ||② Cai quản. Như tổng hạt 總轄 cai quản tất cả mọi việc. ||③ Tiếng xe đi.


meanings:
① Cái càng xe, tay xe. Lối xe ngày xưa các xe to dùng hai càng thẳng gọi là viên 轅, xe nhỏ dùng một đòn cong gọi là chu 輈. ||② Viên môn 轅門 ngày xưa vua đi tuần ở ngoài, đến chỗ nào nghỉ thì xếp xe vòng xung quanh làm hàng rào, mà để một chỗ ra vào, hai bên để xe dốc xuống càng xe ngỏng lên để làm dấu hiệu, cho nên gọi là viên môn, về sau cũng gọi ngoài cửa các dinh các sở là viên môn, có khi cũng gọi các dinh các sở quan là viên nữa. Các nhà trạm khi các quan đi qua nghỉ chân gọi là hành viên 行轅.


meanings:
① Lộc lô 轆轤 con lăn, cái ròng rọc dùng để kéo các đồ nặng cho nó nhẹ.


meanings:
① Giao cát 轇轕 để lộn xộn, chằng chịt, xa thẳm. Nguyên viết là 膠輵.


meanings:
① Quay vòng, đi vòng quanh, vật gì hình tròn mà quay đi quay lại được gọi là chuyển. Như địa cầu công chuyển 地球公轉 quả đất quay chung, địa cầu tự chuyển 地球自轉 quả đất tự quay, v.v. ||② Chuyển vận. Như chuyển thâu 轉輸 chuyển vận đi, tải đi. ||③ Quay chiều khác, đổi dời. Như chuyển loan 轉彎 quay đi, vòng ra, chuyển cơ 轉機 quay lái xe lại. ||④ Sự gì không được thẳng tới ngay gọi là chuyển. Như chuyển chí 轉致 nhờ người đến nói tỏ ý hộ, chuyển thác 轉託 lại nhờ người khác nói hộ, hỏi hộ, v.v. ||⑤ Uyển chuyển. ||⑥ Một âm là chuyến lấy sức mà chuyển đồ. Ðược thăng lên ngôi quan cao hơn gọi là thiên chuyến 遷轉. Phàm vật gì nó tự quay thì gọi là chuyển, mà lấy sức người hay sức máy móc mà quay động thì gọi là chuyến.


meanings:
① Khảm kha 轗軻. Xem chữ kha 軻.


meanings:
① Lấy xe buộc người nào vào đấy, rối quay mỗi cái đi một ngả để xé tung người ra gọi là hoàn, là một hình phạt phanh thây xé xác đời xưa.


meanings:
① Xình xịch, tiếng xe đi. ||② Hạm xa 轞車 cái xe tù.


meanings:
① Sầm sầm, xình xịch, tiếng một đoàn xe đi. ||② Rầm rĩ. ||③ Vang lừng. Như oanh oanh liệt liệt 轟轟烈烈 vang lừng rực rỡ. ||④ Ðốt thuốc nổ. Chính âm đọc là hoanh.


meanings:
① Chẹt, nghiến, bánh xe nó nghiến qua. ||② Lấy cái môi vét nồi chõ.


meanings:
① Lộc lô 轆轤. Xem chữ lộc 轆.


meanings:
① Can tân, can thứ tám trong mười can. ||② Mùi cay. ||③ Cay đắng nhọc nhằn. ||④ Thương xót. Như bi tân 悲辛, tân toan 辛酸, v.v.


meanings:
① Tội. Như vô cô 無辜 không tội. ||② Cô phụ 辜負 phụ lòng. ||③ Mổ phanh muôn sinh. ||④ Ngăn, cản. ||⑤ Ắt phải. ||⑥ Họ Cô.


meanings:
① Dĩ lệ 迤邐 quanh co, men theo bên vệ. ||② Thế đất đi xiên mà dài gọi là dĩ.


meanings:
① Xa lắc, xa xôi vắng vẻ. ||② Thế đất đột nhiên nổi lên gọi là huýnh. Như tháp thế cô huýnh 塔勢孤迥 thế tháp chót vót đứng một mình. ||③ Khác hẳn, thời vật gì khác hẳn mọi thời vật gọi là huýnh nhiên bất đồng 迥然不同 khác hẳn không cùng.


meanings:
① Thích Già 釋迦 Đức Thích Ca là vị tổ sáng lập ra Phật giáo. Cũng đọc là chữ ca. ||② Già Lam 迦監 chùa, nhà của sư ở.||③ Già La 迦羅 tách một cái lòng của người thành trăm phần.


meanings:
① Tới đến, giẫm. Như địch cát 迪吉 sự tốt lành tới, phúc tới. ||② Dắt dẫn. Như khải địch 啟迪 mở bảo, dắt dẫn lên, dìu dắt. ||③ Ðạo phải. ||④ Làm, tạo tác. ||⑤ Lấy dùng. ||⑥ Ðến.


meanings:
① Gần sát. Thời gian hay địa thế kề sát tận nơi rồi không còn một khe nào nữa gọi là bách. Vì thế nên sự cần kíp lắm gọi là quẫn bách 窘迫. ||② Bức bách (đè ép). Lấy oai thế đè ép người phải theo gọi là hiếp bách 脅迫. ||③ Thúc giục. ||④ Chật hẹp. ||⑤ Vội vã.


meanings:
① Đắp đổi, thay đổi phiên, lần lượt. ||② Xâm lấn. ||③ Sổng ra.


meanings:
① Bày ra, thuật ra. Chép các điều đã nghe từ trước ra gọi là thuật. ||② Noi theo. Như Trung Dung 中庸 Phụ tác chi, tử thuật chi 父作之子述之 cha làm ra, con noi theo. Lễ kí 禮記: Trọng Ni tổ thuật Nghiêu Thuấn 仲尼祖述堯舜 Trọng Ni noi theo Nghiêu, Thuấn. ||③ Phàm làm cho trọn công việc của người đã gây ra hay biên chép được những lời của người đã nói ra đều gọi là thuật. Luận Ngữ 論語: Thuật nhi bất tác 述而不作 (Thuật nhi 述而) ta truyền thuật (đạo cổ nhân) mà không sáng tác. ||④ Bày tỏ. Bày tỏ trước sau mánh thớ của một việc gì gọi là thuật. Như truyền thuật 傳述 dùng văn tự chép rõ để truyền cho người xem, khẩu thuật 口述 kể miệng, v.v.


meanings:
① Lạc. Như mê lộ 迷路 lạc đường. ||② Lầm mê. Dùng thuốc hay dùng thuật làm cho người ta mê mẩn gọi là mê. Như mê dược 迷藥 thuốc mê. ||③ Lờ mờ. Tinh thần lờ mờ không được thanh sảng gọi là mê. ||④ Mê tín. Tâm say mê về một sự gì gọi là mê. Như mê tín 迷信 tin nhảm, trầm mê 沈迷 mê mãi, v.v.


meanings:
① Dấu vết. Như túc tích 足迹 vết chân. ||② Theo dấu, phàm sự vật gì đã qua rồi mà còn có dấu vết để lại cho người noi đó mà tìm kiếm đều gọi là tích. Như trần tích 陳迹 dấu cũ, có khi viết là 蹟 hay là 跡. Nguyễn Du 阮攸: Hà xứ thần tiên kinh kỉ thì, Do lưu tiên tích thử giang mi 何處神仙經幾時，猶留仙迹此江湄 Thần tiên ở nơi nào đến đã trải qua bao thời, Còn để lại dấu tiên ở bờ sông này.


meanings:
① Đuổi theo. ||② Kịp. Như Luận Ngữ 論語 nói [/b] Lai giả do khả truy[/b] 來者猶可追 sau đây còn có thể theo kịp. ||③ Đoái lại sự đã qua. Như truy niệm 追念 nhớ lại sự trước, truy điệu 追悼 nhớ lại lối cũ mà xót xa. ||④ Tiễn theo. ||⑤ Một âm là đôi. Cái núm chuông (chung nữu 鐘紐).


meanings:
① Lui. Như thối binh 退兵 lui binh. ||② Nhún nhường. Như thối nhượng 退讓 lui nhường. Vì thế nên từ quan về nhà cũng gọi là thối. ||③ Trừ sạch. Như bệnh thối 病退 bệnh khỏi. ||④ Tài sức suy kém đều gọi là thối. Như học nghiệp thối bộ 學業退步 việc học kém sút. ||⑤ Gạt bỏ. ||⑥ Mềm mại. Ta quen đọc là chữ thoái.


meanings:
① Đưa đi. Như vận tống 運送 vận tải đi. ||② Tiễn đi. Như tống khách 送客 tiễn khách ra. ||③ Đưa làm quà. Như phụng tống 奉送 kính đưa tặng. ||④ Vận tải đi, áp tải.


meanings:
① Trốn. Như đào nạn 逃難 trốn nạn, lánh nạn. Đào trái 逃債 trốn nợ v.v. ||② Bỏ. Như Mạnh Tử 孟子 nói Đào Mặc tất quy ư Dương 逃墨必歸於楊 bỏ họ Mặc tất về họ Dương. ||③ Lánh.


meanings:
① Giải cấu 邂逅 gặp gỡ, không hẹn mà gặp. Cùng nghĩa với chữ cấu 遘.


meanings:
① Trái. Trái lại với chữ thuận 順. Phàm cái gì không thuận đều gọi là nghịch cả. ||② Can phạm, kẻ dưới mà phản đối người trên cũng gọi là nghịch. Như ngỗ nghịch 忤逆 ngang trái. bạn nghịch 叛逆 bội bạn. ||③ Rối loạn. ||④ Đón. Bên kia lại mà bên này nhận lấy gọi là nghịch. Như nghịch lữ 逆旅 khách trọ. ||⑤ Toan lường, tính trước lúc việc chưa xảy ra. Như nghịch liệu 逆料 liệu trước. ||⑥ Tờ tâu vua. Từ nghĩa 4 trở xuống ta quen đọc là chữ nghịnh.


meanings:
① Trốn mất. Có tội đi trốn gọi là bô. Chỗ các kẻ có tội ẩn núp gọi là bô đào tẩu 逋逃藪. ||② Còn nợ của nhà nước mà trốn không trả cũng gọi là bô. Như quyên bô 蠲逋 tha cho, không đòi những thuế nợ còn mắc. Trả được sạch món nợ gọi là nhất thanh túc bô 一清宿逋.


meanings:
① Tiêu dao 逍遙 tiêu dao tự tại, sống một cách ung dung rộng rãi không ai bó buộc được. Như Tiêu dao du 逍遙遊 là nhan đề một chương sách của Trang Tử 莊子, chủ trương tiêu dao tự tại.


meanings:
① Suốt qua. Như thấu minh 透明 ánh sáng suốt qua. Vì thế nên người nào tỏ rõ sự lí gọi là thấu triệt 透徹. ||② Tiết lộ ra. Như thấu lậu tiêu tức 透漏消息 tiết lộ tin tức. ||③ Nhảy. ||④ Sợ. ||⑤ Quá, rất.


meanings:
① Đuổi, đuổi theo. ||② Đuổi đi. Như xích trục 斥逐 ruồng đuổi, trục khách 逐客 đuổi khách đi. Nguyễn Du 阮攸: Tông quốc tam niên bi phóng trục 宗國三年悲放逐 ba năm buồn rầu cảnh bị đày xa tổ quốc. ||③ Tranh giành. Như trục lợi 逐利 tranh giành mối lợi, chen chọi. ||④ Cùng theo. Như trục đội nhi hành 逐隊而行 theo đội ngũ mà đi. ||⑤ Cứ lần lượt kể đến. Như trục nhất 逐一 đếm từ số một đi, trục tiệm 逐漸 lần lần.


meanings:
① Lứa đôi. Như Kinh Thi 詩經 có câu: Quân tử hảo cầu 君子好逑 đôi tốt của người quân tử, vợ hiền của người quân tử. ||② Tích góp, vơ vét.


meanings:
① Đường lối. Như quy đồ 歸途 đường về, sĩ đồ 仕途 con đường làm quan. Nguyên là chữ đồ 涂, thông dụng chữ đồ 塗. Cao Bá Quát 高伯适: Cổ lai danh lợi nhân, Bôn tẩu lộ đồ trung 古來名利人，奔走路塗中 Xưa nay hạng người danh lợi, Vẫn tất tả ngoài đường sá.


meanings:
① Lối hẹp. Con đường hẹp. ||② Thẳng tắp. Như kính giao 逕交 giao thẳng ngay cho.


meanings:
① Tạm lưu lại. Đứng dừng lại không tiến lên nữa gọi là đậu lưu 逗遛. ||② Đi vòng. ||③ Vật cùng hoà hợp nhau.


meanings:
① Ấy. Như giá sự 這事 sự ấy. ||② Một âm là nghiện. Ðón.


meanings:
① Thông suốt. Từ đây đến kia không có cái gì mắc míu gọi là thông. Như thông quá 通過 suốt qua. Người học vấn rộng cũng gọi là thông. ||② Hiển đạt. Như hanh thông 享通 thanh thản, trôi chảy, làm gì cũng may mắn dễ dàng. Cùng thông 窮通 lúc cùng quẫn, lúc vẻ vang. ||③ Truyền khắp. Như thông cáo 通告 bảo cho khắp cả mọi nơi biết. ||④ Hai bên cùng hoà hợp với nhau gọi là thông. Như thông lực hợp tác 通力合作 chung sức cùng làm. Cùng kết giao đi lại với nhau gọi là thông gia 通家. Trai gái đi lại vụng trộm với nhau gọi là tư thông 私通. ||⑤ Tóm tắt. Như thông kế 通計 tính suốt cả. ||⑥ Khắp. Như thông xưng 通稱 tiếng khắp cả mọi nơi đều gọi thế. Thông lễ 通禮 cái lễ khắp cả mọi người đều theo, v.v. ||⑦ Văn tự đủ từ đầu chí cuối gọi là thông, cho nên xem hết lượt sách gọi là nhất thông 一通. Đánh trống đủ 332 dùi gọi là nhất thông. ||⑧ Một danh từ chia đất ruộng.||⑨ Nước tiểu. Như mã thông 馬通 nước đái ngựa.


meanings:
① Thủng thỉnh tả cái dáng đi. Tục gọi sự đi ra ngoài chơi là cuống.


meanings:
① Đi không trở lại nữa. Vì thế nên gọi người chết là trường thệ 長逝 hay thệ thế 逝世. ||② Dùng làm tiếng phát ngữ.


meanings:
① Sướng, thích ý. ||② Buông tuồng. Như sính nhan sắc 逞顏色 nét mặt buông tuồng ra vẻ làm bộ. Sính ác 逞惡 mặc sức làm ác.


meanings:
① Nhanh chóng. ||② Mời. Như bất tốc chi khách 不速之客 người khách không mời mà đến. Nay trong danh thiếp thường viết thứ tốc 恕速 xin thứ đừng để mời lần nữa. ||③ Tốc độ. Như quang tốc 光速 tốc độ ánh sáng. ||④ Vết chân hươu.


meanings:
① Gây nên, làm nên. Như tạo phúc nhất phương 造福一方 làm nên phúc cho cả một phương. Tạo nghiệt vô cùng 造孽無窮 gây nên mầm vạ vô cùng, v.v. ||② Xây đắp, sáng tạo ra. Như tu tạo 修造 sửa sang, xây đắp lại. Phàm người nào sáng chế ra một cái gì trước cũng gọi là tạo. Như Mông Ðiềm tạo bút 蒙恬造筆 ông Mông Điềm chế tạo ra bút trước. Sái luân tạo chỉ 蔡倫造紙 ông Sái Luân chế tạo ra giấy trước nhất, v.v. ||③ Bịa đặt. Như tạo dao sinh sự 造謠生事 bịa đặt ra lời nói phao để sinh sự. ||④ Trước, mới. ||⑤ Một âm là tháo. Đến. Như đăng môn tháo thất 登門造室 lên cửa tới nhà. Học tới nơi nào cũng gọi là tháo. Như [/b] thâm tháo[/b] 深造 tới cõi thâm thuý. ||⑥ Người hai phe gọi là tháo. Như bên nguyên cáo và bên bị cáo cùng tới toà án gọi là lưỡng tháo 兩造. Nhà lấy số gọi số đàn ông là kiền tháo 乾造, số đàn bà gọi là khôn tháo 坤造 cũng theo một nghĩa ấy cả. ||⑦ Thời đại. Như mạt tháo 末造 đời cuối, mạt thế. ||⑧ Thốt nhiên. Như tháo thứ 造次 vội vàng, hấp tấp, thảng thốt. ||⑨ Tế cầu phúc. ||⑩ Ghép liền.


meanings:
① Lùi lại, rụt lại. Đi không nhích lên được gọi là thuân tuần 逡巡 (rụt rè, xun xoe). ||② Nhanh, cùng nghĩa với tuấn 駿.


meanings:
① Gặp. Hai bên gặp nhau gọi là phùng. ||② Đón rước. Như Mạnh Tử 孟子 nói Phùng quân chi ác kì tội đại 逢君之惡其最大 đón rước ý vua làm cho thêm hư, tội rất lớn. Như phùng dịch chi y 逢掖之衣 cái áo rộng kích. ||③ Một âm là bồng. Bồng bồng 逢逢 tiếng trống thùng thùng.


meanings:
① Liền. Hai bên liền tiếp nhau gọi là liên. ||② Liền nối. Như liên hoàn 連環 cái vòng liền nối nhau. Phép quân bây giờ cứ ba bài gọi là một liên, tức là một đội ngày xưa. ||③ Hợp lại. ||④ Bốn dặm là một liên. ||⑤ Khó khăn. ||⑥ Chì chưa nấu chưa lọc. ||⑦ Lưu liên 留連 quyến luyến.


meanings:
① Chạy tán loạn, trốn lung tung. Như cầm li thú bính 禽離獸逬 chim tan bay, thú tán loạn. ||② Thế nước vọt mạnh, bọt giạt bốn bên cũng gọi là bính. Như bính lưu 逬 dòng nước vọt tung, bính lệ 逬淚 nước mắt tuôn rơi. ||③ Ruồng đuổi. Cùng nghĩa với chữ bính 屛.


meanings:
① Trốn tránh. Như hoán thử 逭暑 tránh nắng.


meanings:
① Kịp. Như Luận ngữ 論語 nói Sỉ cung chi bất đãi 恥躬之不逮 hổ mình không theo kịp. ||② Đuổi. Như đãi hệ 逮繫 đuổi bắt giam lại. ||③ Một âm là đệ. Ðệ đệ 逮逮 vui vẻ, dịu dàng.


meanings:
① Vòng khắp. Cùng nghĩa với chữ chu 周. ||② Một tuần lễ gọi là nhất chu 一週.


meanings:
① Tiến lên. Trái lại với chữ thoái 退. ||② Dắt dẫn lên. ||③ Dâng. Như tiến cống 進貢 dâng đồ cống. Tiến biểu 進表 dâng biểu, v.v. Vì thế nên khoản thu vào cũng gọi là tiến hạng 進項. Liều đánh bạc gọi là bác tiến 博進. ||④ Bọn, lũ. Như tiên tiến 先進 bọn trước. Cũng như ta nói tiền bối 前輩 vậy. ||⑤ Tục gọi chỗ chia giới hạn nhà trong nhà ngoài là tiến.


meanings:
① Xa. Trác lịch 逴躒 siêu việt hơn người, cao siêu, kiệt xuất. Cũng đọc là chữ sước.


meanings:
① Con đường cái thông cả bốn phương tám ngả.


meanings:
① Lầm lỗi. Như dâm dật 淫逸 dâm dục quá độ. ||② Sổng ra. Như mã dật bất năng chỉ 馬逸不能止 ngựa sổng chẳng hay hãm lại. ||③ Ẩn dật. Như cử dật dân 舉逸民 cất những người ẩn dật lên. Phàm cái gì không câu nệ tục đời đều gọi là dật. Như dật phẩm 逸品 phẩm cách khác đời. Dật hứng 逸興 hứng thú khác đời. ||④ Rỗi nhàn. Như dật cư nhi vô giáo 逸居而無教 (Mạnh Tử 孟子) rỗi nhàn mà không được dạy dỗ. ||⑤ Buông thả.


meanings:
① Bức bách. Ở vào chỗ hai bên nó đè ép không cựa được nữa gọi là bức. Như thật bức xử thử 實逼處此 ở đây thật là bức bách. ||② Bức hiếp, ăn hiếp. Như cưỡng bức 強逼 cố hiếp. Uy bức 威逼 lấy oai quyền mà đè ép.


meanings:
① Vượt qua. Như du hà 逾河 vượt qua sông. ||② Hơn. ||③ Càng.


meanings:
① Trốn, ẩn. Trốn không cho người biết gọi là độn. Như các kẻ thuật sĩ tương truyền có phép độn thổ 遁土 trốn vào trong đất. độn thuỷ 遁水 trốn vào trong nước, v.v. ||② Trốn đời như: ẩn độn 隱遁 ẩn một nơi sâu kín không cho người biết mình. ||③ Lánh. ||④ Một âm là tuần. Cùng nghĩa với chữ tuần 巡. Như thuân tuần 逡巡 rụt rè không bước lên được.


meanings:
① Thoả thích. Như toại chí 遂志 thích chí. Bất toại sở nguyện 不遂所願 không được thoả nguyện. ||② Việc gì sắp thành mà chưa thành hẳn gọi là toại 遂 dở dang. Như Luận ngữ 論語 có câu: Toại sự bất gián 遂事不諫 việc dở dang không can nữa. ||③ Nhân, bèn. Hai việc nhân nhau mà đến gọi là toại. Như toại bất phục kiến 遂不復見 bèn chẳng lại thấy. ||④ Hết. ||⑤ Nhân tuần, lần lữa. ||⑥ Thoả thuê. ||⑦ Cái ngòi nhỏ. ||⑧ Tiến lên, suốt. ||⑨ Khu đất cách kinh đô trăm dặm.


meanings:
① Gặp. Gặp nhau giữa đường gọi là ngộ. Sự gì thốt nhiên gặp phải cũng gọi là ngộ. Như ngộ vũ 遇雨 gặp mưa, ngộ nạn 遇難 gặp nạn, v.v. ||② Hợp. Như thù ngộ 殊遇 sự hợp lạ lùng, ý nói gặp kẻ hợp mình mà được hiển đạt vậy. Vì thế cho nên học trò lúc còn nghèo hèn gọi là vị ngộ 未遇. ||③ Thết đãi. Như [/b] quốc sĩ ngộ ngã[/b] 國士遇我 đãi ta vào hàng quốc sĩ. ||④ Ðối địch, đương.


meanings:
① Chơi, tới chỗ cảnh đẹp ngắm nghía cho thích gọi là du. Như du sơn 遊山 chơi núi. Du viên 遊園 chơi vườn, v.v. Ði xa cũng gọi là du. Như du học 遊學 đi học xa. ||② Chơi bời, đi lại chơi bời với nhau gọi là du. Như giao du thậm quảng 交遊甚廣 chơi bạn rất rộng. ||③ Ðặt ra những lời đáng mừng, đáng sợ để nói cho người dễ xiêu lòng nghe mình gọi là du thuyết 遊說. ||④ Có khi dùng lầm như chữ du 游. Xem lại chữ du 游. ||⑤ Vui.


meanings:
① Xoay vần, vật gì cứ noi một lối quay đi, hết vòng lại tới, không ra không vào, không lúc nào dừng gọi là vận. Như nhật nguyệt vận hành 日月運行 mặt trời mặt trăng xoay vần, vận hoá 運化 sự xoay vần biến hoá trong thân thể, vận động 運動 cất nhắc luôn luôn. ||② Phàm vật gì quanh vòng chuyển động đều gọi là vận. Như vận bút 運筆 nguẫy bút, cầm bút viết, vận bích 運甓 vần gạch vuông, vận trù 運籌 vần toan, vận tâm trí ra mà toan tính. ||③ Vận số. Như ta nói vận tốt vận xấu vậy. Kẻ xem bói xem số tính vận thanh thản, vận bĩ tắc của người gọi là vận khí 運氣. ||④ Phía nam bắc quả đất. ||⑤ Họ Vận.


meanings:
① Bỗng gặp, không định bụng gặp mà lại gặp gọi là ngạc.


meanings:
① Khắp. Cùng nghĩa với chữ biến 徧. Như độc thư bách biến 讀書百遍 đọc sách trăm lượt. Ðọc suốt từ đầu chí cuối gọi là nhất biến 一遍. Nguyễn Du 阮攸: Khứ biến đông nam lộ 去遍東南路 đi khắp đường đông nam.


meanings:
① Vượt. Hơn. Như quá độ 過度 quá cái độ thường. ||② Lỗi, làm việc trái lẽ gọi là quá. Như cải quá 改過 đổi lỗi. Văn quá 文過 có lỗi lại còn nói che lấp đi mà cãi rằng phải. ||③ Đã qua. Như quá khứ 過去 sự đã qua, đời đã qua. ||④ Trách. ||⑤ Một âm là qua. Từng qua. Như qua môn bất nhập 過門不入 từng đi qua cửa mà không vào.


meanings:
① Ngăn cấm. Như cấm át loạn manh 禁遏亂萌 cấm tiệt mầm loạn.


meanings:
① Xa. Như hà phương 遐方 phương xa, hà nhĩ 遐邇 xa gần, v.v. ||② Cùng nghĩa với chữ hà 何 sao.


meanings:
① Kíp, gấp. Như hoàng bách 遑迫 vội vàng. ||② Rỗi nhàn, thư nhàn. Như mạc cảm hoặc hoàng 莫敢或遑 (Thi Kinh 詩經) chẳng ai dám rỗi nhàn một chút nào.


meanings:
① Cấp bách. ||② Sắp hết. Như tuế tù 歲遒 năm sắp hết. ||③ Họp, góp lại. ||④ Cứng mạnh. ||⑤ Bền chắc.


meanings:
① Đường cái thẳng. ||② Đạo lí, là một cái lẽ nhất định ai cũng phải noi đấy mà theo. Như nhân đạo chủ nghĩa 人道主義 cái chủ nghĩa về đạo người, vương đạo 王道 đạo lí của vương giả, bá đạo 霸道 đạo lí của bá giả (nhân nghĩa giả), các nhà tôn giáo đem các lẽ hay trong tôn giáo mình nói cho người biết mà theo gọi là truyền đạo 傳道. ||③ Ðạo nhãn 道眼 thấy tỏ đạo mầu. ||④ Ðạo tràng 道場 nơi tu đạo, nơi tu đắc đạo, nơi làm lễ cầu cúng. ||⑤ Đạo giáo. Tôn giáo thờ ông Lão Tử 老子 làm tiên sư gọi là đạo giáo 道教. ||⑥ Đạo, một tên riêng để chia khu vực trong nước, nhà Đường 唐 chia thiên hạ làm mười đạo, cũng như bây giờ chia ra từng tỉnh vậy. ||⑦ Chỉ dẫn, cùng nghĩa như chữ 導. ||⑧ Một âm là đáo. Nói, nói rõ nguyên uỷ sự gì gọi là đáo. Như tòng thực đáo lai 從實道來 cứ thực kể ra. Nghe lời nói mà hiểu thấu hết gọi là tri đáo 知道.


meanings:
① Lìa. Như cửu vi 久違 li biệt đã lâu. ||② Trái. Như vi mệnh 違命 trái mệnh, vi pháp 違法 trái phép. Người hay du di không quả quyết gọi là y vi 依違. ||③ Lánh. ||④ Lầm lỗi.


meanings:
① Ðóng cửa. Trái lại với chữ khai 開 mở thông. Như không được khai thông gọi là bế tắc 閉塞, không mở mang ra gọi là bế tàng 閉藏, không đi lại gì với ai gọi là bế quan tự thủ 閉關自守. Nguyễn Trãi 阮廌: Nhàn trung tận nhật bế thư trai 閑中盡日閉書齋 (Mộ xuân tức sự 暮春即事) trong lúc nhàn rỗi suốt ngày đóng cửa phòng văn. ||② Cửa ngạch, các cửa nhỏ bên then cửa lớn. ||③ Che đậy. ||④ Lấp. ||⑤ Ngày lập thu, lập đông gọi là bế. ||⑥ Họ Bế.


meanings:
① Mở. Trái lại với chữ bế 閉. ||② Nở ra. Như hoa khai 花開 hoa nở. ||③ Đào ra, bới ra. Như khai hà 開河 khai sông, khai khoáng 開礦 khai mỏ, v.v. ||④ Mới, trước nhất. Như khai sáng 開創 mở mang gây dựng ra trước, khai đoan 開端 mở mối, v.v. ||⑤ Phân tách ra. Như phách khai 劈開 bửa ra, phanh ra, v.v. ||⑥ Bày, đặt. Như khai diên 開筵 mở tiệc, bày tiệc ăn. ||⑦ Mở rộng ra. Như thơ Đỗ Phủ 杜甫 có câu: Khai biên ức hà đa 開邊抑何多 mở mang biên cõi sao nhiều vậy. ||⑧ Khoát đạt. Như khai lãng 開朗 sáng sủa. ||⑨ Rộng tha. Như khai thích 開釋 nới tha, khai phóng 開放 buông tha ra cho được tự do, v.v. ||⑩ Xếp bày. Kê các tên các khoản cho thứ nào vào hàng ấy gọi là khai. Như khai đơn 開單 đơn khai, cái đơn khai các đồ hàng hay các khoản gì. ||⑪ Bắt đầu đi. Như khai chu 開舟 nhổ neo thuyền bắt đầu đi. ||⑫ Số chia. Một phần tư gọi là tứ khai 四開, một phần tám gọi là bát khai 八開. Một trang giấy cũng gọi là nhất khai 一開. ||⑬ Trừ bỏ đi. Như khai khuyết 開缺 trừ bỏ chỗ thiếu đi. ||⑭ Sôi. Nước sôi gọi là khai thuỷ 開水.


meanings:
① Hiểm trở. Chỗ núi hiểm hóc gọi là hiểm 險, chỗ nước nguy hiểm gọi là trở 阻. ||② Ngăn trở. Cùng nghĩa với chữ trở 沮. Như [b]vi chi khí trở 爲之氣阻 làm cho cái khí đang hăng tắt ngẵng lại. Lại cản trở không cho làm cũng gọi là trở. ||③ Gian nan. ||④ Cậy.


meanings:
① Bên thềm chủ nhân đứng. Ngày xưa chủ khách tiếp nhau, khách ở thềm bên phía tây, chủ ở thềm bên phía đông, vì chủ đáp tạ lại khách, cho nên gọi là tộ. ||② Cái ngôi của thiên tử. Như tiễn tộ 踐阼 lên ngôi vua.


meanings:
① Nguy. Cũng quen đọc là chữ điếm.


meanings:
① Cái đống lớn, cái gò to. ||② Tựa. Ngày xưa dùng đặt tên quan lấy ý rằng cái người ấy có thể nương tựa được. Như a hành 阿衡, a bảo 阿保, v.v. ||③ A dua. Như a tư sở hiếu 阿私所好 dua theo cái mình thích riêng. ||④ Bờ bên nước. ||⑤ Cái cột. ||⑥ Dài mà dẹp. ||⑦ Một âm là á. Dùng làm lời giáo đầu. Như ta nói a, à.


meanings:
① Ngoi lên. Ngược dòng bơi lên gọi là tố hồi 遡回. Thuận dòng bơi xuống gọi là tố du 遡游. ||② Tìm tòi, suy tìm nguyên uỷ của một sự gì gọi là tố. Như hồi tố đương niên 回遡當年 suy tìm lại sự năm đó. ||③ Mách bảo, tố cáo.


meanings:
① Dáng đi. Lạp tháp 邋遢 làm việc không cẩn thận (làm bố láo). Tục gọi sự không được sạch sẽ là lạp tháp.


meanings:
① Phân phát đi. Như khiển tán 遣散 phân phát đi hết. ||② Sai khiến. ||③ Một âm là khán: Cái xe chở muông sinh trong đám ma.


meanings:
① Đi chơi ung dung không câu thúc gì. Như ngao du 遨遊 rong chơi.


meanings:
① Đi đến. Như thích Tề 適齊 đến nước Tề. ||② Theo. Con gái về nhà chồng gọi là thích nhân 適人. ||③ Ưa thích. Như thích ý 適意 vừa ý, thích nguyện 適願 thích như nguyện. Không được dễ chịu gọi là bất thích 不適 (đau yếu khó chịu). ||④ Vừa. Như thích khả nhi chỉ 適可而止 vừa phải mà thôi. ||⑤ Chính thế. Dùng làm trợ từ. Như thích túc tự hại 適足自害 chính là chỉ đủ tự hại mình mà thôi. ||⑥ Chỉ. Như Mạnh Tử 孟子 nói Tắc khẩu phúc khởi thích vị xích thốn chi phu tai 則口腹豈適爲尺寸之膚哉 thì miệng bụng chỉ là vì tấc thước da sao! ||⑦ Vừa gặp. Như thích nhiên 適然 vừa may, thích ngộ 適遇 vừa gặp, v.v. ||⑧ Một âm là đích. Chuyên chủ. Như vô sở đích tòng 無所適從 không chuyên chủ theo vào đâu. ||⑨ Cùng nghĩa với chữ đích 嫡. Ngôi thái tử gọi là đích tử 嫡子. Chỗ ngủ chính gọi là đích thất 適室, v.v. Cũng cùng nghĩa với những chữ sau: [/b] địch[/b] 敵, trích 謫, thích 惕.


meanings:
① Gặp, vô ý mà gặp nhau gọi là tao. Như tao phùng ý ngoại 遭逢意外 gặp gỡ ý không ngờ tới. ||② Vòng. Như chu tao 周遭 khắp vòng. ||③ Lượt. Như kỉ tao 幾遭 mấy lượt (lần) rồi?


meanings:
① Chận. Như già kích 遮擊 đánh chận hậu, đánh úp. ||② Che. Như già cái 遮蓋 che trùm, già hộ 遮護 che chở, v.v.


meanings:
① Trốn. Cùng nghĩa với chữ độn 遁. ||② Lừa dối.


meanings:
① Ðiều đệ 迢遰 xa xôi không biết tin tức nhau. Có khi viết là 迢遞.


meanings:
① Chậm chạp. ||② Đi thong thả, lâu, chậm. ||③ Trì trọng. ||④ Một âm là trí. Đợi. Như trí quân vị chí 遲君未至 đợi anh chưa đến, trí minh 遲明 đợi một tí nữa thì sáng.


meanings:
① Khó. ||② Cùng nghĩa với chữ lận 吝. ||③ Một âm là lân. Lựa chọn. Như lân tuyển 遴選 lựa chọn lấy người tài.


meanings:
① Lần theo. ||② Noi, tuân theo. Cứ nói theo lẽ phải cùng pháp luật mà là gọi là tuân. Như tuân kỉ 遵紀 tuân theo kỉ luật.


meanings:
① Vòng quanh, cùng nghĩa chữ nhiễu 繞.


meanings:
① Dời. Dời nhà đi ở chỗ khác gọi là kiều thiên 喬遷. Dời kinh đô đi chỗ khác gọi là thiên đô 遷都. ||② Ðổi quan, quan bị giáng chức xuống gọi là tả thiên 左遷. ||③ Biến đổi. Như kiến dị tư thiên 見異思遷 thấy lạ nghĩ đổi khác. Đổi lỗi sửa lại nết hay gọi là thiên thiện 遷善.


meanings:
① Chọn. Tới trong số nhiều mà kén chọn lấy một số tốt đẹp gọi là tuyển. Như tinh tuyển 精選 chọn kĩ. Người hay vật gì đã kén chọn rồi cũng gọi là tuyển. ||② Lọc chọn các bài văn của cổ nhân đóng thành từng quyển cũng gọ là tuyển. Như Lương Chiêu Minh 良昭明 thái tử Tiêu Thống 蕭統 có dọn một bộ văn tuyển 文選 ba mươi quyển, về sau cứ bắt chước lối ấy mà lựa chọn văn thơ, tục gọi là tuyển thể 選體. ||③ Thiểu tuyển 少選 chốc lát (thí nữa). ||④ Một âm là tuyến. Chức quan do bộ chọn rồi cử lên gọi là tuyến.


meanings:
① Noi, nối. ||② Dùng làm chữ phát ngữ, nghĩa là bèn, là thửa. ||③ Cong queo.


meanings:
① Bỏ sót, mất. Vô ý bỏ mất đi gọi là di. Như thập di 拾遺 nhặt nhạnh các cái bỏ sót, bổ di 補遺 bù các cái bỏ sót. ||② Rớt lại. Sự gì đã qua mà chưa tiêu tan mất hẳn gọi là di. Như di hận 遺恨 còn ân hận lại. ||③ Để lại. Như di chúc 遺囑 dặn lại, di truyền 遺傳 truyền lại, v.v. ||④ Đái vãi, ỉa vãi. Như di niệu 遺尿 vãi đái, dí xí 遺屎 vãi cứt, v.v. ||⑤ Một âm là dị. Ðưa làm quà.


meanings:
① Xa thẳm, chỗ đất cách nhau rất xa gọi là liêu. Như liêu viễn 遼遠 xa xôi, liêu khoát 遼闊 bát ngát. ||② Nhà Liêu 遼, trước là giống Khiết Đan 契丹, ở xứ Nhiệt Hà. Tổ trước là Gia Luật Bảo Cơ 耶律保機, nhân lúc cuối đời nhà Tống 宋 suy yếu mới nổi loạn, sau lấy được các xứ Đông Tam Tỉnh, Mông Cổ và phía bắc tỉnh Trực Lệ, tỉnh Sơn Tây, gọi là nước Liêu. Cùng với nhà Tống 宋 chọi nhau, sử gọi là Bắc triều 北朝, làm vua được chín đời dài 219 năm, sau bị nhà Kim 金 diệt mất. Trong họ có Gia Luật Đại Thạch 耶律大石, chiếm giữ xứ Tầm Tư Can, xưng vương xưng đế, cai trị suốt cả một miền đông tây xứ Thông Lĩnh, sử gọi là nhà Tây Liêu 西遼, sau bị nhà Nguyên 元 diệt mất. ||③ Sông Liêu.


meanings:
① Vội vàng. Như cấp cự 急遽 vội vàng, sự gì thốt nhiên đồn đến gọi là cự nhĩ như thử 遽爾如此. ||② Sợ hãi. Như hoàng cự 遑遽 kinh hoàng. ||③ Chạy trạm đưa, dùng xe mà đưa tin gọi là truyền 傳, dùng ngựa mà đưa tin gọi là cự 遽. ||④ Bèn, dùng làm trợ từ.


meanings:
① Lánh, lánh xa không cho gặp gọi là tị. Như hồi tị 迴避 quay lánh ra chỗ khác. ||② Kiêng. Như tị huý 避諱 kiêng tên huý.


meanings:
① Mời, đón. Như yêu thỉnh 邀請 đón mời, yêu khách 邀客 mời khách. ||② Đón cầu, cầu may. Như yêu thưởng 邀賞 đón cầu phần thưởng.


meanings:
① Đi xa. ||② Quá hơn. Như đăng tam mại ngũ 登三邁五 hơn cả năm đời Ngũ đế trước. ||③ Già. Như lão mại 老邁 già cả.


meanings:
① Giải cấu 邂逅 gặp gỡ, không hẹn mà gặp.


meanings:
① Sâu xa, học vấn tinh thâm gọi là thâm thuý 深邃 hay thuý mật 邃密.


meanings:
① Trở lại, về. Đã đi rồi trở lại gọi là hoàn. Như hoàn gia 還家 trở về nhà. ||② Trả. Như hoàn trái 還債 trả nợ. ||③ Đoái. ||④ Một âm là toàn. Quanh, cùng nghĩa chữ toàn 旋. ||⑤ Nhanh nhẹn. ||⑥ Chóng.


meanings:
① Gần. Như mật nhĩ 密邇 gần sát. Hà nhĩ 遐邇 xa gần. ||② Tới gần.


meanings:
① Xa tít. Xa không thể tới được gọi là mạc. Như mạc nhiên 邈然 xa tít vậy. ||② Coi khinh.


meanings:
① Ven bờ. Như giang biên 江邊 ven bờ sông. ||② Bên cõi, chỗ địa phận nước này giáp nước kia. Như biên phòng 邊防 sự phòng bị ngoài biên. ||③ Bên. Như lưỡng biên 兩邊 hai bên. Một mặt gọi là nhất biên 一邊. ||④ Ðường viền, đính vào bên mép áo cho đẹp.


meanings:
① Lạp tháp 邋遢 làm việc không cẩn thận, làm bố láo. Tục gọi sự không được sạch sẽ là lạp tháp.


meanings:
① Tuần canh. Lính đi tuần canh gọi là la tốt 邏卒. ||② Ngăn che. Sắc núi quanh vòng gọi là la.


meanings:
① Dĩ lệ 迤邐 quanh co men theo bên vệ.


meanings:
① Một tên riêng để gọi một khu đất. Ngày xưa tự xưng nước mình là tệ ấp 敝邑, người cùng một huyện gọi là đồng ấp 同邑. Một mình đứng lên chiêu tập một số người cùng ở một chòm để khai khẩn ruộng nương cũng gọi là ấp. ||② Ư ấp 於邑 nghẹn hơi. Hơi bốc ngược lên chẹn chặt cổ họng không xuôi xuống được gọi là ư ấp.


meanings:
① Sông chảy xung quanh ấp dùng như ao rửa gọi là ung. ||② Châu Ung, thuộc tỉnh Quảng Tây. Ngày xưa dùng như chữ ung 雍, chữ ung 壅.


meanings:
① Tên đất. Đời nhà Trần có một giống rợ ở phía tây nam gọi là Cung đô quốc 邛都國, bây giờ thuộc vào phía tây nam tỉnh Tứ Xuyên ở đó có quả núi gọi là Cung Lai 邛崍, có sinh sản một thứ trúc dùng làm gậy cho người già gọi là cung trượng 邛杖.


meanings:
① Tên một nước ngày xưa, chỗ tổ tiên nhà Chu 周 ở. Cũng có khi viết là bân 豳.


meanings:
① Nhiều. Như kinh Thi có câu: Thụ phúc bất na 受福不那 chịu phúc chẳng nhiều. ||② An nhàn. Như hữu na kì cư 有那其居 chỗ ở an nhàn. ||③ Nào, gì. ||④ A na 阿那 xinh xắn mềm mại. ||⑤ Tiếng Phạn, Chi na 支那 nước Tàu, duy na 維那 kẻ giữ phép trong chùa, đàn na 檀那 kẻ bố thí, cũng gọi là đàn việt 檀越, sát na 剎那 một loáng, nói cái thời gian rất ngắn. ||⑥ Một âm là nả. Nào. Như nả xứ 那處 chỗ nào, nả kham 那堪 sao chịu được. Cũng có khi đọc là na.


meanings:
① Nước, nước lớn gọi là bang 邦, nước nhỏ gọi là quốc 國. Nước láng giềng gọi là hữu bang 友邦.


meanings:
① Lệch, cong. Con người bất chính gọi là gian tà 姦邪, lời nói bất chính gọi là tà thuyết 邪說. Phàm cái gì bất chính đều gọi là tà hết. ||② Yêu tà, tà ma, như tà bất thắng chánh 邪不勝正 tà không hơn chánh được. ||③ Nhà làm thuốc gọi bệnh khí là tà. Như phong tà 風邪 tà gió làm bệnh, thấp tà 濕邪 khí ẩm thấp làm bệnh. Một âm là da. Lang da 琅邪 tên một ấp của nước Tề. ||② Dùng làm trợ từ. Cũng dùng làm chữ nói sự còn ngờ. Tục dùng như chữ da 耶.


meanings:
① Hàm Ðan 邯鄲 tên một ấp ngày xưa. Trong truyện truyền kì có truyện hàm đan mộng 邯鄲夢 chép chuyện Lư Sinh gặp Lã Ông ở trong đường Hàm Ðan. Tức là giấc hoàng lương mộng 黃梁夢. ||② Chương Hàm 章邯 tên người.


meanings:
① Tên đất. Nay mượn dùng như chữ khâu 丘 (gò) để tránh tên huý đức Khổng Tử 孔子.


meanings:
① Tên đất nước Trịnh ngày xưa. Nay thuộc địa phận tỉnh Hà nam.


meanings:
① Tên một huyện ngày xưa, thuộc tỉnh Giang Tô.


meanings:
① Tên đất. ||② Dùng như chữ 召, họ Thiệu.


meanings:
① Tên một nước ngày xưa. Nay thuộc địa phận tỉnh Hà nam. Ta quen đọc chữ bắc.


meanings:
① Cái nhà cho các nước chư hầu đến chầu ở. Tục gọi các dinh các phủ của các vương hầu là để. Cho nên nói đến một tước mỗ thì gọi là mỗ để 某邸. Phàm nhà cửa to lớn đều gọi là để đệ 邸第. ||② Cái bình phong.


meanings:
① Tên nước. ||② Tiểu chu 小邾 tên nước.


meanings:
① Úc úc 郁郁 rờ rỡ, tả cái vẻ văn chương rạng rỡ. ||② Cùng nghĩa với chữ uất 鬱. ||③ Hơi thơm ngào ngạt gọi là úc liệt 郁烈 hay phân úc 芬郁.


meanings:
① Úc Chất 郁郅 tên một huyện nhà Hán. ||② Ðến, rất mực. Như chất trị 郅治 rất bình trị, thịnh trị. Ta quen đọc là chữ chí. ||③ Họ Chất.


meanings:
① Tên một nước ngày xưa. ||② Vi Thiệp đời nhà Ðường 唐 được nối chức cha, phong là Tuân Quốc Công 郇國公. Người bây giờ có câu nói rằng người không muốn ăn gân cốt giãn, đi duyên vào bếp ông Tuân công. Ý nói nhà ông ấy phong phú, trong bếp đồ ăn ngào ngạt, không ăn cũng đã no rồi. Vì thế nên từ tạ người mời ăn tiệc nói là bão ốc tuân trù 飽飫郇廚. Trong lối viết thư hay dùng tới.


meanings:
① Chỗ cách xa nước một trăm dặm. Nay thường gọi ngoài thành là cận giao 近郊 cõi gần thành. ||② Tế giao. Ngày đông chí tế trời ở cõi phía nam ngoài thành gọi là tế nam giao 南郊 hay giao thiên 郊天.


meanings:
① Tên một nước ngày xưa. ||② Tên đất. ||③ Họ Cáo.


meanings:
① Tên một làng đời Hán. ||② Họ Hác. Ðời nhà Tấn có vợ Vương Hồn là Chung Thị, vợ Vương Trạm là Hác Thị, hai chị em dâu ăn ở với nhau rất là nết na hoà thuận, vì thế nên khen đàn bà có đức hạnh gọi là chung hác 鍾郝.


meanings:
① Chức quan. Về đời nhà Tần, nhà Hán thì các quan về hạng lang đều là sung vào quan túc vệ. Về đời sau mới dùng để gọi các quan ngoài, như thượng thư lang 尚書郎, thị lang 侍郎, v.v. Ở bên ta thì các quan cai trị thổ mán đều gọi đều gọi là quan lang. ||② Chàng, một tiếng gọi về phía bên con trai, là cái danh hiệu tốt đẹp. ||③ Anh chàng. Vợ gọi chồng gọi là lang. ||④ Họ Lang.


meanings:
① Giáp nhục 郟鄏 tên một ấp của nhà Chu 周. ||② Tên huyện.


meanings:
① Quận. Một tên riêng để gọi khu đất đã chia giới hạn. Như nước ta ngày xưa chia làm 12 quận.


meanings:
① Kinh đô nước Sở 楚 ngày xưa, nay thuộc về địa phận tỉnh Hồ Bắc. Nguyễn Du 阮攸: Yên, Dĩnh thành trung lai hà vi? 鄢郢城中來何爲 (Khuất Nguyên) còn trở về thành Yên, thành Dĩnh làm gì?


meanings:
① Họ Khích. ||② Tên đất. ||③ Cùng nghĩa với chữ khích 隙, nghĩa là khoảng. Như khích địa 郤地 chỗ đất giáp giới với nhau. Hai bên không hoà hợp với nhau gọi là hữu khích 有郤. ||④ Chỗ xương thịt giáp nhau.


meanings:
① Tóm. Như bộ hạ 部下 những người dưới quyền mình cai quản. ||② Xếp bày. Như bộ thự 部署 bố trí, xếp đặt. ||③ Dinh sở quan. ||④ Bộ. Bộ sách nào đầu đuôi hoàn toàn gọi là nhất bộ 一部, có khi sổ quyển nhiều mà cùng là một sách cũng gọi là một bộ. ||⑤ Cơ quan hành chính. Ngày xưa đặt ra sáu bộ như bộ Lễ, bộ Binh, v.v.


meanings:
① Rượu ngon, rượu nặng. ||② Thuần hậu, thuần cẩn. ||③ Không lẫn lộn.


meanings:
① Say rượu. Vương Hàn 王翰: Tuý ngoạ sa trường quân mạc tiếu, Cổ lai chinh chiến kỉ nhân hồi 醉臥沙場君莫笑，古來征戰幾人回 Say nằm ở sa trường xin bạn đừng cười, xưa nay chinh chiến mấy người về. ||② Say đắm. Như tuý tâm âu hoá 醉心歐化 lòng say mê phong hoá châu Âu. ||③ Ngâm rượu.


meanings:
① Lấy rượu rót xuống đất để tế. ||② Tế liền, bầy các toà thần liền nhau mà tế.


meanings:
① Giấm. ||② Tục gọi các sự ganh ghét là hữu thố ý 有醋意. Sách Tục Văn Hiến Thông Khảo nói con sư tử mỗi ngày ăn hết một bình giấm, nói ví như đàn bà ghen, vì thế đời sau mới gọi đàn bà ghen là sư tử.


meanings:
① Rượu trong mà sắc hồng hồng, rượu đỏ. ||② Một âm là đề. đề hồ 醍醐 một thứ mỡ sữa đông đặc nhất (xem chữ lạc 酪) vị nó rất nồng rất đặc, cho nên được nghe các đạo thiết yếu gọi là quán đính đề hồ 灌頂醍醐 (chữ kinh Phật). Cũng dùng để ví dụ với chính pháp của Phật, tinh hoa của đạo Phật.


meanings:
① Rượu ngon. Cùng nghĩa với chữ tư 湑 rượu đã lọc.


meanings:
① Tỉnh, tỉnh cơn say. ||② Chiêm bao thức dậy cũng gọi là tỉnh. Nguyễn Du 阮攸: Ngọ mộng tỉnh lai vãn 午夢醒來晚 tỉnh mộng trưa, trời đã muộn. ||③ Hết thảy sự lí gì đang mê mà ngộ ra đều gọi là tỉnh. Như tỉnh ngộ 醒悟, đề tỉnh 提醒.


meanings:
① Xấu. Tục dùng làm một tiếng để mắng nhiếc người. ||② Xấu hổ. Phàm sự gì bị người ta ghét hay để hổ cho người đều gọi là xú, như xuất xú 出醜 để xấu, bày cái xấu ra. ||③ Xấu xa, như xú tướng 醜相 hình tướng xấu xa. ||④ Giống, như sách Mạnh Tử 孟子 nói Kim thiên hạ xú đức tề 今天下醜德齊 trong thiên hạ bây giờ đức giống như nhau, đức ngang như nhau. ||⑤ Tù binh.


meanings:
① Rượu trắng gọi là ta 醝. Rượu đỏ gọi là thể 醍, rượu xanh gọi là linh 醽.


meanings:
① Gây rượu, ủ rượu. Người nào học vấn hàm xúc gọi là uấn tịch 醞藉.


meanings:
① Thịt ướp, mắm thịt. ||② Phàm người hay vật đã bị xẻ cắt ra đều gọi là hải. ||③ Băm thịt tội nhân (một hình phạt thời xưa ở Trung Quốc).


meanings:
① Rượu nhạt. ||② Thông dụng như chữ li 漓.


meanings:
① Rượu đục. Như thuần lao 醇醪 rượu nồng. Ta quen đọc dao. Nguyễn Trãi 阮廌: Du nhiên vạn sự vong tình hậu, Diệu lí chân kham phó trọc lao 悠然萬事忘情後，妙理真堪付濁醪 muôn việc đời dằng dặc sau khi quên hết, (thấy) lẽ huyền diệu thật đáng phó cho chén rượu đục.


meanings:
① Chữa bệnh. Như tựu y 就醫 tới chữa bệnh. ||② Thầy thuốc. ||③ Ủ xôi làm rượu nếp.


meanings:
① Dùng các thứ đậu, ngô, gạo, ngâm ủ nấu gạn, cho muối vào để chấm cho mặn gọi là tương. ||② Các món đồ ăn đâm nát.


meanings:
① Mốc, meo, váng. Phàm vật gì thối nát đâm meo trắng lên gọi là phốc.


meanings:
① Bì thiệu 郫邵 xem chữ thiệu 邵.


meanings:
① Cái thành ngoài. ||② Tên nước. ||③ Họ Quách. ||④ Bộ phận ngoài của vật gì cũng gọi là quách.


meanings:
① Tên một huyện ngày xưa. Hạng Võ rời vua Nghĩa Ðế ra đóng đô ở đấy, nay thuộc vào vùng Hà nam. ||② Họ Sâm.


meanings:
① Nhà trạm. Dùng ngựa truyền tin gọi là trí 置, chạy bộ truyền tin gọi là bưu 郵. Các nhà dây thép dùng để thông tin tức chạy thơ từ khắp các nơi bây giờ gọi là bưu chính cục 郵政局. ||② Cái nhà làm bên đồng. Cái nhà làm bên đồng cho các quan chức coi về việc canh nông đốc xuất dân gian cày cấy gọi là bưu đình 郵亭. ||③ Rất, càng. ||④ Ngày xưa có một chức quan gọi là đốc bưu 督郵 chuyên việc xét các tội lỗi của các quan châu huyện dưới quyền mình.


meanings:
① Kinh đô, kẻ chợ. Như đô hội 都會 chỗ tụ họp đông đúc lớn. Chỗ vua đóng đô gọi là đô. Như kiến đô 建都 xây dựng kinh đô, thiên đô 遷都 dời kinh đô ra đóng chỗ khác. ||② Choáng đẹp. Như y phục lệ đô 衣服麗都 quần áo choáng đẹp. ||③ Lời khen gợi tán thán. ||④ Tóm. Như đại đô 大都 đại khái tất cả, đô thị 都是 đều thế, v.v.


meanings:
① Tên một ấp của nước Sở 楚 ngày xưa, thuộc huyện Vũ Xương tỉnh Hồ Bắc. ||② Ngoài cõi, ven cõi. Như ngấn ngạc 垠鄂 chỗ hai cõi đất cách nhau. ||③ Ngạc nhiên, thấy ở bề ngoài. ||④ Họ Ngạc.


meanings:
① Tên một ấp của nước Lỗ 魯 đời xưa, thuộc địa phận tỉnh Sơn Ðông bây giờ. ||② Họ Lỗ.


meanings:
① Giáp nhục 郟鄏 tên một ấp của nhà Chu 周.


meanings:
① Nước Trâu, đời Xuân Thu 春秋 gọi là 邾, đời Chiến Quốc 戰國 đổi là 鄒. Thuộc tỉnh Sơn Đông bây giờ. Nguyễn Du 阮攸: Hà xứ thánh hiền tùng bách hạ? Biệt thành huyền tụng Lỗ Trâu dư 何處聖賢松柏下，別城絃誦魯鄒餘 Dưới cây tùng cây bá, thánh hiền ở nơi nào? Trong thành nước Lỗ nước Trâu, tiếng đàn tiếng đọc sách vẫn còn lưu.


meanings:
① Làng. Ngày xưa gọi một khu 12500 nhà là hương. ||② Một tiếng gọi tóm cả một khu vực. Người cùng tỉnh cùng huyện đều gọi là đồng hương 同鄉, li hương 離鄉 lìa quê đi ra ngoài, hoàn hương 還鄉 về quê. ||③ Nhà quê. ||④ Một âm là hướng. Cùng nghĩa với hướng 向. Như nam hướng 南鄉 hướng nam, ngoảnh về phương nam. ||⑤ Xưa, trước. Như sách Luận Ngữ 論語 nói: Hướng dã ngô kiến ư phu tử nhi vấn chi 鄉也吾見於夫子而問之 trước kia tôi được thấy nhà thầy tôi hỏi nên biết.


meanings:
① Ấp ngoài ven biên thùy, cõi. Như tứ bỉ 四鄙 bốn cõi. ||② Hẹp hòi, hèn mọn. Như bỉ phu 鄙夫 kẻ thô bỉ, hẹp hòi, dốt nát. Kẻ keo kiệt tiền của gọi là bỉ lận 鄙吝. ||③ Khinh bỉ. ||④ Dùng làm lời nói khiêm. Như bỉ ý 鄙意 ý hẹp hòi của tôi, bỉ nhân 鄙人 kẻ hèn dốt này.


meanings:
① Tên đất nước Trịnh ngày xưa. Có khi đọc là yển. Nguyễn Du 阮攸: Yên, Dĩnh thành trung lai hà vi? 鄢郢城中來何爲 (Khuất Nguyên) còn trở về thành Yên, thành Dĩnh làm gì?


meanings:
① Tên một nước ngày xưa. ||② Họ Đặng. ||③ Tên huyện.


meanings:
① Nước Trịnh thuộc tỉnh Hà Nam bây giờ. ||② Họ Trịnh. ||③ Trịnh trọng 鄭重 trịnh trọng, có ý ân cần.


meanings:
① Thiện Thiện 鄯善 tên một nước cõi tây nhà Hán 漢.


meanings:
① Láng giềng. Ngày xưa cứ năm nhà ở một khu gọi là lân, các nhà ở gần nhà mình đều gọi là lân. Như trạch lân 擇鄰 chọn láng giềng, nước ở gần với nước mình gọi là lân quốc 鄰國 (nước láng giềng). ||② Gần kề, tới. Như người sắp chết gọi là dữ quỷ vi lân 與鬼爲鄰 gần kề với ma. ||③ Kẻ giúp đỡ hai bên tả hữu.


meanings:
① Hàm Đan 邯鄲 tên huyện. Xem chữ hàm 邯.


meanings:
① Tên một huyện ngày xưa. Nguyễn Du 阮攸: Nghiệp Thành thành ngoại dã phong xuy 鄴城城外野風吹 bên ngoài thành Nghiệp gió đồng thổi.


meanings:
① Tên một ấp nước Lỗ 魯 ngày xưa, tức là làng đức Khổng Tử, thuộc huyện Khúc Phụ tỉnh Sơn Đông bây giờ.


meanings:
① Tên đất, chỗ vua Văn vương 文王 đóng đô ngày xưa, thuộc tỉnh Quảng Tây bây giờ. Ở Tứ Xuyên có huyện Phong Đô, ở đây có đền Phong Đô, là chỗ Am Tràng sinh đời Hán tu đắc đạo, do đó tục mới tin lầm gọi cõi âm ti là phong đô thành 酆都城.


meanings:
① Họp, tụ lại. ||② Một âm là tán. Tên một huyện đời Hán.


meanings:
① Tên đất nước Lỗ 魯. ||② Một âm là lịch. Tên họ.


meanings:
① Chi Dậu, chi thứ mười trong mười hai chi. ||② Giờ dậu, từ 5 đến 7 giờ chiều. ||③ Gà.


meanings:
① Mính đính 酩酊 say rượu, say mèm. Cao Bá Quát 高伯适: Mính đính quy lai bất dụng phù 酩酊歸來不用扶 chuếnh choáng say về không đợi dắt.


meanings:
① Một chức quan đầu coi về việc rượu. Vì thế nên người đứng đầu một đoàn thể gọi là tù trưởng 酋長. ||② Chọn. Như Kinh Thi 詩經 có câu: Tự tiên công tù hĩ 似先公酋矣 chọn làm nên được cái công của tiên quân. ||③ Rượu ngấu. ||④ Ông tướng.


meanings:
① Rót rượu, nay thông dụng là uống rượu. Như tiểu chước 小酌 uống xoàng, độc chước 獨酌 uống một mình. ||② Liệu làm, đắn đo lấy cái hay mà làm gọi là chước, cũng như rót rượu phải liệu cho đầy vơi vừa vặn. Như thương chước 商酌 bàn liệu.


meanings:
① Đôi lứa. Vợ chồng gọi là phối ngẫu 配耦 (cũng viết là 配偶), vợ cả gọi là nguyên phối 元配, vợ kế gọi là kế phối 繼配, gọi vợ người khác thì gọi là đức phối 德配, v.v.. ||② Phối hưởng, đem người khác mà cúng phụ với người vẫn thờ cúng gọi là phối hưởng 配享. ||③ Xứng đáng, xử trí sự vật khiến cho đâu ra đấy gọi là phối. Như cắt phu làm việc gọi là khoa phối 科配; bị tội đi đày gọi là thích phối 刺配 đều là theo cái ý châm chước nặng nhẹ để phân phối đi cả. Vì thế nên tục nói sự không xứng đáng là bất phối 不配. ||④ Bù vá chỗ thiếu rách cũng gọi là phối.


meanings:
① Rượu, phàm các thứ dùng để uống mà có chất say đều gọi là tửu. Nguyễn Trãi 阮廌: nhất hồ bạch tửu tiêu trần lự 一壺白酒消塵慮 một bầu rượu trắng tiêu tan nỗi lo trần tục.


meanings:
① Mê rượu. ||② Một âm là chậm. Cùng nghĩa với chữ 鴆 nghĩa là rượu pha thuốc độc.


meanings:
① Say rượu làm càn (nát rượu). Ta quen đọc là chữ húng.


meanings:
① Say rượu đỏ mặt. Ðà nhiên 酡然 mặt đỏ gay.


meanings:
① Khách rót rượu cho chủ, phàm đã nhận cái gì của người mà lại lấy vật khác trả lại đều gọi là tạc. Hai bên cùng đưa lẫn cho nhau gọi là thù tạc 酬酢.


meanings:
① Vui chén, uống rượu vui thích. ||② Vui mãi, miệt mài. Như hàm thuỵ 酣睡 ngủ say, hàm chiến 酣戰 đánh ham.


meanings:
① Bán rượu. ||② Rượu để cách đêm. ||③ Rượu mua, cũng đọc là chữ cổ.


meanings:
① Váng sữa. Lấy sữa bò, sữa dê chế làm đồ ăn gọi là lạc, trên món lạc có một lớp sữa đóng đông lại gọi là tô. Trên phần tô có chất như dầu gọi là đê hồ 醍醐. ||② Tục gọi món ăn nhào dầu với bột là tô. Đồ ăn thức nào xốp mà chóng nhừ cũng gọi là tô. ||③ Ðồ tô 酴酥 tên một thứ rượu, tục gọi là đồ tô 屠酥.


meanings:
① Cao sữa, cách làm dùng nửa gáo sữa cho vào nồi đun qua cho hơi sem sém, rồi lại cho sữa khác vào, đun sôi dần dần mà quấy luôn thấy đặc rồi thì bắc ra, chờ nguội rồi vớt lấy váng mỏng ở trên gọi là tô 酥 còn lại cho một ít dầu sữa cũ vào, lấy giấy mịn kín, thành ra lạc 酪. Vì thế nên dân miền bắc đều gọi sữa bò sữa ngựa là lạc. ||② Các thứ đem đun cho nhừ như tương cũng gọi là lạc. Như hạnh lạc 杏酪 cao hạnh, quất lạc 橘酪 cao quýt, v.v.


meanings:
① Mời rượu. Chủ mời khách uống gọi là thù 酬, khách rót lại chủ gọi là tạc 答. Vì thế nên ở đời phải đi lại với nhau để tỏ tình thân đều gọi là thù tạc 酬答 báo đáp trả.


meanings:
① Bệnh rượu. Cơn say rượu. Như túc trình vị tỉnh 宿酲未醒 cơn say cũ chưa tỉnh.


meanings:
① Men rượu. ||② Ðồ mi 酴醾 rượu đồ mi, rượu cồ lại, rượu cất lại.


meanings:
① Men, meo mốc là chất chảy hâm có chất đường, vì tác dụng hoá học sinh ra vi trùng nổi bọt meo lên thành ra chất chua, gọi là phát diếu 發酵 lên men. Như ủ rượu gây giấm biến ra mùi chua đều là vì thế, cho rượu vào bột cho nó bốc bồng lên cũng gọi là phát diếu.


meanings:
① Tàn ác. Như khốc lại 酷吏 quan lại tàn ác. ||② Quá, lắm. Như [/b] khốc tự[/b] 酷似 giống quá, khốc nhiệt 酷熱 nóng quá, v.v. ||③ Thơm sặc. ||④ Rượu nồng. ||⑤ Ăn năn quá, ân hận quá.


meanings:
① Chua. ||② Một danh từ về môn hoá học để gọi các chất hàm có vị chua. Như diêm toan 鹽酸 (chất chua lấy ở muối ra), lưu toan 硫酸 (chất chua lấy ở lưu hoàng ra), v.v. ||③ Ðau ê. Như yêu toan 腰酸 lưng ê. ||④ Ðau xót. Như toan tị 酸鼻 buốt mũi, tâm toan 心酸 mủi lòng, v.v. ||⑤ Học trò nghèo gọi là hàn toan 寒酸.


meanings:
① Linh lục 醽醁 một thứ rượu ngon màu lục đời xưa.


meanings:
① Ướp muối, dùng muối mà ướp các vật gọi là yêm. Như yêm nhục 醃肉 thịt muối.


meanings:
① Uống rượu, không phải thù tạc với ai gọi là tiếu. Lễ cưới và lễ đội mũ ngày xưa đều dùng lễ ấy, nên đàn bà tái giá gọi là tái tiếu 再醮. ||② Tế, sư hay đạo sĩ lập đàn cầu cúng gọi là tiếu.


meanings:
① Rượu đắng. ||② Ðàm đàm 醰醰 ngậy, vị ăn nồng đặc béo ngậy.


meanings:
① Rượu nấu lại, cồ lại. ||② Một âm là phát. Phát diếu 醱酵 lên men, meo lên.


meanings:
① Rượu đặc. Có khi dùng như chữ nùng 濃.


meanings:
① Rượu nếp, rượu ngọt. ||② Lễ tuyền 醴泉 suối nước ngọt. ||③ Cùng nghĩa với chữ lễ 禮.


meanings:
① Góp tiền làm tiệc tiễn. Vì thế nên thu nhận tiền quà của mọi người cũng gọi là cự. Như cự kim vi thọ 醵金爲壽 góp tiền làm lễ thọ.


meanings:
① Say rượu. Hơi say gọi là bán huân 半醺. ||② Huân huân 醺醺 nét mặt vui vẻ, hớn hở.


meanings:
① Chủ lại rót rượu cho khách gọi là trù. ||② Ðền, báo. Cũng dùng như chữ thù 酬.


meanings:
① Gây, cất. Như nhưỡng tửu 釀酒 gây rượu, cất rượu. ||② Gây lên. Như nhưỡng hoạ 釀禍 gây lên vạ. ||③ Thái lẫn.


meanings:
① Lấy máu muôn sinh bôi vào đồ thờ như chuông trống, v.v. ||② Lấy phấn sáp thơm xoa vào mình mẩy. ||③ Khe, kẽ. Như vô hấn khả thừa 無釁可乘 không có hia (khe, kẽ) gì có thể thừa cơ vào được. ||④ Ðộng.


meanings:
① Ðồ mi 酴釄 rượu đồ mi, rượu cổ lại, rượu cất lại. Cũng viết là 酴醾.


meanings:
① Tương chua. ||② Rượu đặc, giấm đặc. ||③ Phàm chất lỏng nào đặc đều gọi là nghiệm. Như nghiệm trà 釅茶 chè đặc.


meanings:
① Phân biệt rõ, biện biệt. Nguyên là chữ biện 辨.


meanings:
① Hái, ngắt. ||② Lựa chọn. Nay thông dụng chữ thải 採. ||③ Văn sức. Năm sắc xen nhau gọi là tạp thải 雜采, dáng dấp người gọi là phong thải 風采. Ngày xưa quan được ăn lộc riêng một ấp gọi là thải ấp 采邑. Ta quen đọc là chữ thái.


meanings:
① Men sứ. Như thanh dứu từ bình 青釉瓷瓶 bình sứ men xanh.


meanings:
① Cổi ra, nới ra. ||② Giải thích ra. Giải rõ nghĩa sách gọi là thích hỗ 釋詁 hay thích huấn 釋訓. ||③ Buông. Như kiên trì bất thích 堅持不釋 giữ vững không buông, khai thích vô cô 開釋無辜 buông tha cho kẻ không tội, v.v. ||④ Tiêu tan. Như tâm trung vi chi thích nhiên 心中爲之釋然 trong lòng đã được tiêu tan (không còn vướng vít ân hận gì nữa). ||⑤ Thích Già 釋迦 danh hiệu vị sáng lập ra Phật giáo. Cho nên các sư gọi là Thích tử 釋子, Phật giáo gọi là Thích giáo 釋教, v.v. ||⑥ Bỏ. ||⑦ Nhuần thấm. ||⑧ Ngâm gạo, vo gạo. ||⑨ Một âm là dịch. Vui lòng.


meanings:
① Làng. Chỗ dân ở 25 nhà gọi là lí. ||② Dặm, 360 bước là một dặm.


meanings:
① Nặng. Ðem hai vật so sánh với nhau gọi là khinh trọng 輕重 nặng nhẹ. Dùng sức nhiều cũng gọi là trọng, vì thế nên tiếng to cũng gọi là trọng. ||② Tính cái sức chống chọi của vật này với vật kia gọi là trọng lượng 重量, khoa học nghiên cứu về cái lẽ của sức, định sức, động sức giúp gọi là trọng học 重學 hay lực học 力學, v.v. ||③ Coi trọng, không dám khinh thường. Như trịnh trọng 鄭重, nghiêm trọng 嚴重, v.v. ||④ Tôn trọng. Như quân tử tự trọng 君子自重 người quân tử tôn trọng lấy mình. ||⑤ Chuộng. Như trọng nông 重農 chuộng nghề làm ruộng. ||⑥ Quá. Thư trọng bệnh 重病 bệnh nặng quá, trọng tội 重罪 tội nặng quá, v.v. ||⑦ Một âm là trùng. Gấp, kép. Như trùng tứ 重四 gấp tư. ||⑧ Lại. Như trùng tố 重做 làm lại. Phúc bất trùng lai 福不重來 phúc chẳng đến hai lần. ||⑨ Trồng vật gì cách nhau một từng gọi là nhất trùng 一重.


meanings:
① Ðồng. Như khoáng dã 曠野 đồng rộng. Nguyễn Du 阮攸: Nghiệp Thành thành ngoại dã phong xuy 鄴城城外野風吹 bên ngoài thành Nghiệp gió đồng thổi. ||② Cõi, người ngày xưa chia vạch bờ cõi, theo đúng các vì sao, nên gọi là phân dã 分野. ||③ Dân quê. Như triều dã 朝野 nơi triều đình, chốn dân quê. ||④ Quê mùa. ||⑤ Không thuần. Như dã tâm bột bột 野心勃勃 lòng phản nghịch lên đùn đùn. Văn tư làm không đúng khuôn phép cũng gọi là dã.


meanings:
① Ðồ đong. Các cái như cái đấu, cái hộc dùng để đong đều gọi là lượng cả. ||② Bao dung, tấm lòng rộng rãi bao dung được gọi là lượng. Như độ lượng 度量, cục lượng 局量, v.v. ||③ Một âm là lương. Cân nhắc, cân xem nặng hay nhẹ đo xem dài hay ngắn đều gọi là lương. Vì thế nên châm chước sự khinh hay trọng gọi là thương lương 商量 toan lường. ||④ Liệu lường. Như lương lực nhi hành 量力而行 liệu sức mà làm. Có khi đọc là lượng.


meanings:
① Sửa sang. Như li chánh văn thể 釐正文體 sửa sang thể văn cho đúng. ||② Li, lai. Ðơn vị tỉ lệ lãi, lãi hàng năm 1 li (lai) là 1%. Mười lai là một phân. ||③ Cai trị. ||④ Cho. ||⑤ Li kim 釐金 một thứ thuế nhà buôn. Cứ trăm phần lấy năm phần gọi là li kim, thường dùng tắt một chữ li. ||⑥ Một âm là hi. Phúc. Cùng nghĩa với chữ hi 禧.


meanings:
① Loài kim. Phàm các vật lấy ở các mỏ mà có thể nấu chảy ra và biến hoá được hình chất đi đều gọi là kim. Như vàng, bạc, đồng, sắt, thiếc, ngày xưa gọi là ngũ kim 五金 (năm loài kim). Ðó là kể các thứ thường dùng đó thôi, chứ loài kim thì nhiều thứ lắm. ||② Vàng. Vàng là một loài quý nhất trong loài kim, nên gọi vàng là kim. ||③ Tiền. Ngày xưa cho tiền vàng là có giá trị nhất, nên tiền tệ đều gọi là kim. Tục gọi một lạng bạc là nhất kim 一金. ||④ Tiếng kim, một thứ tiếng trong bát âm. Như tiếng cái kiểng, cái thanh la gọi là tiếng kim. Ngày xưa thu quân thì khoa chiêng, nên gọi là [b]minh kim thu quân 鳴金收軍. ||⑤ Ðồ binh. Như cái giáo cái mác đều gọi là kim. ||⑥ Sắc vàng, phàm các loài động vật thực vật mà gọi là kim đều là vì sắc nó vàng cả. ||⑦ Bền. Như kim thành 金城 thành bền như vàng. ||⑧ Dùng để nói các bậc tôn quý. Như kim khẩu 金口 miệng vàng. Nói về Phật về thần về vua chúa đều dùng chữ kim. Như kim ngôn 金言 lời vàng, lời của các bậc thánh hiền nói. ||⑨ Nhà Kim 金 (1115-1234), một giống rợ diệt nhà Bắc Tống 北宋, lấy được vùng Ðông tam tỉnh Mông Cổ và phía bắc nước Tàu, truyền mười đời vua, nối đời 120 năm, sau bị nhà Nguyên 元 lấy mất. ||⑩ Sao Kim, một ngôi sao trong tám vì sao hành tinh lớn.


meanings:
① Cái đinh. ||② Một âm là đính. Ðóng đinh.


meanings:
① Cái nồi, cái chảo, cái chõ. ||② Một đồ đồng của đời xưa, đựng được sáu đấu bốn thăng.


meanings:
① Câu cá. Nguyễn Trãi 阮廌: Bản thị canh nhàn điếu tịch nhân 本是耕閒釣寂人 ta vốn là kẻ cày nhàn, câu tịch. ||② Phàm cái gì dùng cách quỷ quyệt mà dỗ lấy được đều gọi là điếu. Như cô danh điếu dự 沽名釣譽 mua danh chuộc tiếng khen.


meanings:
① Bịt vàng, lấy vàng nạm miệng đồ. Tục gọi cái khuy áo là khẩu.


meanings:
① Cái xuyến, vòng tay, đồ trang sức của đàn bà.


meanings:
① Thuốc hàn. ||② Hàn các kim loại cho liền với nhau cũng gọi là hạn. ||③ Mã giáp trên cánh tay. ||④ Vội, kíp.


meanings:
① Cái ống gang trong bánh xe. ||② Một âm là cang. Cái dọi đèn. ||③ Mũi tên.


meanings:
① Cái thoa cài đầu của đàn bà, cái trâm. Ta quen đọc là chữ thoa. Như kim thoa 金釵 trâm vàng.


meanings:
① Con dao rựa phát. Ðồ hình ngày xưa dùng để chặt ngang lưng gọi là phu việt 鈇鉞.


meanings:
① Chất nột (Natrium, cũng gọi là Sodium, Na), một nguyên chất trong hoá học, trước dịch là tô đạt 蘇達 hay tào đạt 曹達 sắc trắng bóng như bạc, mềm như sáp, cho nước vào thì phát sinh ra khinh khí, hợp với lục khí thì thành ra muối ăn.


meanings:
① Nhụt, đối lại với nhuệ 銳 sắc. ||② Phàm cái gì không được lưu lợi, không trôi chảy đều gọi là độn. ||③ Chậm chạp, ngu độn, trí khôn không nhanh nhẹn. Như trì độn 遲鈍 đần độn.


meanings:
① Cái khoá. ||② Kiềm kí 鈐記 một thứ ấn tín của nhà quan. ||③ Ðóng dấu gọi là kiềm ấn 鈐印. ||④ Cái cán giáo.


meanings:
① Ðánh úp, đang khi đánh nhau chia quân lẻn ra sau trận mà đánh úp quân giặc gọi là bao sao 包鈔. ||② Cướp bóc. Như khấu sao 寇鈔 cướp lấy. ||③ Tịch kí, quan lại phạm tội ăn của đút phải tịch kí hết cơ nghiệp sung công gọi là sao. ||④ Viết tinh tả ra. Như sao tư 鈔胥 kẻ giữ về việc sao lại các văn án. ||⑤ Chép ra, sao lục. Như thi sao 詩鈔 thơ sao lại. ||⑥ Một âm là sáo. Bạc giấy. Lấy thuế các cửa ô gọi là sáo quan 鈔關.


meanings:
① Cái chỗ để cột dây. ||② Cái cúc áo. Phàm vật gì nhân móc lại mới chặt đều gọi là nữu.


meanings:
① Một thứ tính về cân ngày xưa, cứ ba mươi cân gọi là một quân. ||② Cái compas thợ nặn nặn các đồ tròn, dùng cái vòng quay cho tròn gọi là quân, là cái đồ chế tạo rất khéo của đời xưa, cho nên gọi trời là đại quân 大鈞 ý nói trời đúc nên muôn vật cũng như thợ nặn dùng cái quân. Hun đúc nên người tài cũng gọi là quân đào 鈞陶. ||③ Một tiếng xưng hô tôn quý như quân giám 鈞鑒 xin ngài soi xét. ||④ Ðều. Cùng nghĩa với chữ quân 均.


meanings:
① Chất cái (Calcium, Ca) là một nguyên chất về hoá học.


meanings:
① Cái chuông rung, cái chuông nhỏ cầm tay lắc.


meanings:
① Cái gươm vỏ hình như con dao. ||② Cái kim to.


meanings:
① Cái bông bèo. Một thứ làm bằng vàng, trên cắm lông con trả, dùng làm đồ trang sức đầu của đàn bà. Ðồ sơn khảm trai hay xà cừ gọi là loa điền 螺鈿.


meanings:
① Một nguyên chất về hoá học tìm ở các loài kim ra, sắc trắng như bạc, chất mềm như sáp, dễ tan dễ nấu, dùng làm nguyên liệu để đúc kính và làm xà phòng (Potassium, Kalium, Ka).


meanings:
① To lớn. Cùng nghĩa với chữ cự 巨. ||② Sắt cứng. ||③ Cái móc. ||④ Sao, làm sao, há. Cùng nghĩa với chữ cự 詎.


meanings:
① Cái tai đỉnh. Tai đỉnh nạm ngọc gọi là ngọc huyễn 玉鉉, nạm vàng gọi là kim huyễn 金鉉.


meanings:
① Cái bừa. Xem chữ sừ 鋤 ở dưới. ||② Một âm là trở. Trở ngữ 鉏鋙 vướng mắc. Hai bên ý kiến không hợp nhau gọi là trở ngữ. Có khi viết là 齟齬. ||③ Lại một âm là tư. Tên nước, tên họ ngày xưa.


meanings:
① Kim bạc 金鉑 vàng lá, vàng nện ra từng lá mỏng dùng để thếp đồ. ||② Một nguyên chất về hoá học (Platinum, Pt). Một tên là bạch kim 白金 sinh sản rất ít, giá rất đắt, rất bền rất rắn, không có chất gì làm tan được nó, người ta hay dùng bịt đầu cái thu lôi tiễn hay ngòi bút máy cho khỏi mòn.


meanings:
① Cái kìm gắp. ||② Một thứ hình phép ngày xưa, lấy sắt kẹp vào cổ. Có khi viết là 鉆 hay 箝.


meanings:
① Chì, một loài kim giống như thiếc mà mềm (Plumbum, Pb). Cho giấm vào nấu, có thể chế ra phấn. Các nhà tu đạo ngày xưa dùng để luyện thuốc. ||② Phấn đánh mặt làm bằng chì cũng gọi tắt là duyên. ||③ Duyên bút 鉛筆 bút chì chế bằng một chất than trời sinh rất thuần tuý.


meanings:
① Tiếng Phạn là bát-đa-la, là cái bát ăn của sư, nhà chùa dùng bát xin ăn đời đời truyền để cho nhau, cho nên đời đời truyền đạo cho nhau gọi là y bát 衣鉢.


meanings:
① Cái kim khâu, cái kim để tiêm người ốm. Như chữ châm 箴 hay 針.


meanings:
① Cái chén, cái cốc uống rượu. ||② Họp, un đúc. Như chung linh dục tú 鍾靈毓秀 chỗ khí linh tú nó tụ vào cả đấy. ||③ Một thứ để đong ngày xưa, sáu hộc bốn đấu gọi là một chung. Vì thế cho nên gọi bổng lộc hậu là vạn chung 萬鍾. ||④ Họ Chung.


meanings:
① Một cách cân ngày xưa. Hoặc bảo sáu lạng là một truy, hoặc bảo tám lạng là một truy, chưa có gì làm chắc hẳn. ||② Truy thù 鍿銖 nói cái số rất nhẹ rất xoàng không đủ so kè vậy.


meanings:
① Một vật mỏ, chất nhẹ sắc trắng, ánh sánh rất mạnh (Magnésium, Mg).


meanings:
① Cái nạo, một đồ dùng làm đồ xương sừng. ||② Một âm là bảng (pound) tên thứ tiền của nước Anh Cát Lợi.


meanings:
① Cái chốt sắt đầu trục xe. Như chữ hạt 轄.


meanings:
① Nấu chảy. Lấy lửa nung cho loài kim chảy ra gọi là dong. ||② Cái khuôn đúc đồ. Cũng đọc là dung.


meanings:
① Cái vòng. Lấy vòng móc liền nhau gọi là toả. Vì thế những vòng xúc xích đeo làm đồ trang sức gọi là liên toả 連鎖; lấy vòng móc liền nhau làm áo dày gọi là toả tử giáp 鎖子甲. ||② Cái khoá. ||③ Phòng kín, che lấp. Như vân phong vụ toả 雲封霧鎖 mây mù phủ kín. ||④ Xiềng xích.


meanings:
① Cái vạc ba chân. ||② Một âm là thương. Cái súng. Như bộ thương 步鎗 súng trường. Ta quen đọc là chữ sang cả.


meanings:
① Cái dùi sắt dùng để đập các đồ hay dùng để đánh nhau. ||② Đập, nện. Thông dụng chữ chùy 錘.


meanings:
① Cái chuông to (nhạc khí). ||② Cái bướm (một loại cuốc), một thứ đồ làm ruộng.


meanings:
① Cái lược. Tục viết là bề 篦. ||② Con dao trổ. Trong thơ ông Đỗ Phủ 杜甫 có câu: Kim bề quát nhãn mô 金鎞刮眼膜, nguyên là chữ ở kinh Niết-bàn, ý nói khiến cho kẻ mù lại sáng ra vậy.


meanings:
① Tư cơ 鎡基 đồ làm ruộng như cày, bừa, v.v.


meanings:
① Cái áo dày dát đồng. Như khải giáp 鎧甲 áo giáp.


meanings:
① Trổ, khắc. Nguyên là chữ 𨨿. ||② Sắt rỉ.


meanings:
① Kinh đô nhà Chu 周 ngày xưa. Ta quen đọc là chữ cảo.


meanings:
① Đè. Cái đè giấy gọi là cái trấn chỉ 鎮紙. ||② Yên. Như trấn phủ 鎮撫 vỗ yên. ||③ Hết. Như trấn nhật 鎮日 hết ngày. ||④ Trấn. Một chỗ chợ chiền đông đúc gọi là trấn. Một khu đất đủ năm vạn người trở lên gọi là trấn. ||⑤ Nhà Thanh gọi quan Tổng binh là trấn. Một cánh quân có đủ quân kị quân bộ, lính thợ, lính tải đồ, cộng một vạn năm trăm sáu mươi hai người gọi là một trấn, hợp hai trấn gọi là một quân, bây giờ gọi là sư (21124 người). ||⑥ Núi lớn.


meanings:
① Cái móc. ||② Cái khoá thắt lưng. ||③ Ngày xưa gọi cái liềm là ngải câu 刈鉤. ||④ Cái lưỡi câu. ||⑤ Phàm cái gì hình như cái móc đều gọi là câu. ||⑥ Móc mói, móc mói lấy những cái khó khăn gọi là câu. Như Kinh Dịch 易經 nói câu thâm trí viễn 鉤深致遠 tìm xét tới lẽ rất sâu xa. ||⑦ Dắt dẫn, dắt dẫn người vào đảng với mình gọi là câu đảng 鉤黨. ||⑧ Lưu lại.


meanings:
① Ngày xưa gọi cái kéo là giảo đao 鉸刀. ||② Giảo liên 鉸鏈 cái bản lề.


meanings:
① Bạc (Argentum, Ag), một loài kim sắc trắng dùng để đúc tiền và làm đồ trang sức. ||② Trắng. Như ngân hạnh 銀杏 hạnh trắng. ||③ Họ Ngân.


meanings:
① Cái lỗ rìu búa để cho cán vào. ||② Cái súng (vũ khí đời xưa). Như điểu súng 鳥銃.


meanings:
① Ðồng (Copper, Cu), một loài kim chất đỏ, ngày xưa gọi là xích kim 赤金.


meanings:
① Gang, một loài kim có chất rất sáng, dùng để đúc nồi đúc chảo.


meanings:
① Cân nhắc. ||② Chọn kẻ hiền bổ vào làm quan gọi là thuyên.


meanings:
① Một cách cân ngày xưa. Hai mươi bốn thù là một lạng, một lạng ngày xưa tức là nửa lạng bây giờ. ||② Cùn, nhụt, người Sở gọi dao nhụt là thù.


meanings:
① Bài minh. Khắc chữ vào đồ, hoặc để tự răn mình, hoặc ghi chép công đức gọi là minh. Ngày xưa khắc vào cái chuông cái đỉnh, đời sau hay khắc vào bia. ||② Ghi nhớ không quên. Như minh cảm 銘感 cảm in vào lòng không bao giờ quên.


meanings:
① Cái thuổng, cái đồ dùng làm ruộng. ||② Một âm là điệu. Cái soong, cái siêu, cái ấm có chuôi. ||③ Lại một âm là điều. Cái mác.


meanings:
① Sắc, nhọn. Ðồ binh nhọn sắc gọi là tiêm. ||② Cái xiên cá. ||③ Một âm là thiểm. Cái mai, cái thuổng.


meanings:
① Cái hàm thiết ngựa. ||② Ngậm. Như hàm hoàn 銜環 ngậm vành. Vâng mệnh mà đi gọi là hàm mệnh 銜命. Tục viết là 啣. ||③ Hàm. Như quan hàm 官銜 hàm quan, chức hàm. ||④ Nuốt. Như hàm hận 銜恨 nuốt giận, ý nói còn tấm tức trong lòng chưa được hả. Phàm sự gì thuộc về tình không thể quên được đều gọi là hàm. Như hàm ai 銜哀 ngậm thương.


meanings:
① Tiêu tan. Cho các loài kim vào lửa nung cho chảy ra gọi là tiêu. ||② Mòn hết. Như tiêu háo 銷耗 hao mòn, tiêu diệt 銷滅, v.v. ||③ Bán chạy tay, hàng họ bán được gọi là tiêu. ||④ Tiêu trừ đi.


meanings:
① Một loài kim sắc trắng có ánh sáng, chất mềm chóng tan, pha với chì với thiếc để đúc chữ được (Stibium, Sb).


meanings:
① Cùng nghĩa với chữ lự 鑢. ||② Một loài kim chất trắng như bạc, có thể dát ra phiến mỏng hay kéo thành sợi để lâu không rỉ (Aluminium, Al).


meanings:
① Lang đang 鋃鐺 cái khoá, cái xích.


meanings:
① Cứng. ||② Một âm là tân. Kẽm (Zincum, Zn), một loài kim không rỉ vào trong được, cho nên hay dát ra từng phiến để lợp nhà.


meanings:
① Thoi. Cùng nghĩa với chữ đĩnh 錠. Vàng bạc đúc thành thoi gọi là đĩnh. ||② Một âm là thính. Vùn vụt, tả cái dáng chạy vội. ||③ Hết.


meanings:
① Cái kìm gắp, cái kìm của thợ đúc, cái gíp. ||② Cái gươm.


meanings:
① Mũi nhọn. Như kiếm phong 劍鋒 mũi gươm. ||② Nhọn. Như bút phong 筆鋒 ngọn bút, từ phong 詞鋒 ngọn lưỡi. ||③ Khí thế dữ dội không thể đương được gọi là phong. Như biến trá phong khởi 變詐鋒起 biến trá gớm giếc. Ý nói biến trá nhiều cách dữ dội như các mũi nhọn đều đâm tua tủa khó phạm vào được. ||④ Hàng lính đi trước đội. Như tiền phong 前鋒.


meanings:
① Trở ngữ 鉏鋙 vướng mắc. Hai bên ý kiến không hợp nhau gọi là trở ngữ. Có khi viết là 齟齬.


meanings:
① Một thứ cân ngày xưa, tức là sáu lạng mười sáu thù vậy.


meanings:
① Khắc. Như tẩm bản 鋟板 khắc bản in. ||② Một âm là tiêm. Cái dùi. ||③ Nhọn.


meanings:
① Cái bừa. Nguyễn Trãi 阮廌: Tha niên Nhị Khê ước, đoản lạp hạ xuân sừ 他年淽溪約，短笠荷春鋤 năm nào hẹn về Nhị Khê (quê hương của Nguyễn Trãi), đội nón lá, vác cuốc đi làm vụ xuân. ||② Bừa đất. ||③ Giết, trừ diệt.


meanings:
① Ðầu mũi nhọn. Như phong mang 鋒芒 mũi nhọn.


meanings:
① Bày. Như phô thiết 鋪設 bày đặt, bày biện nhiều thứ cho sang. Vì thế nên khoe nhiều, phô bày của cải ra gọi là phô trương 鋪張. ||② Lát phẳng, giải phẳng. Như địa phô chuyên thạch 地鋪專石 đất lát gạch đá phẳng. ||③ Một âm là phố. Cửa hàng buôn bán. ||④ Cái chiếu nằm. ||⑤ Nhà trạm.


meanings:
① Nhọn, mũi nhọn. ||② Nhanh nhẹn. Như kì tiến duệ giả kì thoái tốc 其進銳者其退速 (Mạnh Tử 孟子) tiến lên nhanh nhẹn quá thì lùi cũng chóng. ||③ Tinh duệ. Binh luyện tinh mạnh gọi là tinh duệ 精銳 hay dũng duệ 勇銳. Ta quen đọc là chữ nhuệ.


meanings:
① Thép. Sắt luyện kĩ gọi là cương.


meanings:
① Thoi vàng, thoi bạc. ||② Mỡ cho vào xe.


meanings:
① Sao chép. Như biên chép sách vở, chuyên công việc sao chép gọi là đằng lục 謄錄. ||② Ghi chép. Như kinh Xuân Thu 春秋 nói lục nội nhi lược ngoại 錄內而略外 chỉ ghi chép việc trong nước mà lược các việc nước ngoài. ||③ Một tên để gọi sách vở. Như ngữ lục 語錄 quyển sách chép các lời nói hay, ngôn hành lục 言行錄 quyển sách chép các lời hay nết tốt của người nào, v.v. Sổ vở cũng gọi là lục. Như đề danh lục 題名錄 quyển vở đề các tên người. ||④ Lấy, chọn người chọn việc có thể lấy được thì ghi chép lấy gọi là lục. Như phiến trường túc lục 片長足錄 có chút sở trường đủ lấy, lượng tài lục dụng 量才錄用 cân nhắc tài mà lấy dùng, v.v. ||⑤ Coi tất cả, phép quan ngày xưa có chức lục thượng thư sự 錄尚書事 là chức quan đứng đầu các quan thượng thư, cũng như chức tổng lí quốc vụ 總理國務 bây giờ. ||⑥ Thứ bậc. ||⑦ Bó buộc. ||⑧ Sắc loài kim.


meanings:
① Cái dùi. ||② Cái bút gọi là mao trùy 毛錐 vì nó nhọn như cái dùi vậy.


meanings:
① Bịt, lấy các loài kim mà bịt vào đầu các đồ gọi là thạp. Như đồng bút sáo 銅筆套 cái thắp bút bằng đồng. Có khi gọi là bút thạp 筆錔.


meanings:
① Quả cân 16 lạng. ||② Xứng chuy 稱錘 cái cân, cân biết nặng nhẹ. ||③ Nặng. ||④ Một âm là chuý. Cái búa cái.


meanings:
① Thuần vu 錞于 một thứ âm nhạc để đánh nhịp với trống. ||② Một âm là đối. Xem chữ đối 鐓.


meanings:
① Cái choé, một thứ đồ làm bằng loài kim, có chân, để dâng các đồ nấu chín. ||② Thoi vàng, thoi bạc. Có thoi nặng năm lạng, có thoi nặng mười lạng. Như kim đĩnh 金錠 nén vàng. ||③ Dùng lá thiếc làm giả như bạc đốt cho kẻ chết cũng gọi là đĩnh. ||④ Tục gọi cái thoi dệt cửi là đĩnh.


meanings:
① Cái vạc, cái chõ có chân gọi là kĩ. ||② Lan kĩ 蘭錡 cái giá để các đồ binh, cái giá để cung nỏ. Một âm là kì. Cái đục.


meanings:
① Cái thuổng. ||② Một âm là tiền. Ðồng tiền, dùng các loài kim đúc ra từng đồng để tiêu gọi là tiền. Như duyên tiền 鉛錢 tiền kẽm, ngân tiền 銀錢 tiền bạc, v.v. ||③ Ðồng cân, mười đồng cân là một lạng.


meanings:
① Gấm. ||② Một tiếng để khen ngợi. Như lòng nghĩ khôn khéo gọi là cẩm tâm 錦心, lời văn mĩ lệ gọi là cẩm tảo 錦藻, v.v.


meanings:
① Thiếc (Stannum, St), sắc trắng như bạc, chất mềm chóng chảy, vì thế nên người ta hay dùng để tráng mặt đồ đồng, đồ sắt cho đẹp. ||② Cho, phàm các cái của triều đình ban cho thưởng cho đều gọi là tích. ||③ Vải nhỏ. ||④ Gậy tầm xích của nhà chùa dùng.


meanings:
① Hàn, dùng các thứ đồng, thứ sắt hàn bịt các lỗ các khiếu đều gọi là cố. ||② Cấm cố 禁錮 giam cấm, các triều thần có tội phải cấm chỉ sự tự do hành động, vĩnh viễn không được dùng nữa gọi là cấm cố, vì bè đảng mà bị tội gọi là đảng cố 黨錮. ||③ Bền chắc.


meanings:
① Hòn đá ráp, đá mài. Kinh Thi 詩經 có câu: Tha sơn chi thạch, khả dĩ vi thác 他山之石可以爲錯 đá ở núi khác có thể lấy làm đá mài, ý nói bè bạn hay khuyên ngăn cứu chính lại lỗi lầm cho mình. ||② Thác đao 錯刀 cái giũa. ||③ Giao thác 交錯 lần lượt cùng đắp đổi. ||④ Lẫn lộn. Các đồ hải vị nó có nhiều thứ lẫn lộn như nhau nên gọi là hải thác 海錯. ||⑤ Lầm lẫn. La Thiện Uy đời Ngũ đại nói: Hợp lục châu tứ thập tam huyện thiết bất năng chú thử thác 合六洲四十三縣鐵不能鑄此錯 đem cả sắt trong sáu châu bốn mươi ba huyện không hay đúc hết lỗi lầm ấy. Ý nói lầm to lắm. ||⑥ Cùng nghĩa với chữ thố 措. Như thố trí 措置 xếp đặt. Có khi viết là 錯置.


meanings:
① Một nguyên chất loài kim thuộc về hoá học, dùng làm men đúc pha lê và đồ sứ (Manganese, Mn).


meanings:
① Một phép cân đời xưa, tức hai mươi lạng bây giờ. Hoàng kim thiên dật 黃金千鎰 một ngàn dật vàng.


meanings:
① Kền (Niccolum, Ni), một loài kim lấy ở mỏ, sắc trắng như bạc, không hay rỉ, dùng để mạ đồ rất đẹp. Như độ niết 鍍鎳 mạ kền.


meanings:
① Máy tiện, dùng để tiện các đồ tròn. ||② Cái đồ để hâm nóng. ||③ Con lăn. Phàm các loài kim dùng làm đồ để lăn cho trơn đều gọi là tuyền.


meanings:
① Đánh khoẻ giết dữ. Như Xích Bích ao binh 赤壁鏖兵 trận đánh quyết liệt ở Xích Bích. ||② Rầm rĩ.


meanings:
① Khanh thương 鏗鏘 tiếng kim thạch (leng keng). ||② Tiếng đàn cầm đàn sắt. ||③ Khua, đánh.


meanings:
① Tiếng ngọc. ||② Thương thương 鏘鏘 tiếng chuông boong boong.


meanings:
① Cái nạo bằng sắt, cái xẻng. ||② Gọt, nạo, xúc, xới.


meanings:
① Cái gương soi, ngày xưa làm bằng đồng, bây giờ làm bằng pha lê. Nguyễn Du 阮攸: Tha hương nhan trạng tần khai kính, Khách lộ trần ai bán độc thư 他鄉顏狀頻開鏡，客路塵埃半讀書 (Ðông lộ 東路) Nơi quê người thường mở gương soi dung nhan, Trên đường gió bụi nơi đất khách, nửa thì giờ dùng để đọc sách. Quách Tấn dịch thơ: Ðường hé quyển vàng khuây gió bụi, Trạm lau gương sáng ngắm mày râu. ||② Soi.


meanings:
① Cái phiêu, cây lao. Một thứ đồ binh như cái giáo mà ngắn, dùng để lao người. Như phi tiêu 飛鏢.


meanings:
① Thép. ||② Chạm, khắc. Như lũ khắc 鏤刻 chạm trổ. ||③ Cái lũ. Như cái chõ.


meanings:
① Khắc đá, khắc trổ các loài kim cũng gọi là tạm. Như tạm hoa 鏨花 tạc hoa.


meanings:
① Quan tiền. Cùng nghĩa với chữ cưỡng 繈. Đồng bạch cũng gọi là bạch cưỡng 白鏹.


meanings:
① Chất rỉ của các loài kim đùn ra ngoài. Như thiết tú 鐵鏽 rỉ sắt. Tục viết là tú 銹.


meanings:
① Cái nao bát to. Xem chữ bạt 鈸. Ta quen đọc là chữ nạo. ||② Cùng nghĩa với chữ nạo 撓.


meanings:
① Cái cựa gà. Như cái khoá va li, khoá thắt lưng, v.v. ||② Quynh quyết 扃鐍 cái ổ khoá hòm.


meanings:
① Tiêu đẩu 鐎斗 một thứ đồ ngày xưa dùng để đựng canh, hình như cái liễn, dưới có ba chân, trên có chuôi cầm, có vòi có nắp.


meanings:
① Dưới cái cán mác bịt đồng tròn như đầu dùi gọi là tỗn.


meanings:
① Cái khoá sắt. Một thứ đồ hình dùng để khoá chân người tù.


meanings:
① Dưới đầu cán giáo cán mác bịt đầu cho phẳng nhẵn gọi là đối. ||② Một âm là đôn. Thiến.


meanings:
① Cái chuông. Trong chùa cứ sớm và tối thì khua chuông, cho nên mới gọi cái đồng hồ đánh chuông là chung.


meanings:
① Một thứ đồ dùng để đựng các đồ nấu dâng lên cúng. ||② Cái cây nến, cây đèn. Cũng như chữ đăng 燈. ||③ Một âm là đặng. Cái bàn đạp ngựa. Như mã đặng 馬鐙 bàn đạp ở yên ngựa.


meanings:
① Miếng sắt bịt đầu trục xe. ||② Cái giản, một thứ đồ binh có bốn cạnh mà không có mũi.


meanings:
① Khắc. Khắc bản in gọi là tuyên bản 鐫板. ||② Trích xuống, giáng xuống. Giáng chức quan xuống gọi là tuyên cấp 鐫級 (khác hẳn với chữ huề 鑴 một thứ đỉnh, vạc).


meanings:
① Cái chiêng. Hình như cái chuông nhỏ. ||② Tục gọi là cái vòng tay. Như ngọc trạc 玉鐲 vòng ngọc.


meanings:
① Lôi đĩnh 鐳錠 một loài kim, một nguyên chất hoá học (Radium, Ra) có tia sáng mạnh, thấu qua được các thể hơi, thể lỏng, thể đặc, sức mạnh hay giết được các giống vi trùng về bệnh truyền nhiễm, lấy tay sờ vào thấy nóng rát như lửa, sinh sản rất ít, mà dùng thì nhiều cho nên rất quý rất đắt. ||② Vại, lọ, bình.


meanings:
① Sắt, một loài kim dùng nhiều nhất. ||② Cứng cỏi, không chịu khuất ai. Như thiết hán 鐵漢 anh chàng cứng như sắt, thiết diện 鐵面 mặt sắt, v.v. ||③ Không thể mài mất đi được. Như thiết án nan phiên 鐵案難翻 án đã thành đủ chứng cớ như sắt rồi không thể nào gỡ ra lật lại được nữa. ||④ Đen.


meanings:
① Cái vòng. Phàm cái gì tròn mà trong có lỗ có thể xâu mà cầm mà treo được đều gọi là hoàn. Như kim hoàn 金鐶 vòng vàng.


meanings:
① Cái chuông lắc. Ngày xưa khi nào ra tuyên mệnh lệnh thì lắc chuông. Thứ lưỡi bằng gỗ gọi là mộc đạc 木鐸 cái mõ. Ngày xưa dùng cái đạc để tuyên lời dạy, cho nên gọi những người chủ trì về việc giáo hoá là tư đạc 司鐸.


meanings:
① Lang đang 琅鐺 cái khoá.||② Một âm là sanh. Cái chõ có chân.


meanings:
① Đúc, đúc loài kim ra các đồ dùng. Như chú đồng 鑄銅 đúc đồng.


meanings:
① Cái vạc, cái chảo. ||② Cái vạc to dùng để hành hình thời xưa. Nguyễn Du 阮攸: Ðại bổng cự hoạch phanh trung thần 大棒巨鑊烹忠臣 (Kì lân mộ 麒麟墓) trung thần đem gậy lớn đánh, nấu trong vạc. ||③ Nấu.


meanings:
① Cái gương soi. Ngày xưa dùng đồng làm gương soi gọi là giám. Ðem các việc hỏng trước chép vào sách để làm gương soi cũng gọi là giám. Như ông Tư Mã Quang 司馬光 làm bộ Tư trị thông giám 資治通鑑 nghĩa là pho sử để soi vào đấy mà giúp thêm các cách trị dân.


meanings:
① Cái bàn sắt. ||② Phủ chất 斧鑕 hình cụ để chém người.


meanings:
① Mỏ, các loài kim chưa thuộc gọi là khoáng. Tục hay dùng chữ khoáng 礦.


meanings:
① Bạch lạp 白鑞 một thứ pha chì lẫn với thiếc để hàn đồ.


meanings:
① Nung. ||② Đẹp. ||③ Quắc thước 鸎鑠 mạnh mẽ, người già mà tinh thần còn mạnh cũng gọi là quắc thước.


meanings:
① Cái hàm thiết ngựa. ||② Cái tiêu, một thứ đồ binh dùng để lao người, những kẻ bảo hộ khách qua đường thường dùng tiêu nên gọi là tiêu khách 鑣客. Nay thông dụng như chữ tiêu 標 hay chữ tiêu 鏢.


meanings:
① Cái hoả lò, bếp lò. Có khi viết là lô 爐.


meanings:
① Giàu, thịnh vượng (thường dùng để đặt tên người hay hiệu buôn).


meanings:
① Cái chìa khoá. ||② Cái khoá. ||③ Khoá. ||④ Vào.


meanings:
① Cái dầm, cái lẹm, lưỡi cày. ||② Đục, khoét.


meanings:
① Các vật hoà hợp với nhau. ||② Vá, nạm, trám. Như tương nha 鑲牙 trám răng.


meanings:
① Một thứ như cái đỉnh. ||② Vừng hơi, ánh khí toả ra bên mặt trời.


meanings:
① Cái gáo múc nước. Cũng như chữ quán 罐.


meanings:
① Nhiếp tử 鑷子 cái nhíp. ||② Cái cặp tóc.


meanings:
① Cái thanh la. Nguyễn Du 阮攸: Triệt dạ la thanh bất tạm đình 徹夜鑼聲不暫停 suốt đêm tiếng thanh la không tạm ngớt.


meanings:
① Cái khoan, cái dùi. ||② Một âm là toàn. Đâm, dùi, đục. Luận ngữ 論語: Ngưỡng chi di cao, toàn chi di kiên, chiêm chi tại tiên, hốt yên tại hậu 仰之彌高，鑽之彌堅，瞻之在前，忽焉在後 (Tử Hãn 子罕) Ðạo (của Khổng Tử) càng ngửng lên trông càng thấy cao, càng đục càng thấy cứng, mới thấy ở trước mặt, bỗng hiện ở sau lưng. ||③ Xuyên qua, đi lách qua cũng gọi là toàn. ||④ Toàn thạch 鑽石 một thứ đá rất quý, rất rắn dùng để chạm khắc ngọc và thuỷ tinh, nên cũng gọi là kim cương toàn 金剛鑽. ||⑤ Xét cùng nghĩa lí, thâm nhập.


meanings:
① Loan linh 鑾駖 trước xe vua đi có trỗ một con chim loan ngậm cái chuông, vì thế nên xa giá của vua gọi là loan. Như tùy loan 隨鑾 theo xe vua.


meanings:
① Cái đục. Tục gọi là tạc tử 鑿子. ||② Đào. Như tạc tỉnh nhi ẩm 鑿井而飲 đào giếng mà uống. ||③ Cái lỗ đầu cột. Như nhuế tạc 枘鑿 lỗ tròn, xà vuông, không tra vào được. Vì thế nên hai bên ý kiến khác nhau, không thể dung hợp được cũng gọi là nhuế tạc. ||④ Xuyên tạc. Lẽ không thể thông được mà cứ cố nói cho thông gọi là xuyên tạc 穿鑿. ||⑤ Rành rọt. Như ngôn chí tạc tạc 言之鑿鑿 nói ra rành rọt. ||⑥ Giã gạo cho thật trắng.


meanings:
① Dài, so hai đầu với nhau, bên nào thừa hơn gọi là trường. ||② Lâu dài. Như trường thọ 長壽 sống lâu. ||③ Xa. Như trường đồ 長途 đường xa. ||④ Thường. Như môn tuy thiết nhi trường quan 門雖設而長關 tuy có cửa mà thường đóng mãi. ||⑤ Hay, tài. Như [b]nhất trường khả thủ 一長可取 có một cái hay khá lấy. ||⑥ Một âm là trưởng. Lớn, người đã đến tuổi trưởng thành gọi là trưởng. ||⑦ Tuổi cao hơn, có tuổi hơn. ||⑧ Những bậc trên mình mà có tuổi gọi là trưởng lão 長老. ||⑨ Hàng thứ nhất. Như trưởng tử 長子 con trưởng, trưởng tôn 長孫 cháu trưởng, v.v. ||⑩ Ðứng đầu. Chức đứng đầu các bộ đều gọi là bộ trưởng 部長, lục quân trưởng 陸軍長 chức đứng đầu các quân bộ. ||⑪ Lớn lên, trái lại với tiếng tiêu mòn. Như cẩu đắc kì dưỡng, vô vật bất trưởng 苟得其養無物不長 nếu nuôi hợp cách, không vật nào không lớn. ||⑫ Lại một âm là trướng. Chiều dài, nhiều, thừa. Như trướng nhất thân hữu bán 長一身有半 đo chiều dài hơn một thân rưỡi.


meanings:
① Cửa. Cửa có một cánh gọi là hộ 户, hai cánh gọi là môn 門. ||② Cửa mở ở nhà gọi là hộ, ở các khu vực gọi là môn. Như lí môn 里門 cổng làng, thành môn 城門 cổng thành, v.v. Phàm những chỗ then chốt đều gọi là môn. Như đạo nghĩa chi môn 道義之門 cái cửa đạo nghĩa (cái then chốt đạo nghĩa), chúng diệu chi môn 眾妙之門 (Lão Tử 老子) cái then chốt của mọi điều mầu nhiệm. ||④ Nhà họ (gia tộc) nhà họ nào vẫn thường có tiếng tăm lừng lẫy gọi là danh môn 名門 hay môn vọng 門望. ||⑤ Ðồ đảng. Như đồ đảng của đức Khổng Tử 孔子 gọi là Khổng môn 孔門, đồ đảng của Phật gọi là gọi là phật môn 佛門. Lấy quyền thế mà chiêu tập đồ đảng gọi là quyền môn 權門 hay hào môn 豪門, v.v. ||⑥ Loài, thứ. Như phân môn 分門 chia ra từng loại. Chuyên nghiên cứu về một thứ học vấn gọi là chuyên môn 專門. ||⑦ Một cỗ súng trái phá.


meanings:
① Lánh ra, nghiêng mình lánh qua gọi là thiểm. ||② Thấy một loáng. Như điện quang thiểm thiểm 電光閃閃 chớp sáng lòe lòe. ||③ Họ Thiểm.


meanings:
① Cổng xóm. ||② Bụng phềnh, đồ nào miệng nhỏ bụng to gọi là hoành, vì thế nên độ lượng rộng rãi cũng gọi là hoành. ||③ Cái hãm cửa. ||④ Họ Hoằng.


meanings:
① Thừa. Lịch Tàu theo vòng quả đất xoay chung quanh mặt trời mà tính năm, theo vòng mặt trăng xoay chung quanh quả đất mà tính tháng, theo vòng quả đất tự xoay mà tính ngày, cứ hết mỗi một vòng quả đất xoay chung quanh mặt trời thì mặt trăng đã xoay chung quanh quả đất được mười hai vòng và một phần ba vòng nữa, cho nên mỗi năm lại thừa ra hơn mười ngày, tính số thừa ấy lại thì hai năm rưỡi lại thừa ra một tháng, tháng thừa ấy gọi là nhuận nguyệt 閏月 tháng thừa. Lịch tây theo mặt trời tính năm, cứ hết một vòng quả đất xoay chung quanh mặt trời thì quả đất nó tự xoay mình nó được 365 vòng và lẻ một phần tư, cho nên tích bốn năm thì lại thừa một ngày gọi là nhuận nhật 閏日 ngày thừa. Năm nào có ngày nhuận thì cho vào tháng hai là 29 ngày.


meanings:
① Bao lơn, cái ngăn để hạn chế lối ra vào, vì thế cho nên hạn chế không cho phóng túng gọi là phòng nhàn 防閑, chuồng ngựa ngăn ra từng ô gọi là mã nhàn 馬閑. ||② Tập quen, an nhàn. ||③ Nhàn hạ, cùng nghĩa với chữ nhàn 閒. Nguyễn Trãi 阮廌: Bản thị canh nhàn điếu tịch nhân 本是耕閒釣寂人 ta vốn là kẻ cày nhàn, câu tịch.


meanings:
① Khoảng giữa. ||② Một gian nhà hay một cái buồng gọi là nhất gian 一閒. ||③ Một thứ thước đo của nước Nhật Bản, dài sáu thước. ||④ Khoảng. Như điền gian 田閒 khoảng ruộng. ||⑤ Dong được. ||⑥ Một âm là nhàn. Nhàn rỗi vô sự. ||⑦ An nhàn, yên ổn thư thái không có ý khoe khoang gọi là nhàn. Như nhàn nhã 閒雅. ||⑧ Một âm là gián. Hé, có lỗ hỗng. Như độc thư đắc gián 讀書得閒 đọc sách có chỗ hé có thể hiểu được. ||⑨ Làm chia rẽ, dùng lời gièm pha làm cho hai bên ghét nhau, ngờ nhau gọi là li gián 離閒, là phản gián 反閒. ||⑩ Gián điệp 閒諜 kẻ do thám quân tình, cũng gọi là tế tác 細作. ||⑪ Xen lẫn. Như [b]sơ bất gián thân 疏不閒親 kẻ xa không xen lẫn với người thân được. Các sắc lẫn lộn gọi là gián sắc 閒色. ||⑫ Ngăn cách. Như gián bích 閒壁 cách vách, nhà láng giềng bên cạnh chỉ cách một bức vách. ||⑬ Phân biệt, khác hẳn không cùng giống nhau gọi là hữu gián 有閒. ||⑭ Nhất gián 一閒 chỉ cách nhau một tí, vì thế nên hơi khác nhau gọi là nhất gián nhĩ 一閒耳. Còn chưa hợp một tí gọi là vị đạt nhất gián 未達一閒. ||⑮ Bệnh hơi bớt gọi là bệnh gián 病閒. ||⑯ Trừ chữ nhàn 閒 nghĩa là nhàn hạ 閒暇 ra, ta hay viết là gian 間.


meanings:
① Chữ gian 閒 nghĩa là khoảng thì thường viết là 間.


meanings:
① Lo lắng, các sự ốm đau chết chóc đều gọi là mẫn. ||② Thương nhớ, cùng nghĩa với chữ mẫn 憫. ||③ Gắng gỏi. ||④ Họ Mẫn.


meanings:
① Trong sông làm cánh cửa ngăn nước, lúc nào thuyền bè đi qua thì lại mở ra, chỉ vừa một chiếc thuyền đi cứ nối đuôi nhau mà qua gọi là áp. Tục đọc là sạp. ||② Cống, đập. Như thuỷ áp 水閘 đập nước.


meanings:
① Giấu kín. Như bí cung 閟宮. ||② Đóng cửa. ||③ Cẩn thận. ||④ Sâu xa.


meanings:
① Trở ngại. Như cách ngại 隔閡 (tình không thông hiểu nhau, tình ý hai bên không thông với nhau). ||② Ngăn chặn. ||③ Vùi lấp.


meanings:
① Gác, từng gác để chứa đồ. Như khuê các 閨閣 chỗ phụ nữ ở. ||② Tên bộ quan, Nội các 內閣 gọi tắt là các. Các thần 閣臣 bầy tôi trong toà Nội các. Ở nước quân chủ thì giữ chức tham dự các chính sự, ở nước lập hiến thì là cơ quan trung ương hành chánh cao nhất. ||③ Ván gác, ngày xưa đặt ván ở lưng tường lưng vách để các đồ ăn gọi là các. ||④ Đường lát ván. Dùng gỗ bắt sàn đi trên đường ở trong vườn gọi là các đạo 閣道, bắc ở chỗ núi khe hiểm hóc gọi là sạn đạo 棧道. ||⑤ Cái chống cửa. ||⑥ Ngăn. ||⑦ Họ Các.


meanings:
① Cái cửa nách. ||② Cùng nghĩa với chữ các dùng về khuê các 閨閣, đài các 臺閣. Khi Công Tôn Hoằng 公孫弘 đời nhà Hán 漢 làm quan Thừa Tướng, liền xây đông cáp 東閤 để đón những người hiền ở, vì thế đời sau mới dùng chữ đông các là nơi quan tướng mời đón các hiền sĩ.


meanings:
① Phiệt duyệt 閥閱 viết công trạng vào giấy hay tấm ván rồi nêu ra ngoài cửa, cửa bên trái gọi là phiệt, cửa bên phải gọi là duyệt. Sách Sử Kí 史記 nói: Nêu rõ thứ bực gọi là phiệt, tích số ngày lại gọi là duyệt. Vì thế nên gọi các nhà thế gia là phiệt duyệt 閥閱 hay thế duyệt 世閱.


meanings:
① Cái cửa tò vò, cái cửa đứng một mình trên tròn dưới vuông. Tả truyện 左傳 có câu: Tất môn khuê đậu 蓽門閨竇 (cửa phên ngõ hỏm), ý nói người nghèo hèn. ||② Cái cửa nách trong cung. Ngày xưa gọi là kim khuê 金閨 trong cửa ấy là chỗ các thị thần ở. ||③ Chỗ con gái ở gọi là khuê. Vì thế nên gọi con gái là khuê các 閨閣.


meanings:
① Họ Mân. ||② Tỉnh Phúc Kiến 福建 gọi là tỉnh Mân.


meanings:
① Cái then cửa. ||② Cổng thành ngoài. Sử kí 史記 có câu: Khổn dĩ nội quả nhân chế chi, khổn dĩ ngoại tướng quân chế chi 閫以內寡人制之、閫以外將軍制之 từ cổng thành ngoài trở vào thì quả nhân soi xét, từ cổng thành ngoài trở ra thì tướng quân soi xét. Nay gọi kẻ thống lĩnh việc quân là chuyên khổn 專閫 là vì đó. ||③ Đàn bà ở trong, cho nên những lời gọi về đàn bà đều dùng chữ khổn. Như khổn an 閫安 thăm bà ấy được bình yên, khổn phạm 閫範 khuôn mẫu đàn bà, v.v.


meanings:
① Bát ngát. ||② Lãng Trung 閬中 tên huyện, thuộc tỉnh Tứ Xuyên 四川. ||③ Một âm là lang. Lang lang 閬閬 đồ sộ, tả cái dáng cao lớn.


meanings:
① Cổng làng. ||② Lễ nhà Chu 周 đặt cứ năm nhà gọi một tỉ 比, năm tỉ gọi là một lư 閭, vì thế nên gọi làng mạc là lư lí 閭里. ||③ Họp. ||④ Tên một trận pháp. ||⑤ Ở. ||⑥ Con lư, như con lừa mà có một sừng.


meanings:
① Xem xét. Như duyệt binh 閱兵 xem xét binh lính tập luyện thế nào, duyệt quyển 閱卷 xem xét quyển bài, v.v. ||② Từng trải. Như duyệt nhân đa hĩ 閱人多矣 từng trải xem người nhiều rồi. ||③ Phiệt duyệt 閥閱 (Xem chữ phiệt 閥). ||④ Dong. ||⑤ Bẩm thụ. ||⑥ Tóm.


meanings:
① Xương hạp 閶闔 cửa trời, cửa chính trong cung. ||② Gió thu. Như Xương hạp tây nam lai 閶闔西南來 gió thu từ hướng tây nam lại.


meanings:
① Hoạn, giống đực, con trai thiến mất dái đi gọi là yêm. Như yêm kê 閹雞 gà thiến. ||② Khí dương thịnh.


meanings:
① Chẹn, lấp. ||② Một âm là yên. Yên chi 閼氏 tên hiệu vợ chính vua rợ Hung Nô 匈奴, thời Hán 漢.


meanings:
① Cái bờ cửa, ngưỡng cửa. ||② Ngăn cách. ||③ Có chỗ đọc là vực.


meanings:
① Văn hương 閿鄉 tên huyện, nay thuộc tỉnh Hà Nam 河南. Nguyên viết là 閺.


meanings:
① Vắng teo, không có người nào. Khuých nhiên vô thanh 闃然無聲 vắng vẻ tĩnh mịch.


meanings:
① Mờ tối. Như hôn ám 昏闇 tối tăm u mê. ||② Lờ mờ. Như Trung Dong 中庸 nói: Quân tử chi đạo, ám nhiên nhi nhật chương 君子之道，闇然而日章 đạo người quân tử lờ mờ mà ngày rõ rệt. ||③ Đóng cửa. ||④ Buổi tối. ||⑤ Nhật thực, nguyệt thực. Mặt trời, mặt trăng phải ăn.


meanings:
① Cái cửa nách trong cung. ||② Ngày xưa gọi cái nhà để thi khảo là vi, vì thế nên thi hội gọi là xuân vi 春闈, thi hương gọi là thu vi 秋闈. ||③ Cái nhà trong.


meanings:
① Nhân đồ 闉闍 cổng thành. ||② Lấp. ||③ Ở trong thành. ||④ Khuất khúc, cong queo. Trang Tử 莊子: Nhân kì chi li vô thần thuyết Vệ Linh Công, Vệ Linh Công duyệt chi, nhi thị toàn nhân, kì đậu kiên kiên 闉跂支離無脤說衛靈公，衛靈公說之；而視全人，其脰肩肩 (Ðức sung phù 德充符) Nhân Kì Chi Li Vô Thần (người cong queo, chân quẹo, chia lìa, không có môi) lại thuyết vua Vệ Linh Công. Vệ Linh Công thích hắn, nhìn đến người toàn vẹn thấy cổ họ khẳng kheo.


meanings:
① Rộng rãi. ||② Xa vắng. Như khoát biệt 闊別 cách biệt đã lâu. ||③ Sơ suất. Như sơ khoát 疏闊 sơ suất không cẩn thận. ||④ Cần khổ, làm ăn lao khổ.


meanings:
① Hết. Như phục khuyết 服闋 hết trở, đoạn tang. ||② Trọn hết. Hết một khúc nhạc gọi là nhạc khuyết 樂闋, một bài từ một khúc ca cũng gọi là nhất khuyết 一闋. ||③ Rỗng, không.


meanings:
① Tới hết, hầu hết. Như tuế lan 歲闌 năm sắp hết (cuối năm), dạ lan 夜闌 đêm khuya, tửu lan 酒闌 cuộc rượu gần tàn, hết hứng thú gọi là ý hứng lan san 意興闌姍. ||② Lẻn ra. Cửa ô có lệnh cấm, ai có phép riêng mới được phép ra, nếu không có phép mà lẻn ra được gọi là lan xuất 闌出. ||③ Cùng nghĩa với chữ lan 欄 hay chữ lan 攔. ||④ Lan can 闌干 ngang dọc, bừa bãi. Các nơi sân nhà, kèn gỗ ngang dọc làm hàng rào gọi là lan can. Vành con mắt cũng gọi là lan can.


meanings:
① Nhân đồ 闉闍 cổng thành. ||② Một âm là xà. Xà lê 闍黎 tiếng Phạn, thầy tăng, ông thầy coi học trò, xà duy 闍維 tiếng Phạn nghĩa là đốt xác, hoả táng.


meanings:
① Đầy ních. Như tân khách điền môn 賓客闐門 khách khứa đầy cửa.


meanings:
① Mở, mở mang. ||② Cùng nghĩa với chữ khải 凱. ||③ Một âm là khai. Sáng. ||④ Cái đồ dùng để bắn cung.


meanings:
① Lấp, đóng. Như hạp hộ 闔戶 đóng cửa. ||② Đồng nghĩa với chữ hạp 合, dùng làm lời tóm tắt như hạp đệ quang lâm 闔第光臨 tất cả nhà đều có lòng yêu mà tới.


meanings:
① Cái cổng hai từng. Làm hai cái đài ngoài cửa, trên làm cái lầu, ở giữa bỏ trống để làm lối đi gọi là khuyết, cho nên gọi cửa to là khuyết. Cũng có khi gọi là tượng nguỵ 象魏. Ngày xưa hay làm sở ban bố pháp lệnh ở ngoài cửa cung, cho nên gọi cửa cung là khuyết. Như phục khuyết thướng thư 伏闕上書 sụp ở ngoài cửa cung mà dâng thư. ||② Lầm lỗi. Nhà Đường 唐 có đặt ra hai chức quan tả thập di 左拾遺 và hữu bổ khuyết 右補闕 chuyên về việc khuyên can các điều lầm lỗi của vua. ||③ Còn thiếu, còn trống. Cùng nghĩa với chữ khuyết 缺. Phàm cái gì chưa được hoàn toàn còn phải bù thêm mới đủ thì đều gọi là khuyết. Như khuyết văn 闕文 văn còn thiếu mất, còn sót chưa đủ.


meanings:
① Ló đầu ra. ||② Tục gọi sự xông vào là sấm. Như sấm tịch 闖席 xông vào mâm ngồi ăn.


meanings:
① Đóng. Như môn tuy thiết nhi thường quan 門雖設而常關 (Ðào Uyên Minh 陶淵明) tuy có làm cửa đấy nhưng vẫn đóng luôn. ||② Cái dõi cửa, dùng một cái trục gỗ cài ngang cửa lại gọi là quan. Cho nên then chốt trên cửa gọi là quan kiện 關鍵. Nói rộng ra thì các máy móc trong các đồ đều gọi là cơ quan 機關. Phàm các cái cốt yếu của sự vật gì hay chỗ tổng cục phân phát đi đều gọi là quan kiện hay là cơ quan. Như ta nói cơ quan truyền bá, cơ quan phát hành, v.v. ||③ Cửa ải. Như biên quan 邊關 cửa ải ngoài biên, chỗ nước này giáp với nước khác. ||④ Cửa ô. Đặt ở các nơi ách yếu để tra xét hành khách và hàng hoá gọi là quan. Ngày xưa đặt cửa ô chỉ để tra xét hành khách, đời sau mới đánh thuế. Như sách Mạnh Tử 孟子 nói quan cơ nhi bất chinh 關譏而不征 cửa ô chỉ để tra xét hành khách mà không đánh thuế. ||⑤ Giới hạn. Như thánh vực hiền quan 聖域賢關 cõi thánh bực hiền. Nay gọi cuối năm là niên quan tại nhĩ 年關在邇 cũng bởi nghĩa đó (cái hạn năm nó đã gần hết cũ sang mới). ||⑥ Quan hệ. Hai bên cùng có liên thuộc với nhau gọi là quan. Nay gọi sự để lòng thắc mắc nhớ luôn là quan tâm 關心 hay quan hoài 關懷 cũng bởi nghĩa đó. Nguyễn Du 阮攸: Quan tâm nhất dạ khổ vô thuỵ 關心一夜苦無睡 (Thăng Long 升龍) nghĩ ngợi thâu đêm khổ tâm không ngủ được. ||⑦ Cách bức. Như quan thuyết 關說 lời nói cách bức, do một người khác nhắc lại, chứ không phải lời nói trước mặt. ||⑧ Các văn bằng để đi lãnh lương gọi là quan hưởng 關餉. Hai bên cùng đính ước với nhau gọi là quan thư 關書. ||⑨ Quan quan 關關 tiếng con chim thư cưu kêu. ||⑩ Mạch quan. Nhà làm thuốc chia ba bộ mạch, cứ nơi cổ tay, lấy cái xương chồi đằng sau làm cữ, giữa gọi là mạch quan. ||⑪ Tên đất. Một âm là loan. Dương. Như Việt nhân loan cung nhi xạ chi 越人關弓而射之 người Việt dương cung mà bắn đấy.


meanings:
① Dòm ngó. ||② Một âm là giảm. Tiếng hổ gầm.


meanings:
① Cửa ngoài chợ. Vì thế nên thường gọi nơi chợ triền là hoàn hội 闤闠.


meanings:
① Mở, mở ra. Như suy xiển 推闡 nghĩa lí khó hiểu phải suy diễn ra cho tỏ rõ.


meanings:
① Mở, mở cửa. ||② Mở mang. Như nhật tịch quốc bách lí 日闢國百里 ngày mở rộng đất nước trăm dặm. ||③ Khai khẩn, đất hoang vỡ ra làm ruộng cấy gọi là tịch. ||④ Bài bác.


meanings:
① Tường chợ. Như hoàn hội 闤闠 chợ triền.


meanings:
① Cái cửa nách ở trong cung. ||② Cái cửa. ||③ Vèo, tả cái vẻ nhanh.


meanings:
① Núi đất, đống đất, gò đất. ||② To lớn. Nhiều nhõi, thịnh vượng. Như ân phụ 殷阜 giàu có đông đúc. ||③ Béo.


meanings:
① Thiên mạch 阡陌 bờ ruộng, bờ ruộng về mặt phía đông phía tây gọi là mạch, về mặt phía nam phía bắc gọi là thiên. ||② Đường lối trong bãi tha ma. Như tân thiên 新阡 mả mới.


meanings:
① Đất hiểm. ||② Cảnh ngộ khốn nạn, vận ách. Cùng nghĩa với chữ ách 厄, chữ ách 阸.


meanings:
① Cái hầm. Hầm hố nhỏ gọi là khảm 坎, lớn gọi là khanh 阬. ||② Vùi, chôn lấp, chôn sống. Như khanh nho 阬儒 chôn sống học trò. Nguyễn Trãi 阮廌: Hân thương sinh ư ngược diễm, hãm xích tử ư hoạ khanh 焮蒼生於虐焰，陷赤子於禍坑 nướng dân đen trên ngọn lửa hung tàn, vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ (Bình Ngô đại cáo 平呉大誥). Có khi viết khanh 坑.


meanings:
① Nước Nguyễn 阮, tên một nước ngày xưa, nay thuộc tỉnh Cam Túc 甘肅. ||② Họ Nguyễn. ||③ Tục gọi cháu là nguyễn, vì Nguyễn Tịch 阮籍, Nguyễn Hàm 阮咸 hai chú cháu đều có tiếng giỏi ở đời nhà Tấn 晉, cho nên mượn dùng như chữ điệt 姪. ||④ Ðàn nguyễn.


meanings:
① Cái hố. Ngày xưa săn giống muông thường đào hố, lừa nó ngã xuống rồi bắt gọi là tịnh. Như hãm tịnh 陷阱 cạm bẫy. Có khi viết là 穽.


meanings:
① Cái đê. ||② Phòng bị, cũng như ta nói đề phòng vậy. ||③ Canh phòng. Như hải phòng 海防 nơi đóng quân canh phòng ngoài bể, biên phòng 邊防 chỗ đóng quân để canh phòng ngoài biên, v.v. ||④ Cấm kị. ||⑤ Sánh với, đương được.


meanings:
① Yên. Như an tĩnh 安靖 yên lặng, bình tĩnh 平靖, v.v. ||② Mưu. ||③ Trị. ||④ Nghĩ. ||⑤ Cùng nghĩa với chữ tĩnh 靜.


meanings:
① Thuốc nhuộm xanh, nguyên liệu lấy ở nước lá chàm, hoà với nước và vôi, lấy những cặn nó lắng ở dưới, thành ra phẩm xanh, còn phần nổi ở trên gọi là điện hoa 靛花, dùng làm thuốc gọi là thanh đại 青黛, dùng để vẽ gọi là hoa thanh 花青 (thanh đại ta gọi là bột chàm).


meanings:
① Tĩnh 靜, trái lại với động 動. Phàm vật gì không hiện hẳn cái công tác dụng của nó ra đều gọi là tĩnh. Nhà Phật có môn tham thiền, cứ ngồi yên lặng, thu nhiếp cả tinh thần lại không tư lự gì để xét tỏ chân lí gọi là tĩnh. Tống nho cũng có một phái dùng phép tu này gọi là phép chủ tĩnh 主靜. ||② Yên tĩnh, không có tiếng động. ||③ Yên ổn, không có giặc giã khuấy rối. ||④ Mưu. ||⑤ Trinh tĩnh. ||⑥ Thanh sạch. ||⑦ Nói sức ra, nói văn sức.


meanings:
① Cùng nghĩa với chữ ngự 御. ||② Tiết chế kẻ dưới. Như ngự hạ 馭下 tiết chế kẻ dưới cho khỏi làm xằng.


meanings:
① Họ Phùng. ||② Một âm là bằng. Tựa. Cũng như chữ bằng 憑. ||③ Bằng hà 馮河 lội sông tay không, ý nói hữu dũng vô mưu. Luận ngữ 論語: Bạo hổ bằng hà, tử nhi vô hối giả, ngô bất dữ dã 暴虎馮河，死而無悔者，吾不與也 (Thuật nhi 述而) tay không mà bắt cọp, không thuyền mà lội qua sông, chết không tiếc thân, kẻ ấy ta không cho theo giúp ta. ||④ Ngựa đi nhanh. ||⑤ Ðầy ựa. ||⑥ Nổi giận đùng đùng. ||⑦ Lấn hiếp. ||⑧ Giúp. ||⑨ Nhờ cậy.


meanings:
① Ngựa cõng (đồ xếp trên lưng ngựa), ngựa thồ. Nói rộng ra phàm dùng sức mà cõng mà vác đều gọi là đà. ||② Một âm là đạ. Cái đồ đã vác. Như đạ tử 馱子 cái giá chở đồ (bắc lên lưng súc vật).


meanings:
① Dong ruổi (tả cái dáng xe ngựa chạy nhanh). ||② Theo đuổi. Như thần trì 神馳 thần theo đuổi về cái gì. [b]Tha li khai gia hương dĩ cửu, thường tại mộng trung thần trì tổ quốc hà sơn 他離開家鄉已久，常在夢中神馳祖國河山 anh ấy cách xa quê hương đã lâu, trong mộng thường để thần trí dõi về tổ quốc giang sơn. ||③ Trì danh 馳名 nức tiếng, ý nói cái tiếng hay nó tràn khắp cả các nơi vậy. ||④ Ðuổi.


meanings:
① Quen, lành. Ngựa tập đã thuần theo như ý người gọi là tuần. Nói rộng ra phàm vật gì dữ tợn mà rèn tập cho đều theo như ý mình đều gọi là tuần. ||② Hay. Văn chương hay gọi là nhã tuần 雅馴. ||③ Dần dần, sự gì nó dần dần đến gọi là tuần chí 馴至.


meanings:
① Chạy ngựa trạm. Dùng ngựa để truyền tin tức gọi là nhật 馹, dùng xe gọi là truyến 傳.


meanings:
① Loang lổ. Có nhiều màu sắc khác nhau gọi là bác. Nguyên là nói về ngựa, về sau cũng dùng để nói về đồ. ||② Lẫn lộn. Sự vật gì lẫn lộn không có thứ tự gọi là bác tạp 駁雜. ||③ Bác đi, phản đối lời bàn bạc của người ta và chỉ trích chỗ sai lầm ra gọi là bác. Có khi viết là 駮. ||④ Tục gọi sự khuân xếp đồ hàng là bác. Như bác thuyền 駁船 xếp hàng xuống thuyền, bác ngạn 駁岸 xếp hàng lên bờ.


meanings:
① Pha đà 陂陀 chiều đất chênh chênh xuống. ||② Một âm là bi. Bi trì 陂池 vũng chứa nước, ao hồ. ||③ Lại một âm là bí. Nghiêng lệch.


meanings:
① Bám, nương cậy, cái nhỏ bám vào cái lớn mới còn được gọi là phụ. Như y phụ 依附 nương tựa, nước nhỏ phục tùng nước lớn gọi là quy phụ 歸附. ||② Phụ thêm. Như sách Luận ngữ 論語 nói Quý thị phú vu Chu Công nhi Cầu dã vị chi tụ liễm nhi phụ ích chi 季氏富于周公而求也爲之聚斂而附益之 (Tiên tiến 先進) họ Quý giàu hơn ông Chu Công, mà anh Cầu lại vì nó thu góp mà phụ thêm vào. ||③ Gửi. Như phụ thư 附書 gửi thư.


meanings:
① Hẹp. Như lậu hạng 陋巷 ngõ hẹp, lậu thất 陋室 nhà hẹp, v.v. Phàm cái gì mà quy mô khí tượng đều ủ dột xấu xí không có gì đáng thích đều gọi là lậu. Như bỉ lậu 鄙陋, thiển lậu 淺陋 hẹp hòi, v.v. ||② Xấu xí. Như mạo lậu 貌陋 mặt mũi xấu xí. ||③ Còn sơ sài chưa được hoàn toàn.


meanings:
① Thiên mạch 阡陌 bờ ruộng, bờ ruộng về mặt phía đông phía tây gọi là mạch, về mặt phía nam phía bắc gọi là thiên. ||② Con đường. Vương Xương Linh 王昌齡: Hốt kiến mạch đầu dương liễu sắc, Hối giao phu tế mịch phong hầu 忽見陌頭楊柳色，悔教夫婿覓封侯 (Khuê oán 閨怨) Chợt thấy sắc cây dương liễu ở đầu đường, Hối tiếc đã khuyên chồng ra đi cầu mong được phong tước hầu. ||③ Mượn dùng làm chữ bách 百. Như bảy mươi đồng tiền hay sáu mươi đồng tiền gọi là một bách. Tục đất Ngô gọi là lục thân 六申 tiền ăn sáu mươi, thất thân 七申 tiền ăn bảy mươi.


meanings:
① Rụng xuống. Như sương hàng 霜降 sương xuống. ||② Phục, hàng phục. ||③ Một âm là giáng. Xuống, ở bực trên đánh xuống bực dưới gọi là giáng. Như giáng quan 降官 quan phải giáng xuống chức dưới cái chức đang làm. ||③ Nên. Như giáng tâm tương tùng 降心相從 nên lòng cùng theo theo. Xét chữ 降 này ngày xưa học là chữ hàng cả. Về sau mới chia ra chữ hàng dùng về nghĩa hàng phục, mà nói về thăng giáng 升降 lên xuống, hạ giáng 下降 giáng xuống, thì đọc là giáng cả.


meanings:
① Giới hạn, cõi, có cái phạm vi nhất định không thể vượt qua được gọi là hạn. Như hạn chế 限制 nói về địa vị đã chỉ định, hạn kì 限期 hẹn kì, nói về thì giờ đã chỉ định. ||② Cái bực cửa.


meanings:
① Thềm nhà, bậc lên. ||② Răn bảo. Kinh Thi 詩經 có khúc Nam cai 南陔 nói người con hiếu cùng răn bảo nhau mà phụng dưỡng cha mẹ. ||③ Trên chín từng trời gọi là cửu cai 九陔. ||④ Cai duyên 陔埏 nơi rất xa xôi.


meanings:
① Thềm nhà vua. ||② Bệ hạ 陛下 vua, thiên tử.


meanings:
① Tên đất, tỉnh Xiểm Tây 陝西 gọi tắt là tỉnh Xiểm. Ta quen đọc là chữ Thiểm.


meanings:
① Trèo lên. Như trắc bỉ nam sơn 陟彼南山 trèo lên núi nam kia. ||② Cất lên, tiến lên dùng gọi là trắc 陟, phải cách tuột gọi là truất 黜. Như truất trắc 黜陟 cách chức và thăng quan. ||③ Cao. ||④ Được.


meanings:
① Cao chót vót. ||② Bỗng trổi lên. Như thiên khí đẩu biến 天氣陡變 đột nhiên trở trời.


meanings:
① Tường bao chung quanh. Nhà ở có tường thấp bao chung quanh gọi là viện. ||② Chái nhà, nơi chỗ. Như thư viện 書院 chỗ đọc sách. ||③ Toà quan. Như đại lí viện 大里院 toà đại lí, tham nghị viện 參議院 toà tham nghị.


meanings:
① Hàng trận, hàng lối quân lính. Cho nên chia bày đội quân gọi là trận. Nói rộng ra thì tả cái khí thế của cán bút viết cũng gọi là bút trận 筆陣. Phàm cái gì mà khí thế nó dồn dập đến nối đuôi nhau thì mỗi một lần nó dồn đến gọi là trận. Như ta nói trận gió, trận mưa, v.v. Đánh nhau một bận gọi là trận.


meanings:
① Thềm. Như đình trừ 庭除 thềm trước sân. ||② Trừ bỏ đi. Như tiễn trừ 剪除 cắt sạch đi, tảo trừ 掃除 quét sạch đi, v.v. ||③ Phong quan. Như trừ thụ 除授 bỏ chức quan cũ mà phong chức quan mới. ||④ Ngày hết năm gọi là trừ nhật 除日, ý nói là cái ngày trừ hết cái cũ mà thay cái mới vậy, trừ tịch 除夕 đêm giao thừa. ||⑤ Phép tính chia, lấy một số nguyên chia ra từng phần gọi là trừ.


meanings:
① Bạn, tiếp giúp. Như phụng bồi 奉陪 kính tiếp, bồi khách 陪客 tiếp khách, v.v. ||② Chức phụ, phàm chức sự gì có chánh có phó thì chức phó gọi là bồi, nghĩa là chức phụ thêm, khi nào chức chánh khuyết thì bổ vào vậy. ||③ Hai lần, bầy tôi vua chư hầu đối với Thiên tử tự xưng là bồi thần 陪臣, nghĩa là bầy tôi của kẻ bầy tôi. ||④ Đền trả. Như bồi thường 賠償. Có khi viết 賠. ||⑤ Tăng thêm.


meanings:
① Góc, xó. Như hà tưu 遐陬 nơi xa thẳm, hẻo lánh một xó.


meanings:
① Số âm, phần âm, trái lại với chữ dương 陽. Phàm sự vật gì có thể đối đãi lại, người xưa thường dùng hai chữ âm dương 陰陽 mà chia ra. Như trời đất, mặt trời mặt trăng, rét nóng, ngày đêm, trai gái, trong ngoài, cứng mềm, động tĩnh, v.v. đều chia phần này là dương, phần kia là âm. Vì các phần đó nó cùng thêm bớt thay đổi nhau, cho nên lại dùng để xem tốt xấu nữa. Từ đời nhà Hán 漢 trở lên thì những nhà xem thuật số đều gọi là âm dương gia 陰陽家. ||② Dầm dìa. Như âm vũ 陰雨 mưa dầm. ||③ Mặt núi về phía bắc gọi là âm. Như sơn âm 山陰 phía bắc quả núi. ||④ Chiều sông phía nam gọi là âm. Như giang âm 江陰 chiều sông phía nam, hoài âm 淮陰 phía nam sông Hoài, v.v. ||⑤ Bóng mặt trời. Như ông Đào Khản 陶侃 thường nói Đại Vũ tích thốn âm, ngô bối đương tích phân âm 大禹惜寸陰，吾輩 當惜分陰 vua Đại Vũ tiếc từng tấc bóng mặt trời, chúng ta nên tiếc từng phân bóng mặt trời. ||⑥ Chỗ rợp, chỗ nào không có bóng mặt trời soi tới gọi là âm. Như tường âm 牆陰 chỗ tường rợp. ||⑦ Mặt trái, mặt sau. Như bi âm 碑陰 mặt sau bia. ||⑧ Ngầm, phàm làm sự gì bí mật không cho người biết đều gọi là âm. Như âm mưu 陰謀 mưu ngầm, âm đức 陰德 cái phúc đức ngầm không ai biết tới. ||⑨ Nơi u minh. Như âm khiển 陰譴 sự trách phạt dưới âm ty (phạt ngầm). Vì thế nên mồ mả gọi là âm trạch 陰宅.


meanings:
① Ven cõi. Như biên thùy 邊陲 ngoài cõi giáp giới với nước khác.


meanings:
① Bày. Như trần thiết 陳設 bày đặt. ||② Cũ, trái lại với chữ tân 新 mới. Như trần bì 陳皮 thứ vỏ quýt đã cũ. ||③ Nước Trần. ||④ Nhà Trần 陳 (557-589). ||⑤ Họ Trần. ||⑥ Châu Trần 朱陳 hai họ nối đời kết dâu gia với nhau. ||⑦ Một âm là trận. Cùng nghĩa với chữ trận 陣.


meanings:
① Cái tường thấp trên mặt thành. Có khi đọc là chữ bài. ||② Chân.


meanings:
① Đống đất to, cái gò. ||② Mả vua. Nhà Tần 秦 gọi mả vua là sơn 山. Nhà Hán 漢 gọi là lăng 陵. ||③ Lấn hiếp. Như sách Trung dung 中庸 nói Tại thượng vị bất lăng hạ 在上位不陵下 ở ngôi trên chẳng lấn hiếp kẻ dưới. ||④ Vượt qua. Như lăng tiết 陵節 vượt bực. ||⑤ Bỏ nát. Như lăng di 陵夷 tàn nát, lăng trì 陵遲 tội xẻo thịt ra từng mảnh. ||⑥ Lên. ||⑦ Tôi đồ sắt.


meanings:
① Đồ sành. Đồ gốm. ||② Thợ nặn, thợ gốm. Nói nghĩa bóng thì chỉ về sự giáo hoá. Như chân đào 甄陶 hun đúc, đào dong 陶鎔 nung đúc. ||③ Mừng rỡ. Như đào đào nhiên 陶陶然 hớn hở vậy. ||④ Nhớ nhung. Như uất đào 鬱陶 thương nhớ. ||⑤ Một âm là giao. Cao Giao 皐陶 một vị bầy tôi hiền đời vua Thuấn 舜.


meanings:
① Vùi lấp mất. Bị vùi lấp vào trong đất gọi là hãm. Nguyễn Trãi 阮廌: Hân thương sinh ư ngược diễm, hãm xích tử ư hoạ khanh 焮蒼生於虐焰，陷赤子於禍坑 nướng dân đen trên ngọn lửa hung tàn, vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ (Bình Ngô đại cáo 平呉大誥). ||② Hãm tịnh 陷穽 cạm hố. Người đi săn đào hố lừa các giống thú sa xuống đấy không lên được nữa, rồi bắt sống lấy gọi là hãm tịnh. ||③ Hãm hại. Như dẫn dụ cho người phạm tội gọi là cấu hãm 構陷. Đặt lời buộc cho người mắc tội gọi là vu hãm 誣陷. ||④ Phá hoại. Như thành thị bị tàn phá gọi là thành hãm 城陷, trận bị phá tan gọi là trận hãm 陣陷. ||⑤ Ít, thiếu.


meanings:
① Đồng bằng cao ráo, đất liền. Vì nói phân biệt với bể nên năm châu gọi là đại lục 大陸 (cõi đất liền lớn). ||② Đường bộ. Đang đi đường thuỷ mà lên bộ gọi là đăng lục 登陸 đổ bộ, lên cạn, lục hành 陸行 đi bộ. ||③ Lục tục 陸續 liền nối không dứt. ||④ Lục li 陸離 sặc sỡ, rực rỡ. ||⑤ Lục lương 陸梁 nguyên là tiếng chỉ về cái điệu bộ chồm nhảy của giống mãnh thú, vì thế nên trộm giặc cũng gọi là lục lương. ||⑥ Lục trầm 陸沉 chìm nổi, nói sự tự nhiên mà bị chìm đắm tan lở. Sách Trang Tử 莊子 nói người hiền dấu họ dấu tên để trốn đời gọi là lục trầm. Bây giờ thường mượn dùng để nói sự mất nước. ||⑦ Sáu, cũng như chữ lục 六 dùng để viết giấy má quan hệ cho khỏi chữa được, ta gọi là chữ lục kép. ||⑧ Sao Lục.


meanings:
① Phần dương, khí dương. Trái lại với chữ âm 陰. Xem lại chữ âm 陰. ||② Mặt trời. Như sách Mạnh Tử 孟子 nói Thu dương dĩ bộc chi 秋陽以暴之 mặt trời mùa thu rọi xuống cho. ||③ Hướng nam. Như thiên tử đương dương 天子當陽 vua ngồi xoay về hướng nam. ||④ Chiều nước về phía bắc cũng gọi là dương. Như Hán dương 漢陽 phía bắc sông Hán. ||⑤ Mặt núi phía nam cũng gọi là dương như Hành dương 衡陽 phía nam núi Hành. ||⑥ Tỏ ra. Như dương vi tôn kính 陽爲尊敬 ngoài mặt tỏ ra đáng tôn kính. ||⑦ Màu tươi, đỏ tươi. ||⑧ Cõi dương, cõi đời đang sống. ||⑨ Dái đàn ông.


meanings:
① Bờ đê, đắp đê phòng nước tràn vào. Tục viết là 堤.


meanings:
① Ðất ngoài ven. Như hải ngung 海隅 ngoài góc bể. ||② Cạnh vuông, phàm vật gì vuông cũng đều có bốn cạnh. Sách Luận ngữ nói [b]Cử nhất ngung bất dĩ tam ngung phản 舉一隅不以三隅反 (Thuật nhi 述而) cất một góc không biết xét đến ba góc kia, ý nói cho biết cái này mà không hay tìm hiểu tới cái kia vậy. ||③ Quy vuông, một cách lấy vuông trong phép tính. ||④ Cạnh góc, người biết phân biệt nên chăng không có lấy càn gọi là liêm ngung 廉隅. ||⑤ Không cùng mọi người cùng chịu ơn trạch gọi là hướng ngung 向隅.


meanings:
① Ðầy ùn, đầy tù ụ, đầy đặn lại lớn lao. Vì thế nên cái gì lồi lên trội lên gọi là long khởi 隆起. ||② Thịnh, dày. Như đức long vọng trọng 德隆望重 đức thịnh giá trọng. ||③ Hậu. Như chí nghị long tình 摯誼隆情 nghĩa thiết tình hậu. ||④ Long long 隆隆 ù ù, tiếng sấm động. ||⑤ Tôn quý, cao nhất. ||⑥ Lớn.


meanings:
① Chỗ núi, nước uống cong. Như sơn ôi 山隈 khuỷu núi. ||② Chỗ cong trong cái cung. ||③ Chỗ đùi vế. ||④ Góc.


meanings:
① Ngột niết 杌隉 nguy ngập. Có khi viết là 卼，臲.


meanings:
① Ðội quân, phép nhà binh quân bộ và quân pháo thủ thì cứ 126 người gọi là một đội, quân kị mã thì 56 người là một đội. ||② Phàm xếp bày thành hàng, thành đàn đều gọi là đội. Như trạm đội 站隊 đứng vào hàng.


meanings:
① Nhà Tùy 隋 (581-618), vua Tùy Văn Ðế 隋文帝 là Dương Kiên 楊堅, trước được phong ở ấp Tùy, sau được nhà Bắc Chu 北周 trao ngôi cho lên ngôi vua, sau lại diệt nốt nhà Trần 陳, nhất thống cả thiên hạ, vì cho chữ 隨 ghép theo bộ 辶 có ý chạy vạy không yên, cho nên mới bỏ 辶 đi mà đặt là 隋 truyền nối được bốn đời, dài 39 năm, sau trao ngôi cho nhà Ðường 唐. ||② Một âm là đoạ. Thịt xé. ||③ Tết Ðoạ.


meanings:
① Cái ao cạn trong thành, cái hào, có nước gọi là trì 池, không có nước gọi là hoàng 隍.


meanings:
① Bực thềm, thềm cao hơn sàn, phải xây bực lên gọi là giai. ||② Bắc thang. Như Luận ngữ 論語 nói Do thiên chi bất khả giai nhi thăng dã 猶天之不可階而升也 (Tử Trương 子張) cũng như trời không thể bắc thang mà lên được vậy. ||③ Ngôi, bực, ngôi thứ trong quan chế gọi là giai. Vì thế nên gọi ngôi quan là quan giai 官階. ||④ Lối lên, cái lối dắt dẫn lên. Như bởi cớ gì đó mà sinh ra loạn gọi là hoạ giai 禍階 hay loạn giai 亂階. ||⑤ Nương tựa. Như vô xích thốn chi giai 無尺寸之階 không còn có chỗ nương tựa được.


meanings:
① Ngăn cách, giữa khoảng hai cái gì mà lại có một cái ngăn cách ở giữa khiến cho không thông với nhau được gọi là cách. ||② Xa lìa. Như khuê cách 暌隔 cách biệt xa xôi.


meanings:
① Rơi xuống, từ trên cao rơi xuống. ||② Một âm là viên. Bức viên cõi, đất. Bức (xem phần phụ lục Chữ Hán cổ, đang soạn thảo) là nói về chiều rộng, viên 隕 là nói về đường vòng quanh.


meanings:
① Cùng nghĩa với chữ ổ 塢. Trong làng xóm xây lô cốt đá để phòng giặc cướp gọi là ổ. ||② Núi trong nước. ||③ Dinh xây thành xung quanh.


meanings:
① Nơi hiểm trở, chỗ địa thế hiểm hóc, giữ thì dễ mà đánh vào thì khó gọi là hiểm ải 險隘. ||② Hẹp hòi. Như ông Mạnh Tử 孟子 nói Bá Di ải 伯夷隘 ông Bá di hẹp hòi. ||③ Cùng nghĩa với chữ ách 阨.


meanings:
① Cái lỗ hổng trên tường trên vách. Như sách Mạnh Tử 孟子 nói toàn huyệt khích tương khuy 鑽穴隙相窺 chọc lỗ tường cùng nhòm. ||② Lúc nhàn hạ. Như lúc công việc làm ruộng được rỗi gọi là nông khích 農隙. ||③ Oán. Như hiềm khích 嫌隙 có điều oán hận hiềm thù.


meanings:
① Giao tiếp, người ta cùng đi lại chơi bời với nhau gọi là giao tế 交際. ||② Địa vị, cái địa vị mà phận mình phải ở gọi là phận tế 分際, được cái địa vị chân thực gọi là chân tế 眞際 hay thực tế 實際. ||③ Ngoài biên. Như biên tế 邊際 cõi ngoài biên, đầu mái nhà cũng gọi là thiềm tế 簷際, nơi rừng rú gọi là lâm tế 林際. ||④ Trong khoảng giao nhau. Như lúc cuối thu đầu đông gọi là thu đông chi tế 秋冬之際. ||⑤ Vừa gặp. Như hạnh tế thừa bình 幸際承平 may gặp lúc thái bình. Lúc thời vận vừa tới cũng gọi là tế ngộ 際遇 hay tế hội 際會.


meanings:
① Che, ngăn. Có vật gì nó làm ngăn cách gọi là chướng ngại 障礙. ||② Che lấp. Bị vật dục nó che lấp mất chân tri gọi là trần chướng 塵障, bị phần tri kiến nó che lấp mất chân tri gọi là lí chướng 理障 đều là nói về sự làm mất cái sáng láng của bản thể chân tâm vậy. ||③ Cái bức che cửa. Các nhà quý phái đi ra ngoài có tấm bình che trước mặt gọi là bộ chướng 步障 hay hành chướng 行障 đều là thứ dùng để che mà đẹp vậy. ||④ Các cái xây đắp dùng để che chở phòng giữ phần nhiều đều gọi là chướng. Như cái bờ đê gọi là đê chướng 堤障, cái ụ thành gọi là bảo chướng 保障, các nơi phòng giữ ngoài biên đắp tường đất để ngăn ngựa trận, xây chòi để trông được xa gọi là đình chướng 亭障. Có khi viết là 鄣.


meanings:
① Ðường hầm. Lễ tang vua ngày xưa đào hầm rước cữu (hòm) xuống huyệt gọi là toại. Nay các con đường xe hoả nào mắc núi mà phải đào hầm đi qua cũng gọi là toại đạo 隧道.


meanings:
① Theo sau. Cứ đi theo sau chân người, đi nghỉ chóng chầy đều tùy người gọi là [/b] tùy[/b]. ||② Xướng tùy 倡隨 đạo vợ chồng, gióng lên trước là xướng, thuận theo sau là [/b] tùy[/b]. Phu xướng phụ tùy 夫倡婦隨, lời ông Quan Duẫn Tử 關尹子 nói, ý nói chồng hay lấy ý đốc suất người, vợ hay thuận theo lời chồng chỉ bảo vậy. ||③ Thuận. Như tùy khẩu 隨口 thuận miệng, tùy thủ 隨手 thuận tay, v.v. ||④ Tùy cơ mà ứng ngay. Như tùy thời 隨時 tùy thời mà xử, tùy xứ 隨處 tùy nơi mà định, v.v. ||⑤ Ngón chân. ||⑥ Tùy hỉ 隨喜 tiếng nhà Phật, nói nghĩa hẹp là tùy ý mình thích mà làm như bố thí, cúng dâng, v.v. Nói nghĩa rộng thì đi thăm cảnh chùa cũng gọi là tùy hỉ, người ta làm việc thiện mình không làm chỉ thêm vào cũng gọi là tùy hỉ, không ứng theo người hành động gì cũng gọi là tùy hỉ.


meanings:
① Chỗ nước hỏm vào trong bờ. ||② Giấn. ||③ Một âm là úc. Bốn phương đất có thể ở được. ||④ Ấm áp.


meanings:
① Hiểm trở. Nơi có nhiều sự ngăn trở khó đi lại gọi là hiểm. Như hiểm ải 險隘, hiểm yếu 險要 đều nói chỗ hình thế hiểm trở dễ giữ mà khó phá vào được. ||② Sự gì yên hay nguy, thành hay hỏng chưa thể biết trước được đều gọi là hiểm. Như mạo hiểm 冒險 không sợ gì nguy hiểm cứ việc tiến hành. ||③ Hiểm hóc, gian hiểm, nói kẻ tiểu nhân đặt cách làm hại người vậy. ||④ Không dễ dàng không như thường gọi là hiểm. Như văn chương kì quái không theo phép thường khiến cho người xem phải ghê lòng sởn tóc gọi là hiểm kính 險勁 hay hiểm tiễu 險峭, v.v.


meanings:
① Chỗ trũng, nơi đất thấp ướt. ||② Ruộng mới vỡ.


meanings:
① Ẩn nấp, không hiện rõ ra. Như cơ vạ loạn còn ẩn nấp chưa phát ra gọi là ẩn hoạn 隱患, mối tình không thể bộc bạch cho ai nấy đều biết được gọi là ẩn tình 隱情, v.v. ||② Ẩn trốn. Học trò không cần ra làm quan mà lánh đời ở ẩn một chỗ gọi là ẩn luân 隱淪 hay ẩn dật 隱逸. ||② Ẩn nấp. Dùng cái đồ gì che kín mình khiến cho người không trông thấy được gọi là ẩn. Như ẩn ư bình hậu 隱於屏後 nấp ở sau bình phong. ||③ Giấu. Sự gì biết rõ mà giấu kín không nói cho ai biết gọi là ẩn. Như tử vị phụ ẩn 子爲父隱 con giấu cho cha. ||④ Giấu giếm, biết mà không nói, nói không hết ý gọi là ẩn. Như sách Luận ngữ 論語 nói Nhị tam tử dĩ ngã vi ẩn hồ, ngô vô ẩn hồ nhĩ 二三子以我爲隱乎，吾無隱乎爾 (Thuật nhi 述而) hai ba anh cho ta là giấu giếm gì chăng, ta không có giấu giếm gì cả. ||⑤ Khốn khổ. Những điều dân lấy làm lo làm khổ gọi là dân ẩn 民隱. ||⑥ Xót, nghĩ. Như Mạnh tử 孟子 nói Vương nhược ẩn kì vô tội nhi tựu tử địa 王若隱其無罪而就死地 nhà vua nếu xót nghĩ đến kẻ không có tội mà tới chỗ chết. ||⑦ Sự gì chưa rõ ràng mà đã hơi có ý lộ ra gọi là ẩn. Như ẩn ẩn 隱隱 lờ mờ, ẩn nhiên 隱然 hơi ro rõ vậy, ẩn ước 隱約 lấp ló, v.v. ||⑧ Lời nói đố. ||⑨ Tường thấp. ||⑩ Một âm là ấn. Tựa. Như ấn kỉ nhi ngoạ 隱几而臥 tựa ghế mà nằm, ẩn nang 隱囊 tựa gối. Tục viết là 隠.


meanings:
① Tên đất. Cùng nghĩa với chữ lũng 壟.


meanings:
① Thuộc. Như chia ra từng bộ từng loài, thuộc vào bộ mỗ thì gọi là lệ mỗ bộ 隸某部. ||② Tôi tớ, kẻ dùng để sai bảo gọi là lệ. Như bộc lệ 僕隸, lệ dịch 隸役, v.v. ||③ Lệ thư 隸書 lối chữ lệ. Tần Trình Mạc 秦程邈 đặt ra. Từ nhà Hán 漢 về sau các sách vở cùng sớ biểu cho tới công văn, tư văn đều dùng lối chữ ấy. Vì đó là công việc của kẻ sai bảo cho nên gọi là chữ lệ.


meanings:
① Một cái tên chung để gọi giống chim đuôi ngắn.


meanings:
① Chiếc, cái gì chỉ có một mình đều gọi là chích. Như hình đan ảnh chích 形單影隻 chiếc bóng đơn hình. ||② Một tiếng dùng để đếm xem số đồ có bao nhiêu. Như nhất chích 一隻 một cái, một chiếc, lưỡng chích 兩隻 hai cái, hai chiếc, v.v.


meanings:
① Một loài chim cắt nhỏ, sắc lông y như con cắt, chỉ khác rằng bụng và ngực trắng phớt và hơi đỏ kềnh kệch thôi.


meanings:
① Con chim sẻ. ||② Tính chim sẻ nó hay nhảy nhót, cho nên người mừng rỡ nhảy nhót gọi là tước dược 雀躍.


meanings:
① Chim nhạn, bay có thứ tự, mùa thu lại, mùa xuân đi, cho nên gọi là hậu điểu 候鳥 chim mùa. Có khi viết là 鴈. Chim nhạn bay có thứ tự, nên anh em gọi là nhạn tự 雁序. Ta gọi là con chim mòng.


meanings:
① Con đực, các loài có lông thuộc về giống đực gọi là hùng, giống thú đực cũng gọi là hùng. ||② Mạnh. Như hùng tráng 雄壯 mạnh khoẻ.


meanings:
① Chính, một lối thơ ca dùng vào nhạc ngày xưa. Như Kinh Thi 詩經 có đại nhã 大雅, tiểu nhã 小雅 ý nói những khúc ấy mới là khúc hát chính đính vậy. ||② Thường. Như sách Luận ngữ 論語 nói tử sở nhã ngôn 子所雅言 câu đức thánh thường nói. ||③ Tên sách, sách nhĩ nhã 爾雅 thường gọi tắt là nhã. Các sách huấn hỗ đời sau bắt chước như thể văn Nhĩ nhã cũng phần nhiều gọi là nhã. Như dật nhã 逸雅, quảng nhã 廣雅, v.v. ||④ Nhàn nhã 嫻雅 dáng dấp dịu dàng. ||⑤ Nhã, trái lại với tiếng tục, có phép tắc, có mẫu mực, không theo lối tục gọi là nhã. ||⑥ Vốn thường. Như nhất nhật chi nhã 一日之雅 vốn thường có một ngày cũng thân gần nhau, nhã thiện cầm thi 雅善琴詩 vốn giỏi đàn và thơ. ||⑦ Rất, lắm, dùng làm trợ từ (trong cổ văn có khi dùng tới). ||⑧ Một thứ âm nhạc.


meanings:
① Đậu, đàn chim đậu ở trên cây gọi là tập, chim đang bay đỗ xuống cũng gọi là tập. ||② Hợp. Như tập hội 集會 họp hội. ||③ Mọi người đều đến. Như thiếu trưởng hàm tập 少長咸集 lớn bé đều họp đủ mặt. ||④ Nên, xong. Sự đã làm nên gọi là tập sự 集事. ||⑤ Góp lại, góp các số vụn vặt lại thành một số lớn gọi là tập. Như tập khoản 集款 khoản góp lại, tập cổ 集股 các cổ phần góp lại, v.v. ||⑥ Chợ triền, chỗ buôn bán họp tập đông đúc. ||⑦ Sách đã làm trọn bộ gọi là tập. Như thi tập 詩集 (thơ đã dọn thành bộ), văn tập 文集 (văn đã dọn thành bộ). ||⑧ Đều. ||⑨ Tập đế 集諦 chữ nhà Phật, một đế trong Tứ đế, nghĩa là góp các nhân duyên phiền não lại thành ra quả khổ.


meanings:
① Tên một giống chim. Lại cùng nghĩa với chữ cố 僱.


meanings:
① Con trĩ (con dẽ) hay ăn hại thóc lúa rau cỏ. Vì mụ Lã hậu 呂后 nhà Hán 漢 tên là Trĩ 雉, nên người ta kiêng mà gọi con trĩ là dã kê 野雞. ||② Một cách đo về việc kiến trúc ngày xưa, vuông một trượng gọi là đổ 堵, ba đổ gọi là trĩ. Vì thế nên những bức tường thấp trên mặt thành gọi là trĩ điệp 雉堞.


meanings:
① Thịt béo mập. Tuyển vĩnh 雋永 lời bàn ngọt ngào mà sâu xa. ||② Một âm là tuấn. Cùng nghĩa với chữ tuấn 儁 hay 俊.


meanings:
① Con mái, loài có lông cánh thuộc về tính âm (giống cái) gọi là thư, con thú cái cũng gọi là thư. ||② Yếu lướt. Như thủ thư 守雌 giữ lối mềm nhũn.


meanings:
① Hoà, nguyên là chữ 雝. ||② Một âm là úng. Úng châu 雍州 một châu trong chín châu nước Tàu ngày xưa, tức là vùng Thiểm Tây 陝西, Cam Túc 甘肅, Thanh Hải 青海 bây giờ (ta quen đọc là ung cả).


meanings:
① Sư cưu 雎鳩 con chim sư cưu, tính nó dữ tợn mà có phân biệt, nên họ Thiếu Hiệu mới lấy các loài chim mà đặt tên quan, quan Tư Mã chủ về việc chế ra hình phép, gọi là sư cưu thị 雎鳩氏. Giống chim sư cưu, con mái con trống thường đi theo nhau mà không có đùa bỡn nhau, cho nên thơ [b]quan quan sư cưu 關關雎鳩 ví như người quân tử kết đôi vợ chồng. Xem chữ 鶚 ở dưới. Ta quen đọc là chữ thư.


meanings:
① Sông Lạc. Chữ y lạc 伊雒 trong thiên Vũ Cống nguyên là chữ lạc 洛. Có nhà nói vì nhà Hán 漢 vượng về hoả đức, kiêng nước thích lửa, nên mới đổi chữ lạc 洛 ra lạc 雒 (xem lại chữ 洛). ||② Quấn, cũng như chữ lạc 絡 (chữ Trang Tử).


meanings:
① Con diều hâu, có khi viết là 鵰. ||② Chạm khắc ngọc, nói rộng ra thì các lối chạm trổ gọi là điêu cả. Luận ngữ 論語: Hủ mộc bất khả điêu dã, phẩn thổ chi tường bất khả ô dã 朽木不可雕也，糞土之牆不可杇也 (Công Dã Tràng 公冶長) gỗ mục không thể chạm khắc được, vách bằng đất dơ không thể trát được.


meanings:
① Dầu, dù. Dùng làm lời suy xét tưởng tượng. Như tuy nhiên 雖然 dầu thế, song le, tuy nhiên, v.v. ||② Con tuy, một giống thú như con lợn, mũi hếch lên, đuôi dài rẽ làm đôi. ||③ Cùng nghĩa với chữ thôi 推 hay duy 惟.


meanings:
① Một thứ đá đỏ như xích thạch chi 赤石脂, dùng để pha sơn cho đỏ.


meanings:
① Non, chim non gọi là sồ, gà con cũng gọi là sồ, trẻ con cũng gọi là sồ. ||② Uyên sồ 鵷雛 một loài chim như chim phượng.


meanings:
① Lẫn lộn. Các loài khác nhau họp lẫn ở một nơi gọi là tạp. Như chỗ người trong nước và người nước ngoài ở lẫn với nhau gọi là tạp cư địa 雜居地. ||② Tạp nhạp. Không thể đứng phân biệt hẳn ra một loài gọi là tạp. Như trong các môn học có môn học cả các môn tạp nhảm gọi là tạp gia 雜家. Trong các đồ hàng có đồ lặt vặt gọi là tạp hoá 雜貨, v.v. ||③ Trừ hạng chính ngạch ra, ngoài ra đều gọi là tạp cả. Như trong quan lại, các chức tá, chức phó đều gọi là tạp chức 雜職. Trong các giống thóc lúa trừ lúa tẻ lúa nếp ra, ngoài ra đều gọi là tạp lương 雜糧, v.v.


meanings:
① Con gà. ||② Dâm hiếp đàn ông gọi là kê gian 雞姦. Nguyễn Du 阮攸: Thâm đồ mật toán thắng phu quân, Ưng thị thần kê đệ nhất nhân 深圖密算勝夫君，應是晨雞第一人 (Vương Thị tượng 王氏像) mưu tính thâm hiểm hơn chồng, đúng là gà mái gáy sáng bậc nhất.


meanings:
① Khuôn tròn. ||② Một âm là tuỷ. Việt Tuỷ 越雟 tên một quận nhà Hán.


meanings:
① Lìa tan. Lìa nhau ở gần gọi là li 離, xa gọi là biệt 別. ||② Dính bám. Như Kinh Thi 詩經 nói bất li vu lí 不離于裏 chẳng dính bám với lần trong. ||② Li li 離離 tua tủa. ||③ Chim vàng anh. ||④ Chia rẽ. ||⑤ Hai người song đều nhau. ||⑥ Bày, xếp. ||⑦ Gặp, bị. ||⑧ Sáng, mặt trời. ||⑨ Quẻ li, trong bốn phương thuộc về phương nam.


meanings:
① Khó. Trái lại với tiếng dễ. ||② Một âm là nạn. Tai nạn. Sự lo sợ nguy hiểm gọi là nạn. Như lạc nạn 落難 mắc phải tai nạn, tị nạn 避難 lánh nạn, v.v. ||③ Căn vặn. Như vấn nạn 問難 hỏi vặn lẽ khó khăn, vạch tỏ sự lí gì không đúng khiến cho kẻ hỏi được rõ ràng gọi là phát nạn 發難.


meanings:
① Mưa. ||② Một âm là vú. Ðổ mưa xuống. Như vú bạc 雨雹 đổ mưa đá, vú tuyết 雨雪 mưa tuyết, v.v.


meanings:
① Tuyết. Mưa gặp lúc rét quá rơi lại từng mảng gọi là tuyết. Khi tuyết sa xuống nó toả ra như bông hoa, cho nên gọi là tuyết hoa 雪花. Nguyễn Du 阮攸: Nhất thiên phong tuyết độ Hoàng Hà 一天風雪渡黃河 một trời gió tuyết, qua sông Hoàng Hà. ||② Rửa. Như tuyết sỉ 雪恥 rửa hổ, rửa nhục. Vạch tỏ nỗi oan ra gọi là chiêu tuyết 昭雪. ||③ Lau.


meanings:
① Gió tốc lên, lật lên. ||② Bay đi. Kẻ phạm tội trốn thoát gọi là viễn dương 遠颺. ||③ Nói to mà nhanh gọi là dương ngôn 颺言. ||④ Bất dương 不颺 trạng mạo xấu xa.


meanings:
① Phiêu diêu 飄颻 phấp phới, tả cái hình dáng gió động vào vật gì.


meanings:
① Vì vèo, tả cái hình dáng gió thổi trên cao.


meanings:
① Thổi. Như Kinh Thi 經詩 nói phong kì phiêu nhữ 風其飄汝 gió thổi mày đi. ||② Nhẹ nhàng. Như phiêu phiêu dục tiên 飄飄欲仙 nhẹ nhàng muốn lên tiên.


meanings:
① Sưu lưu 颼飅 tiếng gió thổi vù vù.


meanings:
① Gió dữ, gió táp, gió giật. Như cuồng tiên 狂飆 giông tố, bão táp.


meanings:
① Bay. Loài chim và loài sậu cất cánh bay cao gọi là phi. ||② Nhanh như bay. Như phi báo 飛報 báo nhanh như bay, kíp báo. ||③ Lời nói không có căn cứ. Như cái thơ giấu không kí tên gọi là phi thư 飛書, lời nói phỉ báng gọi là phi ngữ 飛語, v.v. ||④ Tiếng bổng. ||⑤ Cao, nói ví dụ như sự cao. ||⑥ Phi, phép chế thuốc hoặc dùng lửa đốt hoặc dùng nước gạn cho sạch gọi là phi.


meanings:
① Ðất mặn. Ðất hàm có chất mặn không cày cấy được gọi là lỗ. ||② Mỏ muối. Muối bởi trời sinh ra tự nhiên gọi là lỗ 鹵, bởi người làm ra gọi là diêm 鹽. ||③ Lỗ mãng 鹵莽 cẩu thả khinh xuất. Cũng viết là 魯莽. ||④ Nghi vệ của thiên tử gọi là lỗ bạ 鹵簿 nói số đồ binh áo giáp đều ghi vào sổ sách vậy.


meanings:
① Mặn, đậm muối. Có khi dùng như chữ diêm 鹽. Như ta vụ 鹺務 công việc muối.


meanings:
① Họ Bàng. ||② Rối beng. ||③ Nhà cao. ||④ Hậu hĩ. ||⑤ Một âm là lung. Ðầy đặn. Mặt mũi đầy đặn gọi là thiểm lung 臉龐.


meanings:
① Kính. Cùng nghĩa với chữ cung 恭. ||② Cung cấp. ||③ Họ Cung.


meanings:
① Cái nhà ở dưới tháp, cái khám thờ Phật. Cũng đọc là khám. ||② Chịu đựng. ||③ Lấy.


meanings:
① Khí sương mù. ||② Phân phân 雰雰 sương tuyết sa lả tả.


meanings:
① Mây. Hơi nước dưới đất bốc lên trên cao, gặp khí lạnh rớt thành từng đám, hạt nước nho nhỏ, nổi quanh trong không gọi là vân 雲. Sa mù ở gần mặt đất thì gọi là vụ 霧. Nguyễn Du 阮攸: Vũ tự bàng đà vân tự si 雨自滂沱雲自癡 mưa rơi tầm tã, mây thẫn thờ.


meanings:
① Mưa lác đác, mưa rây. ||② Rơi xuống. Như Kinh Thi 詩經 nói linh vũ kí linh 靈雨既零 mưa lành đã xuống, trận mưa ứng điềm lành đổ xuống. ||③ Lẻ. Chưa đủ số đã định gọi là linh, thí dụ như tính số trăm mà chưa đủ trăm thì số ấy gọi là số linh. Cái ngôi không của số đếm cũng gọi là linh. Như nhất linh nhị 一零二 một trăm lẻ hai, nghĩa là không đủ số mười.


meanings:
① Sấm. Như lôi điện 雷電 sấm sét. ||② Dùng thuốc nổ nhồi vào trong cái ống sắt to dùng để phá thành phá luỹ hay phá tàu chiến gọi là lôi. Chôn ở dưới đất gọi là địa lôi 地雷, thả ở mặt nước gọi là thuỷ lôi 水雷. ||③ Họ Lôi.


meanings:
① Chớp, điện. Là một cái sức cảm ứng của muôn vật đều có. Cái sức cảm ứng đó nó sẵn có hai tính đối đãi nhau, khác tính thì hút lấy nhau, cùng tính thì lại cự nhau, cho nên mới chia ra âm điện 陰電 và dương điện 陽電 hay gọi là chính điện 正電 và phụ điện 負電. Ðang lúc vật thể nó yên lặng, thì không thấy sức điện ở đâu, đến lúc nó quện nó sát vào vật khác, mất cái tính trung hoà đi, bấy giờ nó tất lôi thứ điện khác tính nó để sang đều với nó. Cái sức lôi kéo của nó rất mạnh và rất nhanh, tóe ra những ánh sáng rất mạnh rất sáng. Như chớp và sét ta thường trông thấy, ấy là thứ điện thiên nhiên. Bây giờ người ta lợi dụng nó để chạy máy thay sức người gọi là điện nhân tạo. Cách làm ra điện có hai cách: dùng bánh xe máy sát nhau mà sinh ra điện. Như xe điện, đèn điện thường dùng đó, dùng vật chất hoà hợp mà sinh ra điện. Như điện đánh dây thép và điện mạ thường dùng đó. ||② Soi tỏ. Như đem trình cho người xét gọi là trình điện 呈電. ||③ Nhanh chóng. Như phong trì điện xế 風馳電掣 nhanh như gió thổi chớp loé. ||④ Ðiện báo, thường gọi tắt là điện.


meanings:
① Ðợi. Như tương nhu 相需 cùng đợi. ||② Dùng. Như quân nhu 軍需 đồ dùng trong quân. ||③ Lần lữa. Như sách Tả truyện 左傳 nói nhu sự chi tặc giã 需事之賊也 lần lữa là cái hại cho công việc vậy.


meanings:
① Khoảng trời không. Như Cao nhập vân tiêu 高入雲霄 cao đến tận trời. ||② Khí bên mặt trời. ||③ Cùng nghĩa với chữ tiêu 消. ||④ Ðêm, như chữ tiêu 宵.


meanings:
① Tiếng sét dữ. Như Kinh Thi 詩經 nói như đình như lôi 如霆如雷 như sét như sấm.


meanings:
① Sét đánh. ||② Rung động. Như địa chấn 地震 động đất, nguyên nhân vì núi lửa phun lửa mạnh quá, vì vùng đất nó thụt hay vì vỏ quả đất nó rút lại. ||③ Sợ hãi. Như chấn kinh 震驚 sợ khiếp. ||④ Quẻ Chấn, trong bốn phương thuộc về phương đông.


meanings:
① Bàng bái 霶霈 mưa rào. Mưa phải thời gọi làm cam bái 甘霈. ||② Ân trạch.


meanings:
① Meo mốc. Như phát môi 發霉 lên mốc.


meanings:
① Tan mau. Văn tuyển 文選: Niễn nhiên hãn xuất, hoắc nhiên bệnh dĩ 涊然汗出，霍然病已 nhơm nhớp ra mồ hôi, bệnh khỏi bẵng ngay. Nay ta gọi những sự tiêu phí tiền của là huy hoắc 揮霍 cũng là do nghĩa ấy. ||② Hoắc hoắc 霍霍 soèn soẹt, tả cái tiếng nó đi nhanh chóng. Như ma đao hoắc hoắc 磨刀霍霍 mài dao soèn soẹt. ||③ Phương nam gọi là hoắc. Ngày xưa gọi núi Nam Nhạc Hành Sơn 南岳衡山 là hoắc sơn 霍山. Núi lớn bao quanh núi nhỏ cũng gọi là hoắc.


meanings:
① Nhất siếp thời 一霎時 cái thời gian rất ngắn, một loáng. ||② Mưa nhỏ. Cũng đọc là sáp.


meanings:
① Lả tả. Như Kinh Thi 詩經 nói vũ tuyết kì phi 雨雪其霏 mưa tuyết lả tả. Nguyễn Du 阮攸: Ngô thành bạc mộ thượng phi phi 梧城簿暮尙霏霏 (đến) thành Ngô, trời sắp tối, vẫn mưa lất phất.


meanings:
① Thấm, ngấm. Cũng như chữ triêm 沾. Lí Bạch 李白: Bi quân lão biệt lệ triêm cân 悲君老別淚沾巾 thương anh tuổi già (còn phải) li biệt, lệ thấm ướt khăn.


meanings:
① Mưa lẫn cả tuyết. ||② Bông tuyết 雪花 cũng gọi là anh.


meanings:
① Sương (vì hơi nước bốc lên gặp lạnh dót lại từng hạt nhỏ thánh thót rơi xuống gọi là sương. Nguyễn Du 阮攸: Thu mãn phong lâm sương diệp hồng 秋滿楓林霜葉紅 (Từ Châu đạo trung 徐州道中) thu ngập rừng phong, sương nhuộm đỏ lá. ||② Hàng năm, năm. Lí Bạch 李白: Bạch cốt hoành thiên sương 白骨橫千霜 xương trắng vắt ngang ngàn năm. ||③ Thuốc nghiền thấy nhỏ trắng ra gọi là sương.


meanings:
① Ráng, trong khoảng trời không thâm thấp có khí mù, lại có bóng mặt trời xiên ngang thành các màu rực rỡ, thường thấy ở lúc mặt trời mới mọc hay mới lặn gọi là ráng. Vương Bột 王勃: Lạc hà dữ cô vụ tề phi, thu thuỷ cộng trường thiên nhất sắc 落霞與孤鶩齊飛，秋水共長天一色 ráng chiều với cánh vịt trời đơn chiếc cùng bay, nước thu trộn lẫn bầu trời dài một sắc.


meanings:
① Nước giọt ranh, nước nhỏ giọt từ mái nhà. ||② Trung Lựu 中霤 tên thần, một vị thần trong năm vị thần ngày xưa thờ.


meanings:
① Sương mù, nguyên nhân cũng như mây, xa đất là vân 雲 mây, gần đất là vụ 霧 mù.


meanings:
① Hạt tuyết, lúc giọt mưa đang rơi xuống, gặp không khí lạnh xuống dưới độ băng, đóng thành từng viên toả xuống gọi là tản.


meanings:
① Móc, hơi nước gần mặt đất, đêm bám vào cây cỏ, gặp khí lạnh dót lại từng giọt gọi là lộ. ||② Lộ ra ngoài. Như hiển lộ 顯露 lộ rõ, thấu lộ 透露 tỏ lộ, v.v. ||③ Ở ngoài đồng. Như lộ túc 露宿 ngủ ngoài đồng. ||④ Gầy. ||⑤ Họ Lộ.


meanings:
① Chỗ chấm đen trong mặt trăng, bây giờ dùng chữ phách 魄. ||② Một âm là bá. Làm trùm trưởng cả các nước chư hầu gọi là bá. Nguyễn Du 阮攸: Lưu thuỷ phù vân thất bá đồ 流水浮雲失霸圖 (Sở vọng 楚望) nước trôi mây nổi, sạch hết mưu đồ làm bá làm vua. ||③ Tục gọi các kẻ cường hào là bá. Như bá chiếm 霸佔 ăn hiếp, lấy hiếp, ăn hiếp người chiếm riêng làm phần mình. Kẻ cường hào ăn hiếp dân gọi là ác bá 惡霸.


meanings:
① Sét đánh thình lình gọi là phích lịch 霹靂. Ta quen đọc là chữ tích.


meanings:
① Mưa tạnh. ||② Tan hết cơn giận gọi là tễ uy 霽威.


meanings:
① Sét đánh thình lình gọi là phích lịch 霹靂.


meanings:
① Khí mây. Như yên ái 煙靄 khí mây mù như khói. ||② Ngùn ngụt.


meanings:
① Ái đãi 靉靆 mây kéo đen kịt, mù mịt.


meanings:
① Thần linh. Khí tinh anh của khí dương gọi là thần 神, khí tinh anh của khí âm gọi là linh 靈, ý nói vật gì được khí tinh anh đúc lại hơn cả trong các vật cùng loài với nó vậy. Như người là giống linh hơn cả muôn vật, con kì lân, con phượng hoàng, con rùa, con rồng gọi là tứ linh 四靈 bốn giống linh trong loài vật. ||② Thần. Như bách thần 百神 gọi là bách linh 百靈, thần núi gọi là sơn linh 山靈, v.v. ||③ Người chết gọi là linh, ý nói hình chất tuy nát, tinh thần thường còn vậy. Ðặt bài vị thờ kẻ chết gọi là thiết linh 設靈. ||④ Uy phúc không hiện rõ gọi là linh. Như thanh linh 聲靈 cảm đến là ta thấy thấu ngay, hình như có cái gì soi xét bênh vực cho không cần phải dùng đến thực lực vậy. ||⑤ Ứng nghiệm. Như bói toán thuốc thang mà thấy hiệu nghiệm ngay đều gọi là linh. ||⑥ Linh hoạt, lanh lẹ, không ngu ngốc xuẩn trệ.


meanings:
① Ái đãi 靉靆 mây kéo đen kịt, mù mịt. ||② Tên riêng cái kính đeo.


meanings:
① Màu xanh, một trong năm màu, hoà với màu đỏ thì thành ra màu tía, hoà với màu vàng thì hoá màu lục. ||② Người đời xưa cho xanh là cái sắc phương đông, thái tử ở cung phía đông, nên cũng gọi thái tử là thanh cung 青宮. ||③ Người xưa lấy cái thẻ bằng tre để viết chữ gọi là sát thanh 剎青, có khi dùng lửa hơ qua, cho tre nó thấm hết nước, để khắc cho dễ gọi là hãn thanh 汗青. Xanh là cái màu cật tre, các quan thái sử ngày xưa dùng cật tre để ghi chép các việc, cho nên sử sách gọi là thanh sử 青史 sử xanh. ||④ Thanh niên 青年 tuổi trẻ, cũng gọi là thanh xuân 青春. ||⑤ Thanh nhãn 青眼 coi trọng, Nguyễn Tịch 阮籍 nhà Tấn 晉 tiếp người nào coi là trọng thì con mắt xanh, người nào coi khinh thì con mắt trắng, vì thế nên trong lối tờ bồi hay dùng chữ thùy thanh 垂青 hay thanh lãm 青覽 đều là nói cái ý ấy cả, cũng như ta nói, xin để mắt xanh mà soi xét cho vậy. ||⑥ Châu Thanh, thuộc vùng Sơn Ðông Giác đông đạo và Phụng Thiên, Liêu Dương bây giờ.


meanings:
① Trời. Nhà tu đạo sĩ dùng như chữ thiên 天.


meanings:
① Trái, không phải, sự vật gì có nghĩa nhất định, nếu không đúng hết đều gọi là phi. ||② Lầm lỗi. Như văn quá sức phi 文過飾非. Có lỗi rành rành lại còn kiếm lí bôi xoá che lấp. ||③ Chê, huỷ báng. Như phi thánh vu pháp 非聖誣法 chê thánh, vu miệt chánh pháp. ||④ Chẳng phải, dùng làm tiếng lặp lại. Như thành phi bất cao dã 城非不高也 thành chẳng phải là chẳng cao. ||⑤ Châu Phi 非洲, một tiếng gọi tắt châu A-phi-lợi-gia 阿非利加 Africa. ||⑥ Không, cùng nghĩa với vô 無.


meanings:
① Nương tựa. Nương tựa vật khác cho vững gọi là kháo, nương tựa người khác gọi là y kháo 依靠. Ta quen đọc là chữ khốc. ||② Sát lại, nhích gần. Như thuyền kháo ngạn 船靠岸 thuyền cập bến.


meanings:
① Lướt theo. Nhân thế nó đi mà lướt theo. Như tùng phong nhi mĩ 從風而靡 theo gió mà lướt, phong mĩ nhất thời 風靡一時 như gió tràn lướt cả một thời (nói nghĩa bóng là phong trào nó đi, thảy đều lướt theo). ||② Xa xỉ. Như xa mĩ 奢靡, phù mĩ 浮靡, v.v. ||③ Không. Như Thi Kinh 詩經 nói mĩ thất mĩ gia 靡室靡家 không cửa không nhà. ||④ Tốt đẹp. ||⑤ Mĩ mĩ 靡靡 đi lững thững. Phong tục bại hoại cũng gọi là mĩ mĩ. ||⑥ Một âm là mi. Chia. ||⑦ Diệt, tan nát. ||⑧ Tổn hại.


meanings:
① Mặt, là cái bộ phận gồm cả tai, mắt, miệng, mũi. ||② Ngoài mặt. Như chánh diện 正面 mặt giữa, trắc diện 側面 mặt bên. ||③ Bề mặt, chỉ tính dài rộng lớn bé, không kể đến dày mỏng gọi là bề mặt. ||④ Ngoảnh về. Như nam diện 南面 ngoảnh về hướng nam. Tục viết là 靣.


meanings:
① Bẽn lẽn, tả cái dáng mặt thẹn thùng. Như Kinh Thi 詩經 nói hữu điến diện mục 有靦面目 có vẻ thẹn thùng.


meanings:
① Chỗ mép nó núm vào. Như tiếu yếp 笑靨 cười má lúm đồng tiền.


meanings:
① Da, da giống thú thuộc bỏ sạch lông đi gọi là cách. ||② Ðổi, đổi chính thể khác gọi là cách mệnh 革命. ||③ Cách bỏ đi. Như cách chức 革職 cách mất chức vị đang làm. ||④ Tiếng cách, một tiếng trong bát âm. Như tiếng trống tiếng bộc gọi là tiếng cách. ||⑤ Lông cánh loài chim. ||⑥ Áo dày mũ trụ. ||⑦ Họ Cách. ||⑧ Một âm là cức. Kíp. Bệnh nguy gọi là bệnh cức 病革.


meanings:
① Ngày xưa đóng xe bốn ngựa, hai con ở trong gọi là phục mã 服馬 hay gọi là cận 靳, hai con ở ngoài gọi là tham mã 驂馬. Ngựa tham phải theo ngựa phục mà đi, cho nên cùng theo đuổi nhau không rời gọi là tham cận 驂靳. ||② Keo lận, trù trứ không dám cho ngay gọi là cận. ||③ Trêu, quấy, đùa làm cho xấu hổ. ||④ Lấy.


meanings:
① Dây cương da. ||② Cái đích để bắn. ||③ Chuôi, cán.


meanings:
① Hạt Mạt 鞨靺 tên một bộ lạc của giống Phiên, nay thuộc tỉnh Cát Lâm.


meanings:
① Thát Ðát 韃靼 một bộ lạc ở phía bắc nước Tàu, tức xứ Mông Cổ 蒙古 bây giờ.


meanings:
① Thợ thuộc da. ||② Một âm là bào. Ðề bào 提鞄 cái va li.


meanings:
① Cái cổ dề, cái vòng da quàng cổ ngựa. ||② Ưởng chưởng 鞅掌 nhọc nhằn.


meanings:
① Bền chặt. ||② Lấy da buộc đồ. ||③ Sấy lửa. ||④ Họ Củng.


meanings:
① Căng da. Căng cho tấm da nó tới khắp cả bốn chung quanh vành gọi là man.


meanings:
① Cái túi dao. Cái bao da để cho dao vào. Xẻ gỗ đóng hộp đựng bạc cho tiện đem đi đem lại gọi là sao.


meanings:
① Quả bóng da ngày xưa gọi là tháp cúc 蹋鞠, cũng gọi là [b]túc cúc [b]蹙鞠. ||② Nuôi. Như Kinh Thi 詩經 nói mẫu hề cúc ngã 母兮鞠我 mẹ hề nuôi ta. ||③ Cong, khom. Như cúc cung 鞠躬 khom mình làm lễ chào. ||④ Cùng nghĩa với chữ cúc 菊. ||⑤ Nhiều. ||⑥ Hỏi vặn. ||⑦ Bảo. ||⑧ Họ Cúc.


meanings:
① Dây, da thắng vào vế sau ngựa, dây thắng đái. ||② Thu thiên 鞦韆 cái đu. Cũng viết là 秋千. Xem chữ thiên 韆.


meanings:
① Hạt Mạt 鞨靺 tên một bộ lạc của giống Phiên nay thuộc tỉnh Cát Lâm.


meanings:
① Xét hỏi kĩ càng. Tra tù cho tỏ hết tội tình gọi là cúc. ||② Cùng khốn.


meanings:
① Cái túi đựng cung tên đeo trên mình ngựa. ||② Chứa, cất.


meanings:
① Hình roi. Một thứ dùng trong hình pháp để đánh người. ||② Cái roi trun, cái roi đánh ngựa. ||③ Một thứ đồ binh rèn bằng sắt gọi là thiết tiên 鐵鞭.


meanings:
① Thang tháp 鞺鞳 tiếng chuông trống.


meanings:
① Thứ da đã bào sạch lông rồi, da thuộc. Cũng đọc như chữ khoách.


meanings:
① Thu thiên 鞦韆 cây đu, là một trò chơi đánh đu của Hán Vũ Đế 漢武帝. Nguyên tên gọi là thiên thu 千秋 là lời chúc thọ của vua, và nói trẹo đi mới gọi là 秋千 đời sau lại gọi lầm là 鞦韆.


meanings:
① Cũng như chữ vạt 襪, ta quen đọc là chữ miệt.


meanings:
① Da đã thuộc mềm nhũn. ||② Trái, cùng nghĩa với chữ vi 違.


meanings:
① Mềm dai. Thứ da thuộc mềm nhũn mà lại bền gọi là nhận.


meanings:
① Cái phất, một thứ đồ làm bằng tơ lụa thêu để đệm đầu gối cho khi quỳ khi lễ đỡ đau.


meanings:
① Tên nước ngày xưa. Là một nước nhà Chu 周 phong cho người cùng họ, sau bị nước Tấn 晉 lấy mất, nay thuộc vào vùng tỉnh Thiểm Tây 陝西. ||② Ðời Chiến quốc 戰國 (475-221 trước Tây lịch) có quan đại phu nước Tấn 晉 là họ Hàn 韓, cùng với họ Triệu 趙 họ Nguỵ 魏 chia nhau lấy nước Tấn 晉 gọi là nước Hàn 韓 thuộc vùng Sơn Tây 山西 bây giờ, sau bị nhà Tần 秦 lấy mất. ||③ Dải đất phía nam nước Triều Tiên 朝鮮, ngày xưa gọi là Tam Hàn 三韓, đến đời vua Lí hi gần đây đổi tên nước là nước Hàn 韓, vì thế mới gọi người Triều Tiên là người Hàn 韓.


meanings:
① Một thứ làm bằng da bao vào ngón tay cái bên hữu để giữ đốc cung. Cũng đọc là chữ nhiếp.


meanings:
① Phải. Sự gì trái với lễ nghĩa gọi là bất vĩ 不韙.


meanings:
① Cái túi đựng gươm, đựng cung. ||② Giấu kín, phàm sự gì giấu kín không lộ ra đều gọi là thao. Như thao hối 韜晦 có tài có trí mà giữ kín đáo không cho người ta biết mình. ||③ Phép binh, phép binh của ông Thái Công 太公 gọi là lục thao 六韜. Người có tài tháo vát giỏi gọi là thao lược 韜畧, có tài làm tướng dùng binh giỏi cũng gọi là thao lược. Cũng có khi viết thao 弢.


meanings:
① Giấu. Như Luận ngữ 論語 (Thái Bá 泰伯) nói uẩn độc nhi tàng chư 韞匵而藏諸 giấu vào hòm mà cất đi chăng.


meanings:
① Cái bịt đầu gối, có khi viết là tất 鞸.


meanings:
① Vĩ vĩ 韡韡 hoa nở rờ rỡ, tả cái dáng hoa nở nhiều.


meanings:
① Rau hẹ, là một thứ rau thơm mà cay, lá nhỏ mà dẹp.


meanings:
① Tục dùng như chữ 韭. (Tồn nghi: Unicode xếp chữ phỉ 韮 vào bộ 179 cửu 韭)


meanings:
① Tiếng, tiếng phát lộ ra có điệu trong đục cao thấp gọi là âm. Tiếng phát ra thành văn cũng gọi là âm.


meanings:
① Tên một khúc nhạc của vua Thuấn nhà Ngu 虞舜. ||② Tốt đẹp. Như thiều hoa 韶華, thiều quang 韶光 đều nghĩa là quang cảnh tốt đẹp cả. Cảnh sắc mùa xuân, bóng mặt trời mùa xuân cũng gọi là thiều quang.


meanings:
① Thửa ruộng trăm mẫu. ||② Vụt chốc. Như nga khoảnh 俄頃 vụt chốc, khoảnh khắc 頃刻 giây lát, v.v. ||③ Một âm là khuynh. Nghiêng lệch, cùng nghĩa với chữ khuynh 傾. ||④ Lại một âm là khuể. Nửa bước.


meanings:
① Cổ sau. Không chịu cúi đầu nhún lòng theo với người khác gọi là cường hạng 強項 cứng cổ. ||② Hạng, thứ. Như ta nói hạng tốt, hạng xấu, hạng nhất, hạng nhì, v.v. ||③ To, lớn.


meanings:
① Theo. Bé nghe lớn chỉ bảo không dám trái một tí gì gọi là thuận. ||② Thuận, noi theo lẽ phải gọi là thuận. Như vua nghĩa tôi trung, cha lành con hiếu, anh yêu em kính gọi là lục thuận 六順. ||③ Yên vui. Như sách Trung Dung 中庸 nói phụ mẫu kì thuận hĩ hồ 父母其順矣呼 cha mẹ được yên vui lắm thay. ||④ Hàng phục. Như Kinh Thi 詩經 nói tứ quốc thuận chi 四國順之 các nước bốn phương đều hàng phục cả. ||⑤ Đợi, phàm sự gì được thông đồng tiện lợi đều gọi là thuận. Như thuận lợi 順利, thuận tiện 順便, v.v.


meanings:
① Man han 顢頇 mập mờ, lầm lẫn. Không biện rõ sự lí mà xếp đặt lầm lẫn gọi là man han.


meanings:
① Đợi. Như tương tu thậm ân 相須甚殷 cùng đợi rất gấp. ||② Nên. Phàm cái gì nhờ đó để mà làm không thể thiếu được đều gọi là tu. Vì thế nên sự gì cần phải có ngay gọi là thiết tu 切須, cấp tu 急須 kíp nên, v.v. Sự gì không phải cần đến gọi là vô tu 無須 (không cần). Dùng như chữ nhu 需. ||③ Tư tu 斯須, tu du 須臾 đều nghĩa là vụt chốc, là chốc lát. Như kinh Lễ kí 禮記 nói: Lễ nhạc bất khả tư tu khử thân 禮樂不可斯須去身 mình không thể rời lễ nhạc được chốc lát. Sách Trung Dung 中庸 nói: Đạo dã giả bất khả tu du li giã 道也者不可須臾離也 đạo ấy là cái không thể rời ra được phút chốc vậy. ||④ Chậm trễ.


meanings:
① Chuyên Húc 顓頊 tên hiệu một vị vua thuộc họ Cao Dương 高陽 ngày xưa.


meanings:
① Khen, ca tụng. Như ca công tụng đức 歌功頌德. Như Kinh Thi 詩經 có những thiên Chu tụng 周頌, Lỗ tụng 魯頌 đều là thơ ca tụng công đức cả. Những bài văn ca ngợi công đức cũng gọi là tụng. Lối văn kệ của nhà Phật, Tàu cũng dịch là tụng.


meanings:
① Dài thườn thượt. Tả cái dáng người cao. ||② Một âm là khẩn: xót thương, ái ngại.


meanings:
① Hiệt hàng 頡頏 bay liệng, bay bổng lên gọi là hiệt 頡, bay là là xuống gọi là hàng 頏. ||② Một âm là kháng. Cổ họng.


meanings:
① Sẵn, cùng nghĩa với chữ dự 豫. Như dự bị 預備 phòng bị sẵn. ||② Dự vào. Như can dự 干預 cũng dự vào, can thiệp vào, tham dự 參預 xen dự vào, v.v.


meanings:
① Ngu, ương, không biết gì mà lại làm càn gọi là ngoan. ||② Tham. Như ngoan phu liêm 頑夫亷 kẻ tham hoá liêm. ||③ Chơi đùa.


meanings:
① Ban bố ra, người trên ban phát hay chỉ bảo kẻ dưới gọi là ban. ||② Ban bạch 頒白 hoa râm, tóc nửa bạc nửa đen gọi là ban bạch. ||③ Chia. ||④ Một âm là phân. Lù lù, tả cái dáng đầu cá to.


meanings:
① Đốn thủ 頓首 lạy dập đầu sát đất. ||② Đứng, đình đốn, dừng lại một chút gọi là đốn. ||③ Quán trọ, ăn một bữa cũng gọi là nhất đốn 一頓. ||④ Vội, nói về sự nó biến động mau chóng, ý không lường tới, phần nhiều dùng làm tiếng trợ ngữ. Như đốn linh 頓令 liền khiến. ||⑤ Đình trệ, bị khốn khó mãi không tiến lên được gọi là khốn đốn 困頓. ||⑥ Chỉnh đốn 整頓 sự gì cái gì đã tán loạn lâu rồi mà lại sửa sang lại cho được như cũ gọi là chỉnh đốn. ||⑦ Đốn giáo 頓教 chữ trong Kinh Phật, dùng một phương phép tuyệt mầu khiến cho mình theo đó mà tu được tới đạo ngay.


meanings:
① Cũng như chữ phán 泮 dùng trong hai chữ phán cung 泮宮.


meanings:
① Lệch, không bằng (không được bằng phẳng). ||② Một âm là phả, dùng làm trợ từ. Vả, hơi. Như phả đa 頗多 hơi nhiều, phả thiểu 頗少 hơi ít. Đem hai mặt so sánh nhau, cái chỗ hơn kém nhau một chút đó gọi là phả. ||③ Hết, đều. ||④ Rất, lắm.


meanings:
① Cái cổ. Như Mạnh Tử 孟子 nói: Tắc thiên hạ chi dân, giai dẫn lĩnh nhi vọng chi hĩ 則天下之民皆引領而望之矣 thì dân trong thiên hạ đều nghển cổ mà trông mong vậy. ||② Cái cổ áo, một cái áo cũng gọi là nhất lĩnh 一領. Xóc áo thì phải cầm cổ cầm tay thì áo mới sóng, vì thế nên người nào quản lí một bộ phận, một nhóm gọi là lĩnh tụ 領袖 (đầu sỏ). ||③ Đốc xuất hết thẩy, người nào giữ cái chức đốc xuất tất cả công việc một khu đều gọi là lĩnh. Như lĩnh sự 領事 người giữ chức đốc xuất tất cả mọi việc ở nước ngoài. Ta thường gọi là lãnh sự. ||④ Nhận lấy. Như lĩnh hướng 領餉 lĩnh lương, lĩnh bằng 領憑, v.v. ||⑤ Lí hội, hiểu biết. Như lĩnh lược 領略 lí hội qua được đại ý, nghe rõ được lời người ta bàn luận gọi là lĩnh giáo 領教.


meanings:
① Chỗ sống mũi. Như Mạnh Tử 孟子 nói: Tật thủ xúc át 疾首蹙頞 lắc đầu nhăn mũi, tả cái dáng chán ghét.


meanings:
① Hiệt hàng 頡頏. Xem chữ hàng 頏.


meanings:
① Má, chỗ má bên mép. Như di chỉ khí sử 頤指氣使 nhách mép truyền hơi, tả cái dáng kẻ quyền quý kiêu ngạo sai khiến ai chỉ nhếch mép truyền hơi thôi không thèm cất miệng nói. ||② Nuôi.


meanings:
① Cúi đầu, nguyên là chữ phủ 俯. ||② Một âm là thiếu. Cái lễ tương kiến trong khi đi sính các nước lân bang. Nhiều quan đại phu lại gọi là thiếu, ít gọi là sính.


meanings:
① Bộ đầu (đầu lâu). ||② Phàm cái gì ở vào bộ vị cao nhất đều gọi là đầu. Như sơn đầu 山頭 đầu núi. ||③ Bực nào hạng nào hơn hết cả đều gọi là đầu. Như đầu đẳng 頭等 hạng đầu, đầu hiệu 頭號 số đầu, v.v. ||④ Ngoài đầu vật gì cũng gọi là đầu. Như lưỡng đầu 兩頭 hai đầu. ||⑤ Người trùm sỏ (đầu sỏ). Như đầu mục 頭目 người làm trùm cả một tụi. ||⑥ Tiếng dùng để đếm các con vật. Như ngưu nhất đầu 牛一頭 một con trâu. ||⑦ Ngày xưa gọi một người là nhất đầu 一頭. Như ghi sự tích của chín anh em họ Nhân Hoàng gọi là cửu đầu kỉ 九頭紀. ||⑧ Ðầu đà 頭陀 tiếng Phạn, một phép tu khổ hạnh. Như đi xin ăn, ngồi ngủ gốc cây, nhập định bên mả để trừ sạch phiền não, v.v.


meanings:
① Má. Hai má bên mặt gọi là giáp. Như lưỡng giáp phi hồng 兩頰緋紅 hai gò má ửng hồng.


meanings:
① Cằm. Chỗ cằm nở nang đầy đặn gọi là yến hạm 燕頷 (cằm yến), hổ đầu yến hạm 虎頭燕頷 đầu hổ cằm yến, cổ nhân cho là cái tướng phong hầu. ||② Hạm chi 頷之 gật đầu, sẽ gật đầu đáp lễ lại người gọi là hạm chi, lối chào của kẻ quyền quý.


meanings:
① Cái cổ. Ðằng trước gọi là cảnh 頸, đằng sau gọi là hạng 項, cổ các đồ đạc cũng gọi là cảnh.


meanings:
① Sụt lở. Kinh Lễ kí 禮記 có câu: Thái Sơn kì đồi hồ 泰山其頹呼 núi Thái Sơn sụt lở mất ư? Nguyên là câu nói lúc đức Khổng Tử 孔子 sắp mất. Núi Thái Sơn là chỗ người ta đều trông ngóng hâm mộ, nói núi Thái Sơn lở là nói ví như lúc hiền nhân quân tử sắp mất vậy. ||② Suy đồi, tả cái dáng lúc già yếu không được thích ý. Như đồi đường 頹唐, đồi táng 頹喪 đều chỉ về phần tinh thần nó suy tàn không phấn chấn lên được nữa. ||③ Gió dữ. ||④ Thuận. ||⑤ Nước chảy dốc.


meanings:
① Luôn. Phần nhiều dùng làm trợ từ. Như tần tần 頻頻 luôn luôn. ||② Kíp, gấp. ||③ Gồm, đều.


meanings:
① Hột, viên. Một cái đồ gì tròn cũng gọi là nhất khoã 一顆. Phàm đếm vật gì tròn đều dùng chữ khoã.


meanings:
① Cũng như chữ tuỵ 悴 trong hai chữ tiều tụy 憔悴.


meanings:
① Má, hai bên mặt gọi là tai. Có khi viết là 腮.


meanings:
① Cái trán. Tục mán miền nam ngày xưa hay chạm trổ vào trán rồi bôi thuốc đỏ thuốc xanh vào gọi là điêu đề 雕題. ||② Tiên đề lên, viết chữ lên trên khiến cho người trông thấy là biết ngay gọi là đề. Như viết vào cái thẻ gọi là đề tiêm 題籤, viết bức biển ngang gọi là đề ngạch 題額. Như nói đề thi 題詩 (đề thơ), đề từ 題辭 (đề lời văn), v.v. ||③ Ðề mục (đầu đề; đầu bài). Ðầu bài văn hay bài thơ, nêu cái ý chỉ lên để làm mẫu mực cho cả một bài gọi là đề mục 題目, có khi gọi tắt là đề. Như đoạn đầu văn giải thích cả đại ý trong bài gọi là phá đề 破題 (mở đầu). Ðoạn cuối kết lại cho đủ ý nghĩa là kết đề 結題 (đóng bài). ||④ Phẩm đề 品題. Cũng như nghĩa chữ bình phẩm 評品 hay phẩm bình 品評 vậy.


meanings:
① Bộ trán, trên chỗ lông mày dưới mái tóc gọi là ngạch. ||② Cái số chế ra nhất định. Như số binh đã chế nhất định gọi là binh ngạch 兵額. Số lương đã chế nhất định gọi là ngạch hướng 額餉. ||③ Cái hoành phi. Cái hoành phi treo ở trên cửa trên mái. Như cái trán của người nên gọi là biển ngạch 匾額.


meanings:
① Cái xương gò má, (quyền) xương quai hàm gọi là hạ ngạc 下顎.


meanings:
① Dáng mặt. Như Kinh Thi 詩經 nói: Nhan như ác đan 顏如渥丹 dáng mặt đỏ như thoa son. ||② Sắc mùi. Như nhan sắc 顏色 sắc màu, sắc mặt, nhan liệu 顏料 chất dùng để hồ màu, để vẽ ngoài mặt, v.v. ||③ Chữ đề ở trên biển hay hoành phi cũng gọi là nhan.


meanings:
① Nghiêm chính (tả cái dáng mặt nghiêm nghị, chính đính). ||② To kếch xù.


meanings:
① Chuyên Húc 顓頊 tên một vị vua họ Cao Dương 高陽 ngày xưa. ||② Chuyên, cùng nghĩa với chữ chuyên 專. Như chuyên ngu 顓愚 đã ngu lại làm xằng, không bàn không hỏi ai.


meanings:
① Muốn. Lòng mong cầu gọi là tâm nguyện 心願. Ðem cái quyền lợi mình muốn được hưởng mà yêu cầu pháp luật định cho gọi là thỉnh nguyện 請願. ||② Nguyện, dùng làm trợ từ, ý nói lòng muốn như thế. Như ông Mạnh Tử 孟子 nói: Bất cảm thỉnh nhĩ cố sở nguyện dã 不敢請耳固所願也 chẳng dám xin vậy, vốn vẫn muốn thế vậy. Như ta nói tình nguyện 情願 (thực tình muốn thế), phát nguyện 發願 (mở lòng muốn thế), thệ nguyện 誓願 (thề xin muốn được như thế), đều một ý ấy cả. ||③ Khen ngợi, hâm mộ.


meanings:
① Cái trán. Lễ lạy của người có tang gọi là khể tảng 稽顙, cũng như chữ khể thủ 稽首.


meanings:
① Ðỉnh đầu. ||② Gốc. Như điên mạt 顛末 gốc ngọn, nói về sự trước và sau. ||③ Ngã nghiêng. ||④ Cùng nghĩa với chữ điên 癲.


meanings:
① Loài giống. Như phân môn biệt loại 分門別類 chia từng môn, rẽ từng loài. ||② Giống. Không được giống gọi là bất loại 不類. ||③ Dùng làm trợ ngữ từ. Như đại loại 大類 cũng như ta nói đại loại, đại khái vậy. ||④ Lành, tốt. ||⑤ Tùy theo. ||⑥ Tế loại, lễ tế trời không phải thời. ||⑦ Một loài rùa.


meanings:
① Man han 顢頇. Xem chữ han 頇.


meanings:
① Tần túc 頻顣 cau mày (tả cái dáng lo buồn). Ta quen đọc là chữ xúc. Cũng như chữ túc 蹙.


meanings:
① Hạo hạo 顥顥 sáng quang, sáng trắng xoá. Có khi ta đọc là chữ hiệu.


meanings:
① Nguyên là chữ tiều 憔 trong hai chữ tiều tuỵ 憔悴.


meanings:
① Trông lại, đoái, chỉ về mối tình nhớ nhưng không sao quên được. Như dĩ khứ nhi phục cố 已去而復顧 đã đi mà lại trông lại, cha mẹ yêu con gọi là cố phục 顧復, lời di chiếu của vua gọi là cố mệnh 顧命 cũng là một nghĩa ấy cả. Quên hẳn đi mà không phải vì cố ý gọi là bất cố 不顧 (chẳng đoái hoài). ||② Ngắm nghía khắp cả. Như tứ cố 四顧 ngắm kĩ cả bốn mặt, kiêm cố 兼顧 gồm xét cả các nơi khác, sự khác, v.v. ||③ Tới thăm, khách qua thăm mình gọi là cố. Như huệ cố 惠顧 ra ơn đến thăm, uổng cố 枉顧 khuất mình đến thăm, đều là tiếng nói nhún trong sự giao tế cả. Trong nhà buôn bán gọi khách mua là chủ cố 主顧 cũng là nói nghĩa ấy. ||④ Dùng làm tiếng chuyển câu, nghĩa là nhưng, song.


meanings:
① Rét run. Nhân rét mà chân tay run lập cập gọi là hàn chiến 寒顫. ||② Cái gì nó rung động, đi lại nhanh chóng gọi là chiến động 顫動. ||③ Những tiếng sợ hãi, xót xa gọi là chiến thanh 顫聲. ||④ Ta quen đọc là chữ đản.


meanings:
① Nhiếp nhu 顳顬 cái xương vành tai.


meanings:
① Rõ rệt. Như hiển nhi dị kiến 顯而易見 rõ rệt dễ thấy. ||② Vẻ vang. Như hiển quý 顯貴, hiển đạt 顯達 đều nghĩa là sang trọng vẻ vang cả. Vì thế nên kẻ phú quý cũng gọi là hiển giả 顯者. ||③ Con cháu gọi tổ tiên cũng xưng là hiển. Như bố đã chết gọi là hiển khảo 顯考, mẹ đã chết gọi là hiển tỉ 顯妣.


meanings:
① Nhăn mày. Tả cái vẻ con gái đẹp gọi là tần tiếu 顰笑.


meanings:
① Biến mùi. Như sách Luận Ngữ 論語 nói: Tự ý nhi ế bất thực 食饐而餲不食 (Hương đảng 鄉黨) cơm nát mà thiu chẳng ăn. Cũng đọc là chữ ái, chữ át.


meanings:
① Chăn nuôi. Tục dùng như chữ uỷ 餧.


meanings:
① Bánh ngọt. Lục đậu cao 綠豆餻 bánh đậu xanh.


meanings:
① Tặng lương ăn. ||② Cấp lương. Phép nhà Minh 明, nhà Thanh 清 hễ học trò nào được vào hạng tốt thì nhà nước cấp lương cho ăn thì gọi là lẫm sinh 廩生, được bổ vào hạng lẫm sinh gọi là thực hí 食餼. ||③ Con muông sống. Như sách Luận Ngữ 論語 nói: Tử Cống dục khử cốc (cáo) sóc chi hí dương 子貢欲去告朔之餼羊 (Bát dật 八佾) Thầy Tử Cống muốn bỏ việc dâng dê sống trong lễ Cáo sóc (ngày mồng một) đi. Vì lúc bấy giờ cái lễ Cốc sóc đã bỏ rồi mà vẫn còn chiếu lệ dùng dê sống nên nói thế. Cũng đọc là chữ hi. Còn đọc là khái.


meanings:
① Đưa tặng, đưa làm quà. Cùng nghĩa với chữ quỹ 饋.


meanings:
① Hơi cơm bốc lên, cơm đã chín gọi là lựu.


meanings:
① Meo chua, ôi, thiu. Đồ ăn để lâu sinh ra meo chua gọi là sưu.


meanings:
① Đem cơm ra đồng cho người làm ruộng ăn (ta gọi là đưa cơm). Cũng đọc là chữ ấp.


meanings:
① Bột ủ cho lên bọt rồi đem hấp ăn gọi là man đầu 饅頭 (bánh bò chén, bánh bột hấp).


meanings:
① Đói rau. Năm mất mùa gọi là cơ cận 饑饉.


meanings:
① Bánh rán, bánh rế. Ngày xưa gọi là hàn cụ 寒具, bây giờ gọi là tản tử 饊子.


meanings:
① Biếu, đem các món ăn dâng biếu người trên gọi là quỹ. ||② Đưa tặng, làm quà.


meanings:
① Cỗ. Như sách Luận Ngữ 論語 nói: Hữu thịnh soạn tất biến sắc nhi tác 有盛饌必變色而作 (Hương đảng 鄉黨) có thết cỗ to ắt biến sắc mặt mà đứng dậy (tỏ ý cảm kích). ||② Ăn uống.


meanings:
① Cơm nát, cơm thiu. Xem thêm chữ ế 餲.


meanings:
① Năm mất mùa, đói cơm, mất mùa lúa gọi là cơ. ||② Đói, cùng nghĩa với chữ cơ 飢. Có khi đọc là chữ ki.


meanings:
① Nhiều, đầy đủ. Như phú nhiêu 富饒 giàu có đầy đủ. ||② Khoan dung, tha, tha lỗi cho người gọi là nhiêu. ||③ Họ Nhiêu.


meanings:
① Thao thiết 饕餮 tên một giống ác thú. ||② Ngày xưa dùng làm cái tiếng riêng để gọi những kẻ hung ác, tham ăn tham uống.


meanings:
① Thết. Lễ thết khách trọng thể nhất gọi là hưởng 饗, thứ nữa gọi là yến 宴. ||② Tế hợp đồng, tế chung cả làm một gọi là hưởng. ||③ Hưởng thụ, cùng nghĩa với chữ hưởng 享.


meanings:
① Cháo đặc. Cháo đặc gọi là chiên 饘, cháo loãng gọi là chúc 粥.


meanings:
① No chán. Như yếm túc 饜足 no đủ, thoả mãn.


meanings:
① Người phương bắc gọi thứ bánh bột to là ma ma 饝饝.


meanings:
① Đầu. Như khể thủ 稽首 lạy dập đầu. Dân gọi là kiềm thủ 黔首 nói những kẻ trai trẻ tóc đen có thể gánh vác mọi việc cho nhà nước vậy. ||② Chúa, chức tổng thống hay vua cai trị cả nước gọi là nguyên thủ 元首. ||③ Kẻ trùm trưởng, kẻ lĩnh tụ một phái nào gọi là thủ lĩnh 首領. ||④ Người đứng bực nhất cũng gọi là thủ. Như người có công thứ nhất gọi là thủ công 首功, giàu có nhất gọi là thủ phú 首富, v.v. ||⑤ Trước nhất. Như chốn kinh sư gọi là thủ thiện chi khu 首善之區 một nơi phong khí mở mang trước nhất. ||⑥ Thiên, bài, một bài thơ hay một bài văn gọi là nhất thủ 一首. ||⑦ Một âm là thú. Tự ra thú tội gọi là xuất thú 出首 hay tự thú 自首.


meanings:
① Tai đã cắt ra, giết được giặc mà đem cái tai bên tay trái về trình gọi là quắc.


meanings:
① Hơi thơm. ||② Phàm thứ cây cỏ nào có chất thơm đều gọi là hương. Như đàn hương 檀香 cây đàn thơm, ta gọi là trầm bạch. Nguyễn Du 阮攸: Nhất chú đàn hương tiêu tuệ nghiệp 一炷檀香消慧業 (Vọng Quan Âm miếu 望觀音廟) đốt nén hương đàn để tiêu tan nghiệp chướng do trí tuệ gây ra. ||③ Lời khen lao.


meanings:
① Hơi thơm. Thơm ngạt ngào. Cũng đọc là chữ phức.


meanings:
① Thơm lừng. Mùi thơm xa gọi là hinh. Làm được sự gì tốt tiếng thơm truyền mãi mãi cũng gọi là hinh. ||② Một âm là hấn. Ngày xưa dùng làm lời trợ từ. Như ninh hấn nhi 寧馨兒 đứa bé ấy.


meanings:
① Con ngựa. Xem tướng ngựa phải xem răng trước, vì thế nên nói nhún số tuổi của mình cũng kêu là mã xỉ 馬齒. ||② Cái thẻ ghi số đếm. ||③ Họ Mã.


meanings:
① Quynh quynh 駉駉 lực lưỡng, tả cái dáng ngựa lực lưỡng khỏe mạnh.


meanings:
① Ðóng. Xe ngựa đỗ lại nghỉ gọi là trú. Lưu ở lại chỗ nào cũng gọi là trú. Như đóng ở chỗ mỗ làm việc gọi là trú trát mỗ xứ 駐紮某處. Ði sứ đóng ở nước ngoài cũng gọi là trú. Như đóng ở nước Anh gọi là trú Anh 駐英, đóng ở nước Pháp gọi là trú Pháp 駐法.


meanings:
① Ngựa hèn nhát. ||② Phàm tài năng kém hèn cũng gọi là nô. Phần nhiều dùng làm chữ nói tự nhún mình. Như nô tài 駑才 tài hèn kém.


meanings:
① Ngựa hai tuổi gọi là câu. Phàm ngựa còn non còn khoẻ đều gọi là câu cả. Vì thế khen các con em có tài khí hơn người gọi là thiên lí câu 千里駒.


meanings:
① Ngựa khỏe. Kẻ lái chợ giảo hoạt gọi là tảng quái 駔儈. ||② Một âm là tổ. Cùng nghĩa với chữ tổ 組.


meanings:
① Ðóng xe ngựa (đóng ngựa vào xe). ||② Giá ngự. Như tràng giá viễn ngự 長駕遠馭 tiết chế được cả phương xa. ||③ Xe cộ. Như vua xuất hành có chia ra đại giá 大駕 và pháp giá 法駕. Ðại giá là nói về chuyến đi có nhiều xe theo hầu, pháp giá là nói về chuyến đi có ít xe theo hầu. Song đều gọi tắt là giá. Vì thế nên gọi sự vua xuất hành là giá. ||④ Một tiếng dùng để xưng hô tôn trọng người khác. Như tạ ơn người ta đến thăm mình gọi là lao giá 勞駕, ước hẹn đón người ta đến chơi gọi là túc giá 夙駕. ||⑤ Tiến hành. Như trình độ trình độ tiến ngang nhau gọi là tịnh giá tề khu 並駕齊驅. Cũng có khi gọi là phương giá tề khu 方駕齊驅. ||⑥ Biệt giá 別駕 một chức quan giúp việc quan thứ sử, cũng như chức thông phán bây giờ.


meanings:
① Con ngựa hèn. Người hèn dốt cũng gọi là nô đài 駕駘. Có khi đọc là thai. ||② Một âm là đãi. Ðãi đãng 駘蕩 quang đãng bao la.


meanings:
① Con ngựa đóng kèm bên xe. ||② Phụ mã đô uý 駙馬都尉 một quan chức đời nhà Hán 漢. Từ đời nhà Tấn 晉 trở về sau, ai lấy công chúa tất được phong vào chức ấy, vì thế nên chàng rể của vua gọi là phụ mã 駙馬. Cũng đọc là phò. ||③ Nhanh chóng.


meanings:
① Ngựa chạy nhanh. ||② Ði nhanh. ||③ Cho thuyền đi.


meanings:
① Lạc đà 駱駝 một giống thú ở châu Phi, trên lưng có bướu, rất tiện xếp đồ, trong bụng có túi chứa nước, dùng để đi qua các bể cát (sa mạc). Cổ nhân cho là một món ăn quý trong tám món ăn quý, bát trân 八珍.


meanings:
① Cỗ xe bốn ngựa. Nhất ngôn kí xuất, tứ mã nan truy 一言既出，駟馬難追 một lời nói ra, xe bốn ngựa cũng khó đuổi kịp.


meanings:
① Giật mình (tả cái dáng giật nẩy mình). Như kinh hãi 驚駭. ||② Ngựa sợ. ||③ Quấy nhiễu. ||④ Lấy làm lạ lùng. Như hãi dị 駭異. ||⑤ Tản đi.


meanings:
① Xăm xăm, vùn vụt, tả dáng ngựa đi nhanh.


meanings:
① Con ngựa tốt. Như tuấn mã 駿馬. Phàm sự gì cao lớn nhanh nhẹn đều gọi là gọi là tuấn cả. Như thần thái tuấn phát 神采駿發 tinh thần sung mãn, vẻ mặt tươi sáng. ||② Nghiêm chỉnh. ||③ Tài giỏi.


meanings:
① Thẳng dong, chạy thẳng miết một mạch, phi, phóng. Như mã sính 馬騁 ngựa phi. ||② Ý tứ văn tự trôi chảy cũng gọi là sính.


meanings:
① Muông sinh sắc đỏ. Luận ngữ 論語: Lê ngưu chi tử tuynh thả giác, tuy dục vật dụng, sơn xuyên kì xả chư 犁牛之子騂且角，雖欲勿用，山川其舍諸 (Ung dã 雍也) Con của con bò lang lông đỏ mà sừng ngay ngắn, dù người ta không muốn dùng (để cúng tế, vì chê nó là bò lang), nhưng thần núi thần sông đâu có bỏ nó. ||② Ngựa lông đỏ, ngựa nhuôm nhuôm. ||③ Mặt đỏ lững. ||④ Cũng đọc là tinh.


meanings:
① Lẩn thẩn, ngu ngốc. Có khi đọc là chữ ngai.


meanings:
① Hai con ngựa cùng đóng kèm nhau. ||② Phàm vật gì liền kèm với nhau đều gọi là biền. Như biền hiếp 騈脅 xương sườn liền nhau. Thể văn hai vế đối nhau gọi là biền văn 騈文.


meanings:
① Cưỡi ngựa. ||② Phàm cưỡi lên cái gì mà buông hai chân xuống đều gọi là kị. Như kị tường 騎牆 xoạc chân trên tường. ||③ Ngựa đã đóng yên cương rồi gọi là kị. ||④ Quân cưỡi ngựa gọi là kị binh 騎兵.


meanings:
① Con ngựa đóng kèm hai bên. Xe tứ mã hai con trong gọi là phục, hai con ngoài gọi là phi 騑.


meanings:
① Chạy lồng. Như bàng vụ 旁騖, phiếm vụ 泛騖 đều nghĩa là đâm quàng, nói kẻ không noi đường chính mà đi. ||② Nhanh chóng. ||③ Phóng túng.


meanings:
① Lừa đảo. Như phiến tiền 騙錢 lừa đảo tiền bạc. ||② Nhảy tót lên lưng ngựa.


meanings:
① Con ngựa mình vàng mõm đen. Có khi đọc là chữ quai.


meanings:
① Thiếu, sứt mẻ. ||② Hất lên, nghển đầu lên. ||③ Giật lấy. ||④ Tội lỗi. ||⑤ Một âm là kiển. Ngựa hèn.


meanings:
① Ðịnh. Như âm chất 陰騭 tốt xấu hoạ phúc đều bởi trời định, người không thể biết được. ||② Phân biện, phán định. Như bình chất thị phi 評騭是非 phán xét phải trái. ||③ Ngựa cái. ||④ Lên, cưỡi ngựa lên núi.


meanings:
① Ngựa nhảy chồm. ||② Bốc lên. Phàm cái gì nó bốc lên đều gọi là đằng. Như hoá khí thượng đằng 化氣上騰 hoá hơi bốc lên. Giá đồ vật gì bỗng đắt vọt lên gọi là đằng quý 騰貴. ||③ Nhảy. ||④ Cưỡi.


meanings:
① Khi người quan quý đi ra, trước có kẻ dẹp đường, sau có kẻ hộ vệ đều gọi là sô. Vì thế nên gọi kẻ đi hầu của một người nào là tiền sô 前騶 hay sô tụng 騶從. ||② Chức quan coi về việc xe ngựa.


meanings:
① Quấy nhiễu. Như bắt phu thu thuế làm cho dân lo sợ không yên gọi là tao nhiễu 騷擾. ||② Ðời Chiến quốc 戰國 có ông Khuất Nguyên 屈原 làm ra thơ Li tao 離騷, nói gặp sự lo lắng vậy. Người bất đắc chí gọi là lao tao 牢騷 bồn chồn, cũng là noi cái ý ấy. Lại sự phong nhã cũng gọi là phong tao 風騷. Vì thế gọi các làng thơ là tao nhân 騷人.


meanings:
① Con ngựa đực thiến. ||② Tiếp cây. ||③ Thiến (hoạn) trâu, ngựa.


meanings:
① Con loa. Lừa ngựa giao hợp nhau sinh ra con gọi là loa.


meanings:
① Mạch nhiên 驀然 bỗng dưng, cũng như ta nói hốt nhiên, ý nói sực thấy mà giật mình. ||② Lên ngựa. ||③ Siêu việt.


meanings:
① Ngựa bất kham. ||② Phàm người hay vật gì mà xấc lấc không thuần đều gọi là ngao. Có khi đọc là ngạo.


meanings:
① Con ngựa đóng kèm bên xe. ||② Ðóng xe ba ngựa. ||③ Kẻ ngồi bên xe gọi là tham thừa 驂乘.


meanings:
① Con ngựa vàng lang trắng. ||② Khoẻ mạnh. Nhà Hán 漢 có chức quan võ gọi là phiếu kị tướng quân 驃騎將軍. ||③ Dáng ngựa chạy nhanh.


meanings:
① Ruổi ngựa, đánh ngựa cho chạy nhanh. ||② Ðuổi. Như là khu trừ 驅除 xua đuổi. ||③ Giá ngự. Như khu sách 驅策 đứng cầm nọc cho kẻ dưới cứ tuân lệnh mà làm. ||④ Chạy vạy, bôn tẩu. Gắng sức vì người gọi là nguyện hiệu trì khu 願效馳驅.


meanings:
① Hoa lưu 驊驑 tên một con ngựa tốt trong số tám con ngựa tốt của ông Chu Mục Vương 周穆王. Có khi dùng nghĩa bóng là người có tài đức tốt. Cũng viết là hoa lưu 驊騮.


meanings:
① Mạnh khỏe nhanh nhẹn. Tướng mạnh gọi là kiêu tướng 驍將.


meanings:
① Ngựa lồng, ngựa cất. ||② Kiêu căng, lên mặt kiêu ngạo. Như kiêu binh tất bại 驕兵必敗 quân kiêu tất thua. ||③ Vạm vỡ, lực lưỡng.


meanings:
① Chứng nghiệm. ||② Nghiệm xem. Như thí nghiệm 試驗 thử nghiệm. ||③ Hiệu nghiệm. Phàm sự gì kết quả tốt không ra ngoài chỗ ý mình đoán đều gọi là nghiệm. Sự gì có thành hiệu cũng gọi là nghiệm.


meanings:
① Ngựa sợ hãi. ||② Sợ. Phàm cái gì lấy làm sợ đều gọi là kinh. ||③ Chứng sài. Trẻ con phải chứng sài sợ giật mình mẩy, co chân co tay trợn mắt uốn lưng đều gọi là kinh.


meanings:
① Ngựa trạm, dùng ngựa đưa thư. Ngày xưa đặt các trạm để truyền đưa văn thư, mỗi trạm có một chức quan coi giữ, gọi là dịch thừa 驛丞. ||② Lạc dịch 絡驛 liền nối không dứt. Cũng viết là 駱驛.


meanings:
① Chợt, thốt nhiên xảy đến không kịp phòng bị gọi là sậu.


meanings:
① Ngựa chạy nhanh mà cất đầu cao gọi là tương. Như ngựa nhảy vọt lên gọi là đằng tương 騰驤.


meanings:
① Con ngựa kí, ngày đi nghìn dặm mà lại thuần. ||② Người tài giỏi. ||③ Kí vĩ 驥尾 theo được người giỏi. Người xưa khen ông Nhan Tử 顏子 phục tòng đức Khổng Tử 孔子 là phụ kí vĩ nhi hành ích hiển 附驥尾而行益顯 theo sau ngựa kí mà công hành càng rõ rệt. Bây giờ nói đánh bạn với người là phụ kí 附驥 là noi ý ấy.


meanings:
① Nguyên là tên một con ngựa. Cũng có khi dùng như chữ hoan 歡.


meanings:
① Con ngựa ô. ||② Li câu 驪駒 một bài thơ tiễn biệt ngày xưa. Vì thế văn từ tặng kẻ đi xa gọi là li ca 驪歌. ||③ Li châu 驪珠 hòn ngọc châu ở dưới cổ con li long 驪龍. Tục gọi những câu văn lột được hết chỗ yếu ước là thâm li đắc châu 探驪得珠.


meanings:
① Xương, là một phần cốt yếu trong thân thể người và vật. ||② Cái cốt, dùng để làm cái mẫu để đúc nắn các hình đứng đều gọi là cốt. ||③ Thứ cốt 次骨 khắc sâu vào. Giận người không quên gọi là hàm chi thứ cốt 銜之次骨. ||④ Cứng cỏi. Như kẻ cứ đứng thẳng mà can, không a dua nịnh hót gọi là cốt ngạnh 骨鯁 (xương cá). ||⑤ Người chết.


meanings:
① Cong. Làm quan toà mà vì tình riêng làm mờ tối pháp luật gọi là uỷ pháp 骫法. ||② Chung đúc.


meanings:
① Khảng tảng 骯髒 mình mẩy béo mập. ||② Tục dùng làm tiếng gọi sự dơ bẩn.


meanings:
① Khớp xương. Ngã gãy xương, lòi khớp xương ra gọi là thoát giới 脫骱.


meanings:
① Khô lâu 骷髏 cái đầu lâu người chết, xác người chết. Còn gọi là độc lâu 髑髏.


meanings:
① Xương đùi. ||② Hình hài, tiếng gọi tóm cả hình thể. Người nào phóng khoáng gọi là phóng lãng hình hài 放浪形骸. ||③ Xương chân. ||④ Xương khô.


meanings:
① Xương khô. ||② Xương cầm thú. ||③ Bộ xương. ||④ Ðánh. ||⑤ Cốt cách 骨格 tinh thần, tính nết, tính cách. Như mai cốt cách tuyết tinh thần 梅骨格雪精神 cốt cách thanh tao như mai, tinh thần trong như tuyết.


meanings:
① Ðùi vế. ||② Xương mặt đầu gối. ||③ Cây nêu.


meanings:
① Ðộc lâu 髑髏 cái đầu lâu người chết.


meanings:
① Tuỷ, chất mỡ ở trong xương. ||② Chẻ xương cho tuỷ chảy ra. ||③ Vật gì ở trong có chất đọng như mỡ đều gọi là tuỷ. ||④ Tinh tuỷ, phần tinh hoa của sự vật.


meanings:
① Thân thể. Nói tất cả một bộ phận gọi là toàn thể 全體. Nói riêng về một bộ phận gọi là nhất thể 一體. Bốn chân tay gọi là tứ thể 四體. ||② Hình thể. vật gì đủ các chiều dài chiều rộng chiều cao gọi là thể. ||③ Sự gì có quy mô cách thức nhất định đều gọi là thể. Như văn thể 文體 thể văn, tự thể 字體 thể chữ, chính thể 政體, quốc thể 國體, v.v. Lại nói như thể chế 體制 cách thức văn từ, thể tài 體裁 thể cách văn từ, đều do nghĩa ấy cả. ||④ Ðặt mình vào đấy. Như thể sát 體察 đặt mình vào đấy mà xét, thể tuất 體恤 đặt mình vào đấy mà xót thương, v.v. ||⑤ Cùng một bực. Như nhất khái, nhất thể 一體 suốt lượt thế cả. ||⑥ Một tiếng trái lại với chữ dụng 用 dùng. Còn cái nguyên lí nó bao hàm ở trong thì gọi là thể 體. Như nói về lễ, thì sự kính là thể, mà sự hoà là dụng vậy.


meanings:
① Cao. Nguyên là chữ nguy 巍. ||② Nước Nguỵ 魏 (220—265), nay thuộc vào nam tỉnh Hà Nam 河南 và phía tây tỉnh Sơn Tây 山西. ||③ Nhà Ngụy 魏 (220-265). Tào Phi 曹丕 cướp ngôi nhà Hán 漢 lên làm vua gọi là nhà Ngụy. Sau mất về nhà Tấn 晉. Ðến đời Ðông Tấn 東晉 lại có Ðông Ngụy 東魏 (534-550) và Tây Ngụy 西魏 (534-556).


meanings:
① Ma quỷ. Các cái làm cho người ta mê muội, làm mất lòng đạo đều gọi là ma cả. ||② Ham thích cái gì đã thành ra nghiện cũng gọi là ma. ||③ Ma chướng. Các thứ làm chướng ngại đường tu. Như ma do tâm sinh 魔由心生 ma chướng tự tâm mà ra.


meanings:
① Cái dược, một thứ như cái sáo có ba lỗ. ||② Ðồ để đong, đựng được 1200 hạt thóc. Ta quen đọc là chữ thược.


meanings:
① Cùng nghĩa với chữ xuý 吹 đi với chữ cổ xuý 鼓吹.


meanings:
① Ðiều hoà, hợp. Cùng nghĩa với chữ hoà 和.


meanings:
① Cái xương cối đầu gối (cái xương che cả đầu gối). Có khi đọc là chữ tẫn. Thông dụng như chữ tẫn 臏.


meanings:
① Cao. Trái lại với thấp. Như sơn cao thuỷ thâm 山高水深 núi cao sông sâu. ||② Kiêu, đắt. Như nói giá kiêu giá hạ vậy. ||③ Không thể với tới được gọi là cao. Như đạo cao 道高. ||④ Cao thượng, khác hẳn thói tục. Như cao nhân 高人 người cao thượng. Nguyễn Du 阮攸: Thạch ẩn cao nhân ốc 石隱高人屋 (Ðào Hoa dịch đạo trung 桃化驛道中) đá che khuất nhà bậc cao nhân. ||⑤ Giọng tiếng lên cao. Như cao ca 高歌 hát to, hát lên giọng. ||⑥ Quý, kính. ||⑦ Nhiều, lớn hơn. Như cao niên 高年 bậc lão niên, nhiều tuổi.


meanings:
① Tóc dài lượt thượt. Cũng đọc là chư bưu.


meanings:
① Cắt tóc. Ngày xưa có một hình phạt cắt tóc, nhà Hán 漢 gọi là khôn kiềm 髠鉗. Nhà sư cắt tóc nên cũng gọi là khôn. ||② Cây trụi cành lá cũng gọi là khôn, nghĩa là xén hết cành lá. ||③ Cũng viết là khôn 髡.


meanings:
① Phảng phất 髣髴 lờ mờ. Hình như có mà chưa thấy đích thực gọi là phảng phất. Có khi viết là 彷彿.


meanings:
① Râu mép (ria). ||② Tục gọi người nhiều râu là nhiêm.


meanings:
① Cái cút. Trẻ con để mái tóc chấm lông mày gọi là mao. Vì thế nên học trò trẻ có tài gọi là mao sĩ 髦士, cũng gọi là thời mao 時髦 nghĩa là đang thì tuổi trẻ vậy. ||② Bờm ngựa. ||③ Kén chọn. ||④ Tài giỏi.


meanings:
① Trái đào. Trẻ con để hai trái tóc hai bên đầu gọi là thiều. Vì thế nên gọi lúc còn bé là thùy thiều chi niên 垂髫之年 tuổi còn để trái đào. Xem thêm chữ phát 髮.


meanings:
① Râu trên mồm. Râu mọc chung quanh trên mồm trên gọi là tì.


meanings:
① Tóc. Lễ đời xưa lúc nhỏ đều bỏ xoã tóc, lúc lớn lên thì búi tóc. Như nói thúc phát thụ thư 束髮受書 búi tóc đi học, kết phát tòng nhung 結髮從戎 búi tóc ra lính, đều nói về thì trai trẻ cả. Ðến lúc già gọi là hoàng phát 黃髮. Ðào Uyên Minh 陶淵明: Nam nữ y trước, tất như ngoại nhân, hoàng phát thùy thiều, tịnh di nhiên tự lạc 男女衣著，悉如外人，黃髮垂髫，並怡然自樂 (Ðào hoa nguyên kí 桃花源記) đàn ông đàn bà ăn bận đều giống người bên ngoài, từ những người già tóc bạc tới những trẻ để trái đào, đều hớn hở vui vẻ. ||② Một phần nghìn của một tấc gọi là một phát.


meanings:
① Sơn. ||② Sơn các đồ đạc cũng gọi là hưu.


meanings:
① Cái búi tóc. Cũng đọc là chữ kết. ||② Một âm là cát. Thần bếp, thần táo.


meanings:
① Thích lị 鬎鬁 sẹo đầu trụi tóc, chỗ nhọt mọc thành sẹo tóc không mọc được.


meanings:
① Tóc rối bù, tục gọi là bồng tông 蓬鬆. ||② Lỏng lẻo, không được chắc chắn bén sắc gọi là phóng tông 放鬆.


meanings:
① Tóc tốt đẹp. ||② Tóc chia ra từng múi, búi ra nhiều búi tóc con. Như quyền phát 鬈髮 tóc quăn.


meanings:
① Bờm, lông trên cổ các giống thú gọi là tông. Có khi viết là 鬃. ||② Tóc rối.


meanings:
① Tóc mai của đàn bà buông thõng xuống (tóc mai lòng thòng).


meanings:
① Cái chỏm. Trẻ con cạo đầu còn bớt ít tóc lại gọi là đoả.


meanings:
① Tóc mượt đẹp. Thi Kinh 詩經: Chẩn phát như vân 鬒髮如雲 tóc mượt như mây.


meanings:
① Râu cằm. Vật gì có tua lủa tủa ra cũng gọi là tu. Như liên tu 蓮鬚 tua bông sen.


meanings:
① Quấn tóc làm dáng. ||② Con ở. Tục gọi con đòi là nha hoàn 丫鬟.


meanings:
① Tóc mai, tóc bên mái tai. Ta quen đọc là chữ mấn. Bạch Cư Dị 白居易: Vân mấn hoa nhan kim bộ dao, Phù dung trướng noãn độ xuân tiêu 雲鬢花顏金步搖，芙蓉帳暖度春霄 (Trường hận ca 長恨歌) Mặt nàng đẹp như hoa, tóc mượt như mây, cài chiếc bộ dao bằng vàng, trải qua đêm xuân trong trướng Phù Dung. Tản Ðà dịch thơ: Vàng nhẹ bước lung lay tóc mái, Màn phù dung êm ái đêm xuân.


meanings:
① Râu. Người râu dài gọi là trường liệp 長鬣. ||② Lông cổ (bờm) các giống thú cũng gọi là liệp. Bờm con lợn gọi là cương liệp 剛鬣. ||③ Cái vây bên mang cá.


meanings:
① Cùng nghĩa với chữ đấu 鬬 giống như hình kẻ chiến sĩ đối nhau mà đồ binh để đằng sau.


meanings:
① Huyên náo, rầm rĩ không yên tĩnh gọi là nháo. Chỗ người tụ họp chen chúc rầm rĩ gọi là nhiệt nháo 熱鬧. Ta quen đọc là náo.


meanings:
① Tiếng người rầm rĩ. ||② Tiếng đánh nhau.


meanings:
① Cãi nhau, đánh nhau. Kinh Thi 經詩 có câu: Huynh đệ huých vu tường, ngoại ngữ kì vũ 兄弟鬩于牆，外禦其侮 anh em đánh nhau ở trong nhà, có người ngoài đến ăn hiếp, lại cùng chống lại. Ý nói anh em dẫu hiềm oán nhau, nhưng gặp có kẻ ngoài lấn áp, lại đồng tâm chống lại. Vì thế nên anh em bất hoà cũng gọi là huých tường 鬩牆.


meanings:
① Cá kình (voi). Hình tuy giống cá mà thực ra thuộc về loài thú. Có con to dài đến tám chín mươi thước. Nguyễn Trãi 阮廌: Ngao phụ xuất sơn, sơn hữu động, Kình du tắc hải, hải vi trì 鰲負出山，山有洞，鯨遊塞海，海爲池 (Long Ðại Nham, 龍袋岩) Con ba ba đội núi nổi lên, núi có động, Cá kình bơi lấp biển, biển thành ao.


meanings:
① Cá lăng, cá đác. ||② Lăng lí 鯪鯉 tức là con xuyên sơn giáp 穿山甲, con tê tê. Còn viết là long lí 龍鯉.


meanings:
① Cá tép. ||② Một âm là tẩu. Tả cái dáng mặt kẻ tiểu nhân. Người bây thường tự nói nhún mình là tẩu sinh ý nói mình là kẻ hèn mọn.


meanings:
① Cá hỗn. Nó hay ăn cỏ nên cũng gọi là thảo lư 草魚.


meanings:
① Ô tặc 烏鰂 cá mực, có khi gọi là mặc ngư 墨魚. Một tên là hải tiêu sao 海鰾鮹.


meanings:
① Cá điệp, cá bơn, thứ cá mắt dính liền nhau lệch về bên hữu. Một tên là vương dư ngư 王餘魚. Cũng có tên là tị mục ngư 比目魚.


meanings:
① Cá hoàng dài tới hai trượng, lưng có xương bọc như áo giáp, mũi dài, mỡ vàng như sáp ong, cứ một từng thịt lại có một từng mỡ, xương sống mà mũi đều mềm sụn, dùng nấu ăn được. Một tên là tầm ngư cốt 鱘魚骨.


meanings:
① Con hàu nhỏ. Cũng gọi là bào ngư 鮑魚. Thứ to gọi là thạch quyết minh 石决明 vỏ dùng làm thuốc.


meanings:
① Cá bơn, thứ cá mắt dính liền ở bên tay trái.


meanings:
① Cá lớn. ||② Người goá vợ, người lớn tuổi mà không có vợ.


meanings:
① Thứ cá mắt dính liền về một bên. Có chỗ gọi là bản ngư. Có chỗ gọi là tị mục ngư 比目魚.


meanings:
① Cá bo, thứ cá hay chúi ở dưới bùn, có thứ gọi là văn diêu ngư 文鰩魚. Bay được, cho nên cũng gọi là phi ngư 飛魚 cá bay.


meanings:
① Vây cá, cá có vây mới bơi đi được. Vây ở trên lưng gọi là tích kì 脊鰭, vây ở ngực gọi là hung kì 胸鰭, vây ở bụng gọi là phúc kì 腹鰭, vây ở gần đuôi là vĩ kì 尾鰭.


meanings:
① Cá liên. Tục gọi là liên ngư đầu 鰱魚頭.


meanings:
① Con ngao, con trạch, con ba ba loại lớn. Cũng như chữ ngao 鼇. Xem thêm chữ kình 鯨.


meanings:
① Bạch điều 白鰷 cá vền, mình trắng mà dẹt.


meanings:
① Cá sộp, cá chình. Tục gọi là man li 鰻鱺. Cũng gọi là bạch thiện 白鱔.


meanings:
① Cái bong bóng cá, là bộ máy lên xuống của cá.


meanings:
① Cá tuyết. Một giống cá sinh ở đáy bể xứ lạnh, thịt trắng như tuyết, nên gọi là tuyết ngư 鱈魚. Trong bộ gan nó có dầu là một thứ rất bổ, ta gọi là dầu cá, ngư can du 魚肝油.


meanings:
① Cũng như chữ quái 膾. Cũng đọc là khoái.


meanings:
① Cá kim, cá thu đao. ||② Một tên là châm ngư 針魚.


meanings:
① Cá lư. Cổ nhân gọi là ngân lư 銀鱸 hay ngọc hoa lư 玉花鱸. Xuất sản ở Tùng Giang gọi là tứ tai lư 四鰓鱸 là một giống cá rất ngon.


meanings:
① Con tu hú. Tính nó vụng không biết làm tổ, nên hay dùng để nói ví những kẻ không biết kinh doanh việc nhà. Nó lại là một loài chim ăn không mắc nghẹn bao giờ, cho nên những gậy của người già chống hay khắc hình con cưu vào. Như cưu trượng 鳩杖 gậy khắc hình chim cưu. ||② Họp. Như cưu công tí tài 鳩工庇材 họp thợ sắm gỗ để làm nhà. ||③ Cưu hình hộc diện 鳩形鵠面 hình dung đói khát (như chim cưu), mặt mày vàng võ (như con hộc). Cũng như nói hình dung khô cảo 形容枯槁.


meanings:
① Thi cưu 鳲鳩 con chim bố cốc, chim cu, chim gáy. Qua tiết cốc vũ rồi nó mới kêu, qua tiết hạ chí rồi mới thôi. Tiếng nó như thể giục người cấy lúa, cho nên gọi là chim bố cốc 布穀. Lại gọi là chim quách công 郭公.


meanings:
① Chim phượng. Ðời xưa bảo chim phượng hoàng ra là điềm có đế vương. Con đực gọi là phượng 鳳, con cái gọi là hoàng 凰.


meanings:
① Tiếng chim hót. Nói rộng ra phàm cái gì phát ra tiếng đều gọi là minh. Như minh cổ 鳴鼓 đánh trống.


meanings:
① Chim diều hâu. ||② Chỉ diên 紙鳶 cái diều giấy. Còn gọi là phong tranh 風箏.


meanings:
① Ninh quyết 寧鴂 chim ninh quyết. ||② Một âm là quých. Cùng nghĩa với chữ quyết 鵙.


meanings:
① Một loài chim rất độc, ngày xưa bảo lấy cánh nó khuấy vào rượu uống thì chết ngay. ||② Rượu có chất độc. Như chậm độc 鴆酒 rượu độc.


meanings:
① Chim bảo, giống như con mòng mà lang lổ, chân không có ngón sau. Ngày xưa bảo nó là giống rất dâm, cho nên gọi đĩ nhà thổ là bảo nhi 鴇兒, mẹ giầu, tú bà là bảo mẫu 鴇母.


meanings:
① Con quạ khoang. Giống quạ đen biết mớm trả mẹ gọi là ô 烏, không biết mớm trả gọi là nha 鴉. ||② Sắc đen cũng gọi là nha. Như nha hoàn 鴉鬟 búi tóc đen nhẫy.


meanings:
① Tích linh 鶺鴒 con chim chìa vôi. Kinh Thi 詩經 có câu: Tích linh tại nguyên, huynh đệ cấp nạn 鶺鴒在原，兄弟急難 con chim chìa vôi ở đồng, anh em hoạn nạn vội vàng cứu vớt nhau. Vì thế nói về anh em hay dùng hai chữ linh nguyên 鴒原.


meanings:
① Ðà điểu, một giống chim lớn ở trong bể cát (sa mạc). Cũng viết là đà điểu 駝鳥.


meanings:
① Uyên ương 鴛鴦 một giống chim ở nước hình như con vịt mà bé (con le). Con đực thì trên cổ có lông mã trắng và dài, cánh to mà đẹp, con cái thì không có lông mã, cánh cũng xấu, thường ở trong sông trong hồ. Con đực gọi là uyên, con cái gọi là ương, đi đâu cũng có đôi không rời nhau, vì thế nên người xưa nói ví sự vợ chồng hoà mục Cũng viết là 鵷鷺.


meanings:
① Cù dục 鴝鵒 con yểng, con sáo. Mình và đầu nó đen, dưới hai cánh lốm đốm trắng, đem cạo lưỡi đi, học nói được tiếng người. Tục gọi là bát kha 八哥.


meanings:
① Con vọ. Xem thêm chữ kiêu 梟, bộ Mộc 木.


meanings:
① Con cú tai mèo. Thường gọi là giốc si 角鴟. Tục gọi là miêu đầu ưng 貓頭鷹.


meanings:
① Thương quát 鶬鴰 quạ, con dang. Có tên khác là bạch đỉnh hạc 白頂鶴. Còn gọi là lão quát 老鴰.


meanings:
① Chim hồng. Một loài chim ở ven nước, to hơn con mòng, lưng và cổ màu tro, cánh đen bụng trắng, mỏ dẹp, chân ngắn, khi bay sắp thành hàng. Hồng là con nhạn lớn. ||② Lớn, cùng nghĩa với chữ hồng 洪. Như hồng hi 鴻禧 phúc lớn. ||③ Họ Hồng.


meanings:
① Chim như (Trunix blakistoni, một loài chim cun cút).


meanings:
① Con chim bồ câu. Có hai giống, giống dã cáp 野鴿 ở rừng hay ăn hại lúa, giống gia cáp 家鴿 là do dã cáp biến giống ra, bay rất cao, trí nhớ tốt, cho đem đi thật xa mới thả cũng biết bay về, vì thế nên ngày xưa hay dùng nó để đưa thư từ về việc quân. Tục gọi là bột cáp 鵓鴿.


meanings:
① Hưu lưu 鵂鶹 cú tai mèo. Còn gọi là miêu đầu ưng 貓頭鷹.


meanings:
① Ðỗ quyên 杜鵑 con quốc. Có chỗ gọi là tử quy 子規. Còn gọi là đỗ vũ 杜宇. Nguyễn Du 阮攸: Ai trung xúc xứ minh kim thạch, Oán huyết quy thời hoá đỗ quyên 哀衷觸處鳴金石，怨血歸時化杜鵑 (Ðộ Hoài hữu cảm Văn Thừa Tướng 渡淮有感文丞相) Nỗi thương cảm thốt ra chỗ nào đều reo tiếng vàng tiếng đá, Máu oán hận lúc trở về hoá thành chim cuốc. Quách Tấn dịch thơ: Lòng thơm chạm trổ lời kim thạch, Máu hận trào sôi kiếp tử quy. ||② Hoa đỗ quyên. Có khi gọi tắt là hoa quyên.


meanings:
① Xem chữ cù 鴝 trong cù dục 鴝鵒.


meanings:
① Con chim bách thiệt. Có khi gọi là con bách lao 百勞 nó kêu được trăm thứ tiếng.


meanings:
① Ðề hồ 鵜鶘 một thứ chim ở nước, lông màu đỏ, đầu nhỏ, mỏ dài, dưới hàm có cái túi, bắt được cá thì đựng ở cái túi ấy. Tục gọi là đào hà 淘河 có lẽ là con bồ nông. Cũng viết là đào nga 淘鵝. Còn viết là già lam điểu 伽藍鳥.


meanings:
① Con ngan, con ngỗng. Giống đen gọi là thương nga 蒼鵝.


meanings:
① Chim hộc, con ngỗng trời. ||② Một âm là cốc. Cái đĩa để tập bắn. Trong cái bia vẽ một cái vòng, bắn vào giữa vòng là trúng, người xưa gọi là chánh 正 hay là cốc 鵠. Vì thế cho nên làm cái gì khả dĩ làm nêu làm mốc cho việc làm cũng gọi là chánh cốc 正鵠.


meanings:
① Tên riêng của con vọ. Người xưa cho là giống bất tường.


meanings:
① Chim bằng. Ngày xưa cho là loài chim to nhất.


meanings:
① Kên kên, một giống chim cắt lớn ở vùng Tây-tị-lợi-á 西比利亞.


meanings:
① Con chim bồ các, chim khách. Tục bảo nó kêu là báo điềm lành nên gọi là hỉ thước 喜鵲.


meanings:
① Uyên sồ 鵷雛 một loài chim phượng.


meanings:
① Am thuần 鵪鶉 một giống chim hình như con gà con, đầu nhỏ đuôi cộc, tính nhanh nhẩu, hay nhảy nhót, nuôi quen cho chọi nhau chơi được.


meanings:
① Thương canh 鶬鶊 tức là con chim vàng anh, hoàng oanh 黃鶯.


meanings:
① Chim ngạc, mỏ ngắn, chân có mạng, sống ở mặt nước, bắt tôm cá. Ngày xưa gọi là chim thư cưu 睢鳩.


meanings:
① Hạt kê 鶡雞 giống như con trĩ mà to, sắc lông đỏ kềnh kệch, đầu có lông mao, tính mạnh tợn, hay đánh nhau, chết không chịu lùi, vì thế mũ của các quan võ ngày xưa đều cắm lông nó gọi là hạt quan 鶡冠.


meanings:
① Thương quát 鶬鴰 con dang. Xem chữ quát 鴰.


meanings:
① Chim oanh. Hoàng oanh 黃鶯 chim vàng anh.


meanings:
① Cốt cưu 鶻鳩 chim cốt cưu, tục gọi là ban cưu 斑鳩. ||② Một loài chim cắt, tính hung ác. ||③ Hồi Cốt 回鶻 tên một nước ngày xưa, thuộc vùng ngoại Mông Cổ bây giờ. Cũng viết là Hồi Hột 回紇. Một âm là hoạt.


meanings:
① Kiêm kiêm 鶼鶼 một loài chim chắp liền cánh vào với nhau mới bay được.


meanings:
① Lô từ 鸕鷀 một giống chim ở nước, lông đen mỏ dài, hơi khum khum, tài lặn xuống nước mò cá ăn. Cũng viết là lô tư 鸕鷥. Một tên là ô quỷ 烏鬼. Tục gọi là thuỷ lão nha 水老鴉.


meanings:
① Một giống chim ở nước, giống như con lô tư mà lông trắng, tài liệng không sợ gió, người ta thường vẽ hình nó ở đầu thuyền cho nên gọi cái thuyền là nghịch thủ 鷁首. Có khi viết là dật thủ 艗首.


meanings:
① Diều mướp, diều hâu, một giống chim hung ác, giống như con cắt như bé kém con cắt.


meanings:
① Chim non. Chim còn phải nhờ mẹ mớm mồi cho gọi là cấu.


meanings:
① Chá cô 鷓鴣 chim chá cô, chim ngói, gà gô. Ngày xưa bảo nó bao giờ bay cũng bay về hướng nam, cho nên các lời thơ ca bị thiên bị đày về phương bắc hay mượn nó mà ví dụ mà khởi hứng. Tục ta quen đọc là chữ gia.


meanings:
① Con cò bể. Mỏ khoằm mà cứng, lông trắng toát, cánh nhơ nhơ như màu tro mà dài quá đuôi, thường hay liệng trên mặt bể để bắt cá ăn.


meanings:
① Loài chim mạnh tợn. ||② Tính mạnh tợn.


meanings:
① Sương cưu 鷞鳩 tức là con cắt. Có khi đọc là sảng. Túc sương 鷫鷞 một giống chim sắc xanh cổ dài, giống như con nhạn.


meanings:
① Tiêu liêu 鷦鷯 con chim ri, chim hồng tước, quanh quách. Trang Tử 莊子: Tiêu liêu sào ư thâm lâm bất quá nhất chi 鷦鷯巢於深林不過一枝 (Tiêu dao du 逍遙遊) quanh quách làm tổ ở rừng sâu chẳng qua một cành.


meanings:
① Con trĩ, con dẽ, lông cánh rất đẹp. Cũng gọi là cẩm kê 錦雞. Một âm là miết.


meanings:
① Kên kên, một giống chim hung tợn. ||② Linh Thứu sơn 靈鷲山 núi Linh Thứu. Một núi nhỏ gần Vương Xá 王舍, nơi đức Phật Thích Ca hay dừng chân. Theo truyền thuyết, đức Phật giảng Diệu Pháp Liên Hoa kinh tại đây. Tên núi Kên Kên xuất phát từ tích nói rằng, Ma Vương đã tìm cách quấy phá thiền định của A-nan-đà bằng cách hiện hình với dạng của một con chim kên kên. Có sách cho rằng, các tảng đá ở núi này có hình chim kên kên.


meanings:
① Bạch nhàn 白鷴 gà lôi, một giống chim giống như con gà rừng sắc trắng có vằn đen, đuôi dài ba bốn thước, mỏ và móng chân đều đỏ.


meanings:
① Chim dẽ giun, một giống chim mỏ dài, ngoài đầu mỏ thì rắn, trong có da mỏng bao bọc, lưng sắc như tro, có hoa trắng, ngực và bụng trắng toát, hay ở ngoài đồng ăn sâu, cá nhỏ.


meanings:
① Chim ưng, con cắt, giống chim rất mạnh, chuyên bắt các chim khác ăn thịt, người đi săn thường nuôi nó để săn các chim khác. Nguyễn Du 阮攸: Cao nguyên phong thảo hô ưng lộ 高原豐草呼鷹路 (Hàm Ðan tức sự 邯鄲即事) bãi cỏ tươi xanh trên cao nguyên là đường gọi chim ưng (đi săn).


meanings:
① Con cò trắng. Cũng gọi là lộ tư 鷺鷥 hay bạch lộ 白鷺.


meanings:
① Khê xích 鸂鶒 một giống chim ở nước, giống như con le mà cánh biếc. Tục gọi là tử uyên ương 紫鴛鴦.


meanings:
① Nhạc trạc 鸑鷟 một loài chim phượng hoàng nhỏ.


meanings:
① Anh vũ 鸚鵡 chim anh vũ, con vẹt.


meanings:
① Chim khoang, chim quán. Giống con hạc mà đầu không đỏ, cổ dài, mỏ dài, suốt mình màu tro, đuôi và cánh đen, làm tổ ở trên cây cao.


meanings:
① Hoàng li 黃鸝 tức là con vàng anh, hoàng oanh 黃鶯.


meanings:
① Chim loan, một loài chim phượng. ||② Cái chuông nhỏ, nhạc đồng.


meanings:
① Chất dảm. Một chất lẫn ở trong đất, tính trơn mà vị mặn, có thể dùng để giặt quần áo, là một nguyên liệu làm sà phòng là thạch giảm 石鹼. Ta quen đọc là thiêm. Có chỗ đọc là kiềm.


meanings:
① Muối, gạn ở nước bể ra. Lại có ruộng muối, mỏ muối nữa.


meanings:
① Con hươu. Con đực có sừng mỗi năm thay một lần, gọi là lộc nhung 鹿茸 rất bổ. Con cái không có sừng. Giống hươu sắc lông lổ đổ, nên tục gọi là mai hoa lộc 梅花鹿. ||② Họ Lộc.


meanings:
① Con hươu cái. ||② Tụ ưu 聚麀 cha con loạn dâm.


meanings:
① Con hoẵng, con kỉ. Một loài thú giống như con nai, con đực có sừng ngắn, chân ngắn mà khoẻ, tài nhảy, da mềm nhũn, phần nhiều thuộc dùng làm ví, có khi dùng để may áo.


meanings:
① Tiêu tiêu 麃麃 lực lưỡng, tả cái vẻ oai võ. ||② Làm cỏ lúa. ||③ Một âm là bào. Con nai.


meanings:
① Con bào. Một giống thú thuộc về giống nai. Tục gọi là bào tử 麅子 da nó chỉ dùng làm mui xe, thịt ăn ngon.


meanings:
① Tên riêng của con chương. ||② Một âm là quần. Họp từng đàn từng lũ. Tu họp nhau lại mà kéo đến gọi là quần chí 麇至. Có khi viết là 麕. Ta quen đọc là chữ khuân.


meanings:
① Một giống thú thuộc về giống nai, giống như con hươu mà to, lúc đi đàn hươu theo sau, đuôi nó phẩy sạch bụi, nên ngày xưa thường dùng làm cái phất trần. Vì thế nên có khi gọi cái phất trần là chủ vĩ 麈尾.


meanings:
① Con nai, mỗi năm cũng thay sừng một lần, chỉ khác là sừng hươu thì cuối xuân mới thay mà nai thì sang mùa đông mới thay.


meanings:
① Con khuân cái. ||② Ngu ngu 麌麌 xúm xít. Tả cái hình trạng tụ đông đúc.


meanings:
① Con hươu con. ||② Cùng nghĩa với chữ nghê. Toan nghê 狻麑 là con sư sử.


meanings:
① Kì lân 麒麟 ngày xưa gọi là giống thú nhân đức. Con đực gọi là kì, con cái gọi là lân. Nguyễn Du 阮攸: Hu ta, nhân thú hề, kì lân 吁嗟，仁獸兮麒麟 (Kì lân mộ 麒麟墓) than ôi, lân là loài thú nhân từ.


meanings:
① Chân núi. Như Thái Sơn chi lộc 泰山之麓 chân núi Thái Sơn ||② Chức quan coi công viên.


meanings:
① Ðẹp. Như diễm lệ 豔麗 tươi đẹp, đẹp lộng lẫy. ||② Dính bám. Như nhật nguyệt lệ hồ thiên 日月麗乎天 (Dịch Kinh 易經, quẻ Li 離卦) mặt trời mặt trăng dính bám vào trời. ||③ Một âm là li. Như Cao Li 高麗 nước Cao Li, tức là nước Triều Tiên 朝鮮.


meanings:
① Con xạ, con hươu xạ. Một giống thú giống như con hươu mà bé, không có sừng, lông đen, bụng có một cái bọng da to bằng cái trứng gà, gọi là xạ hương 麝香 dùng để làm thuốc, giá rất đắt.


meanings:
① Con chương. Giống như con hươu mà nhỏ, không có sừng, lông hơi vàng vàng, núi rừng nào cũng có.


meanings:
① Con lân. Ngày xưa nói hễ có đấng vương giả chí nhân ra đời thì có con lân hiện ra. Nay ở bên châu Phi có một giống hươu cao cổ, hình thù giống như con lân ngày xưa đã nói, nên cũng gọi là kì lân 麒麟. ||② Rực rỡ. Như bỉnh bỉnh lân lân 炳炳麟麟 chói lói rực rỡ.


meanings:
① Thô sơ. Không được tinh tế gọi là thô. Cùng nghĩa với chữ thô 粗. ||② To lớn. ||③ Lược qua. ||④ Gạo giã dối.


meanings:
① Lúa tẻ.Thông thường chia ra hai thứ (1) tiểu mạch 小麥 hột không có tua, nhiều phấn, hột dùng để làm miến, làm bánh, làm tương, (2) đại mạch 大麥 hột có tua dài, chuyên để thổi cơm ăn, thân nó dùng để đan mũ.


meanings:
① Bột gạo. ||② Tục dùng bột chế thành sợi dài cũng gọi là miến.


meanings:
① Ðại ma 大麻 cây gai. Có khi gọi là hoả ma 火麻 hay hoàng ma 黃麻. Có hai giống đực và cái, giống đực gọi là mẫu ma 牡麻, giống cái gọi là tử ma 子麻. Sang tiết xuân phân mới gieo hạt, trước sau tiết hạ chí mới nở hoa, sắc trắng xanh xanh. Gai đực có năm nhị, gai cái có một nhị. Gai đực thì khi hoa rụng hết liền nhổ, ngâm nước bóc lấy vỏ, mềm nhũn mà có thớ dài, dùng để dệt vải thưa. Gai cái thì đến mùa thu mới cắt, bóc lấy hạt rồi mới đem ngâm, dùng để dệt sô gai, vì nó đen và xù xì nên chỉ dùng làm đồ tang và túi đựng đồ thôi. Hạt nó cũng ăn được. ||② Hồ ma 胡麻 cây vừng, có khi gọi là chi ma 脂麻 hay du ma 油麻. Hạt nó có hai thứ đen và trắng. Tương truyền rằng ông Trương Khiên đem giống ở Tây Vực 西域 về, nên gọi là hồ ma.


meanings:
① Yêu ma 么麼 bé nhỏ, nhỏ xíu. ||② Tục dùng làm trợ ngữ. Như thập ma 什麼 cái gì vậy?


meanings:
① Cờ đầu, cờ chỉ huy. Vọng huy nhi tiến, thính cổ nhi động 望麾而進，聽鼓而動 (Nam sử, Lương Vũ Ðế kỉ thượng 南史，梁武帝紀上) trông cờ đầu mà tiến lên, nghe trống mà động quân. ||② Chỉ huy. Như huy quân 麾軍 chỉ huy quân. ||③ Vậy.


meanings:
① Sắc vàng, sắc ngũ cốc chín. Ngày xưa lấy năm sắc chia sánh với năm phương. Màu vàng cho là sắc ở giữa, cho nên coi màu vàng là màu quý nhất. Về đời quân chủ các tờ chiếu mệnh đều dùng màu vàng, cho đến các đồ trang sức chỉ vua là được dùng màu vàng thôi. ||② Huyền hoàng 玄黄 trời đất. Như huyền hoàng phẩu phán 玄黄剖判 lúc mới chia ra trời đất. ||③ Người già lông tóc đều vàng, cho nên gọi là hoàng phát 黄髮 và hoàng củ 黄耇. ||④ Trẻ con. Phép tính số dân của nhà Ðường 唐, cứ ba tuổi trở xuống là hoàng. Cho nên trẻ con gọi là hoàng khẩu 黄口. ||⑤ Sắc loài kim (sắc vàng), cho nên vàng bạc gọi là hoàng bạch vật 黄白物. ||⑥ Họ Hoàng.


meanings:
① Tràng học. Các tràng học ngày xưa thường trang sức sắc vàng cho nên gọi là huỳnh cung 黌宮. Còn gọi là huỳnh môn 黌門 hay huỳnh hiệu 黌校.


meanings:
① Lúa, lúa mùa. Vì hột lúa đều nhau nên ngày xưa lấy thóc mà chế định tấc thước và cân lạng.


meanings:
① Ðen. Bách tính, dân chúng gọi là lê dân 黎民 nghĩa là kể số người tóc đen vậy. Cũng gọi là lê nguyên 黎元. ||② Lê minh 黎明 tờ mờ sáng. ||③ Họ Lê.


meanings:
① Dính, vật gì ướt mà có chất dính gọi là niêm 黏. ||② Dán vào.


meanings:
① Ðen. Nhà Tần 秦 gọi dân đen là kiềm thủ 黔首, cũng như chữ lê dân 黎民. ||② Tỉnh Quý Châu 貴州 gọi là tỉnh Kiềm 黔. ||③ Họ Kiềm.


meanings:
① Lặng yên, không nói không cười gọi là mặc. Như mặc toạ 默坐 ngồi im.


meanings:
① Thuốc đen của đàn bà vẽ lông mày. Vì thế gọi đồ trang sức là phấn đại 粉黛. Cũng để ví người đàn bà đẹp. Bạch Cư Dị 白居易: Hồi mâu nhất tiếu bách mị sinh, Lục cung phấn đại vô nhan sắc 回眸一笑百媚生，六宮粉黛無顏色 (Trường hận ca 長恨歌) Nàng liếc mắt lại, mỉm một nụ cười, trăm vẻ đẹp phát sinh, (khiến cho) các phi tần trong sáu cung đều như không có nhan sắc. Tản Ðà dịch thơ: Một cười trăm vẻ thiên nhiên, Sáu cung nhan sắc thua hờn phấn son. ||② Thanh đại 青黛 bột chàm, dùng để làm thuốc, màu nó xanh sẫm. ||③ Cái gì xanh sẫm cũng gọi là đại.


meanings:
① Gạt đi, xua đi không dùng nữa. Vì thế quan bị giáng hay bị cách đều gọi là truất. ||② Bỏ.


meanings:
① Sắc đen hơi xanh xanh. Như ửu hắc 黝黑 đen xanh.


meanings:
① Cái vật bé tí. Tục nói cái gì bé tí gọi là là nhất điểm 一點. Cái gì tế toái vụn vặt gọi là điểm điểm 點點. ||② Nét chấm. Nói rộng ra phàm cái gì dính líu vào một tí liền buông ra ngay đều gọi là điểm. ||③ Dấu chấm câu. ||④ Chỗ xoá hay chỗ chữa trong bài văn cũng gọi là điểm. Như văn bất gia điểm 文不加點 ý nói tài tứ nhanh nhẹn, làm văn xong không phải chữa nữa. ||⑤ Giờ. Như thập điểm 十點 mười giờ. ||⑥ Xét nét. Như kiểm điểm 檢點, tra điểm 查點. ||⑦ Chỉ định cho, chỉ điểm cho. ||⑧ Ăn lót dạ. Như điểm tâm 點心. ||⑨ Trong phép tính (môn hình học), cho phần chỉ có vị trí mà không có lớn bé, dài ngắn, dày mỏng gọi là điểm. Như lưỡng tuyến đích giao điểm 兩線的交點 điểm gặp nhau của hai đường chéo. ||⑩ Nhơ bẩn. ||⑪ Giọt nước rớt vào. ||⑫ Hơ nóng.


meanings:
① Chữ trào 朝 cổ. Có khi viết là 晁. ||② Họ Trào.


meanings:
① Con đà. Một loài như cá sấu, dài hơn hai trượng, bốn chân, da nó dùng để bưng trống.


meanings:
① Cái đỉnh. Ðúc bằng loài kim, ba chân hai tai, lớn bé khác nhau, công dụng cũng khác. Vua Vũ 禹 nhà Hạ 夏 thu vàng trong chín châu lại, đúc làm chín cái đỉnh. Về đời Tam Ðại 三代 (Hạ 夏, Thương 商, Chu 周) cho là một vật rất trọng lưu truyền trong nước. Cho nên ai lấy được thiên hạ gọi là định đỉnh 定鼎. ||② Cái đồ đựng đồ ăn. Như đỉnh chung 鼎鍾 nói về nhà quý hiển. Lệ ngày xưa ai có công thì khắc công đức vào cái đỉnh. Vì thế chữ triện ngày xưa có lối chữ viết như cái chuông cái đỉnh gọi là chung đỉnh văn 鐘鼎文. ||③ Cái vạc. ||④ Cái lư đốt trầm. ||⑤ Ðang. Như xuân thu đỉnh thịnh 春秋鼎盛 đang lúc mạnh khỏe trai trẻ. ||⑥ Ðỉnh đỉnh 鼎鼎 lừng lẫy. Như đại danh đỉnh đỉnh 大名鼎鼎 tiếng cả lừng lẫy. ||⑦ Ba mặt đứng đều nhau gọi là đỉnh. Như đỉnh trị 鼎峙 ba mặt đứng đối ngang nhau. ||⑧ Ngày xưa nói vị chức tam công như ba chân đỉnh, nên đời sau gọi chức tể tướng là đỉnh.


meanings:
① Cái nắp đỉnh. ||② Cái đậy đồ ăn, cái lồng bàn. ||③ Phủ lên.


meanings:
① Cái đỉnh bóp miệng. Cũng đọc là chữ tài.


meanings:
① Cái trống. ||② Ðánh trống. ||③ Gảy, khua. ||④ Quạt lên, cổ động. ||⑤ Trống canh.


meanings:
① Ðông đông 鼕鼕 tiếng trống kêu tùng tùng. Nguyễn Du 阮攸: Tiêu cổ đông đông sơ xuất môn 簫鼓鼕鼕初出門 (Minh Giang chu phát 明江舟發) tiếng tiêu, tiếng trống ầm ĩ lúc mới ra đến cửa (sông).


meanings:
① Cái trống cơm. Hình giống như cái trống mà bé, bên có hai tai, cầm chuôi mà lắc, tự khắc nó kêu.


meanings:
① Con chuột. ||② Chuột hay truyền bệnh dịch hạch cho người, nên gọi chứng dịch hạch là thử dịch 鼠疫. ||③ Người hay trù trừ, du di, ba phải gọi là thủ thử 首鼠. Cũng gọi là thủ thí 首施.


meanings:
① Ðà bạt 鼧鼥 một giống chuột rất lớn ở lỗ, tục gọi là thổ bát thử 土撥鼠 hình như con rái cá, da lông nó làm áo cừu rất ấm.


meanings:
① Thạch thử 鼫鼠 một giống thú giống như con chuột mà lớn, đuôi to mà dài, làm hang ở trong núi hay dưới cây cổ thụ, hay ăn các thứ quả, có khi gọi là thạc thử 碩鼠 hay tước thử 雀鼠.


meanings:
① Con chồn sóc. Một giống thú mình dài hơn một thước, có con sắc đỏ kềnh kệch, có con sắc vàng, bốn chân nhỏ mà ngắn, lúc đi vẫn khuất khúc tự do, cho nên nên chui qua hang hốc như rắn được, tài bắt chuột, đêm hay bắt trộm gà ăn thịt, hễ bị đuổi quẫn quá thì trong lỗ đít phun ra một thứ hơi rất thối hăng, khiến cho người khó chịu mà không đuổi nữa, tục gọi là hoàng thử lang 黃鼠狼 hay tì tử 貔子, lông dùng làm bút gọi là lang hào 狼毫.


meanings:
① Con chuột vá, thứ chuột có vằn như con báo.


meanings:
① Ngô thử 鼯鼠 con sóc bay, một giống chuột bé, dài độ bảy tám tấc, giống như con thỏ, tai nhỏ đuôi dài, có cánh mạng thịt như con dơi, bay được. Còn gọi là phi thử 飛鼠.


meanings:
① Chuột chũi. Một giống chuột sinh hoạt ở trong đất, mình dài hơn năm tấc, lông nâu nâu mà rậm và mượt, hình trông y như con chuột, chỉ khác rằng cổ ngắn chân ngắn, chân trước kề sát với đầu, móng chân to và cứng như răng bồ cào, mắt bé mà sâu hoắm, mũi nhọn hoắt mà rất thính, hay dũi đất bắt giun ăn. Cũng gọi là yển thử 鼴鼠.


meanings:
① Con chuột nhắt. Còn gọi là hề thử 鼷鼠, cam thử 甘鼠 hay tiểu gia thử 小家鼠.


meanings:
① Cái mũi. ||② Trước tiên. Như ông thuỷ tổ gọi là tị tổ 鼻祖. ||③ Xỏ mũi. ||④ Cái chuôi ấm. ||⑤ Cái núm ấn.


meanings:
① Ngáy. Ngủ ngáy khè khè gọi là hãn 鼾. Có khi đọc là chữ han.


meanings:
① Mũi xùi đỏ lên, mũi mọc nốt đỏ gọi là tra 齇.


meanings:
① Chỉnh tề, không có so le lẫn lộn gọi là tề. ||② Ðều. Cái trình độ tiến hành đều ngang nhau gọi là tịnh giá tề khu 並駕齊驅. ||③ Tuẫn tề 徇齊 nhanh chóng, mẫn tiệp, thông tuệ. ||④ Nước Tề, thuộc tỉnh Sơn Ðông 山東 bây giờ. Vì thế có khi gọi tỉnh Sơn Ðông là tỉnh Tề. ||⑤ Nhà Tề 齊. Tề Cao Ðế 齊高帝 là Tiêu Ðạo Thành 蕭道成 được nhà Tống 宋 trao ngôi cho làm vua gọi là nhà Nam Tề 南齊 (409-502). Cao Dương 高洋 được nhà Ðông Nguỵ 東魏 trao ngôi cho làm vua gọi là nhà Bắc Tề 北齊 (550-577). ||⑥ Tục gọi sự gì được đủ cả gọi là tề. ||⑦ Cùng khởi lên làm trong một lúc cũng gọi là tề. ||⑧ Một âm là tư. Cái gấu áo. Áo tang vén gấu gọi là tư thôi 齊衰. ||⑨ Lại một âm nữa là trai. Cùng nghĩa với chữ trai 齋.


meanings:
① Tâm chí chuyên chú cả vào một cái. Ngày xưa sắp tế lễ tất kiêng rượu, kiêng thịt, ngủ nhà riêng gọi là trai giới 齋戒. ||② Cái chái ngoài, cái nhà riêng để ở trong lúc sắp tế lễ gọi là trai. Cái phòng riêng để học gọi là thư trai 書齋. ||③ Ăn chay, ăn rau dưa. ||④ Cơm của sư ăn gọi là trai. ||⑤ Thết cơm sư ăn cũng gọi là trai. ||⑥ Sư làm đàn cầu cúng gọi là trai tiếu 齋醮.


meanings:
① Tễ nộ 齌怒 nổi xung, nổi máu giận lên.


meanings:
① Ðem cho, mang cho. ||② Tiễn đưa. ||③ Hành trang. ||④ Tiếng than thở.


meanings:
① Ðồ gia vị. Như các thứ gừng tỏi băm nhỏ để hoà vào đồ ăn gọi là tê.


meanings:
① Răng. Mọc lúc nhỏ gọi là nhũ xỉ 乳齒 răng sữa, mọc lúc lớn gọi là vĩnh cửu xỉ 永乆齒 răng già. ||② Tuổi. ||③ Kể tuổi mà định trên dưới gọi là tự xỉ 序齒. ||④ Kể. Kể làm người cùng bọn với mình gọi là xỉ 齒, không kể làm bọn với mình gọi là bất xỉ 不齒. ||⑤ Vật gì xếp bày như hàm răng đều gọi là xỉ. Như cứ xỉ 鋸齒 răng cưa. ||⑥ Lượng số tuổi ngựa cũng gọi là xỉ.


meanings:
① Gãy răng sữa, mọc răng già. Vì thế lúc còn trẻ gọi là điều sấn 齠齔.


meanings:
① Lợi (thịt chân răng). ||② Ngân ngân 齗齗 gân gổ, tả cái dáng cãi lẽ với nhau.


meanings:
① Trở ngữ 齟齬 răng vẩu (răng so le không đều nhau). ||② Ý kiến không hợp nhau cũng gọi là trở ngữ 齟齬. ||③ Ta quen đọc là trở ngỡ.


meanings:
① Ðiều sấn 齠齔. Xem chữ sấn 齔.


meanings:
① Hết một tấn tuồng gọi là nhất sích 一齣. Cũng đọc là nhất xuất.


meanings:
① Lợi, chân răng. ||② Một âm là khẩn. Cắn xương, nhá xương.


meanings:
① Cắn, lấy răng cắn đứt gọi là niết. ||② Khuyết, sứt. ||③ Ăn mòn. Ta quen đọc là chữ khiết.


meanings:
① Ác xúc 齷齪 hẹp hòi, cẩu nhẩu, người lượng hẹp, tính hay bẳn hay cáu gọi là ác xúc.


meanings:
① Trở ngữ 齟齬. Xem chữ trở 齟.


meanings:
① Cắn. Như nghĩ hột 齮齕 nhai nghiến. ||② Cầy bẩy, ghen ghét người có tài mà xô đẩy người ta ra.


meanings:
① Sâu răng, sún răng. Cũng đọc là chữ khủ.


meanings:
① Ác xúc 齷齪. Xem chữ xúc 齪.


meanings:
① Con rồng. ||② Người xưa nói nó hay làm mây làm mưa, lợi cả muôn vật, cho nên cho nó là một trong bốn giống linh. ||③ Lại dùng để ví với các ông vua. Cho nên vua lên ngôi gọi là long phi 龍飛. ||④ Ngựa cao tám thước trở lên gọi là long. ||⑤ Lối mạch núi đi gọi là long. Như nhà xem đất (thầy địa lí) kêu là long mạch 龍脈 vậy. ||⑥ Nói ví dụ người phi thường. ||⑦ Một âm là sủng. Cùng nghĩa với chữ sủng 寵.


meanings:
① Con rùa, rùa tính chậm chạp mà thọ hàng trăm tuổi. Ngày xưa dùng mai nó để bói, cho nên gọi là vật linh. ||② Tục dùng làm tiếng để mỉa người. ||③ Ðời nhà Ðường 唐 bọn ca nhạc chít khăn xanh như con rùa, cho nên gọi kẻ chít khăn xanh là quy. Vợ con bọn ca nhạc đều làm con hát, nên gọi những kẻ mở nhà hát, nhà thổ cho vợ con mãi dâm là quy. ||④ Ðầu ngọc hành cũng gọi là quy đầu 龜頭. ||⑤ Một âm là cưu. Cưu Tư 龜茲 tên một nước ở Tây Vực 西域, thuộc tỉnh Tân Cương 新疆 bây giờ. ||⑥ Lại một âm là quân. Bất quân thủ 不龜手 tuy rét giá mà không nứt nở. Trang Tử 莊子: Tống nhân hữu thiện vi bất quân thủ chi dược giả 宋人有善爲不龜手之藥者 (Tiêu dao du 逍遙遊) người nước Tống có kẻ khéo làm thứ thuốc không cóng tay.


meanings:
① Một, nhất: 一二三 Một hai ba; 第一 Thứ nhất; 百發 失一，不足謂善射 Bắn trăm trật một thì không thể gọi là bắn giỏi (Tuân tử); ② Một lần, một cái, lần thứ nhất: 一鼓作氣，再而衰，三而竭 Đánh trống lần thứ nhất thì binh sĩ hăng lên, đánh lần thứ hai thì lòng hăng hái giảm xuống, đánh lần thứ ba thì không còn hăng nữa (Tả truyện); 于是秦王不懌，爲一擊瓶 Do vậy vua Tần không vui, gõ vào cái lọ đất cho Triệu Huệ vương một cái (Sử kí); 赴皆一作驢鳴 Các khách đi đưa tang đều bắt chước tiếng lừa kêu lên một tiếng (Thế thuyết tân ngữ); ③ Cùng một: 咱們是一家人 Chúng ta là người trong một nhà; ④ Cả, toàn, suốt: 一生 Suốt đời; 一冬 Cả mùa đông; 一國之人皆若狂 Người trong cả nước đều như điên cuồng (Lễ kí); ⑤ Như, giống: 一樣 Như nhau, giống như; ⑥ Một lát, một chút: 歇一歇 Nghỉ một lát; ⑦ Hễ, một khi (dùng như liên từ): 一想起國家建設的突飛猛進就覺得自己的努力太不夠 Hễ nghĩ tới đà xây dựng nhanh chóng của nước nhà thì tôi cảm thấy mình làm còn ít quá; 救兵不至，士卒死傷如積，然陵一呼勞軍，士無不起 Binh cứu viện không tới, sĩ tốt bị tử thương chất thành đống, vậy mà một khi (hễ, chỉ cần) Lăng hô lên một tiếng thì đám quân sĩ mỏi mệt kia không ai là không phấn khởi (Tư Mã Thiên: Báo Nhiệm Thiếu Khanh thư); 蔡，許之軍， 一失其位，不得列于諸侯 Vua hai nước Thái và Hứa, một khi bị mất ngôi vị thì không được xếp vào hàng chư hầu (Tả truyện); 一聞人 之過，終身不忘 Một khi nghe được lỗi của người khác thì suốt đời không quên (Trang tử); ⑧ Thống nhất: 六王畢，四海一 Sáu vua dứt, bốn biển thống nhất (Đỗ Mục: A Phòng cung phú); 一法度衡石丈尺 Thống nhất các đồ đo lường như cân, thạch, trượng, thước (Sử kí); ⑨ Chuyên nhất: 用心一也 Tâm tư chuyên nhất (Tuân tử); ⑩ liên hợp, hợp nhất: 諸侯不可一 Chư hầu không thể hợp nhất được (Chiến quốc sách); ⑪ Như nhau, giống nhau, đồng nhất: 古今一也 ，人與我同耳 Xưa và nay là một (như nhau), người và ta đều giống nhau (Lã thị Xuân thu); ⑫ Một người nào đó: 一屠暮行，爲狼所逼 Có một tên đồ tể kia đi trong đêm, bị con sói bức hiếp (Liêu trai chí dị); ⑬ Mỗi, mỗi một: 一人一個火把 Mỗi người một bó đuốc (Tam quốc chí diễn nghĩa); ⑭ Còn có một (cái khác) nữa là: 太祖，一名吉利 Thái tổ, còn có tên là Cát Lợi (Tam quốc chí, Nguỵ thư, Võ đế kỉ chú); ⑮ Đều, tất cả đều, thảy đều: 一可以爲法則 Đều có thể dùng làm chuẩn mực (cho người khác) (Tuân tử); 參代可爲漢相國，舉事無所變更，一遵蕭何約束 Tào Tham thay cho Tiêu Hà làm tướng quốc nhà Hán, mọi việc không có gì thay đổi, thảy đều tuân theo những quy định cũ của Tiêu Hà (Sử kí); 行營之事，一決都將 Mọi việc trong hành dinh đều do quan Đô tướng quyết định (Cựu Đường thư); ⑯ Vừa mới: 初一交戰，操 軍不利，引次江北 Lúc đầu khi mới giao chiến, quân của Tào Tháo bất lợi, bèn dẫn lui về đóng ở phía bắc Trường Giang (Tư trị thông giám); ⑰ Hoặc giả, hoặc là; có thể (biểu thị ý suy trắc): 不知彼而知 己，一勝一負 Không biết người mà chỉ biết mình thì có thể thắng, có thể bại (Tôn tử: Mưu chính); ⑱ Khi thì (biểu thị sự biến đổi không ngừng của trạng thái hoặc động tác): 七年之中，一予一奪，二三 孰甚馬 Chỉ trong vòng bảy năm, khi thì cho khi thì cướp đi, sự thay đổi thật là quá lắm! (Tả truyện, Thành công bát niên); ⑲ Mà, lại (biểu thị tình huống bất ngờ): 寡人之過，一至此乎！ Lỗi của quả nhân, lại đến thế kia sao! (Sử kí); 何令人之景慕，一至于此 耶！ Sao khiến người ta ngưỡng mộ lại đến mức như thế! (Lí Bạch: Dữ Hàn Kinh Châu thư); ⑳ Một, cái một (dùng như danh từ): 道生 一，一生二，二生三，三生萬物 Đạo sinh ra một, một sinh ra hai, hai sinh ra ba, ba sinh ra vạn vật (Lão tử); ㉑ Trợ từ, dùng tăng cường ngữ khí (không dịch): 將軍宜一爲天下除患，名揚後世 Tướng quân nên trừ hoạ cho thiên hạ, danh lừng đến đời sau (Hậu Hán thư);


meanings:
a. Một... một..., từng... từng...: 一心 一意 Một lòng một dạ; 一點一滴 Từng li từng tí; b. Vừa ... vừa ...: 一悲一喜 Vừa mừng vừa tủi; c. Mỗi ... mỗi...: 一草一木 Mỗi ngọn cỏ, mỗi gốc cây; d. Kẻ... người... 一唱一和 Kẻ xướng người hoạ;


meanings:
Từng người (cái, việc) một, tất cả, hết cả: 無法一一介紹 Không thể giới thiệu từng người được;


meanings:
Sao mà quá vậy (biểu thị ý cảm thán): 拖船一何苦 Kéo thuyền sao mà khổ! (Lí Bạch: Đinh Đô hộ ca);


meanings:
Tất cả, tổng cộng, hết thảy: 一共多少 人？ Tất cả có bao nhiêu người?;


meanings:
Nhiều lần, năm lần bảy lượt: 一再表示感謝 Tỏ lời cám ơn nhiều lần;


meanings:
(pht) Nhất định, dứt khoát, chắc chắn: 他一准來嗎？ Anh ấy nhất định đến chứ?; 今年的收成一准比去年強 Thu hoạch năm nay chắc chắn tốt hơn năm ngoái;


meanings:
Một chút, chút nào: 你的話一點沒錯，我完全同意 Anh nói không sai chút nào, tôi hoàn toàn đồng ý;


meanings:
① Con trai, trai tráng, đàn ông: 壯丁 Trai tráng; 成丁 Con trai đã đến tuổi thành đinh; 戶有三丁點一丁 Nhà có ba con trai lớn thì bắt đi hết một người (Bạch Cư Dị); ② Người, số người: 人丁興旺 Con cái đông đúc; 談笑有鴻儒，往來無白丁 Cùng nhau nói cười đều là các nho sinh học rộng, bạn bè lui tới không có ai là người vô học (Lưu Vũ Tích: Lậu thất minh); ③ Người (làm việc vặt): 園丁 Người làm vườn; 門丁 Người gác cổng; 庖丁爲文惠君解牛 Người đầu bếp mổ trâu cho Lương Huệ vương (Trang tử); ④ Ngôi thứ tư trong thiên can; ⑤ (Món ăn thái) hạt lựu: 雞肉丁 Thịt gà hạt lựu; ⑥ Gặp phải: 丁茲盛世 Gặp thời hưng thịnh; 我喜我生， 獨丁斯時 Ta mừng ta được sinh ra, riêng gặp phải thời này (Hậu Hán thư); ⑦ Tráng kiện: 丁者，言萬 物之丁壯也 Đinh là nói sự tráng kiện trong vạn vật (Sử kí: Luật thư); ⑧ (văn) Chữ đinh: 目不識丁 Mắt không biết một chữ đinh; ⑨ [Ding] (Họ) Đinh. Xem 丁 [zheng].


meanings:
(văn) (thanh) Chan chát: 伐木丁丁 Chặt cây chan chát (Thi Kinh).


meanings:
Một là (như 一來 [yilái]): 父母之年不可不知，一則以喜，一則以懼 Tuổi của cha mẹ già không thể không biết, một là thêm mừng, một là thêm sợ;


meanings:
a. Cùng một nơi, cùng một chỗ (như 一起 nghĩa ①); b. Cùng, cùng một thể, cùng nhau (như 一起 nghĩa ②); ㊲【一 來】nhất lai [yilái] Thứ nhất, trước tiên, một mặt, một là: 婚事簡辦好，因爲一來可以節省開支和精力，二來可以免去許多麻煩 Đám cưới nên làm đơn giản, vì một là đỡ tốn kém và phí sức, hai là tránh được nhiều phiền toái. Như 一則 [yizé]; ㊳【一連】nhất liên [yilián] Liên tục: 一連下了幾天 雨，氣候轉涼了 Mưa liên tiếp mấy ngày, khí trời đã trở nên mát mẻ; ㊴【一律】nhất luật [yilđç] a. Giống như nhau, như một: 千篇一 律 Cái nào cũng như cái nào; b. Hết thảy đều, nhất loạt (luật): 各 民族一律平等 Các dân tộc nhất luật bình đẳng; ㊵【一面】nhất diện [yimiàn] Một mặt. Như 一邊 [yibian]; ㊶【一齊】nhất tề [yiqí] Nhất tề, đồng loạt, cùng lượt: 一齊鼓掌 Cùng vỗ tay; 人和行李一齊到了 Người và hành lí cùng đến một lúc; ㊷【一起】nhất khởi [yiqê] a. Cùng một nơi, cùng một chỗ: 坐在一起 Cùng ngồi một chỗ; b. Cùng: 我陪你一起進城 Tôi cùng anh vào phố; c. (đph) Tất cả, cộng lại, tổng cộng: 這幾件東西 ，一起多少錢？ Mấy cái này tổng cộng bao nhiêu tiền?; d. (đph) Nhóm, tốp: 那一起人 Tốp người ấy; ㊸【一時】nhất thời [yishí] a. Nhất thời, một thời, một lúc; b. Tạm thời: 一時還用不着 Tạm thời còn chưa dùng đến; c. Trong chốc lát: 一時想不起他是誰 Trong chốc lát không nhớ ra anh ấy là ai; d. Lúc thì... lúc thì: 一時冷 一時熱 Lúc thì nóng, lúc thì lạnh; ㊹【一同】nhất đồng [yitóng] Cùng, chung: 一同出發 Cùng xuất phát, cùng đi; ㊺【一味】nhất vị [yiwèi] Một mực, một chiều: 一味推辭 Một mực từ chối; ㊻【一下】 nhất hạ [yixià] a. Một cái: 親一下孩子的臉 Hôn em bé một cái; b. Bỗng chốc: 這天氣，一下冷一 下熱 Khí trời chốc nóng, chốc lạnh; ㊼【一向】nhất hướng [yixiàng] a. Gần đây, dạo trước; b. (pht) Xưa nay vẫn, lâu nay vẫn: 一向勤儉 Xưa nay vẫn cần kiệm; 你一向好哇！ Lâu nay anh vẫn khỏe chứ!; ㊽【一樣】nhất dạng [yi yàng] Như nhau, giống nhau, ngang nhau, cũng thế: 價錢一樣 Giá tiền như (ngang) nhau;


meanings:
a. Nhất định, chắc chắn, ắt: 我們的目的一定能達到 Mục đích của chúng ta nhất định đạt được; b. (Mức) nhất định: 達到一定水平 Đạt đến mức nhất định;


meanings:
Cùng, hết cả, tuốt tuột: 一并辦理 Cùng xử lí;


meanings:
a. Một lần, một đợt: 經過一度緊張的戰鬥 Trải qua một đợt chiến đấu khẩn trương; b. Có một dạo: 一度他常來我家玩 Có một dạo anh ấy thường đến nhà tôi chơi;


meanings:
Một sớm, một ngày, một khi, một lúc: 毀於一 旦 Huỷ diệt trong một sớm; 相處三 年，一旦離別，怎麼能不想念呢？ Sống với nhau ba năm trời, một khi chia cách, sao khỏi nhớ nhung?;


meanings:
Tất thảy, đều, nhất loạt: 過期一概作 廢 Hết hạn thì đều huỷ bỏ;


meanings:
a. Mãi, luôn luôn, suốt: 雨一直下了一天一夜 Mưa suốt một ngày một đêm; b. Thẳng, thẳng một mạch: 一直走 Đi thẳng;


meanings:
a. Giống, giống như, như nhau: 一點沒有風，湖水像鏡面 一般地平靜 Không một chút gió, nước hồ phẳng lặng trông như mặt gương; b. Thông thường, chung: 一般情況 Tình hình chung; 一般化 Chung chung; 一般規律 Quy luật chung; 業務學習一般安排在周末 Việc học tập về nghiệp vụ thường sắp xếp vào cuối tuần;


meanings:
Nhất quán, trước sau như một, luôn luôn: 他一貫待人謙和 Anh ấy đối đãi với người khác luôn luôn khiêm tốn hoà nhã;


meanings:
Cùng, một đường: 我們一 道走 Chúng ta cùng đi;


meanings:
Một bên, phía, vừa: 一邊走，一邊唱 Vừa đi vừa hát; 站在人民群眾一邊 Đứng về phía quần chúng nhân dân;


meanings:
【万俟】Mặc Kì [Mòqí] (Họ) Mặc Kì. Xem 萬 [wàn].


meanings:
① Trượng (10 thước Trung Quốc): 有一丈高 Cao một trượng, cao 10 thước; 千丈之堤，以蟻螻之穴潰 Đê cao ngàn trượng, chỉ vì ổ kiến nhỏ mà tan vỡ (Hàn Phi tử); ② Đo, đạc: 丈地 Đo đất, đạc điền; 巡丈城 Đi qua lại xem xét để đo thành (Tả truyện); ③ Cụ (thời xưa dùng để tôn xưng người đàn ông lớn tuổi): 老丈 Cụ già; 趙老丈 Cụ Triệu; 我丈時英特 Cụ của tôi bấy giờ là một người kiệt xuất (Đỗ Phủ); 遇丈人以杖荷蓧 Gặp một cụ già vác cái cào cỏ bằng gậy (Luận ngữ); ④ Chồng: 姑丈 Chồng cô, dượng; 姐丈 Chồng chị, anh rể.


meanings:
① Ba: 三人行，則必有我師 Ba người cùng đi ắt phải có một người làm thầy ta (Hàn Dũ); ② Thứ ba: 一鼓作氣，再而衰，三而竭 Đánh trống lần thứ nhất thì quân sĩ hăng lên, lần thứ hai thì giảm xuống, đến lần thứ ba thì không còn hăng nữa (Tả truyện); 洛陽三月飛胡沙 Tháng ba ở Lạc Dương cát bay mù mịt (Lí Bạch); ③ Nhiều lần: 三復斯言 Suy nghĩ mãi về lời nói này; 三思而後行 Nghĩ kĩ rồi mới làm; 吾日三省吾身 Ta mỗi ngày xét lại thân ta ba lần (Luận ngữ); 三折肱，知爲良醫 Ba lần bị gãy tay, mới biết cách trị mà trở thành lương y (Tả truyện); 吾嘗三戰三北 Ta từng ba lần đánh trận ba lần thua (Liệt tử).


meanings:
Một trong bốn thanh trong tiếng Trung Quốc: 上聲 Thượng thanh. Xem 上 [shàng].


meanings:
① Ở trên, trên: 樓上 Trên gác; 上級領導下級 Cấp trên lãnh đạo cấp dưới; 而位居我上 Mà chức vị thì ở trên ta (Sử kí); 西方有木焉，生于高山之上 Ở phía tây có loài cây mọc ở trên núi cao (Tuân tử); 惟江上之清風 Chỉ có gió mát ở trên sông (Cao Bá Quát).


meanings:
a. Trên dưới; b. Khoảng chừng, độ chừng; c. Toàn thể; ② Trước (về thời gian): 上星期 Tuần trước; 竊觀上世之君 Trộm xét các vua đời trước (Hán thư); 經乎上世而來者也 Trải qua các đời trước mà truyền lại đến nay (Lã thị xuân thu); ③ Người trên, bậc tôn trưởng: 本乎天者親上 Người lấy trời làm gốc thì thân gần với bề trên (Chu Dịch); ④ Vua, hoàng đế: 上乃慾變此 Nhà vua muốn biến đổi phong khí đó (Vương An Thạch); 上胡不法先王之法？ Nhà vua sao không noi theo phép tắc của các tiên vương? (Lã thi xuân thu); ⑤ Đi lên, đến: 上山Lên núi; 哭聲直上幹雲霄 Tiếng khóc lên thẳng đến khoảng trời mây (Đỗ Phủ); 慾窮千里目，更上一 層樓 Đang định nhìn mút tầm mắt ra xa đến ngàn dặm, thì lại đi lên một tầng lầu (Vương Chi Hoán); 你上哪兒？ Anh đi đâu đấy?; 上北京 Đi Bắc Kinh; 上街去 Ra phố, đi phố; ⑥ Tiến lên: 甘茂攻宜 陽，三鼓之而卒不上 Cam Mậu tấn công Nghi Dương, ba lần đánh trống nhưng quân sĩ vẫn không chịu tiến lên (Chiến quốc sách); ⑦ Trình lên, dâng lên, tâu lên: 太尉乃跪上天子璽 Quan thái uý bèn quỳ xuống dâng lên cái ấn của thiên tử (Sử kí); ⑧ Đứng trên: 民可近也，而不可 上也 Đối với dân thì chỉ có thể gần, chứ không thể đứng trên họ (Quốc ngữ: Chu ngữ trung); ⑨ Sùng thượng, chuộng, tôn trọng (dùng như 尚): 上農除末，黔首是富 Sùng thượng nông nghiệp, trừ bỏ công thương, thì dân sẽ giàu lên (Sử kí: Tần Thuỷ hoàng bản kỉ); ⑩ Thêm, lắp lên, bôi lên, đăng lên, ghi vào: 上水 Thêm nước vào; 上貨 Thêm hàng; 上刺刀 Lắp lưỡi lê; 上顏色 Bôi (tô) màu; 上帳 Ghi sổ, vào sổ; Chỉ hành động nhất định trong thời gian nhất định: 上課 Lên lớp; 上班 Đi làm; ⑫ Vặn chặt: 錶該上了 Đồng hồ cần lên dây rồi; ⑬ Đặt sau danh từ chỉ “giữa”, “trong” và “về”...: 半路上 Giữa đường; 心上 Trong lòng; 領導上 Cấp trên; 理論上 Về lí luận; 事實上 Trên thực tế; ⑭ Hàng trên, trên trước, hàng đầu (có thể dùng như hình dung từ hoặc phó từ): 上坐 Chỗ ngồi hàng trên; 我在母懷中上坐，故後出耳！ Ta trong bụng mẹ ngồi trên, nên mới đẻ ra sau đấy thôi! (Kiều Oánh Mậu: Bản triều bạn nghịch liệt truyện); 受上賞 Được tưởng thưởng hàng đầu (Chiến quốc sách); ⑮ Cao cấp, chất lượng cao, loại tốt: 則命一上將 Thì sai một tướng cao cấp (Tam quốc chí); 有能徒此南門之外，賜之上田上宅 Ai có thể dời ra ở ngoài cửa nam này thì ban cho ruộng tốt nhà tốt (Hàn Phi tử); ⑯ Đặt sau động từ chỉ sự làm xong: 說上兩句 Nói vài lời; 選上代表 Được bầu làm đại biểu; 排上隊 Sắp thành hàng; ⑰ Đặt sau động từ để chỉ hướng đi lên: 涉單車驅上茂陵 Thiệp một mình ruổi xe lên Mậu Lăng (Hán thư); ⑱ Đặt sau động từ dùng chung với chữ “來”, “去” chỉ hướng theo: 爬上來 Bò lên; 騎上去 Cưỡi lên; ⑲ Hãy (dùng như 尚): 上慎旃哉！ Hãy cẩn thận vậy thay! (Thi Kinh: Nguỵ phong, Trắc hỗ); ⑳ Chỉ số lượng nhất định: 成千上萬 Hàng nghìn hàng vạn; ㉑ (nhạc) Một nốt trong nhạc dân tộc Trung Quốc. Xem 上 [shăng].


meanings:
① Dưới, phần dưới, hạ: 山下 Dưới núi; 燈下 Dưới đèn, 往下看 Nhìn xuống dưới; 下級 Cấp dưới, hạ cấp. (Ngb) Sau: 下回 Hạ hồi, hồi sau: 下月 Tháng sau; 下星期 Tuần lễ sau; ② Xuống, hạ, bỏ, ban ra (lệnh), đánh hạ: 下山Xuống núi; 下樓 Xuống gác; 下視其轍 Bước xuống xem vết bánh xe (Tả truyện); 下獄 Hạ ngục, bỏ tù; 下水 Hạ thuỷ, đưa xuống nước; 下雪 Xuống tuyết; 下令 Hạ lệnh, ra lệnh; 令初下，群臣進諫，門庭若市 Lệnh vừa ban ra, các bề tôi kéo vào can gián, cửa và sân đông như chợ (Chiến quốc sách); 下鄉 Xuống nông thôn, xuống làng; 下決心 Hạ quyết tâm; 下火 Hạ hoả; 連下數城 Hạ liền mấy thành; 東下齊城七十二 Phía đông đánh hạ được bảy mươi hai thành của Tề (Lí Bạch: Lương Phủ ngâm); ③ Rơi xuống: 念天地之悠悠，獨愴然而涕下 Nghĩ đến sự đằng đẵng của đất trời mà một mình đau thương rơi lệ (Trần Tử Ngang); ④ Tiến lên phía trước: 水陸俱下 Quân thuỷ lực (của Tào Tháo) đều tiến lên (Tư trị thông giám); ⑤ Đi, đi đến: 于是使下韓 Do vậy sai Lí Tư đi đến nước Hàn (Sử kí); ⑥ Dưới, ít hơn (về số lượng): 要害之處，通川之道，調立城邑，毌下千家 Những nơi trọng yếu, chỗ đường thông với sông, điều động lập nên thành thị, không nên dưới một ngàn nhà (Triều Thác); 劉琦合江夏戰士亦不下萬人 Binh của Lưu Kì hợp thêm với binh của Giang Hạ cũng không dưới một vạn người (Tư trị thông giám); ⑦ Đóng lại: 王平 引兵離山十里下寨 Vương Bình dẫn quân rời khỏi núi mười dặm thì cho hạ trại (đóng trại) (Tam quốc chí diễn nghĩa); ⑧ Đối đãi khiêm tốn, hạ mình xuống (với kẻ dưới): 敏而好學不恥下問 Thông minh mà hiếu học thì không thẹn hạ mình xuống hỏi kẻ dưới mình (Luận ngữ); 公子爲人，仁而下士 Công tử (nước Nguỵ) là người nhân ái và đối đãi khiêm tốn với kẻ sĩ (Sử kí: Ngụy Công tử liệt truyện); ⑨ Hạ xuống, dỡ xuống: 把窗戶下下來 Hạ cánh cửa sổ xuống; 下貨 Dỡ hàng xuống; ⑩ Lùi xuống, nhân nhượng: 相持不下 Găng nhau mãi không ai chịu nhân nhượng; Bỏ ra, dùng: 下了很大氣力 Đã bỏ ra nhiều công sức; ⑫ Sinh đẻ (chỉ động vật): 雞下蛋 Gà đẻ trứng; ⑬ Đặt sau danh từ, tỏ ý bao gồm trong đó; hoặc trong thời gian đó: 言下之意 Ý trong lời; 年下 Giữa ngày tết (nguyên đán); ⑭ Đặt sau động từ, tỏ ý có quan hệ; tỏ ý hoàn thành hay kết quả; tỏ xu hướng hay tiếp diễn: 打下了基礎 Đã đặt được nền móng: 從高處掉下 Rơi từ trên cao xuống; 念下去 Đọc tiếp đi; ⑮ (loại) Lần, cái, lượt: 摔了幾下 Ngã mấy lần; 拍幾下掌 Vỗ tay mấy cái; 親舉筑三下 Tự mình dơ cây đàn trúc lên ba lần (Hán thư); 舉起大板打了十來下 Dơ tấm phách lớn lên đánh mười cái (Hồng lâu mộng).


meanings:
① (văn) Cái đế của đồ vật, đệm lót đồ vật; ② [Ji] (Họ) Cơ; ③ 【丌官】 Cơ Quan [Jiguan] (Họ) Cơ Quan.


meanings:
(pht) ① Không, chẳng, chả (từ chỉ ý phủ định hoặc từ chối): 不知道 Không biết; 不好 Không tốt, không hay, không đẹp; 我不去 Tôi chả đi đâu.


meanings:
① (đph) Chăng, có... hay không (từ đặt ở cuối câu để hỏi, dùng như 否, bộ 口): 他來不？ Anh ấy có đến hay không?; 你知道不？ Anh biết chăng?; 秦王以十五城請易寡人之璧，可予不？ Vua Tần đem mười lăm thành xin đổi lấy ngọc bích của ta, có nên cho hắn không? (Sử kí); 是昔太邕不？ Đó có phải là ông Thái Ung đời xưa không? (Tề hài kí); ② [fôu] (Họ) Phủ.


meanings:
(văn) Cuống hoa (như 柎, bộ 木): 常棣之華，鄂不韡韡 Hoa cây đường đệ, đài và cuống nở ra rờ rỡ (Thi Kinh: Tiểu nhã, Đường đệ).


meanings:
(văn) Trợ từ dùng ở đầu câu (vô nghĩa): 不顯成康，上帝是皇 Rạng rỡ Thành Khang, vua lớn trên trời (Thi kinh: Chu tụng, Chấp cạnh); 不顯哉文王謨 Rạng rỡ thay mưu của vua Văn Vương (Thượng thư).


meanings:
(văn) a. Không những, không chỉ... (dùng như 不僅, 不只, 不止): 不啻若其口出 Chẳng những như miệng đã nói ra (Đại học); 若使新婦得配參軍，生兒故可不啻如此 Nếu như cô dâu mới được làm vợ của quan tham quân, thì đứa con sinh ra có thể không chỉ (thông minh) được như thế (Thế thuyết tân ngữ); b. Như là, giống như, chẳng khác nào như: 不啻大旱之望雲霓 Khác nào như hạn lớn trông mưa;


meanings:
a. Không được, không ăn thua gì: 只說不做，那是不成的 Chỉ nói mà không làm là không được; b. Dùng chung với 莫非 [mòfei] để biểu thị ý suy đoán, hoặc với 難道 [nándào] để biểu thị phản vấn: 他這個時候還不來，莫非家裡出了什麼事不成 Anh ấy giờ này vẫn chưa đến, phải chăng trong nhà đã có chuyện gì rồi?; 這樣提問題，難道你要考考我不成？ Nêu vấn đề như thế, lẽ nào anh muốn thử tôi ư?;


meanings:
Không cầm được, không nhịn được, bất giác: 不禁失笑 Không nhịn được cười, phì cười; 老大家看着這堆成小山的麥子，不禁眉開眼笑 Ông cụ trông thấy lúa mì chất đống thành hòn núi nhỏ, bất giác mặt mày hớn hở; 噩耗傳來，不禁潸然淚下 Nghe tin dữ truyền lại, không ngăn được nước mắt đầm đìa; 【不僅】bất cẩn [bùjên] Không chỉ, chẳng những; 【不堪】 bất kham [bùkan] a. Không chịu nổi: 不堪一擊 Không chịu nổi một đòn; b. Không thể... được: 不堪設想 Không thể tưởng tượng (được); c. ...vô cùng, hết sức... 狼狽不堪 Lúng túng vô cùng, hết sức bối rối; 破爛不堪 Rách bươm, rách tả tơi; 【不愧】bất quý [bùkuì] Không thẹn, xứng đáng; 【不料】 bất liệu [bùliào] Chẳng ngờ, không dè; 【不論】bất luận [bùlùn] Bất luận, bất kì, bất cứ, không kể, dù; 【不免】bất miễn [bùmiăn] Không khỏi, không tránh được; 【不然】bất nhiên [bùrán] a. Không phải thế: 其實不然 Thực ra không phải thế; 天之道則不然 Đạo của trời thì không phải thế (Lão tử); b. Không (dùng ở đầu câu): 不然，事實沒有這麼簡單 Không, sự việc không đơn giản thế đâu; c. Nếu không, bằng không, không thì: 我得早點去，不然就趕不上火車了 Tôi phải đi sớm, nếu không sẽ lỡ tàu; 【不如】bất như [bùrú] Chẳng thà, chi bằng, không bằng; 【不勝】bất thăng [bùshèng] a. Không nổi: 力不勝任 Làm không nổi; b. Không xuể, không xiết, không sao... nổi: 不可 勝言 Không sao kể xiết; 看不勝看 Xem không hết; c. Hết sức, vô cùng, rất: 不勝感謝 Vô cùng cám ơn; 不勝遺憾 Rất đáng tiếc; 【不時】bất thời [bùshí] a. Thỉnh thoảng, đôi khi; b. Bất ngờ, bất thường, một khi..., bất cứ lúc nào; 【不特】bất đặc [bùtè] Như 不但 [bùdàn]; 【不屑】bất tiết [bùxiè] Chẳng đáng, chẳng thèm, không thèm;【不屑于】bất tiết vu [bù xièyú] Như 不屑; 【不亦…乎】 bất diệc... hồ [bùyì...hu] (văn) Chẳng cũng là... hay sao?: 不亦遠于禮乎？ Chẳng cũng là xa điều lễ hay sao? (Tả truyện: Văn công thập ngũ niên); 人不知而不慍，不亦君子乎？ Người ta không hiểu mình mà mình không giận, như thế chẳng cũng là quân tử hay sao? (Luận ngữ: Học nhi); 舟已行矣，而劍不行，求劍若此，不亦感乎？ Thuyền đã đi rồi mà gươm không đi, tìm gươm như thế, chẳng cũng là lầm lắm hay sao? (Lã thị xuân thu);【不亦樂乎】bất diệc lạc hồ [bùyìlèhu] a. Chẳng vui hay sao: 有朋自遠方來，不亦樂乎？ Có bạn từ phương xa đến, chẳng vui hay sao? (Luận ngữ); b. (Ngr) Tíu tít: 忙得不亦樂乎 Bận tíu tít; 【不用】 bất dụng [bù yòng] a. Đừng..., không cần, không phải...: 不用客氣 Đừng khách khí (khách sáo, làm khách); b. Không chịu: 不用腦筋想問題 Không chịu (động não) suy nghĩ vấn đề; 【不由】bất do [bùyóu] Xem 不由得;【不由得】 bất do đắc [bùyóude] a. Không thể không, đành phải, buộc phải: 他說得這麼透徹，不由得你不信服 Anh ấy nói thấu đáo thế, anh không thể không phục được; b. Không nín được, không cầm được (nước mắt), không nhịn được nữa: 想到過去的苦困，不由得掉下眼淚來 Nghĩ đến nỗi khổ trước kia, không cầm được nước mắt; 【不者】bất giả [bùzhâ] (văn) Nếu không như thế... (thì...) (dùng như 不這樣，否則): 不者，若屬皆且爲所虜 Nếu không như thế thì các ông đều sẽ bị ông ta bắt sống (Sử kí: Hạng Vũ bản kỉ); 不者，俱夷滅矣 Nếu không như thế thì sẽ bị tiêu diệt hết (Hán thư: Vương Mãng truyện hạ); 爲吾用則吾兵，不者，寇也 Để ta dùng thì là binh của ta. Nếu không thế thì là giặc (Tân Đường thư: Chu Vọng truyện); 【不只】 bất chỉ [bùzhê] Như 不但 [bùdàn]; 【不止】bất chỉ [bùzhê] a. Không ngớt: 大笑不止 Cười mãi không ngớt, cười ngặt nghẽo; b. Hơn, ngoài, không chỉ: 他恐怕不止六十歲了 Ông ấy chắc đã ngoài 60 rồi; 不止一次 Hơn một lần, không chỉ một lần;【不致】bất trí [bù zhì] Không đưa đến, không dẫn tới (một hậu quả nào đó), không đến nỗi; ② Không, không phải, chẳng phải (dùng với ý phủ định lời nói của đối phương): 他剛來農村吧？不，他到農村很久了 Anh ta mới xuống nông thôn đấy à? Không phải, anh ấy về đã lâu rồi; ③ Không (từ chỉ ý không đạt kết quả, trái với 得 [de] “được”, “nổi” v.v...); 拿 不動 Xách không nổi; 說不明白 Nói không (được) rõ; ④ Không... thì (dùng với chữ 就 [jiù] có ý lựa chọn): 他在休息的時候，不是看書，就是看報 Trong giờ nghỉ, anh ta không đọc sách thì đọc báo; ⑤ Không có (dùng như 無): 不霽何虹？ Không có ánh mặt trời sau cơn mưa thì sao có cầu vồng? (Đỗ Mục: A Phòng cung phú); 若師不功 Nếu quân không có công lao... (Chu lễ: Đại tư mã); 不一日而無兵 Không một ngày nào mà không có binh lính (Hán thư: Võ Ngũ tử truyện tán); ⑥ Không phải là, chẳng phải là (dùng như 非): 今有飢色，君過而遺先生食，先生不受，豈不命邪！ Nay có sắc đói, nhà vua đi qua đưa thức ăn cho tiên sinh, mà tiên sinh không nhận, như vậy há chẳng phải là mệnh! (Trang tử: Nhượng vương); 虧損聖德，誠不小愆 Làm hao tổn thánh đức, thật chẳng phải là lỗi nhỏ (Hán thư: Khổng Quang truyện); ⑦ (văn) Không có đến, không có tới (về số lượng): 凡可讀者，不二十篇 Những cái đáng đọc, không có tới hai mươi thiên (Hán thư: Mai Cao truyện); 直不百步耳，是亦走也 Chỉ không tới một trăm bước thôi, thì đó cũng là chạy (Mạnh tử: Lương Huệ vương thượng); ⑧ (đph) Đừng, chớ, không nên, đừng nên... (dùng như 勿, với ý khách sáo): 不客氣 1. Đừng khách khí, chớ khách sáo. 2. Không dám, cứ tự nhiên; 今吾尚病，病愈，我且往見，夷子不來 Nay tôi còn đương bệnh, bệnh hết, tôi sẽ qua thăm, Di tử đừng (không cần phải) đến (Mạnh tử); ⑨ Nếu không (biểu thị ý giả thiết, thường dùng 不…不: Nếu không... thì): 無論做 什麼事情，不學不會，肯學就會 Bất cứ làm việc gì, nếu không học thì không biết, chịu học thì biết; 席不正，不坐 Chiếu (nếu) không ngay ngắn thì không ngồi (Luận ngữ: Hương đảng); 不憤不啟，不悱不發 Nếu không biết bực tức khi không hiểu được điều gì thì sẽ không mở ra cho hiểu, nếu không biết tấm tức vì chưa nói ra được thì sẽ không chỉ dẫn cho được (Luận ngữ: Thuật nhi) 故不登高山，不知天之高也 Cho nên không lên núi cao, thì không biết trời cao (Tuân tử); ⑩ Đã không... (dùng 不…不: Đã không... mà cũng không): 秋季天氣最好，不冷不熱 Mùa thu trời rất tốt, (đã) không lạnh mà cũng không nóng; Trợ từ ở giữa câu (dùng như 丕, bộ 一), vô nghĩa: 爾尚不忌兇德 Nhà ngươi hãy kiêng tránh đức xấu (Thượng thư: Đa phương).


meanings:
a. Bất kì, bất cứ, bất luận, dù: 不管怎樣 Dù sao đi nữa; 不管多大的困難 Dù khó khăn đến mấy...; b. Mặc, mặc kệ, bỏ mặc: 不能不管 Không thể bỏ mặc; 不管一切 Mặc kệ tất cả;


meanings:
(văn) Như 不啻, nghĩa a.?: 江思悛思懷所通，不翅儒域 Giang Tư Thuân xem hết các sách, thông hiểu cả bách gia, chứ không chỉ riêng lãnh vực nho học (Thế thuyết tân ngữ);


meanings:
(văn) ① Số lẻ; ②【仂語】lặc ngữ [lèyư] Cụm từ, từ tổ.


meanings:
① Hẹp, chật, chật hẹp: 偏仄 Chật hẹp; ② Nghiêng: 日極則仄, 月滿則虧 Mặt trời đến chỗ cực thì nghiêng, mặt trăng đầy thì vơi (Quản tử); ③ Trong lòng áy náy; ④ Bên (dùng như 側): 昆山之仄 Bên núi Côn Sơn (Hán thư); ⑤ 【仄聲】trắc thanh [zèsheng] Tiếng trắc, âm trắc.


meanings:
Ngã gục: 前仆後繼 Người trước ngã, người sau tiếp (tiến lên); 仆地 Ngã lăn xuống đất. Xem 仆 [pú].


meanings:
① Thù địch, kẻ thù: 親痛仇快 Kẻ thù khoái trá, người thân đau lòng; ② Căm thù, thù: 報仇 Báo thù, trả thù; ③ (văn) Báo thù: 以仇一言之憾 Để báo mối thù do một lời nói gây ra (Cao Khải); ④ (văn) Đối đáp, đáp lại: 無言不仇, 無德不報 Không có lời nào không đối đáp, không có đức hạnh nào không báo đáp (Thi Kinh); ⑤ (văn) Tương đương, phù hợp; ⑥ (văn) Ứng nghiệm; ⑦ (văn) Trả tiền (dùng như 酬): 高祖每酤酒留飲, 酒仇數倍 Cao tổ thường đến quán rượu uống dài dài, trả tiền rượu gấp mấy lần (Sử kí). Xem 仇 [qiú].


meanings:
① (văn) Đồng bạn: 公侯好仇 Bạn tốt của công hầu (Thi Kinh); ② (văn) Phối ngẫu, vợ: 來爲君子仇 Tiến đến làm vợ người quân tử (Tào Thực); ③ [Qiú] (Họ) Cừu. Xem 仇 [chóu].


meanings:
① Nay, hôm nay, hiện giờ, hiện tại: 當今 Ngày nay; 今世 Đời nay; 古往今來 Từ xưa đến nay, xưa nay; 今天 Hôm nay; 今晨 Sáng hôm nay; 今冬 Vụ đông năm nay; 今夜 Đêm nay; ② (văn) Đây (dùng như 此): 王曰：今是何神也？ Nhà vua hỏi: Đây là thần gì? (Quốc ngữ).


meanings:
① Cung cấp; ② Để cho, dùng để: 供讀者參考 Để cho bạn đọc tham khảo. Xem 供 [gòng].


meanings:
① Cúng: 供祖宗 Cúng tổ tiên; 供品 Đồ cúng; ② Cung khai, khẩu cung, lời khai: 問不出供來 Không lấy được khẩu cung. Xem 供 [gong].


meanings:
a. Chẳng qua,chỉ vì, chỉ có: 一共不過五六個人 Tất cả chỉ có năm sáu người; 吾不患楚矣，汰而愎 諫，不過十年 Ta không lo gì nước Sở, nếu can ngăn ương bướng thái quá thì không quá mười năm (Tả truyện: Chiêu công tứ niên); 吾所伐者，不過四五人 Những kẻ mà ta đánh phạt thì chỉ có bốn năm người (Sử kí: Khổng tử thế gia); b. Nhưng mà, nhưng, song: 困難雖然很多，不過我們能克服它 Tuy có nhiều khó khăn, nhưng chúng ta có thể khắc phục được; c. Không gì bằng: 再好不過 Không gì tốt bằng;


meanings:
(văn) ① Tường thấp để tránh tên; ② Không thấy, che khuất.


meanings:
(văn) ① Cầu khẩn: 不強丐 Đừng cố nài (Tả truyện: Chiêu công lục niên); ② Ăn mày, ăn xin: 乞丐 Người ăn mày; ③ Cho, ban cho: 沾丐後人多矣 Ban ơn cho người sau rất nhiều (Tân Đường thư: Đỗ Phủ truyện tán).


meanings:
① Chữ thứ hai trong hàng chi; ② Hề, vai hề: 丑兒 Thằng hề; ③ Người xấu ác: 群丑破滅 Bọn ác bị tiêu diệt (Tấn thư: Đào Khản liệt truyện); ④ [Chôu] (Họ) Sửu. Xem 醜 (bộ 酉).


meanings:
① Tạm, hãy cứ, cứ: 你且等一下 Anh tạm chờ một lát; 不直，則道不見，我且直之 Không nói thẳng thì đạo không sáng tỏ ra được, nên ta hãy cứ nói thẳng (Mạnh tử: Đằng Văn công thượng); 卿但暫還家，吾今且報府 Nàng hãy tạm về nhà mẹ, nay ta tạm báo lên phủ (Khổng tước Đông Nam phi); ② Và, lại, mà lại: 道阻且長 Đường đi hiểm trở lại dài (Thi Kinh); 不義而富且貴，于我如浮雲 Bất nghĩa mà giàu và sang, đối với tôi như phù vân (Luận ngữ); ③ Vừa (...vừa) (thường dùng 且…且, như 一邊…一邊， 一面…一面，又…又，既…又)： 反走且對曰：何以名爲？ (Người kia) vừa quay lại vừa đáp: Hỏi tên để làm gì? (Thuyết uyển); 女悲泣且謝 Long nữ vừa khóc lóc thương thảm vừa cảm tạ (Lí Triều Uy: Liễu Nghị truyện); 且走且說 Vừa đi vừa nói; 上且怒且喜 Nhà vua vừa giận vừa mừng (Sử kí); 且引且戰 Vừa lui binh vừa đánh (Sử kí); ④ Tỏ ý thêm: 不但…而且 Không những... mà còn; 並且 Và, vả lại, hơn nữa; 晉侯，秦伯圍鄭，以其無禮于晉，且貳于楚也 Tấn Hầu, Tần Bá bao vây nước Trịnh, vì Trịnh vô lễ với Tấn, mà còn hai lòng với Sở nữa (Tả truyện); 以君之力，曾不能損魁父之丘，如太行，王屋何？且焉置土石？ Với sức lực của ông, ngay cả cái gò nhỏ Khôi Phụ kia còn không dọn bớt nổi, nói gì đến núi Thái Hàng và Vương Ốc? Vả lại, đất đá (nếu có dọn được thì) đem đổ đi đâu? (Liệt tử); ⑤ Hay là: 日有食之，則有變乎，且不乎？ Có nhật thực, thì thiên hạ sắp có biến đổi, hay là không có? (Lễ kí); 王以天下爲尊秦乎，且尊齊 乎？ Đại vương cho rằng thiên hạ tôn sùng Tần, hay là tôn sùng Tề? (Chiến quốc sách); ⑥ Nếu: 且靜郭君聽辨而爲之也，必無今日之患也 Nếu Tĩnh Quách Quân nghe ta mà làm theo thì đâu có mối lo ngày hôm nay (Lã thị Xuân thu: Tri sĩ); 君且慾霸王，非管夷吾不可 Nếu ngài muốn làm bá các chư hầu thì không thể không có Quản Di Ngô (Sử kí); ⑦ Còn: 牛且能耕田 Bò còn cày được ruộng; 死馬且買之五百金，況生馬乎？ Ngựa chết còn mua tới năm trăm lượng vàng, huống gì ngựa sống? (Chiến quốc sách); 人情莫不愛其身。身且不愛，安能愛君？ Tình người không ai không yêu thân mình. Thân mình còn không yêu, thì làm sao yêu được vua? (Hàn Phi tử); 中材以上且羞其行，況王者乎？ Người có tài trí bậc trung trở lên còn biết hổ thẹn về việc mình làm, huống hồ là bậc vua chúa? (Sử kí).


meanings:
Đi (dùng như 徂, bộ 彳): 女曰：觀乎？士曰：既且 Người con gái nói: Đã đi xem chưa? Chàng trai đáp: Đã đi rồi (Thi Kinh: Trịnh Phong, Trăn Vị).


meanings:
① Dồi dào (dùng như hình dung từ): 籩豆有且 Mâm bát thật dồi dào (đồ cúng) (Thi Kinh: Đại nhã, Hàn diệc); ② Trợ từ cuối câu, biểu thị ý cảm thán: 其樂只且 Vui lắm vậy thay! (Thi Kinh); 匪我思且 Chẳng phải ta nhớ nghĩ (Thi Kinh: Trịnh phong, Xuất kì đông môn); 椒聊且！遠條且！ Cây tiêu đấy! Mùi hương bay xa đấy! (Thi Kinh: Đường phong).


meanings:
Vả chưng (thường dùng ở đầu câu văn nghị luận để biểu thị sự chuyển sang ý khác): 且夫，水之積者不厚，則負大舟也無力 Nước chứa không sâu thì mang thuyền lớn không đủ sức (Trang tử).


meanings:
(văn) Còn (dùng như 且, nghĩa ⑦): 管仲且猶不可召，而況不爲管仲乎？ Quản Trọng còn không thể vời tới được, huống gì không phải Quản Trọng (Mạnh tử); ⑧ Thế thì, vậy thì: 先絕齊後責地，且必受欺於張儀 Trước tuyệt giao với Tề, sau đòi lấy đất, thế thì ắt phải bị Trương Nghi lừa (Chiến quốc sách); ⑨ Nhưng lại, mà lại: 老當益壯，寧知白首之心；窮且益堅，不墜青雲之志 Già nên càng thêm mạnh, nên hiểu lòng ông đầu bạc; cùng nhưng càng thêm vững, không để nhụt chí đường mây xanh (Vương Bột: Đằng Vương các tự); ⑩ Qua loa: 苟且了事 Làm qua loa; Sắp, sẽ: 我且行矣 Tôi sắp đi; 魏文侯且置相，召李克而問焉 Nguỵ Văn hầu sắp đặt chức thừa tướng, bèn cho mời Lí Khắc vào để hỏi (Thuyết uyển); 漢兵死者 過半，漢矢且盡 Quân Hán chết quá nửa, tên của Hán sắp hết (Sử kí); ⑫ Gần (biểu thị số lượng xấp xỉ): 日南之郡，去洛且萬里 Quận Nhật Nam ở cách Lạc Dương gần mười ngàn dặm (Luận hoành: Đàm thiên); 北山愚公者，年且九十 Bắc Sơn Ngu công, tuổi gần chín mươi (Liệt tử); ⑬ (đph) Bền: 這雙鞋且穿呢！ Đôi giầy này đi rất bền; ⑭ Trợ từ dùng ở đầu câu (không dịch): 李園，弱人也，僕又善之。且又何至此？ Lí Viên là người nhu nhược, mà tôi lại đối xử tốt. Sao lại đến nước nỗi này? (Sử kí: Xuân Thân Quân liệt truyện); 且飢者有過甚之願，渴者有兼量之情 Người đói muốn có số thức ăn nhiều hơn bình thường, người khát có yêu cầu uống nước gấp đôi (Tề dân yếu thuật). Xem 且夫; ⑮ Trợ từ ở giữa câu (không dịch): 果且有彼是乎哉？果且無彼是乎哉？ Quả thật có cái kia cái này ư? Quả thật không có cái kia cái này ư? (Trang tử: Tề vật luận).


meanings:
(văn) ① Lớn, rất, lắm: 丕變 Biến đổi lớn; 丕業 Công lao lớn; 丕基 (hay 丕績) Nghiệp lớn; 丕顯哉，文王謨！ Sáng sủa lắm thay, mưu lược của Văn Vương (Mạnh tử: Đằng Văn công hạ); 于是大聖乃起，丕降霖雨 Lúc ấy bậc đại thánh khởi lên, trút xuống trận mưa to (Liễu Tôn Nguyên: Trinh phù); ② Vâng theo: 丕天之大律 Vâng theo phép lớn của trời (Hán thư); 丕承耿命 Vâng theo mệnh lớn (cụm từ thường dùng trong các sắc thần); ③ Đã: 三危既 宅，三苗丕敘 Vùng Tam Nguy đã có nhà cửa ở, dân chúng Tam Miêu đã được thu xếp ổn đâu vào đó (Thượng thư: Vũ cống); ④ Thì (đặt ở đoạn sau của một câu phức thừa tiếp, để tiếp nối ý trước; thường dùng 丕乃，丕則): 三危既宅，三苗丕敘 Núi Tam Nguy đã xây dựng được nhà thì dân Tam Miêu sẽ được ở yên (Thượng thư: Vũ cống); 天子三公監于夏之既敗，丕則無遺後難 Nếu thiên tử và tam công noi gương ở sự diệt vong của nhà Hạ Thương thì sẽ không để lại hậu hoạ cho đời sau (Dật Chu thư: Tế công); ⑤ Trợ từ giữa câu, dùng để thư hoãn ngữ khí: 其丕能誠于小民 Ông ấy có thể trị dân rất tốt (Thượng thư: Triệu cáo).


meanings:
① Thời đại, đời, thời: 近世 Cận đại. Như 近代 [jìndài]; 盛世 Đời thịnh; 世異則事異 Thời khác thì việc khác (Hàn Phi tử); ② Một đời (bằng 30 năm): 如有王者，必世而後仁 Nếu có vua nào lên, thì cũng phải một đời (ba mươi năm) mới thi hành được đạo nhân (Luận ngữ: Tử Lộ); ③ Đời (từ đời cha qua đời con): 有蔣氏者，專其利三世矣 Có người họ Tưởng, chuyên về mối lợi ấy đã ba đời rồi (Liễu Tôn Nguyên: Bộ xà giả thuyết); ④ Đời người: 凡君之所畢 世而經營者，爲天下也 Phàm bậc quân vương vất vả sửa sang hết cả một đời là vì thiên hạ (Hoàng Tôn Nghị: Nguyên quân); ⑤ Đương thời ấy: 當世無雙 Đương thời ấy không ai bằng (Âu Dương Tu: Mãi du ông); ⑥ Thừa kế: 賈嘉最好學 ，世其家 Giả Gia rất hiếu học, thừa kế nghiệp nhà (Hán thư: Giả Nghị truyện); ⑦ Truyền đời: 世醫 Thuốc gia truyền, thầy thuốc gia truyền; ⑧ Năm: 世之有飢穰，天之行也 Năm mà có đói kém hay trúng mùa, là do sự vận hành của trời (Hán thư: Thực hoá chí); ⑨ Thế giới, vũ trụ, toàn cầu, thế gian, thiên hạ, đời: 世上 Trên đời, trên thế giới; 世人 Người đời; 雖才高于 世，而無驕尚之情 Tuy tài giỏi hơn người trong thiên hạ, nhưng vẫn không có ý kiêu ngạo (Hậu Hán thư); 世有伯樂，然後有千里馬 Đời có Bá Nhạc, rồi sau mới có ngựa thiên lí (Hàn Dũ); ⑩ Con cháu thừa kế: 非德不及世 Không có đức thì không thể làm con cháu (Quốc ngữ); ⑪ [Shì] (Họ) Thế.


meanings:
① Gò, đống, đồi: 土丘 Gò đất; 沙丘 Đồi cát; ② Mộ, mồ mả: 填丘子 Nấm mồ, mồ mả; 晉代衣冠成古丘 Những nhân vật phong lưu đời Đông Tấn đều trở thành những ngôi mộ cổ (Lí Bạch); ③ Khoảnh, thửa, miếng (phép chia ruộng thời xưa, cứ 4 tỉnh là một ấp, bốn ấp là một khâu): 四井爲邑，四邑爲丘 Bốn tỉnh là ấp, bốn ấp là khưu (Chu lễ); 丘田 Thửa ruộng; ④ Đống gạch vụn, bãi hoang tàn, thành cũ hoang phế: 曾不知夏之爲丘兮 Lại không biết rằng đô thành cung điện đã trở thành nơi hoang phế (Khuất Nguyên: Cửu chương); ⑤ Lớn, niên trưởng: 高祖微時，常避事，時時與賓客過其丘嫂食 Vua Cao tổ lúc còn hàn vi, thường tránh né công việc, luôn cùng các tân khách đến nhà chị dâu lớn xin ăn (Hán thư: Sở Nguyên vương truyện); ⑥ Trống không: 躬歸國，未有第宅，寄居丘亭 Cung trở về nước, không có nhà ở, phải ở trong một chòi trống (Hán thư); ⑦ [Qiu] (Họ) Khưu.


meanings:
① Ngôi thứ ba trong thập can, tương đương với 3 hay C: 丙等 Hạng 3; 丙班 Lớp C; ② (văn) Lửa: 付丙 Đem đốt đi; 其日丙丁 Ngày này là ngày lửa (Lã thị Xuân thu); ③ Đuôi cá: 魚尾謂之丙 Đuôi cá gọi là "bính" (Nhĩ nhã: Thích ngư).


meanings:
① Phụ giúp, giúp đỡ. 【丞相】 thừa tướng [chéngxiàng] Thừa tướng (chức quan giúp vua); ② Các chức phó của quan đứng đầu các cấp từ đời Tần, Hán về sau cũng gọi là “thừa”, như 縣丞，府丞; ③ Vâng theo (dùng như 承, bộ 手): 于是丞上指 Do vậy vâng theo ý chỉ của nhà vua (Sử kí).


meanings:
Cứu vớt (dùng như 拯): 丞民乎農桑 Cứu dân ở việc nông tang (Dương Hùng: Vũ lạp phú).


meanings:
① Mất: 我把帽子丟哪兒了？ Cái mũ tôi đâu mất rồi?; ② Vứt đi: 小孩子把手裡的菜葉丟給小兔喫 Em bé vứt lá cải trong tay cho thỏ ăn; ③ Bỏ: 我的法語丟好幾年了，都忘得差不多了 Tiếng Pháp của tôi bỏ đã mấy năm, bây giờ quên gần hết rồi.


meanings:
① Hợp lại, nhập lại, thôn tính, gộp lại: 吞併 Thôn tính, nuốt trửng; 把兩個公司合併爲一 Nhập hai công ti lại thành một; 巨是凡人，偏在遠郡，行將爲人所并 Ngô Cự là người tầm thường, lại ở châu quận xa xôi, không lâu sẽ bị người thôn tính (nuốt trửng) (Tư trị thông giám); ② Đặt kề nhau (dùng như 並列): 方夜中，生人與死者并踵頂而臥 Đang trong đêm, người sống và người chết đặt kề gót chân nhau mà nằm (Phương Bao: Ngục trung tạp kí); ③ Cùng hàng, sát nhau, liền nhau: 並排坐着 Ngồi liền nhau, ngồi cùng hàng; ④ Song song, đồng thời, đi đôi, cùng một lúc: 同時並舉 Song song tiến hành; 相提並論 Cùng đề cùng luận, coi ngang nhau; 德刑不立，奸，軌并至 Nếu khuôn phép đạo đức và hình phạt không đặt ra thì hoạ và loạn sẽ cùng đến (Tả truyện); 四面并攻 Bốn mặt cùng tấn công (Tam quốc chí); ⑤ Cùng, cùng nhau: 陳勝佐之，并殺兩尉 Trần Thắng theo giúp ông ta, cùng (nhau) giết chết hai viên quan uý (Sử kí); ⑥ Cùng, đều, tất cả đều: 黃髮垂髫，并怡 然自樂 Già già trẻ trẻ, đều tự do tự tại, vui vẻ tiêu dao (Đào Uyên Minh: Đào hoa nguyên kí); ⑦ Cùng với (dùng như giới từ 同): 又招同種千餘落，并兵晨奔熲軍 Lại chiêu tập hơn một ngàn bộ lạc cùng chủng tộc, cùng với binh lính của mình sáng sớm chạy sang đánh úp quân của Đoàn Quýnh (Hậu Hán thư: Đoàn Quýnh liệt truyện); ⑧ Cả đến (dùng như giới từ 連): 旬餘，杖至百，兩股間膿血流離，并蟲亦不能行捉矣 Hơn mười ngày, đánh tới gần một trăm gậy, giữa hai đùi máu mủ ra lênh láng, đến cả dế cũng không đi bắt được nữa (Liêu trai chí dị: Xúc chức); ⑨ Dùng với “不” hay “沒” để nhấn mạnh ý phủ định: 並不太難 Chả có gì khó lắm; 他並沒忘了你 Anh ấy chẳng có quên anh đâu; 十娘見詩，并不理會，即慾燒卻 Thập nương thấy bài thơ, chẳng hiểu gì cả, thì định đốt bỏ (Trương Trạc: Du tiên quật); 坐上并無二老，亦無崑崙 Trên chỗ ngồi hoàn toàn không có hai ông già, cũng không có Côn Luân ở đó (Tục huyền quái lục: Trương Lão); 比余至，逢人輒問，并無識者 Đến khi tôi đi tới nơi, gặp người thì hỏi, nhưng (hoàn toàn) không ai biết cả (Từ Hà Khách du kí); ⑩ Và, cùng (dùng như liên từ 和，與): 于是開革囊，取一人頭并心肝 Rồi mở cái túi da, lấy ra một cái đầu lâu và (cùng với) tim gan (Đỗ Quang Đình: Cầu nhiệm khách truyện); ⑪ Và, và lại, rồi lại, lại còn (dùng như 并且〔並且〕): 布屯沛城外，遣人招備，并請靈等與共飱飲 Lữ Bố đóng quân ngoài thành Bái, sai người đến mời Lưu Bị, rồi lại mời bọn Kỉ Linh đến cùng ăn uống (Hậu Hán thư: Lữ Bố truyện).


meanings:
(lt) Vả, mà còn, còn: 他每天工作八小時，並且學習兩小時 Mỗi ngày ngoài công tác 8 tiếng, anh ấy còn học thêm 2 tiếng nữa; 他不但贊成，並且肯幫忙 Anh ấy chẳng những tán thành mà còn giúp đỡ nữa.


meanings:
① Như 個 (bộ 亻), 箇 (bộ 竹); ② (văn) Này (đại từ, để chỉ gần, dùng như 此這, 這樣 có thể bổ nghĩa cho danh từ, hoặc làm tân ngữ): 白髮三千丈，緣愁似個長 Tóc bạc ngàn trượng, dường như vì mối sầu mà dài như thế (Lí Bạch: Thu phố ca); 個小兒視瞻異常，勿令宿衛 Đứa trẻ này xem có vẻ khác thường, đừng cho làm quân túc vệ (Cựu Đường thư: Lí Mật liệt truyện); 個身恰似籠中鶴，東望 滄溟叫數聲 Thân này hệt như con hạc trong lồng, nhìn về biển khơi ở hướng đông mà kêu lên mấy tiếng (Cố Huống: Thù Liễu Tướng công); ③ (văn) a. Trợ từ giữa câu (có tác dụng bổ trợ về mặt âm tiết): 老翁真個似童兒，汲水埋盆作小池Ông già thật giống như trẻ con, múc nước chôn chậu làm ao nhỏ (Hàn Dũ: Bồn trì); b. Đặt sau một cụm từ, biểu thị sự đình đốn (để nêu ra ở đoạn sau): 獨自個，立多時，露華濕衣 Một mình, đứng đã lâu, hoa sương làm ướt sũng cả áo (Âu Dương Quýnh: Canh lậu tử); ④ (văn) Nhà chái, nhà sép (ở hai bên tả hữu nhà Minh đường thời xưa): 天子居青陽左個 Thiên tử ở chái bên tả của nhà Thanh dương (Lễ kí: Nguyệt lệnh) (Thanh dương là một trong bốn ngôi nhà của nhà Minh đường).


meanings:
① Giữa: 居中 Ở giữa; 洛陽處天下之中 Đất Lạc Dương giữa trung tâm thiên hạ (Lí Cách Phi); ② Trong, trên, dưới: 家中 Trong nhà; 隊伍中 Trong hàng ngũ; 空中 Trên không; 水中 Dưới nước; ③ Trong (thời gian, thời kì, khu vực...): 晉太元中，武陵人捕魚爲業 Trong niên hiệu Thái nguyên đời Tấn, có người ở Võ Lăng làm nghề bắt cá (Đào Uyên Minh: Đào hoa nguyên kí); ④ Thanh thiếu niên từ 16 đến 20 tuổi (thời xưa): 府帖昨夜中，次選中男行 Lệnh gọi trên phủ đêm qua gởi đến, mộ thêm những thanh niên từ 16 đến 20 tuổi đi lính (Đỗ Phủ: Tân An lại); ⑤ Giữa chừng: 會貶逐中輟，不克備究 Vừa lúc ta bị biếm trích, giữa chừng phải ngưng viết, nên chưa thể viết xong hẳn (Liễu Tôn Nguyên); ⑥ Đồ đựng thẻ đếm thời xưa, mâm thẻ: 司射奉中 Người phụ trách cuộc thi bắn tay bưng mâm thẻ (Lễ kí: Đầu hồ); ⑦ Nội tạng (trong cơ thể người): 陰陽之類，經脈之道，五中所主，何臟最貴？ Âm dương là đường tuần hoàn của kinh mạch, mỗi tạng trong ngũ tạng đều tự làm chủ chúng, tạng nào là quan trọng hơn cả? (Tố vấn: Âm dương loại luận thiên); ⑧ Vừa, hạng trung (bình): 狀貌不及中人 Dáng vẻ không bằng một người trung bình (Sử kí); 上書諫寡人者，受中賞 Người nào dâng thư can gián quả nhân, sẽ được thưởng hạng vừa (Chiến quốc sách); ⑨ Nửa, giữa: 若中道而歸，何異斷絲織者？Nếu nửa đường bỏ về, có khác nào như cắt đứt đồ dệt tơ? (Hậu Hán thư); ⑩ Ngay, không thiên lệch: 不偏之謂中 Không thiên lệch gọi là trung (Trung dung); 中道 Đạo chính (không thiên về bên nào).


meanings:
① Trúng: 射 中 Bắn trúng; 打中了 Đánh trúng, bắn trúng; 擊中要害 Đánh trúng chỗ hiểm yếu; 見其發矢，十中八九 Trông thấy họ bắn tên, mười phát trúng hết tám, chín (Âu Dương Tu: Mại du ông); ② Đúng: 我猜中了 Tôi đoán đúng rồi; 莫不中音 Không gì là không trúng (hợp với) âm luật (Trang tử: Dưỡng sinh chủ); 隱中胸懷 Ngầm hợp tâm ý (Liêu trai chí dị: Xúc chức); 圓者中 規，方者中矩 Cái tròn thì hợp với cái quy (để vẽ hình tròn), cái vuông thì hợp với cái củ (để vẽ hình vuông) (Tuân tử); ③ Bị, mắc phải: 中彈 Bị trúng đạn; 中計 Trúng mưu, trúng kế; ④ Vu khống, làm hại: 以事中允 Mượn cớ (gây ra việc rắc rối) để làm hại Vương Doãn (Hậu Hán thư: Vương Doãn liệt truyện); 顯怒，慾以吏事中商 Hiển giận, định lấy việc quan để hại Thương (Hán thư: Hà Võ truyện); ⑤ Đậu, đỗ: 考中了 Thi đậu rồi, đỗ rồi. Xem 中 [zhong].


meanings:
a. Bậc trung, trung đẳng, trung cấp, hạng vừa: 中等學校 Trường trung cấp; 中等教育 Giáo dục trung cấp; 中等貨 Hàng hạng vừa; b. Vừa, trung bình, bình thường: 中等城市 Thành phố vừa; 中等個兒 Khổ người trung bình (bình thường); ⑪ Đang: 在研究中 Đang nghiên cứu; 在印刷中 Đang in; ⑫ Trung, Trung Hoa, Trung Quốc (nói tắt), trong nước (chỉ Trung Quốc): 中文 Trung văn, Hoa văn, chữ Trung Quốc; 古今中外 Xưa và nay, trong nước và nước ngoài; 中外所同也 Là chỗ giống nhau giữa Trung Quốc và nước ngoài (Thái Nguyên Bồi: Đồ hoạ); ⑬ Hợp, thích hợp: 這個法子不中用 Cách làm này không thích hợp; ⑭ (đph) Được, tốt: 中不中？ Được hay không?, tốt hay không? Xem 中 [zhòng].


meanings:
Sắc cỏ tươi tốt, sắc xinh đẹp. Xem 豐 (bộ 豆).


meanings:
Tết tóc thành hai múi hai bên: 總角丱兮 Lúc thơ bé tết tóc hai múi hề (Thi Kinh).


meanings:
① Quán thông, xuyên suốt, liền suốt: 貫串 Thông liền nhau, quán thông; ② Chuỗi, xâu, chùm: 一串珠子 Một chuỗi ngọc; 一串葡萄 Một chùm nho; 一串鎖匙 Một xâu chìa khóa; ③ Xâu lại thành chuỗi: 串珠 Xâu ngọc lại (thành chuỗi); ④ Lén lút câu kết, móc nối, thông đồng: 串 騙 Thông đồng lừa đảo; 互相串通 Thông đồng với nhau; ⑤ Đi chơi, đi lại, đi thăm, xông vào: 串親戚 Đi thăm bà con; 到處亂串 Xồng xộc vào hết mọi chỗ; ⑥ (cũ) Đóng, diễn, sắm vai (kịch, tuồng): 串戲 Diễn tuồng; ⑦ Lẫn (lộn): 看串行 Đọc lẫn dòng.


meanings:
① Viên: 一丸藥 Một viên thuốc; 彈丸 Viên đạn; 奉藥一丸 Dâng cho một viên thuốc (Tào Thực: Thiện chiến hành); ② Viên đạn: 從台上彈人，而觀其辟丸也 Từ trên đài bắn người, mà xem người tránh đạn (Tả truyện: Tuyên công nhị niên); ③ Trứng: 流沙之西，丹山之南有鳳之丸 Ở phía tây Lưu Sa, phía nam Đan Sơn, có trứng con phượng (Lã thị Xuân thu: Bản vị).


meanings:
① Đan sa (còn gọi là thần sa hay chu sa): 乃丹書帛曰陳勝王 Bèn lấy chu sa viết lên lụa ba chữ "Trần Thắng Vương" (Sử kí: Trần Thiệp thế gia); ② Màu đỏ, son: 積屍草木腥，流血川原丹 Thây chất cây cỏ tanh, máu chảy sông đồng đỏ (Đỗ Phủ: Thùy lão biệt).


meanings:
Lòng son: 一片丹心 Tấm lòng son; ③ Thuốc, đơn: 膏丹丸散 Cao, đơn, hoàn, tán; 靈丹妙藥 Thuốc tiên, liều thuốc mầu nhiệm; ④ [Dan] (Họ) Đan.


meanings:
① Chủ, người chủ: 作主 Làm chủ; 房主 Chủ nhà; 賓主 Khách và chủ; 古者以天下爲 主，君爲客 Người xưa coi người trong thiên hạ là chủ, vua là khách (Hoàng Tôn Nghị); ② Vua: 將在外，主令有所不受，以便國家 Đại tướng ở ngoài trận, có khi không chấp nhận lệnh vua, là vì lợi ích của quốc gia (Sử kí: Nguỵ Công tử liệt truyện); ③ Đại phu (thời Xuân thu, Chiến quốc): 主以不賄聞于諸侯 Ngụy Hiến Tử vì không chịu nhận của đút lót mà vang danh trong các nước chư hầu (Tả truyện: Chiêu công nhị thập bát niên); ④ Công chúa (con gái vua, nói tắt): 弘被引見，帝令主坐屏風後 Hoằng được đưa đến gặp, nhà vua ra lệnh cho công chúa ngồi sau tấm bình phong (Hậu Hán thư); ⑤ Bài vị thờ người chết: 于醜，作僖公主 Đến năm Đinh Sửu, làm bài vị cho Hi công (Xuân thu: Văn công nhị niên); ⑥ Chủ trương, quyết định: 婚姻自主 Tự mình quyết định việc hôn nhân; 力主變法 Cực lực chủ trương biến pháp (cải cách) (Lương Khải Siêu); ⑦ Coi giữ, phụ trách, chủ trì: 是可欺死者，而不能欺主讞者 Như thế chỉ có thể lừa bịp người chết, chứ không thể lừa bịp người chủ trì việc xét xử được (Phương Bao: Ngục trung tạp kí); 勃不得入軍中主丘 Chu Bột không được vào trong quân coi (phụ trách) việc quân (Sử kí); ⑧ Chính, điều chính yếu, cái căn bản: 以預防爲主 Dự phòng là chính; 敘事之工者，以簡要爲主 Người giỏi kể chuyện thì ngắn gọn là điều chính yếu (là căn bản) (Lưu Tri Cơ: Sử thông); 提轄坐了主位 Đề Hạt đã ngồi vào vị trí chính (Thuỷ hử truyện); ⑩ Người: 事主 (Người) đương sự; 買主 Người mua; ⑪ Thì, thuộc về, cho biết trước về, chủ về việc: 早霞主雨， 晚霞主晴 Mống vàng thì nắng, mống trắng thì mưa; ⑫ [Zhư] (Họ) Chủ.


meanings:
① Trị, trị lí, cai trị: 保國乂民 Giữ nước trị dân (Hán thư); ② Yên định, thái bình: 乂安 Bình yên; 朝野安乂 Nơi triều đình chốn thôn quê đều bình yên (Bắc sử: Tề văn Tuyên đế kỉ); ③ Người có tài năng: 俊乂在官 Người hiền tài làm quan; 儁乂盈朝 Người tài năng anh tuấn đầy triều (Tôn Sở: Thạch Trọng Dung dữ Tôn Hạo thư).


meanings:
(văn) ① Là: 失敗乃成功之母 Thất bại là mẹ thành công; 呂公女乃呂後也 Con gái Lã công là Lã hậu (Sử kí); 天下乃天下人之天下，非一人之天下也 Thiên hạ là thiên hạ của người trong thiên hạ, chứ không phải thiên hạ của một người (Hán thư); ② Bởi vậy, nên, bèn, rồi, thì: 因山勢高峻，乃在山腰休息片時 Bởi núi cao ngất, nên phải nghỉ chốc lát ở lưng núi; 龐涓自知智窮兵敗，乃自剄 Bàng Quyên tự biết trí cùng binh bại, nên (bèn) lấy dao tự cắt cổ chết (Sử kí); 斷其喉，盡其肉，乃去 Cắn đứt cổ họng nó, ăn hết thịt nó, rồi bỏ đi (Liễu Tôn Nguyên: Cầm chi lư); ③ Mới, thì mới (chỉ kết quả của một hay những điều kiện đã hội đủ): 惟虛心乃能進步 Chỉ có khiêm tốn mới có tiến bộ; 性能多食，一飯至三昇乃飽 Tính (ông ta) có thể ăn nhiều, mỗi bữa ăn phải đến ba thưng (cơm) mới no (Nguỵ thư); 見象牙乃知其大于牛 Có trông thấy ngà voi thì mới biết voi lớn hơn bò (Hoài Nam tử); 知地知天，勝乃可全 Biết rõ địa hình và thiên thời thì mới có thể thắng trọn vẹn được (Tôn tử: Địa hình thiên); 鳴呼！ 士窮乃見節義 Than ôi! Kẻ sĩ có cùng khốn rồi mới thấy được tiết nghĩa (Hàn Dũ); ④ (Nay, bây giờ, đến giờ) mới... (biểu thị một động tác hoặc tình huống sau này mới được thực hiện hoặc xảy ra): 吾求君子久矣，今乃得之 Ta tìm người quân tử đã lâu rồi, nay mới được gặp (Quốc ngữ); 寡人聞夫子 久矣，今乃得見 Quả nhân nghe nói về phu tử đã lâu rồi, nay mới được gặp (Án tử Xuân thu); ⑤ Chỉ, chỉ có: 天下勝者眾矣，而霸者乃五 Người thắng trong thiên hạ rất nhiều, nhưng làm nên nghiệp bá thì chỉ có năm (Lã thị Xuân thu); 及湯之時，諸侯三千。當今之世，南面稱寡者，乃二十四 Đến thời vua Thang, chư hầu có tới ba ngàn. Đời nay, nhìn về hướng nam mà xưng là vua chư hầu, chỉ có hai mươi bốn người (Chiến quốc sách); ⑥ Mới, vừa mới, mới vừa: 鳥乃去矣，後稷呱矣 Con chim mới vừa đi khỏi, thì ông Hậu Tắc đã khóc (Thi Kinh: Đại nhã, Sinh dân); 乃啟其口，匕首已陷于胸矣 Ông ta vừa mới mở miệng ra thì cây chuỷ thủ (dao găm) đã vùi vào tới bụng rồi (Tân thư); 古之王者，太子乃生，因舉以禮 Các bậc đế vương thời xưa, khi mới sinh thái tử thì cử hành nghi lễ (Đại đới lễ kí); ⑦ Lại, lại là, thì ra lại là: 諸將皆喜，人人各自以爲得大將。至拜大將，乃韓信也 Các tướng đều mừng, mọi người đều tự cho là đã có được đại tướng. Đến khi họ đến ra mắt đại tướng, thì ra (người đó) lại là Hàn Tín (Sử kí: Hoài Âm Hầu liệt truyện); 問今是何世，乃不知有漢，無論魏晉 Khi hỏi nay là đời nào, thì lại không biết có đời Hán, và không nói gì đến triều Ngụy, triều Tấn (Đào Uyên Minh: Đào hoa nguyên kí); ⑧ Há, sao lại: 高皇帝之意，乃敢不聽？ Ý của Cao hoàng đế, sao lại dám không nghe? (Hán thư); 則向之所謂士者，乃非士乎？ Thế thì kẻ sĩ đã nói trước đây, há chẳng phải là kẻ sĩ hay sao? (Công Tôn Long tử); ⑨ Lại, mà lại (biểu thị ý ngược lại): 彼能是，而我乃不能是 Ông ta có thể như thế, nhưng tôi (thì) lại không thể thế được (Hàn Dũ: Nguyên huỷ); 不見子允，乃見狡童 Không thấy Tử Sung, lại thấy một đứa trẻ giảo quyệt (Thi Kinh); 別雖一緒，事乃萬族 Cái tình li biệt tuy giống nhau, nhưng lí do li biệt lại có hàng vạn kiểu khác nhau (Giang Văn Thông tập: Biệt phú); ⑩ Còn, mà còn (cho biết sự việc như thế mà còn như thế, huống gì..., dùng như 尚且): 夫政不平也，乃斬伐四國，而況二人乎？ Chính sự bất bình, còn đánh phạt bốn nước (= các nước chư hầu ở bốn phương còn phải bị đánh phạt), huống gì là hai người? (Tân tự); ⑪ Lại, và lại, mà lại, lại còn, mà còn (dùng như các liên từ 又，而且): 非獨政之能，乃其姊者，亦列女也 Không chỉ Nhiếp Chính có tài năng, mà chị của ông ta còn là một liệt nữ nữa (Chiến quốc sách); 此非特無術也，又乃無行 Như thế không chỉ là vô thuật, mà còn vô hạnh nữa (Hàn Phi tử); ⑫ Hay là: 意者朕之政有所失而行有過與？乃天道有不順，地利或不得，人事多失和，鬼神廢不享與？(Nhiều năm mùa màng thất bát...) có phải là do chính sự và việc làm của ta có chỗ sai sót lầm lỗi? Hay là tại đạo trời có chỗ không thuận, địa lợi có chỗ không đạt, nhân sự phần nhiều bất hoà, và quỷ thần bị bỏ phế không cúng tế? (Hán thư: Văn đế kỉ); ⑬ Nếu (biểu thị ý giả thiết): 乃越逐不復，汝則有常刑 Nếu các ngươi rời bỏ cương vị để đuổi theo mà không chịu báo cáo, thì các ngươi sẽ chịu hình phạt thường (Thượng thư: Phí thệ); ⑭ Trợ từ ở đầu câu hoặc giữa câu, giúp cho thanh vận được hài hoà: 乃場乃疆 ，乃積乃倉 Sửa bờ ruộng, chỉnh cương giới, tích lương thực, sửa kho chứa (Thi Kinh: Đại nhã, Công Lưu); ⑮ Của anh, của nhà ngươi, của các ngươi (dùng như đại từ nhân xưng ngôi thứ hai, ở sở hữu cách): 爾其無忘乃父之志 Ngươi hãy chớ quên tâm chí của cha ngươi (Âu Dương Tu: Linh Quan truyện tự); 古代先王暨乃祖乃父，胥乃逸勤 Các bậc tiên vương đời trước cùng với các bậc cha ông của các ngươi đều vui khổ có nhau (Thượng thư: Bàn Canh thượng); ⑯ Anh, các anh, ngươi, các ngươi (đại từ nhân xưng ngôi thứ hai, làm chủ ngữ): 朕心朕德，惟乃知 Tấm lòng và việc làm của ta, chỉ có nhà ngươi biết (Thượng thư: Khang cáo); 今慾發之，乃能從我乎？ Nay tôi muốn phát binh đi đánh, ông có thể theo tôi được không? (Hán thư: Địch Nghĩa truyện); ⑰ Nó, ông ấy, họ, bọn họ (đại từ nhân xưng ngôi thứ ba, ở sở hữu cách): 若民不力田，墨乃家畜 Nếu dân chúng không ra sức làm ruộng, thì tịch thu gia súc của họ (Lã thị Xuân thu: Thượng nông); 試問誰家子，乃老能佩刀 Thử hỏi con nhà ai, mà cha nó mang đao (Lí Hạ thi tập: Cảm phúng); ⑱ Đây, này, như thế (biểu thị sự cận chỉ, thay cho sự vật hoặc tình huống, dùng như 上，是，若是): 乃非民攸訓，非天攸若 Đó không phải là dạy dỗ dân chúng, không phải là thuận theo trời (Thượng thư: Vô dật); 天何預乃事邪？ Trời sao lại can dự vào những việc này? (Lưu Vũ Tích: Thiên luận thượng); 子毌乃稱！ Ông đừng bảo như thế (Trang tử: Đức sung phù);


meanings:
(văn) Sắp, sẽ, toan: 乃謂魏王曰：夫楚亦強大矣，天下無敵，乃且攻燕 Bèn bảo với Nguỵ vương rằng: Nước Sở cũng là một nước lớn mạnh, thiên hạ không ai địch nổi, sẽ đánh nước Yên (Chiến quốc sách); 衛有士十人于吾所，吾乃且伐之 Vệ có mười kẻ sĩ ở chỗ ta, ta sắp đánh Vệ (Lã thị Xuân thu);


meanings:
(văn) Rồi mới: 五讓，乃後許爲王 Năm lần nhường ngôi, rồi mới cho được làm vua (Sử kí: Sở thế gia);


meanings:
Là: 人民群眾乃是真正的英雄 Quần chúng nhân dân là những anh hùng chân chính;


meanings:
(văn) Như thế, như vậy: 何其相似乃爾！ Sao lại giống nhau như vậy!; 臣不意永昌風俗敦直乃爾 Thần không ngờ phong tục ở Vĩnh Xương thuần hậu như thế (Tam quốc chí);


meanings:
(văn) Trước đây, gần đây, mới đây: 秦乃者過柱山，有兩木焉 Trước đây nhà Tần đi qua núi Trụ, có hai cây mọc ở đó (Chiến quốc sách: Triệu sách); 乃者反虜劉信，翟義，悖逆作亂于東 Trước đây có hai tên phản tặc là Lưu Tín và Địch Nghĩa, làm phản gây loạn ở phía đông (Hán thư: Địch Phương Tiến truyện);


meanings:
(văn) Ngay cả, cho đến, thậm chí: 無眼界，乃至無意識界 Không có nhãn giới, thậm chí không có cả ý thức giới (Bát nhã Ba la mật đa Tâm kinh).


meanings:
(văn) Đến như, nói đến (dùng để chuyển sang một việc khác, ý khác, như 至于)：是故君子有終身之憂，無一朝之患也。乃若所憂則有之：舜，人也；我，亦人也，舜爲法于天下，可傳于後也，我由未免爲鄉人也 Cho nên người quân tử có cái lo trọn đời, không có cái lo trong một sớm. Đến như điều lo thì có: Vua Thuấn lo về người, ta cũng lo về người. Vua Thuấn tạo ra khuôn phép cho thiên hạ, có thể truyền cho đời sau, còn ta thì vẫn không thoát khỏi là một người nhà quê (Mạnh tử: Li Lâu hạ);


meanings:
(văn) Thế là, bèn (biểu thị một việc xuất hiện tiếp theo một việc trước, dùng như 于是): 白公勝怒，乃遂與勇力死士石乞襲殺令尹子西，子綦于朝 Bạch Công Thắng giận, bèn cùng với đấu sĩ dũng cảm không sợ chết là Thạch Khất tập kích giết chết lệnh doãn Tử Tây và Tử Kì tại triều (Sử kí: Sở thế gia);


meanings:
Lâu: 很久不見了 Lâu lắm không gặp; 其境過清，不可久居 Vùng này vắng lạnh quá, không thể ở lại lâu được (Liễu Tôn Nguyên); ② (văn) Chờ đợi: 寡君以爲盟主之故，是以久子 Vua chúng tôi vì là minh chủ, nên chờ đợi ông (Tả truyện: Chiêu công nhị thập tứ niên); ③ (văn) Che phủ: 冪用疏布久之 Khi che phủ thì dùng vải thô để che (Nghi lễ: Sĩ táng lễ).


meanings:
① (văn) Của (đặt giữa định ngữ và thành phần trung tâm, tương đương với 的 trong Hán ngữ hiện đại): 民之父母 Cha mẹ của dân; 鐘鼓之聲 Tiếng chiêng trống; 光榮之家 Gia đình vẻ vang; ② Đặt giữa chủ ngữ và vị ngữ để thủ tiêu tính độc lập của câu: 皮之不存，毛將安傅？ Da không còn thì lông bám vào đâu? (Tả truyện); 人之所不學而能者，其良能也 Người ta sở dĩ không học mà biết, là nhờ có lương năng (Mạnh tử); 天下之無道也久矣 Thiên hạ vô đạo đã lâu lắm rồi (Luận ngữ); 民歸之，猶水之就下 Dân chúng theo về với ông ấy, giống như nước chảy xuống chỗ thấp (Mạnh tử); ③ (văn) Họ, hắn, nó...: 吾愛之重之 Tôi yêu nó, trọng nó; 使吏卒共抱大巫嫗，投之河中 Sai quan quân hè nhau ôm bà đồng, ném bà ta vào giữa sông (Sử kí); ④ Cái đó, điều đó (chỉ sự vật đã nêu ra ở trước, hoặc sắp nêu ra): 學而時習之 Học thì thường ôn lại những điều đã học (Luận ngữ); 道之不明也，我知之矣 Đạo không sáng ra được, ta biết điều đó rồi (Luận ngữ); 寡人聞之：哀樂失時，殃咎必至 Quả nhân nghe nói: Buồn vui không phải lúc thì việc hoạ hoạn ắt phải đến (Tả truyện: Trang công nhị thập nhị niên); 商聞之矣：死生有命，富貴在天 Thương này nghe nói rằng: Sống chết có mạng, giàu sang do trời (Luận ngữ: Nhan Uyên); ⑤ Ở đó, nơi đó (chỉ nơi chốn): 淵深而魚生之，山深而獸往之 Vực có sâu thì cá mới sinh ra ở đó, núi có thẳm thì thú vật mới đến nơi đó (Sử kí); ⑥ Này, kia, ấy (biểu thị sự cận chỉ, đặt trước danh từ): 之子于歸 Cô kia về nhà chồng (Thi Kinh); 之二蟲又何知？ Hai giống trùng ấy lại biết gì? (Trang tử); ⑦ Thì (dùng như 則, 便, 就): 故民無常處，見利之聚，無之去 Cho nên dân không có chỗ ở nhất định, (hễ họ) thấy có lợi thì tụ lại, không có thì bỏ đi (Lã thị Xuân thu); ⑧ Đối với (dùng như 於, 于, 對于): 人之其所親愛而闢焉 Người ta đối với người thân của mình thì vì yêu mà thiên lệch (Lễ kí: Đại học); ⑨ (văn) Khác hơn so với (dùng như 此, 于, 於): 哭顏淵慟者，殊之衆徒，哀痛之甚也 (Khổng tử) khóc Nhan Uyên rất đau thương, vì Nhan Uyên khác hơn những học trò khác của ông, nên ông hết sức thương đau (Luận hoành: Vấn Khổng thiên); ⑩ (văn) Và (dùng như liên từ để nối kết từ hoặc nhóm từ, biểu thị mối quan hệ đẳng lập, tương đương với 與): 惟有司之牧夫 Chỉ có quan hữu ty và mục phu (Thương thư: Lập chính); 皇父之二子死焉 Hoàng Phụ và hai người khác nữa chết ở đó (Tả truyện: Văn công thập nhất niên); 得之不得，曰有命 Được và không được, gọi là có mệnh (Mạnh tử: Vạn Chương thượng); 知遠之近 Biết xa và gần (Lễ kí: Trung dung); ⑪ (văn) Đi, đến: 先生將何之？ Tiên sinh định đi đâu? (Mạnh tử); 沛公引兵之薛 Bái công dẫn quân đi sang đất Tiết (Hán thư); ⑫ Tiếng đệm: 總之 Tóm lại; 久而久之 Qua một thời gian lâu; 知之爲知之 Biết thì cho là biết (Luận ngữ); 頃之，煙炎張天 Trong khoảnh khắc, khói lửa mù trời... (Tư trị thông giám); 則苗沛然興之 Thì lúa non mọc rộ lên (Mạnh tử); 之綱之紀 Có cương có kỉ (Thi Kinh); ⑬ Chỉ phân số: 三分之一 Một phần ba;


meanings:
Rất, hết sức: 高興之至 Hết sức phấn khởi; 不勝感激之至 Hết sức cảm kích.


meanings:
① Bỗng, chợt, lúc: 乍冷乍熱 Lúc lạnh lúc nóng; 今人乍見孺子將入於井 Nay có người chợt thấy đứa trẻ sắp rơi xuống giếng (Mạnh tử); ② Mới: 乍到 Mới đến; 乍一見面，我想不起來他是誰 Khi mới gặp, tôi nghĩ không ra anh ấy là ai; 乍至中土，思憶本鄉 Vừa mới đến trung nguyên, thì nhớ nghĩ tới quê nhà (Lạc Dương già lam kí); ③ Vừa lúc, đúng lúc (tương đương với 正, 正好, 恰好): 風乍軟，花飛無力 Vừa lúc gió thổi yếu đi, hoa nhẹ bay (Ngọc trâm kí); ④ Dựng đứng: 遍體寒毛乍 Khắp mình lông tơ dựng đứng (Bạch Nhân Phủ: Ngô đồng vũ).


meanings:
[zuò] (văn) Trỗi dậy, nổi lên (dùng như 作, bộ 腨): 文王若日若月，乍照光于四方，于西土 Đức của vua Văn vương như mặt trời mặt trăng, trỗi lên chiếu sáng khắp bốn phương, đến tận phương tây (Mặc tử: Kiêm ái hạ).


meanings:
① (văn) Ư, (phải) chăng (đặt cuối câu hỏi): 汝知之乎？ Ông biết điều đó chăng? (Trang tử); ② Đi (trợ từ dùng ở cuối câu, biểu thị ý cầu khiến, tương đương với 吧 trong bạch thoại): 默默乎，河伯！ Im miệng đi, Hà Bá! (Trang tử: Thu thuỷ); 願君顧先王之宗廟，姑反國統萬民乎！ Mong ngài nghĩ tới tông miếu của tiên vương, hãy trở về nước để cai trị muôn dân! (Chiến quốc sách); ③ Thay, nhỉ, ư (biểu thị ý cảm thán): 善哉言乎！ Lời nói hay nhỉ! (Mạnh tử); 美哉乎，山河之固 Đẹp thay, sự bền vững của núi sông (Sử kí); 惜乎！子不遇時，如令子當高帝時，萬戶侯豈足道哉！ Tiếc quá nhỉ! Ông không gặp thời. Nếu ông được ở vào thời Cao đế, thì tước Vạn hộ hầu có gì đáng nói đâu! (Sử kí); ④ (văn) Ôi, ơi: 天乎 Trời ơi!; 參乎，吾道一以貫之！ Sâm ơi, đạo ta do một lẽ mà thông suốt hết tất cả (Luận ngữ); ⑤ Ở chỗ, ở nơi, vào lúc (giới từ dùng như 於, 于, 在): 不在乎好看，在乎實用 Không ở chỗ đẹp mắt mà ở chỗ thực dụng; 楚人生乎楚，長乎楚，而楚言 Người Sở sinh ra ở nước Sở, lớn lên ở nước Sở, và nói tiếng nước Sở (Lã thị Xuân thu); 吾生乎亂世 Ta sinh ra vào đời loạn (Trang tử); ⑥ Với (dùng như 與 để nêu đối tượng so sánh): 異乎吾所聞夫爲天下者，亦奚以異乎牧馬者哉，亦去其害馬者而已 Kẻ trị thiên hạ có khác gì với người chăn ngựa đâu, cũng chỉ là trừ bỏ cái hại cho ngựa mà thôi (Trang tử); ⑦ Hơn (so với) (dùng như 於, 比 để nêu đối tượng so sánh): 城之大者，莫大乎天下矣 Thành to, nhưng không thành nào to hơn cả thiên hạ (Trang tử); 學莫便乎近其人 Học tập thì không gì tiện bằng (hơn) được gần thầy giỏi bạn hiền (Tuân tử); 以吾 一日長乎爾，毌吾以也 Bởi ta lớn tuổi hơn các ngươi, nên chẳng có ai dùng ta (Luận ngữ); ⑧ Về (dùng để nêu đối tượng trực tiếp): 吾嘗疑乎是 Ta thường nghi ngờ về lời nói đó (Liễu Tôn Nguyên: Bộ xà giả thuyết); ⑨ Cho (dùng để nêu đối tượng nhắm tới): 天子嫁女乎諸侯 Thiên tử gả con gái cho các vua chư hầu (Công Dương truyện); ⑩ Bị (dùng như 爲…所 hoặc 被, 於 trong câu bị động để nêu người chủ của hành vi, động tác): 萬嘗與莊公戰，獲乎莊公 Vạn Thường đánh nhau với Trang công, bị Trang công bắt được (Công Dương truyện); 傷乎矢也 Bị mũi tên làm cho bị thương (Công Dương truyện); ⑪ Trợ từ dùng ở cuối một đoạn câu hay giữa câu để biểu thị sự đình đốn hoặc thư hoãn ngữ khí: 故翟以爲雖不耕織乎，而功賢于耕織也 Cho nên Mặc Địch này cho rằng dù không cày cấy dệt vải mà công lao còn lớn hơn cày cấy dệt vải (Mặc tử: Lỗ vấn); 仕非爲貧也，而有時乎爲貧 Làm quan chẳng phải vì nghèo, nhưng cũng có khi vì nghèo (Mạnh tử: Vạn Chương hạ); ⑬ Trợ từ, đặt sau hình dung từ hoặc phó từ như một vĩ ngữ (dùng như 然) (không dịch): 汨乎混流，順阿而下 Cuồn cuộn chảy xiết, thuận theo núi lớn mà xuống (Tư Mã Tương Như: Thượng lâm phú); 浩浩乎，平沙無垠 Bao la thay sa mạc phẳng không bờ (Lí Hoa: Điếu cổ chiến trường văn).


meanings:
① Không có, thiếu: 不 乏其人 Thiếu gì hạng người đó; ② Mệt nhọc: 人困馬乏 Người và ngựa đều mệt nhoài; 因其勞乏而乘之 Thừa lúc ông ta mỏi mệt mà truy đuổi theo (Tân Ngũ đại sử); 道乏 Mệt lắm xin thứ cho; ③ Yếu đuối, vu vơ: 乏人 Con người yếu đuối; 乏話 Lời nói vu vơ; 貼乏了的膏藥 Thuốc cao đã nhã rồi; ④ (văn) Xao lãng: 光不敢以乏國事 Quang không dám vì thế mà xao lãng việc nước (Chiến quốc sách).


meanings:
(thanh) Đoành, đùng, bịch, bốp, phịch: 乒的一聲 槍響 Tiếng súng nổ đoành.


meanings:
(thanh) Sầm: 乓的 一聲把門關了 Đóng sầm cửa lại.


meanings:
① Ngoan: 這個孩子真乖 Cháu bé này ngoan thật; ② Láu lỉnh, lanh lợi, nhanh nhẹn, nhanh trí: 行者的眼乖 Đôi mắt của (Tôn) hành giả nhanh nhẹn (Tây Du kí); ③ (văn) Gàn dở, ương gàn, dở hơi; ④ (văn) Trái nghịch, không hoà hợp: 内外乖者，可亡也 Trong ngoài trái nghịch (không hoà hợp nhau) là có thể mất nước (Hàn Phi tử: Vong trưng); 致負誠托，又乖懇願 Đến nỗi phụ lời dặn dò nhiệt thành của ngài, lại trái với nguyện vọng khẩn thiết của ngài (Lí Triều Uy: Liễu Nghị truyện).


meanings:
① Đi, đáp, ngồi, cưỡi (ngựa...): 乘船 Đi tàu biển; 乘飛機 Đáp máy bay; 乘汽車 Ngồi ô tô; 良馬難乘，然可以任重致遠 Ngựa tốt khó cưỡi, nhưng có thể gánh nặng đi xa được (Mặc tử); ② Lên: 俱乘高臺 Cùng lên đài cao (Liệt tử); 亟其乘屋 Mau lên lợp lại mái nhà (Thi Kinh); ③ Ức hiếp: 周人乘黎 Người Chu ức hiếp dân (Thượng thư); 三國必起而乘 我 Ba nước ắt phải nổi lên mà ức hiếp nước ta (Tuân tử); ④ Đuổi theo: 吏士喜，大呼乘之 Quan quân mừng rỡ, hô to rượt đuổi theo họ (Hán thư: Trần Thang truyện); ⑤ Đánh thắng: 天下兵乘之 Quân của thiên hạ đã đánh thắng họ (Lã thị Xuân thu); ⑥ Giữ, phòng thủ: 興關内卒乘塞 Sai quân lính trong cửa ải ra phòng thủ vùng biên giới (Sử kí); ⑦ Tính toán: 乘其財用出入 Tính toán (tình trạng) thu chi tiền bạc của cải của họ (Chu lễ); 爲人臣者，乘事有功則賞 Kẻ làm thần dân, tính toán việc làm có công thì thưởng (Hàn Phi tử: Nạn nhất); ⑧ Nhân lúc, thừa lúc: 乘着有空兒 Nhân lúc rỗi rãi; 將士乘勝，進攻其城 Các tướng sĩ thừa thắng, tiến công vào thành của ông ta (Tam quốc chí); 可以乘虛直牴其城 Có thể nhân lúc quân địch sơ hở không phòng bị, đánh thẳng vào thành (Tư trị thông giám); ⑨ Bực (trong giáo lí nhà Phật): 小乘 Tiểu thừa (bực tu chỉ tự độ cho mình); 大乘 Đại thừa (bực tu vừa tự độ cho mình, vừa độ cho người); ⑩ (toán) Nhân: 五乘二等於十 5 nhân với 2 là 10; 頭乘尾除 Đầu nhân đuôi chia (Tam quốc chí); ⑪ [Chéng] (Họ) Thừa. Xem 乘 [shèng].


meanings:
① Cỗ xe (quân sự) bốn ngựa thời cổ: 千乘 之國 Nước có nghìn cỗ xe (ý nói binh mã rất nhiều); 車六七百乘 Xe sáu, bảy trăm cỗ (Sử kí); ② Bốn: 發乘矢而後反 Bắn bốn mũi tên rồi quay trở lại (Mạnh tử); ③ Sử sách: 史乘 Sách sử; 晉之乘 Sách sử chép việc nước Tấn; 家乘 Gia phả (sách chép việc trong gia tộc); ④ Đơn vị hộ khẩu ruộng đất thời xưa (9 phu là một tỉnh, 64 tỉnh là một thặng): 燕王因以三乘養之 Vua nước Yên nhân đấy lấy (bổng lộc của) ba thặng phụng dưỡng ông ấy (Hàn Phi tử: Ngoại trữ thuyết tả thượng). Xem 乘 [chéng].


meanings:
① Ngôi thứ hai trong thập can, thứ 2, số 2, loại B: 乙班 Lớp thứ 2, lớp B; ② (văn) Con én, chim én: 非鳧則乙 Không phải con le thì là con én (Chu Dung: Đáp Chu Ngung thư); ③ (văn) Đánh dấu chữ ất trên sách (để ghi nhớ đã đọc tới đoạn nào, hoặc để làm dấu chỗ bị mất chữ): 人主從上方讀之，止，輒乙其處 Nhà vua từ phía trên đọc xuống, đến lúc ngừng đọc, liền đánh dấu chữ ất vào chỗ đó (Sử kí: Hoạt kê liệt truyện); ④ (văn) Ruột: 魚去乙 Cá bỏ ruột; ⑤ [Yê] (Họ) Ất.


meanings:
【乜斜】khiết tà [miexie] ① Nheo mắt (tỏ ý coi khinh hoặc bất mãn): 他乜斜着眼睛，眼角掛着譏誚的笑意 Cặp mắt lão ta nheo nheo, đuôi mắt đượm vẻ cười chế nhạo; ② Lim dim: 乜斜的睡眼 Cặp mắt lim dim. Xem 乜 [Niè].


meanings:
① Chín: 七加二等於九 Bảy cộng với hai là chín; ② Nhiều lần hoặc số nhiều: 九宵 Chín tầng mây; 九泉 Chín suối; 雖九死其猶未悔 Cho dù có chết đi nhiều lần vẫn không hối hận (Khuất Nguyên: Li tao).


meanings:
Hợp (dùng như 鳩, bộ 鳥 và 糾, bộ 糸): 桓公九合諸侯 Vua Tề Hoàn công tụ họp các chư hầu.


meanings:
① Nhận (đơn vị đo chiều dài, đời Chu 8 thước là một nhận, khoảng 6, 48m bây giờ): 臨百仞之淵 Đến vực sâu trăm nhận (Tuân tử); ② Đo độ sâu; ③ Đầy (dùng như 牣): 充仞其中者, 不可勝記 Đầy ắp ở bên trong, không thể nhớ xuể (Sử kí); ④ Thừa nhận (dùng như 認): 非其事者勿仞也 Nếu không phải việc đó thì đừng nhận (Hoài Nam tử).


meanings:
Sáu: 四加二等于六 Bốn cộng với hai là sáu. Xem 六 [lù].


meanings:
Tên huyện: 1. 六安 Lục An (ở tỉnh An Huy, Trung Quốc). 2. 六合 Lục Hợp (ở tỉnh Giang Tô, Trung Quốc). Xem 六 [liù].


meanings:
① Xin: 乞恕 Xin, xin tha; 乞食于吳市 Xin ăn trên chợ ở nước Ngô (Chiến quốc sách); 若俯首帖耳，搖尾而乞憐者，非我之志也 Nếu như cúi đầu cúp tai, vẫy đuôi để cầu xin sự thương xót, thì đó không phải là chí của ta (Hàn Dũ); ② Xin ăn: 行乞于市 Đi xin ăn ở chợ (Sử kí: Dự Nhượng truyện); ③ [Qê] (Họ) Khất. Xem 乞 [qì].


meanings:
① Cho, ban cho: 好鞍好馬乞與人 Yên tốt ngựa tốt ban cho người (Lí Bạch: Thiếu niên hành); 賴有蘇司業，時時乞酒錢 Nhờ có Tô Tư Nghiệp, thường cho rượu và tiền (Đỗ Phủ); ② Dùng như 喫 (bộ 口): 不必乞驚 Không cần phải giật mình (Thuỷ hử truyện).


meanings:
① Cũng: 你不去，我也不去 Anh không đi, tôi cũng không đi; 也只好這樣了 Cũng chỉ đành thế thôi; 爾的功勞也不低 Công lao của mày cũng không phải nhỏ (Hồ Chí Minh: Ngục trung nhật kí).


meanings:
(văn) Đó sao? (trợ từ liên dụng, biểu thị sự nghi vấn xác định nhưng uyển chuyển, đồng thời cũng bao hàm ý cảm thán): 女亦知吾望爾也乎？ Ông cũng biết tôi mong ông đó sao? (Quốc ngữ); 齊王其伯也乎？ Vua Tề xưng bá đó sao? (Chiến quốc sách) (伯 = 霸);


meanings:
(văn) a. Thế? (trợ từ liên dụng, dùng cuối câu hỏi): 且君之慾見之也，何爲也哉？Vả lại nhà vua muốn gặp ông ấy, để làm gì thế? (Mạnh tử); 時合時離，何爲也哉？ Lúc hợp lúc tan, vì sao thế? (Chiến quốc sách); b. Đấy ư, hay sao? (dùng cuối câu hỏi vặn, trong câu thường phối hợp với phó từ 豈): 彼豈能與我行此危事也哉 Ông ấy há có thể cùng tôi thi hành việc nguy hiểm đó hay sao? (Quốc ngữ); 豈非命也哉！ Há chẳng phải là do mệnh đấy ư! (Lã thị Xuân thu); c. Vậy thay! (dùng cuối câu cảm thán): 九世之卿族，一舉而滅之，可哀也哉！Dòng tộc làm quan đến chín đời, chỉ một việc làm mà bị diệt, đáng thương vậy thay! (Tả truyện).


meanings:
(văn) Đó ư! đấy ư! (trợ từ liên dụng để tỏ ý suy đoán hoặc cảm thán với ngữ khí mạnh hơn): 天敗楚也夫！ Trời làm hại nước Sở đấy ư! (Tả truyện); 然而至此極者，命也夫！ Nhưng mà đến nước nỗi này, là do mệnh đấy ư! (Trang tử);


meanings:
Cũng tốt, cũng được: 說明一下也好，免得發生誤會 Nói rõ cũng tốt, bằng không sẽ hiểu lầm; ② Vừa... vừa...: 他也會種地，也會打鐵 Anh ấy vừa biết cày, vừa biết làm nghề rèn; ③ (văn) Trợ từ dùng cuối câu, biểu thị sự phán đoán hoặc khẳng định: 齊諧者，志怪者也 "Tề hài" là sách chép những chuyện quái lạ (Trang tử); 今慾以先王之政治當世之民，皆守株之類也 Nay muốn đem chính sách của các vua đời trước để trị dân đời nay, thì đều giống như chuyện ôm cây đợi thỏ vậy (Hàn Phi tử); ④ Trợ từ đặt cuối câu hỏi: 子張問：十世可知也？ Tử Trương hỏi: Việc của mười đời sau, có thể biết được không? (Luận ngữ); 是其故何也？ Đấy là lí do tại sao? (Mặc tử); 齊人無以仁義與王言者，豈以仁義爲不美也？ Người nước Tề không nói chuyện với vua về việc nhân nghĩa, há họ cho nhân nghĩa là chẳng tốt ư? (Mạnh tử); ⑤ Trợ từ đặt cuối câu cầu khiến: 戰也！戰而捷，必得諸侯 Đánh đi! Đánh mà thắng, ắt được chư hầu (Tả truyện); 願王勿易之也！ Mong nhà vua chớ xem thường họ! (Hàn Phi tử); ⑥ Trợ từ đặt cuối câu cảm thán: 吾迺今日知爲皇帝之貴也！ Nay ta mới biết làm vua là sang trọng đến chừng nào! (Sử kí); ⑦ Trợ từ đặt sau từ ngữ hoặc đoạn câu để nêu lên trạng ngữ chỉ thời gian: 始也吾以爲至人也，而今非也 Ban đầu tôi cho (ông ta) là bậc chí nhân, nay mới biết không phải thế (Trang tử); 是歲也，秦始皇帝立九年矣 Năm đó, Tần Thuỷ hoàng đế lên ngôi đã được chín năm rồi (Sử kí); 當公之逞辯也，一妓有殊色立於前 Đương lúc công say mê tranh biện, có một kĩ nữ nhan sắc tuyệt vời đứng ở phía trước (Đỗ Quang Đình: Cầu nhiệm khách truyện); 昔盤古之死也，頭爲四岳，目爲日月 Xưa khi Bàn Cổ chết, đầu biến thành bốn núi, mắt biến thành mặt trời mặt trăng (Thuật dị kí); ⑧ Đặt sau chủ ngữ để tạo sự thư hoãn ngữ khí: 夫 也不良，國人知之 Anh kia bất lương, người trong nước đều biết (Thi Kinh); 人不堪其憂，回也不改其樂 Những người khác đều không chịu được nỗi buồn lo, chỉ có Nhan Hồi vẫn không đổi nét vui (Luận ngữ);


meanings:
(văn) Đó vậy (trợ từ liên dụng ở cuối câu, biểu thị ý vừa khẳng định vừa cảm thán): 夫越國，吾攻而勝之，吾能居其地，吾能乘其舟，此其利也，不可失也已，君必滅之 Nếu đánh thắng nước Việt, ta có thể ở đất của họ, ta có thể đi thuyền của họ, những cái lợi ấy, không nên để mất đó vậy, nhà vua tất phải tiêu diệt nước Việt (Quốc ngữ); 今攻齊，此君之大時也已 Nay đánh nước Tề, thì đó là thời cơ lớn của nhà vua đó vậy (Chiến quốc sách); 今又遇難于此，命也已！ Nay lại gặp nạn ở chốn này, là do mệnh đó vậy! (Sử kí);


meanings:
Cũng được, thì thôi: 這次不去也罷，下次可一定讓我去 Lần này không đi cũng được, chuyến sau nhất định phải cho tôi đi;


meanings:
(văn) Ư, chăng? (trợ từ liên dụng để biểu thị ý nghi vấn hoặc cảm thán): 季康子問：仲由可使從政也與？Quý Khang Tử hỏi: Có thể sai Trọng Do ra làm chính trị được chăng? (Luận ngữ); 噫，是非可銘也歟！ Ôi, việc phải việc trái có thể ghi nhớ không quên ư! (Tăng Củng). Cv. 也歟;


meanings:
Biết đâu chừng, có lẽ: 你再找一找，也許能找到 Anh tìm lại lượt nữa xem, biết đâu chừng sẽ tìm được;


meanings:
(văn) Ư? (trợ từ liên dụng đặt cuối câu nghi vấn, để biểu thị sự vặn hỏi hoặc hỏi chọn lựa): 我勝若，若不吾勝，我果是也？而果非也邪？ Ta thắng ngươi, ngươi không thắng ta, (như vậy) ta quả là đúng ư? Mà ngươi quả là sai ư? (Trang tử); 周公旦非其人也邪？何爲舍其家而託寓也 Chu công Đán chẳng phải là người hiền ư? Tại sao bỏ cả nhà cửa mà đi ở nhờ (Mặc tử); 鳴 呼噫嘻！我知之矣，疇昔之夜，飛鳴而過我者，非子也耶？Than ôi, than ôi! Tôi biết rồi, đêm hôm qua, vừa kêu vừa bay qua nơi tôi, chẳng phải là ông đó ư? (Tô Thức: Hậu Xích Bích phú). Cv. 也耶;


vietnamese:
hương, hưởng, hướng [xiāng, xiăng, xiàng] <tvc>


meanings:
Bói (để hỏi điều gì còn nghi ngờ). Xem 扶乩.


meanings:
① Vú: 哺乳動物 Động vật có vú; ② Sữa: 煉乳 Sữa hộp; 母乳 Sữa mẹ; 乳牛 Bò sữa; ③ Những thứ giống như sữa: 豆乳 Sữa đậu nành; 乳白色 Màu sữa; ④ Đẻ: 孳乳 Đẻ, sinh sôi; ⑤ Mới đẻ, còn non: 乳鴨 Vịt con, vịt mới nở; 乳豬 Lợn sữa.


meanings:
① Khô, hanh, ráo: 乾燥 Khô ráo; 乾柴 Củi khô; 葡萄乾兒 Nho khô; ② Hết, cạn, trống không, trống rỗng: 河水中乾 Nước sông đã cạn; 外強中乾 Ngoài mạnh trong rỗng; ③ Uổng công, mất công vô ích, vô ích: 乾看 Xem uổng công; ④ Suông, chỉ: 乾喫菜不喫飯 Chỉ ăn vã thức ăn chứ không ăn cơm; 乾說不做 Chỉ nói không làm; ⑤ Nuôi, hờ: 乾媽 Mẹ nuôi; 乾兒子 Con nuôi; 乾爺 Cha hờ; ⑥【乾脆】can thuý [gancuì] Thành thật, thẳng thừng, dứt khoát: 他回答得很乾脆 Anh ấy trả lời dứt khoát; 我乾脆跟你說吧 Tôi thành thật nói với anh nhé; ⑦ [Gan] (Họ) Can. Xem 幹 [gàn], 乾 [qián].


meanings:
① Quẻ Càn (quẻ đầu trong bát quái); ② Trời, con trai, đàn ông, người cha, vua: 乾象 Tượng trời;乾造 Ngày sinh con trai; 乾宅 Nhà con trai ở; 乾綱 Quyền vua.


meanings:
① Mất trật tự, lộn xộn, rối, rối rít, ồn ào, xôn xao: 這裡太亂 Ở đây ồn ào quá; 人聲馬聲亂成一片 Tiếng người tiếng ngựa rối inh cả lên; 這篇稿子改得太亂了，要重抄一下 Bài văn chữa lộn xộn quá, phải chép lại mới được; ② Chiến tranh, loạn, loạn lạc: 變亂 Biến loạn: 叛亂 Phiến loạn; ③ Gây rắc rối, làm lộn xộn: 擾亂 Quấy rối; 惑亂 Gây rối loạn; 以假亂真 Đánh tráo; ④ Rối bời, bối rối, rối trí: 心煩意亂 Tâm tư rối bời; ⑤ Bậy, bừa, ẩu, càn, lung tung: 亂喫 Ăn bậy; 亂跑 Chạy bừa; 亂出主意 Chủ trương lung tung; 亂說亂動 Nói bậy làm càn; ⑥ Loạn (dâm): 淫亂 Loạn dâm.


meanings:
(trợ) ① Đã, rồi: 我已經做完了 Tôi đã làm xong rồi; 大會討論並且通過了這項決議 Đại hội thảo luận và đã thông qua bản nghị quyết này; ② Tiếng đệm đặt ở cuối câu hoặc giữa câu (chỗ ngắt câu) để chỉ sự thay đổi hoặc biểu thị xảy ra tình hình mới: 下雨了 Mưa rồi; 天快黑了，今天去不成了 Trời sắp tối rồi, hôm nay không đi được nữa; 水位比昨天低了一尺 Mực nước đã thấp xuống một mét so với hôm qua; 你早來一 天就看着他了 Nếu anh đến sớm một ngày thì gặp được anh ấy rồi; 我現在明白他的意思了Bây giờ tôi hiểu ý anh ấy rồi; 好了，不要老說這些事了 Thôi, đừng nhắc mãi chuyện ấy nữa; ③ Đặt sau danh từ hoặc số từ để nhấn mạnh tình huống đã xảy ra: 中秋了，天還這麼熱 Trung thu rồi, mà trời vẫn còn nóng đến thế; 七十多歲了 Đã hơn bảy mươi tuổi rồi; ④ Đặt giữa động từ đơn âm kép, biểu thị thời gian ngắn tạm của động tác: 老張點了點頭，表示同意 Ông Trương gật gật đầu, tỏ vẻ đồng ý. Xem 了 [liăo], 瞭 [liào].


meanings:
① Dứt, kết thúc, xong xuôi: 了結 Chấm dứt; 了帳 Dứt nợ; 了事 Xong việc; 話猶未了 Câu chuyện còn chưa kết thúc; 這事已經了啦 Việc đó đã xong rồi; ② Có thể, có lẽ: 做得了 Có thể làm được; 來不了 Có lẽ không đến được; ③ (văn) Chẳng, không chút, hoàn toàn (không): 了不相涉 Không can gì hết; 了無懼色 Chẳng chút sợ sệt. 【了不】liễu bất [liăobu] (văn) Không chút, hoàn toàn không (như 全然不, 一點也不): 後文相卒，叔隆了不恤其子弟，時論賤薄之 Sau Văn Tương chết, chú là Long không đoái nghĩ chút gì đến con em của Tương, dư luận đương thời rất xem thường ông ta (Nguỵ thư). Xem 了 (2), nghĩa ③; 【了無】liễu vô [liăowú] (văn) Hoàn toàn không, không chút (như 毫無，全無，一點兒也不): 了無恐色 Không có vẻ sợ sệt chút nào (Thế thuyết tân ngữ); 今乃不然，反昂然自得，了無愧畏 Nay thì không thế, trái lại vẫn ngang nhiên tự đắc, không chút thẹn thò sợ sệt (Âu Dương Tu); ④ (văn) Cuối cùng, rốt cuộc, chung quy: 雖慾自近，了復何益？ Dù muốn tự gần, rốt cuộc có ích gì đâu? (Cựu Đường thư: Diêu Nam Trọng truyện); ⑤ (văn) Thông minh, sáng dạ: 夫人小而聰了，大未必奇 Người ta lúc còn nhỏ thông minh, lớn lên chưa chắc là kẻ có tài đặc biệt (Hậu Hán thư: Khổng Dung truyện); ⑥ Rõ: 了解 Biết rõ; 明了 Hiểu rõ; 一目了然 Xem qua rõ ngay. Như 瞭 (bộ 目); ⑦ 【了不得】liễu bất đắc [liăobude] a. Quá chừng, ghê quá, vô cùng: 高興得了不得 Vui sướng quá chừng; 多得了不得 Nhiều ghê quá; b. Âëy chết, trời ơi...: 可了不得，他昏過去了 Trời ơi! Nó ngất đi rồi; ⑧ 【了不起】liễu bất khởi [liăobuqê] Ghê gớm lắm, giỏi lắm, tài lắm; ⑨ 【了得】liễu đắc [liăode] Chết mất, hỏng mất... (biểu thị ý kinh ngạc): 哎呀！這還了得 Úi chà, như thế thì hỏng mất! 如果一交跌下去，那還了得 Nếu ngã xuống một cái thì chết mất!; ⑩【了然】liễu nhiên [liăo rán] a. Hiểu, rõ: 一目了然 Xem qua hiểu ngay; 真相如何，我也不大了然 Sự thật ra sao, tôi cũng không rõ lắm; b. (văn) Hoàn toàn (thường dùng trước động từ phủ định 無): 内外乃中間，了然無一礙 Cả trong, ngoài và ở giữa, hoàn toàn không chút vướng vít (Bạch Cư Dị: Tự tại); 道遇水，定伯令鬼渡，聽之了然無水音 Dọc đường gặp sông, Định Bá bảo con quỷ lội qua, hoàn toàn không nghe có tiếng nước (Thái bình quảng kí). Xem 了 [le], 瞭 [liào].


