# tbl_dictionary

meanings:
Pháp mạch của Phật giáo. Trí huệ là sinh mạng của Phật giáo nên gọi là Huệ mạng. Tiết Tục Nghệ Ngôn trong NHQL q. 30 ghi: »大 道 惟 公、 法 無 偏 黨。 後 世 妄 生 人 我、 割 截 虛 空、 嗣 臨 濟 者 謗 曹 洞、 嗣 曹 洞 者 謗 臨 濟、 破 滅 法 門、 自 喪 慧 命、 豈 不 深 可 痛 哉！ – Đạo lớn công bằng, pháp không thiên lệch. Đời sau vọng sinh nhân ngã, chia cắt hư không, người nối pháp tông Lâm Tế thì huỷ báng tông Tào Động và ngược lại, cả hai đều làm hư mất pháp môn, tự vùi chôn huệ mạng, há không đau xót lắm sao!«.


meanings:
(765-846) Thiền tăng đời Đường, họ Kim, người nước Tân La (nay là Triều Tiên). Niên hiệu Nguyên Hoà thứ 9 (814), sư vào Trung Quốc. Sư nối pháp thiền sư Trí Tạng Tây Đường, thuộc hệ Nam Nhạc đời thứ 4. Niên hiệu Khai Thành thứ 4 sư trở về nước, hoằng dương Thiền tông ở chùa Thái An, núi Đồng Lí, là Tổ khai sơn Đồng Lí Sơn Triều Tiên.


meanings:
(1564-1639) Thiền tăng đời Minh, họ Lưu, tự Tâm Duyệt, hiệu Hàn Khôi, người xứ Bồ Thành (nay thuộc Hà Bắc) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Chính Đạo. Sư nối tiếp Thầy, trụ trì chùa Thiếu Lâm.


meanings:
Chùa bên bờ tây nam Tây Hồ, thành phố Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc. Niên hiệu Thiên Thành thứ 2 (927) đời Hậu Đường, Ngô Việt Vương Tiền Lưu sáng lập, gọi là »Huệ Nhân Thiền Viện«. Đời Tống Tấn Thuỷ Tịnh Nguyên vào ở chùa này, tăng người Triều Tiên là Nghĩa Thiên cũng đến đây học Hoa Nghiêm với Tịnh Nguyên. Thời vua Tống Thần Tông (1068-1085) đổi tên là »Huệ Nhân Giáo Viện« và xây bia kỉ niệm. Vào niên hiệu Càn Đạo (1165-1173) Viên Trừng Nghĩa Hoà trụ chùa này soạn »Hoa Nghiêm Niệm Phật Tam Muội Vô Tận Đăng« 1 quyển, đề xướng pháp môn niệm Phật viên dung Hoa Nghiêm. Sau khi Viên Trừng dời sang chùa Năng Nhân, Bình Giang, đặc biệt có hai Thiền sư Hoài Tường, Nghĩa Tận vào ở chùa này. Thời Tống Lí Tông (1225-1264) Pháp sư Dị Am đổi thiền viện thành giảng đường. Cuối đời Nguyên đại bộ phận kiến trúc bị chiến tranh phá huỷ. Khoảng niên hiệu Chính Đức (1506-1521) đời Minh, Vạn Tùng Huệ Lâm vào ở chùa này, giảng thuyết kinh Hoa Nghiêm, đồ chúng vân tập vài ngàn người. Cao túc của Huệ Lâm là Dị Am Như Thông, Ngộ Huyền, Vô Tế Minh Huệ vào ở chùa này. Như Thông xây lại Thiên vương điện, Đại hùng điện, Luân tàng các, Diệu ứng điện, Chung lâu, Thiền đường. Minh Huệ kế thừa y bát tông Lâm Tế đời thứ 27, vào niên hiệu Vạn Lịch thứ 6 (1578) trùng tu Huệ Nhân Tự cùng lập bi kí. Pháp tự Nguyệt Ấn khởi công xây dựng lầu kinh Hoa Nghiêm. Niên hiệu Càn Long thứ 22 (1757) ban cho hiệu »Pháp Vân Tự«.


meanings:
Chí, 12 quyển, do Lí Trợ soạn vào đời Minh, được xếp vào Trung Quốc Phật Tự Sử Chí Vựng San tập 1. Vào đời Tống, Tấn Thuỷ Tịnh Nguyên trụ trì Huệ Nhân Thiền Tự chú thích kinh Hoa Nghiêm. Vị tăng Cao Li là Nghĩa Thiên theo ngài Tịnh Nguyên học kinh Hoa Nghiêm, dùng giấy xanh giấy vàng để dịch 300 bộ kinh Hoa Nghiêm, đến nỗi chùa Huệ Nhân có tên là chùa Cao Li. Vào khoảng niên hiệu Thiên Khải (1621-1627) đời Minh, Lí Trợ nhận lời yêu cầu của vị tăng trong chùa là Chỉ Thuỷ, biên tập tự chí, chia làm 10 loại: Nguyên thuỷ, Cảnh vật, Tổ đức, Đàn-na, Cung vũ, Bi kí, Truyện chí, Tạp văn, Đề vịnh, Pháp tự.


meanings:
→ thê hiền huệ viên thiền sư 棲賢慧圓禪師; → càn phong huệ viên thiền sư 乾峰慧圓禪師


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại; nối pháp Thiền sư Thanh Lương Văn Ích, tông Pháp Nhãn. Sư trụ chùa Thê Hiền ở Lô Sơn.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại; nối pháp Thiền sư Linh Ẩn Quy Nhân, tông Tào Động. Sư trụ núi Đại Dương ở Sính Châu (nay thuộc huyện Chung Tường, tỉnh Hồ Bắc) Trung Quốc.


meanings:
(582-709) Thiền tăng sống vào khoảng đời Tùy-Đường, họ Tiết, người xứ Chi Giang, Kinh Châu (nay thuộc tỉnh Hồ Bắc) Trung Quốc. Vốn tên là Đạo An, người đời sau gọi lầm là Huệ An và còn gọi là Đại An, nối pháp Ngũ Tổ Hoằng Nhẫn, là 1 trong 10 vị đệ tử lớn của Ngài. Người đương thời gọi sư là »Lão An Quốc Sư«.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại, họ Trần, người xứ Trường Khê (nay là huyện Hà Phố, tỉnh Phúc Kiến) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Nham Đầu Toàn Khoát. Sư trụ chùa Linh Nham ở Cát Châu (nay là huyện Cát An, tỉnh Giang Tây).


meanings:
(1310-1378) Thiền tăng đời Nguyên, họ Ngô, tự Tất Dị, người xứ Phần Dương, Sơn Tây. Nối pháp Thiền sư Không Tướng Khuê, đời thứ 24 hệ Thanh Nguyên. Trụ trì chùa Khai Nguyên ở Liêu Châu (huyện Tả Quyền, tỉnh Sơn Tây).


meanings:
(814-890) Thiền tăng đời Đường, là 1 trong 2 vị Tổ sư khai sơn tông Quy Ngưỡng, họ Diệp, người xứ Hoài Hoá (nay ở phía đông nam huyện Phiên Vũ, tỉnh Quảng Đông) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Quy Sơn Linh Hựu. Sư trụ Ngưỡng Sơn ở Viên Châu (nay là huyện Nghi Xuân, tỉnh Giang Tây). Người đời gọi sư là »Ngưỡng Sơn Tiểu Thích-ca«. Môn phong Ngưỡng Sơn: Dùng tay vẽ một vòng tròn, rồi vẽ trong ấy một chữ hoặc một bức tranh để khai thị người học.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại, người xứ Mân; nối pháp Thiên Thai Đức Thiều Quốc Sư, tông Pháp Nhãn. Sư trụ chùa Long Hoa ở Hàng Châu.


meanings:
Tháp nằm trong rừng tháp chùa Linh Nham, huyện Trường Thanh, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc, là mộ tháp của Thiền sư Huệ Sùng, cao tăng chùa Linh Nham đời Đường, được xây vào khoảng niên hiệu Thiên Bảo (742-755) đời Đường. Tháp cao khoảng 5,3m, toàn bộ xây bằng đá, là tháp một tầng mái chồng theo kiểu đình các. Dưới tháp là toà Tu-di, trên toà xây thân tháp hình vuông. Mặt chính của tháp có cửa, ba mặt còn lại khắc cửa giả khép nửa, trên cửa có khắc đồ án Sư đầu, Kĩ nhạc, Phi thiên, Võ sĩ, diễn cảm sinh động hoạt bát, điêu khắc khỏe khoắn có lực, là phong cách nghệ thuật thời kì thịnh Đường. Tháp thất cũng hình vuông, đỉnh thất là hình cái đấu úp. Đỉnh tháp hình tứ giác nhọn đầu. Mái tháp dùng thạch bản lớp lớp chồng khít lên nhau. Trên tháp sát có lộ bồn, ngưỡng liên, bảo châu, là hình thức thông thường của thạch tháp một tầng đời Đường. Cả tháp tạo dáng vừa mạnh mẽ vừa đẹp đẽ.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại; nối pháp Thiền sư Bảo Phúc Tùng Triển. Sư trụ viện Chương Giang ở Hồng Châu (nay là huyện Nam Xương tỉnh Giang Tây) Trung Quốc.


meanings:
(1576-1620) Thiền tăng đời Minh, họ Hàn, tự Nam Minh, người xứ Hải Diêm (nay thuộc tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Xa Khê. Tác phẩm: Ngữ lục 1 quyển.


meanings:
Thiền tăng đời Tống, hiệu »Quy Hiểu«. X. Quy Hiểu.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại; nối pháp Thiền sư Thạch Môn Hiến Uẩn, tông Tào Động. Sư kế tiếp Hiến Uẩn trụ trì chùa Thạch Môn ở Tương Châu (nay là huyện Tương Phàn, tỉnh Hồ Bắc) Trung Quốc.


meanings:
→ nam dương huệ trung quốc sư 南陽慧忠國師; → tuyết phong huệ trung thiền sư 雪峰慧忠禪師; → quy dương huệ trung thiền sư 龜洋慧忠禪師; → ngưu đầu sơn huệ trung thiền sư 牛頭山慧忠禪師


meanings:
6031<一>（682～769）唐代牛頭宗僧。潤州（江蘇）上元人，俗姓王。二十三歲時，受業於莊嚴寺，隨侍金陵牛頭山六世智威之左右，並嗣其法。後辭智威，行腳諸方，後居止延祚寺。平素生活，僅一鉢一衲，樸實謹嚴。曾應請住莊嚴舊寺，一時四方學侶雲集會下，嗣法者多達三、四十人。大曆四年六月示寂，世壽八十七。又釋門正統卷八將同時代之南陽慧忠禪師與師之記載混同一人。〔宋高僧傳卷十九、景德傳燈錄卷四、五燈會元卷二〕　<二>（?～775）唐代僧。浙江諸暨人，俗姓冉。自幼學佛，初習戒律，長通經論。聞六祖慧能大師之名，即踰嶺叩謁，獲其心印。既而遊諸名山，經五嶺、羅浮、四明、天目，而入南陽白崖山黨子谷（白草谷），靜坐長養，四十餘年足不出山，而學者就之，恆逾百千。開元年中，玄宗欽其道譽，迎赴京師，敕住龍興寺。未久逢安史之亂，師乃遁歸。肅宗上元二年（761），再召赴京，住千福寺西禪院，公卿士庶參叩求法，不捨晝夜。代宗繼位，優禮有加，遷住光宅寺。　師博通詁訓，普窮經律，雖受玄宗、肅宗、代宗三朝禮遇，然天性淡泊，自樂天真。常慕南嶽慧思大師之遺風，乃奏請於衡嶽武當山建太一延昌寺，又於黨子谷創立香嚴長壽寺，各請藏經一部以鎮山。大曆八年（773），又奏請度天下名山之僧，取通於經律禪三者之僧。後歸南陽，於大曆十年在黨子谷示寂，年壽當在八十以上。諡號「大證禪師」，世稱南陽慧忠、南陽國師。　有關師之著名公案有國師三喚、無情說法、無縫塔等，另有九十七種圓相，由侍者耽源所傳。又師與行思、懷讓、神會、玄覺等四人並稱為六祖門下之五大宗匠，與神會同於北方弘揚六祖之禪風，而批評當時於南方（江西）闡揚「平常心是道」之馬祖道一，並對南方禪者不重視經典而隨意說法之作風予以駁斥，故於平日特別重視經律論與教學之研習。〔宋高僧傳卷九、景德傳燈錄卷五、傳法正宗記卷七、禪宗正脈卷二〕　<三>（817～882）唐代僧。泉州（福建）僊遊人，俗姓陳。屬南嶽懷讓之法系。又稱志忠。九歲（一說十五歲）時依龜洋無了出家，後在襄州（湖北）龍興寺受具足戒。師曾參遊諸方，後參謁廬陵之草庵法義，並嗣其法。再歸龜洋山時，適值會昌法難，受迫還俗而逃難。中和二年示寂，世壽六十六。黃瑫為之撰碑銘，門下為之建東塔，與其師龜洋無了之西塔相望。此外，師之法系傳承，在景德傳燈錄、祖堂集等諸禪籍中，各有異說。〔景德傳燈錄卷八、卷二十三、祖堂集卷十五、禪林僧寶傳卷十、五燈會元卷十四、釋氏疑年錄卷五〕


meanings:
① Thiền tăng đời Đường (683-769), họ Vương, người xứ Thượng Nguyên, Nhuận Châu (nay là huyện Giang Ninh, tỉnh Giang Tô) Trung Quốc nối pháp Thiền sư Trí Oai, tông Ngưu Đầu. Sư trụ chùa Diên Tộ. ② Thiền tăng đời Đường (690-775), họ Nhiễm, người xứ Chư Kị (nay thuộc tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc; nối pháp Lục Tổ Huệ Năng, là 1 trong 5 bậc tông tượng sau Lục Tổ. Thuỵ hiệu »Đại Chứng Thiền sư«, đời thường gọi »Nam Dương Quốc Sư«. ③ Còn gọi: Chí Trung. Thiền tăng đời Đường (817-882), họ Trần, người xứ Tuyên Du, Tuyền Châu (nay thuộc tỉnh Phúc Kiến) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Thảo Am Pháp Nghĩa.


meanings:
(1230-1291) Thiền sư cư sĩ đời Trần, tên thật là Trần Tung, con đầu của Khâm Minh Từ Thiện Thái Vương (Trần Liễu), là anh cả của Hoàng thái hậu Nguyên Thánh Thiên Cảm. Khi Đại vương mất, hoàng đế Trần Thái Tông cảm nghĩa phong cho Thượng sĩ tước Hưng Ninh Vương. Lúc nhỏ, Thượng sĩ nổi tiếng bẩm chất cao sáng thuần hậu, khí lượng uyên thâm, phong thái nhàn nhã. Tuổi còn để chỏm, ngài đã mến mộ cửa không. Sau ngài đến tham vấn Thiền sư Tiêu Dao ở Tinh xá Phúc Đường và lãnh hội được yếu chỉ. Hằng ngày, ngài lấy thiền duyệt làm vui, không lấy công danh làm sở thích. Ngài lui về ở phong ấp Tịnh Bang, đổi tên là làng Vạn Niên. Hoà ánh sáng lẫn với thế tục, dạy dỗ hàng sơ cơ, người học đến thưa hỏi, ngài đều chỉ dạy cương yếu, khiến họ trụ tâm tính. Vua Thánh Tông nghe danh ngài đã lâu, bèn sai sứ mời vào cửa khuyết. Ngài đối đáp với Vua đều là những lời siêu thoát thế tục. Nhân đó, vua tôn ngài làm sư huynh, tặng hiệu là Tuệ Trung Thượng Sĩ. Về sau, ngài thị tịch ở Dưỡng Chân trang, thọ 62 tuổi. Tác phẩm: Tuệ Trung Thượng Sĩ ngữ lục 1 quyển. Theo: Thiền Sư Việt Nam của HT. Thanh Từ.


meanings:
Ngữ lục, 1 quyển do Trần Tung (Thiền Sư Việt Nam) nói. Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông khảo đính, Pháp Loa biên tập. Nội dung bao gồm: ① Bài tựa »Trần Triều Tuệ Trung Thượng Sĩ ngữ lục« của Trần Nhân Tông. ② Đối cơ. ③ Cử công án. ④ Thơ tụng. ⑤ Thượng sĩ hành trạng. ⑥ Chư nhân tán tụng. ⑦ Lời bạt của tướng Trần Khắc Chung. Bản khắc xưa nhất của sách này vào niên hiệu Cảnh Hưng thứ 24 (1763), với lời tựa của Tì kheo Tuệ Nguyên (phái Trúc Lâm) tu tại chùa Long Động trên núi Yên Tử. Đây là một quyển ngữ lục mang một bản sắc độc lập của Phật giáo Việt Nam, nhưng độc lập không có nghĩa là cô lập mà phải nằm trong tiến trình văn hoá giao lưu giữa Phật giáo Ấn Độ và Trung Hoa. Nó tổng hợp một số tư tưởng Phật giáo Đại Thừa của Ấn Hoa Việt và góp phần vào kho tàng văn hoá của Phật giáo và dân tộc Việt Nam.


meanings:
(820-903) Thiền tăng đời Đường, họ La, người xứ Phúc Châu; nối pháp Thiền sư Đức Sơn Tuyên Giám. Sư trụ viện Thuỵ Long ở núi Tử Ngưng.


meanings:
Hiệu của Thiền tăng Xung Húc đời Ngũ Đại. X. Xung Húc.


meanings:
(1059-1117) Thiền tăng đời Tống, họ Giang, tự Phật Giám, người xứ Thư Châu (nay là huyện Tiềm Sơn, tỉnh An Huy) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Ngũ Tổ Pháp Diễn, tông Lâm Tế đời thứ 11. Sư trụ chùa Hưng Quốc ở núi Thái Bình.


meanings:
(?-1570) Thiền tăng đời Minh, tên đời là Nghiêm Đường, hiệu Thiên Dục, Tây Chiếu, người xứ Dương Lâm (nay là huyện Tung Minh, tỉnh Vân Nam) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Kính Sơn Vạn Tùng. Sư trụ chùa Mã Kì ở Tùng Giang (nay thuộc Thuợng Hải).


meanings:
(xref) mental function of wisdom, or knowing, which, functioning in the 7th consciousness, discriminates an ego 我


meanings:
→ hoà sơn huệ phương thiền sư 禾山慧方禪師; → sở an huệ phương thiền sư 楚安慧方禪師


meanings:
① Thiền tăng đời Đường (629-695), họ Bộc; nối pháp Thiền sư Trí Nham, tông Ngưu Đầu. Sư trụ núi Ngưu Đầu 10 năm không xuống núi. ② Thiền tăng đời Tống (1073-1129), họ Cung, hiệu Siêu Tông, người xứ Lâm Giang (nay thuộc tỉnh Giang Tây) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Tử Tâm Ngộ Tân, tông Lâm Tế, phái Hoàng Long. Sư trụ chùa Hoà Sơn, Kiết Châu (nay là huyện Kiết An, Giang Tây). Tác phẩm: Siêu Tông Huệ Phương Thiền sư Ngữ lục 1 quyển. ③ Thiền tăng đời Tống, họ Hứa, người xứ Đàm Châu (nay là huyện Trường Sa, tỉnh Hồ Nam) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Văn Thù Tâm Đạo, tông Lâm Tế. Sư trụ chùa Sở An, Đàm Châu.


meanings:
(1272-1340) Thiền tăng đời Nguyên, họ Thẩm, hiệu Đông Minh, người xứ Định Hải, Minh Châu (nay là đông bắc huyện Ninh Ba, tỉnh Chiết Giang), Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Trực Ông Đức Cử, tông Tào Động. Tác phẩm: Tông Môn Vô Tận Đăng luận, Bạch Vân Đông Minh Hoà thượng Ngữ lục 3 quyển.


meanings:
(1372-1441) Thiền tăng đời Minh, họ Vương, tự Hư Bạch, người Hồ Quảng, ở Đơn Dương (nay thuộc Giang Tô) Trung Quốc. Sư nối pháp thiền sư Phổ Trì, thuộc tông Lâm Tế, trụ trì Đông Minh thiền tự.


meanings:
→ báo ân huệ minh thiền sư 報恩慧明禪師; → thạch phật huệ minh thiền sư 石佛慧明禪師


meanings:
6031<一>乃智慧光明之意。又作慧燈明、慧燈。謂智慧能破除迷妄，譬如燈火之袪除黑闇。於經典中，「慧明」一語，或指佛之智慧，或指比丘之智慧。如大薩遮尼乾子所說經卷二「一乘品」（大九‧三二四上）：「一切諸如來，說於智慧力，猶如夏中日，亦如世間燈，能竭煩惱海，照除無明闇。（中略）生死黑闇中，慧明能度彼。」法華經卷四授學無學人記品（大九‧三○中）：「世尊慧燈明，我聞授記音，心歡喜充滿，如甘露見灌。」新譯華嚴經卷七十二（大一○‧三九二中）：「慧燈破諸闇，（中略）普度群生靡有餘，此慧燈者之解脫。」即指佛智慧而言。　長阿含卷十五種德經（大一‧九六下）：「『云何為慧?』佛言：『若比丘以三昧心清淨無穢，柔軟調伏，住不動處，乃至得三明，除去無明，生於慧明，滅於闇冥，生大法光，出漏盡智。』」此即針對比丘之慧而言。〔長阿含卷十三阿摩晝經〕　<二>唐代僧。又作惠明。生卒年不詳。鄱陽（江西）人，俗姓陳，為陳宣帝之孫。曾受四品將軍之爵，隸署諸衛，故有將軍之號。幼年於永昌寺出家，於高宗之世，投黃梅山五祖弘忍，初無證悟，後聞大鑑慧能得五祖衣鉢，乃躡迹急追，而於大庾嶺會之，承六祖慧能之開示，遂得徹悟本源，故改名道明，並拜留六祖座下三年。其後居於袁州蒙山，聚徒習禪，大宣慧能之旨。〔曆代法寶記、曹溪大師別傳、敦煌本六祖壇經、祖堂集卷二、宋高僧傳卷八、景德傳燈錄卷四、傳法正宗記卷六〕　<三>五代法眼宗僧。錢塘人，俗姓蔣。幼年出家，初習經教，長而慕禪，歷訪閩、越諸尊宿。後於臨川參謁法眼文益禪師，未久嗣其法，遂隱於鄞水（浙江）大梅山。時禪學雖盛，然多不符於古德遺範，師欲整而導之，乃遷於天台，說法饗眾，四方緇素趨之。錢塘忠懿王聞其道風，特延內殿與之論道，深得玄旨，兩度命師駐錫資崇院、杭州報恩院。於後周世宗顯德年間（954～959）示寂，世壽七十餘。〔宋高僧傳卷二十三、景德傳燈錄卷二十五、五燈會元卷十〕　<四>（1318～1386）明代臨濟宗楊岐派僧。台州（浙江）黃巖人，俗姓夏（一說俗姓項）。號性原，別號幻隱。出家於寶冠寺，後至徑山參謁元叟行端，並嗣其法。洪武五年（1372），奉太祖之召，於鍾山大宣宗法。洪武十一年，住持杭州靈隱寺。洪武十九年，師蒙讒受誣，有司未及緝令，師即自投官府，當場宣法說偈而泰然入寂。世壽六十九。〔五嬁會元續略卷四、南宋元明僧寶傳卷十一、增集續傳燈錄卷四、續釋氏稽古略卷二〕　<五>（1859～1930）清末民初僧。福建汀州人，俗姓溫。法號圓照。九歲於福建鼓山出家。十九歲受具足戒於天台山國清寺，其後參學於滬、杭之間。三十二歲，開講法華經於法雨寺。此後講經法緣甚盛，多講於普陀山、天童寺、靈隱寺三處。師善於說法，不滯文句，而居處清簡，風格高超，一生力主參禪。其法緣之廣，攝化之深，深獲時賢尊仰，為民國初年滬杭尊宿之一。曾任杭州靈隱寺住持十一年餘。民國十九年，示寂於靈隱寺，世壽七十一，僧臘六十三。遺有慧明法師開示錄一書。　<六>（1337～1411）日本曹洞宗僧。相模（神奈川縣）糟谷人，俗姓藤原。號了菴。幼遊鎌倉建長寺，從建長寺之不聞契聞得度，乃遍歷諸方，先後參謁永澤寺之通幻寂靈、總持寺之峨山韶碩等禪林尊宿，而於峨山處豁然契悟，其後嗣通幻之法。歷住總寧寺、總持寺、永澤寺、龍泉寺等名剎。應永元年（1394），於相模創建大雄山最乘寺。晚年結庵於大雄山下，應永十八年示寂，世壽七十五。嗣法者有韶陽以遠、大陽明中、大綱明宗、無極慧徹等大德。著有天童小參抄點破、諸嶽二代峨山和尚行實等。〔洞上聯燈錄卷三、延寶傳燈錄卷八、本朝高僧傳卷三十八〕


meanings:
① Thiền tăng đời Ngũ Đại (895-975), họ Tưởng, người xứ Tiền Đường (nay thuộc tỉnh Hàng Châu) Trung Quốc, nối pháp Thiền sư Thanh Lương Văn Ích, tông Pháp Nhãn. Sư trụ núi Đại Mai ở Ngân Huyện (nay thuộc tỉnh Chiết Giang). ② Thiền tăng đời Minh (1318-1386), họ Hạng, tự Tính Nguyên, hiệu Huyễn Ẩn, Huyễn Ẩn Sinh; người xứ Hoàng Nham (nay thuộc tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Nguyên Tẩu Đoan Công. Sư trụ trì chùa Kim Sơn ở Trấn Giang (nay thuộc tỉnh Giang Tô), sau dời về chùa Linh Ẩn ở Hàng Châu. ③ Tăng nhân hiện đại (1859-1930), họ Ôn, pháp hiệu Viên Chiếu, người xứ Đinh Châu (nay là huyện Trường Đinh, tỉnh Phúc Kiến) Trung Quốc. Sư trụ chùa Linh Ẩn ở Hàng Châu. Tác phẩm: Huệ Minh Pháp Sư Khai Thị lục.


meanings:
Thiền tăng đời Tống, vua Tống Thái Tông ban cho sư hiệu Hi Biện. X. Hi Biện.


meanings:
Thiền tăng đời Tống, hiệu Diên San. X. Diên San.


meanings:
Thiền tăng đời Tống, tên Hi Biện. Huệ Trí là hiệu của sư do Ngô Việt Trung Ý Vương ban tặng. X. Hi Biện.


meanings:
(1097-1183) Thiền tăng đời Tống, họ Trương, người xứ Thượng Ngô (nay thuộc tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Chân Hiết Thanh Liễu. Sư trụ chùa Tịnh Từ ở Lâm An (nay là Hàng Châu), được vua ban hiệu »Tự Đắc Thiền sư«. Tác phẩm: Linh Ẩn Tịnh Từ Tự Đắc Thiền sư ngữ lục.


meanings:
(1304-1371) Thiền tăng sống vào cuối đời Nguyên-đầu đời Minh, họ Dương, tự Giác Nguyên, người xứ Thiên Thai (nay thuộc tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Tiếu Ẩn Hân Công. Sư từng trụ các chùa: Ngưu Thủ, Thanh Lương, Quảng Huệ, Bảo Ninh.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại, hiệu Pháp Đoan. X. Pháp Đoan.


meanings:
→ chiêu đề huệ lãng thiền sư 招提慧朗禪師; → báo từ huệ lãng thiền sư 報慈慧朗禪師; → hoá thành huệ lãng thiền sư 化城慧朗禪師


meanings:
① Thiền tăng đời Đường (765-835), họ Âu Dương, người xứ Thuỷ Hưng (nay thuộc tỉnh Quảng Đông) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Thạch Đầu Hi Thiên. Sư trụ chùa Chiêu Đề ở Đàm Châu (nay là huyện Trường Sa, tỉnh Hồ Nam). ② Thiền tăng đời Ngũ Đại, nối pháp Trường Khánh Huệ Lăng, tên thường gọi là »Lãng Thượng toạ«. Sư trụ viện Báo Ân ở Phúc Châu. 3. Thiền tăng đời Đường (661-725), họ An, người Thuần An, Chiết Giang, Trung Quốc. Sư nối pháp Lục Tổ Huệ Năng, thuộc Thiền tông Nam tông đời thứ 2, trụ chùa Long Hưng ở Mục Châu (nay là huyện Kiến Đức, Chiết Giang).


meanings:
Trí huệ Phật giáo giống như cội rễ hay phát sinh (nhánh lá) đạo pháp, là 1 trong ngũ căn (Tín, tấn, niệm, định, huệ căn). Tiết Nghệ Ngôn trong NHQL q. 29 ghi: »未 悟 往 生 者、 必 念 佛 極 其 誠 切。 若 參 禪 者 亦 如 彼 之 誠 切、 則 雖 止 滯 人 天、 取 悟 不 遠、 再 出 頭 來、 慧 根 頓 發、 超 證 菩 提、 未 可 限 量。 – Người chưa ngộ mà muốn vãng sinh, cần phải niệm Phật thật thành tâm tha thiết. Nếu người tham thiền cũng thành tâm tha thiết như người kia thì mặc dù còn ở trong vòng trời người, giữ lấy chỗ ngộ; một khi sinh trở lại, huệ căn chóng phát, siêu chứng Bồ-đề, không thể lường được«.


meanings:
(854-932) Thiền tăng đời Ngũ Đại, họ Tôn, người đời gọi sư là »Tôn Công«, người xứ Diêm Quan, Hàng Châu (nay ở phía tây nam huyện Hải Ninh, Chiết Giang) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Tuyết Phong Nghĩa Tồn. Thuỵ hiệu »Siêu Giác Đại Sư«.


meanings:
(1603-1668) Thiền tăng đời Thanh, họ La, tự Thiết Bích, người xứ Doanh Sơn (nay thuộc tỉnh Tứ Xuyên) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Xuy Vạn Quảng Chân, tông Lâm Tế. Sư trụ trì chùa Tụ Vân, chùa Khánh Trung. Tác phẩm: Khánh Trung Thiết Bích Cơ Thiền sư Ngữ lục 20 quyển, Khánh Trung tập 2 quyển.


vietnamese:
huệ ba la mật đa hữu ngũ thanh tịnh <pttđ>


vietnamese:
huệ ba la mật đa chủng tính tướng <pttđ>


meanings:
→ đại châu huệ hải thiền sư 大珠慧海禪師; → đại thiện huệ hải thiền sư 大善慧海禪師; → huệ lâm huệ hải thiền sư 慧林慧海禪師


meanings:
6039<一>喻指智慧深廣如海。因明入正理論疏序（大四四‧九一中）：「挹慧海於深衷，竦義山於奧腑。」　<二>（541～609）隋代僧。清河武城人，俗姓張。幼即出家，師事鄴都廣國寺冏法師，受涅槃、楞伽等經；慧辯過人，眾所欽服。後又從青州大業寺道猷受摩訶衍、毘曇等。北周大象二年（580），創立安樂寺，修淨土觀法。時有齊州僧道詮齎來無量壽佛之畫像，由是禮懺苦修，發願往生。隋大業五年示寂，世壽六十九。〔續高僧傳卷十二、往生集卷一〕　<三>（550～606）隋代僧。虞鄉（山西）人，俗姓張。少依曇延出家，十八歲即能講說涅槃經。受具足戒後，轉好禪寂，隱居伏犢山。北周滅北齊時，師隱遁入陳；隋興，城安公主為師建立靜法寺於都邑，師於此布座講說，享譽一時。大業二年示寂，世壽五十七。〔續高僧傳卷十一〕　<四>唐代僧。建州（福建）人，俗姓朱。生卒年不詳。世稱大珠和尚、大珠慧海。依越州（浙江紹興）大雲寺道智法師出家，初學經教即有所悟。後遊諸方，參謁馬祖道一，馬祖曰（大五一‧二四六下）：「自家寶藏不顧，拋家散走作什麼?」師於言下自識本性，遂事馬祖六載。撰有頓悟入道要門一卷。被竊呈馬祖，祖讚曰：「越州有大珠，圓明光透，自在無遮障。」此即大珠和尚名之由來。悟道之後，歸返越州闡揚禪旨。〔祖堂集卷十四、景德傳燈錄卷六、聯燈會要卷五、佛祖歷代通載卷十四〕　<五>（1626～?）明末清初臨濟宗僧。鄂州（湖北）富川涌泉人，俗姓謝。字水鑑。又稱沙翁、寓叟、寓人。二十歲，投蘄春（湖北）報恩寺體融出家，復從徑山費隱通容受具足戒。先後參叩玉林通琇、萬如通微、木陳道忞、獨冠行敬。三十三歲，承嗣獨冠之法。其後，歷住荊州鐵佛寺、天王寺、揚州地藏寺、鄂州黃龍寺、漢陽棲賢寺、嘉興廣慧寺。遺有天王水鑑海和尚六會錄十卷、五會錄六卷、天王水鑑海和尚住金粟語錄三卷。〔六會錄附寓叟自傳、天王沙翁和尚記略、金粟錄附寓人自傳、五會錄附天王和尚行錄〕


meanings:
① Thiền tăng đời Đường, họ Chu, người xứ Kiến Châu (nay là huyện Kiến An, tỉnh Phúc Kiến) Trung Quốc; nối pháp Mã Tổ Đạo Nhất. Người đời gọi sư là »Đại Châu Hoà thượng«. Tác phẩm: Đốn Ngộ Nhập Đạo Yếu Môn Luận. 2. Thiền tăng đời Thanh (1626-?), họ Tạ, tự Thuỷ Giám, còn gọi là Sa Ông, Ngụ Tẩu, Ngụ Nhân, người xứ Ngạc Châu (nay là tỉnh Vũ Hán) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Độc Quan Hành Kính, tông Lâm Tế. Sư trụ các chùa: Thiết Phật, Thiên Vương, Địa Tạng, Hoàng Long, Thê Hiền, Quảng Huệ. Tác phẩm: Thiên Vương Thuỷ Giám Hải Hoà thượng Lục Hội lục 10 quyển, Ngũ Hội lục 6 quyển, Thiên Vương Thuỷ Giám Hải Hoà thượng Trụ Kim Túc Ngữ lục 3 quyển.


meanings:
(741-822) Thiền tăng đời Đường, họ Tạ, là đời sau của Tạ An đời Đông Tấn, người xứ Cối Kê (nay là huyện Thiệu Hưng, tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Sơn Trung, tông Ngưu Đầu. Sư trụ chùa Trang Nghiêm ở Kim Lăng (nay là Nam Kinh).


meanings:
→ từ vân huệ thâm thiền sư 慈雲慧深禪師; → tuyết phong huệ thâm thủ toạ 雪峰慧深首座


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại; nối pháp Thiền sư Chiêu Khánh Đạo Khuông. Sư trụ viện Từ Vân ở Liên Châu (nay thuộc huyện Liên, tỉnh Quảng Đông) Trung Quốc. Vua ban hiệu »Phổ Quang Đại Sư«.


meanings:
(885-960) Thiền tăng đời Ngũ Đại, người nước Tân La; nối pháp Thiền sư Nam Tháp Quang Dũng, tông Quy Ngưỡng. Sư trụ núi Ba Tiêu ở Sính Châu (nay là Kinh Sơn, tỉnh Hồ Bắc) Trung Quốc.


meanings:
→ pháp vũ huệ nguyên thiền sư 法雨慧源禪師; → báo bản huệ nguyên thiền sư 報本慧元禪師


meanings:
① Thiền tăng đời Đường, họ Trương, người xứ Huỳnh Dương (nay thuộc tỉnh Hà Nam) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Tăng Na. Sư trụ chùa Hội Thiện ở Lạc Châu (nay là Lạc Dương). ② Thiền tăng đời Tống (?-1206), hiệu Tuyết Nham, người đời gọi sư là »Tuyết Nham Huệ Mãn«; nối pháp Thiền sư Thể, tông Tào Động. Sư trụ chùa Đại Minh ở Từ Châu (nay là huyện Từ, tỉnh Hà Bắc).


meanings:
Còn gọi: Phật Đỉnh Sơn Tự. Chùa nằm trên núi Phật Đỉnh, Phổ Đà Sơn, tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc. Nguyên là một thạch đình thờ Phật. Đời Minh tăng Huệ Viên sáng lập Huệ Tế Am. Niên hiệu Càn Long thứ 58 (1793) đời Thanh mở rộng thành chùa đổi tên là »Huệ Tế Thiền Tự«. Niên hiệu Quang Tự thứ 33 (1907) Hoà thượng Văn Chính xây dựng thêm bèn trở thành chùa lớn, cùng với Phổ Tế Tự, Pháp Vân Tự được coi là ba chùa lớn ở Phổ Đà Sơn. Toàn chùa có 4 điện, 7 cung, 6 lầu. Đại hùng bảo điện mái đơn đỉnh yết sơn, rường cột khắc hoạ, chính giữa thờ Phật Thích-ca và hai vị đệ tử, không giống những chùa miếu thờ Quán Âm ở Phổ Đà Sơn. Chùa ở trên đỉnh núi cao tĩnh mịch tuyệt tục. Tại đây nhìn xuống có thể thấy toàn cảnh Phổ Đà Sơn và biển cả bao la. Nếu như gặp thời tiết mây mù từng cụm mây trắng như sóng biển cuồn cuộn, lúc thì bồng bềnh trên đầu, lúc thì trôi đi dưới chân, đây là một trong mười cảnh đẹp của Phổ Đà.


meanings:
Hiệu của thiền tăng Pháp An đời Ngũ Đại. X. Pháp An.


meanings:
→ thạch tạng huệ cự thiền sư 石藏慧炬禪師; → cao li huệ cự quốc sư 高麗慧炬國師


meanings:
(1289-1373) Thiền tăng đời Nguyên, họ Ma, tự Đại Thiên, hiệu Mộng Thế Tẩu, người xứ Vĩnh Gia (nay là Ôn Châu, tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Hối Cơ Hi Công. Sư trụ chùa Minh Khánh ở Lạc Thanh (nay thuộc Chiết Giang). Tác phẩm: Huệ Chiếu ngữ lục.


meanings:
① Thuỵ hiệu của Lâm Tế Nghĩa Huyền. X. Nghĩa Huyền. ② Thuỵ hiệu của Thiền tăng Hoằng Thừa đời Minh. X. Hoằng Thừa.


meanings:
(?-913) Thiền tăng đời Ngũ Đại, người xứ Bồ Điền, Tuyền Châu (nay thuộc tỉnh Phúc Kiến) Trung Quốc, còn gọi là »Trung Tháp Hoà thượng«; nối pháp Thiền sư Huyền Sa Sư Bị. Sư kế tiếp Huyền Sa trụ trì viện An Quốc ở núi Ngoạ Long Phúc Châu. Thuỵ hiệu: Tịch Chiếu Thiền sư.


meanings:
指唐·慧琳所撰之《一切經音義》。全書一百卷。收在《大正藏》第五十四册。慧琳（737～820），唐代京師西明寺僧，俗姓裴，疏勒國人，幼習儒學，出家後，師事不空三藏，對于印度聲明、中國訓詁等，都有深入的研究。他認爲佛教音義一類的書籍，在以前雖有高齊·釋道慧撰《一切經音》（若干卷），唐·釋玄應撰《衆經音義》（二十五卷）、雲公撰《涅槃經音義》（一卷）、慧苑撰《新釋華嚴經音義》（二卷）、窺基撰《法華經音言川》（一卷）等等，但有的只限于一經，有的且有訛誤。因在各家音義基礎之上，他更根據《韵英》、《考聲》、《切韵》等以釋音，根據《說文》、《字林》、《玉篇》、《字統》、《古今正字》、《文字典說》、《開元文字音義》等以釋義，幷兼采一般經史百家學說，以佛意爲標準詳加考定，撰成《一切經音義》百卷。自唐德宗貞元四年（788）年五十二歲開始，至唐憲宗元和五年（810）止，中經二十三年方才完成。後十年，即元和十五年年八十四，卒于西明寺。<#>本書爲經典文字音義的注釋之作。它將佛典中讀音與解義較難的字一一錄出，詳加音訓。幷對新舊音譯的名詞，一一考正梵音。所釋以《開元釋教錄》入藏之籍爲主，兼采西明寺所藏經，始于《大般若經》，終于《護命法》，總一千三百部，五千七百餘卷（此據景審〈一切經音義序〉說，實際不足此數），約六十萬言，凡玄應、慧苑、雲公、基師等舊音可用者則用之，餘則自撰。其用舊音之處，也往往加以删補改訂（其用雲公及基師音義，皆注明删補，又引用《玄應音義》也多所改訂，如第九卷《放光般若經》卷一‘緒，舊作辭呂反，今改用徐呂反。’‘甫，舊作方宇反，今改用膚武反。’‘俞，舊無反切，今補庾朱反’等等）。本書撰成後，于宣宗大中五年（851）奏請入藏。後經變亂，本書之存于京師者亡佚。後五代時契丹據燕雲十六州時，本書在契丹流行。後周世宗顯德二年（955），高麗國派人來吳越求本書不得。至遼聖宗統和五年（987），燕京沙門希麟繼玄應書，撰《續一切經音義》十卷（就《開元錄》以後至《貞元錄》間，續翻經論及拾遺律傳等書，約二二六卷，爲之注音解義）。後來遼道宗鹹雍八年（1072），高麗國于遼得本書。元·至元二十三年釋慶吉祥撰《法寶勘同總錄》，著錄此書，可見元時此書猶存，其後一度亡失。到光緒初年，複從日本得到此書，民國元年（1912）始由上海頻伽精舍印行。<#>本書內容精審，非前後諸家音義所能及。它在學術上的影響，有下列幾方面︰首先，是對佛教義學的貢獻。佛典翻自梵文，無論是意譯或直譯，均難免有所訛略。且筆受者往往‘妄益偏旁，率情用字’，而書寫者又隨便增减點畫，不但‘真俗幷失’，而且‘句味兼差’。加以長期間展轉傳鈔，錯誤更多（如羯鞞寫作■■，鞭寫作■，礨寫作蓓蕾，■莇寫作薅鋤，庶幾寫作謶譏，狎習寫作■謵，被褡寫作被闟等等）。使人多有隔膜。慧琳注釋佛經，一本漢儒小學家以字音釋字義的原則，使人由普通義而明其理。這樣，開元入藏的佛經，由于此書之助，大都可以理解。<#>其次，是在文字學方面的貢獻。東漢·許慎撰《說文解字》一書，成爲訓詁學的標準，惟傳本不一，經後人刊落，僞誤甚多。如用慧琳《音義》對勘，就知後人所刊《說文》中有逸字（如《說文》無‘濤’字，而琳《音義》八十三卷，引《說文》雲︰‘濤，潮水涌起也，從水壽聲’）、脫字（如〈說文解字後叙〉謂說解凡十三萬三千四百四十一字，胡秉虔氏撰《說文管見》謂《說解》止十二萬二千六百九十九字。據此則《說解》脫漏一萬七百四十二字，而琳《音義》卷二與卷六《大般若經》癇字注引《說文》雲︰‘風病也。’今《說文》即脫‘風’字）、逸句（如本書卷十三與卷十四《大寶積經》及《集古今佛道論衡音義》，‘桎梏’注引《說文》雲︰‘桎足械也，所以質地也，梏手械也，所以告天也。’今《說文》逸‘所以質地也，所以告天也’二句）、删改句（如本書卷九十八《廣弘明集音義》，‘瑤’注引《說文》雲︰‘石之美者也’。徐《說文》改石爲玉）、傳寫訛誤的字句（本書卷八十六與卷九十六《辯正論》及《廣弘明集音義》，甃注引《說文》雲︰‘井甓也’。徐《說文》誤作璧），凡此均可以用慧琳《音義》增補訂正。可見此書在文字學上的價值。<#>複次，是在音韵學方面的貢獻。《說文解字》一書，素爲研究古音者的準則。惟《說文》古音經南唐二徐刊定之後，被竄亂者不少，而慧琳《音義》所引《說文》，則能保存古音，可爲研究古韵和音讀者之助。唐、宋韵書，多祖陸法言《切韵》一派，《切韵》爲六朝舊音，保存于江左，因此唐人稱爲吳音。另外還有元·廷堅《韵英》及張戩《考聲切韵》一派爲秦音。慧琳熟悉關中漢語，所以本書獨取元·廷堅《韵英》一派的秦音（王國維據景審序，謂琳音音切依據元·廷堅與張戩書，而本書注中却指明專依廷堅的《韵英》），而不取陸法言一派的吳音，（如本書卷八檛打下注雲︰‘下德耿反，陸法言雲︰都挺反，吳音，今不取。’如本書卷首音《大唐三藏聖教序》覆載二字雲︰‘上敷務反，見《韵英》秦音也；諸字書皆敷救反，吳、楚之音也。’）可見一斑。後世，《切韵》一派的吳音盛行，而《韵英》一派的秦音衰歇，今可藉書上窺往古的關中音系。又本書卷五音玄奘譯《大般若經》第四一五卷，四十三梵字，悉改舊文，謂奘譯爲邊方不正之音，因此擯而不用。這是因爲玄奘所學梵文爲當時中天竺音系，慧琳所學則爲北天竺音系（但慧琳自稱爲中天音），故有參差，特加改易（慧琳書對舊翻陀羅尼有梵本可考者，都重新譯過。如《大般若經》護法陀羅尼，《十輪經》護國不退轉心大陀羅尼，《涅槃經》波旬獻佛陀羅尼等。又于《涅槃經》音義附辨悉談十八章）這也是對于梵文音韵研究方面可資之處。<#>本書在國內久已失傳，自清·光緒初年複得之于日本，即爲學術界所重視。一般學人對它的利用︰一爲輯佚，二爲考史。因爲本書所用材料，都是隋唐時代通行的古籍，而且徵引廣博，計經、史、小學書籍共達二百四十餘種。其中所收經部如鄭玄《周易注》、韓康伯《周易注》等，史部如宋忠《世本》、姚恭《年曆帝紀》等，小學部如李斯《蒼頡篇》、趙高《爰曆篇》、《文字典說》、《古今正字》等久已亡佚。所以自本書取回後，會稽陶方琦即利用它輯《蒼頡篇》以補孫星衍之不足。又續輯《字林》以補任大椿之不足。山陽顧震福利用它輯《蒼頡》、《三蒼》、《勸學篇》、《文字集略》四十六種，爲《小學鈎沈續篇》（任大椿輯小學逸書二十四種名曰《小學鈎沈》）。此外如汪黎慶輯《字樣》、《開元文字音義》、《韵詮》、《韵英》四種爲《小學叢殘》，易碩輯《淮南許注鈎沈》，十之八均卷于《慧琳音義》，十之一卷于希麟《續音義》，采用他書者不過十之一而已。本書還可以考史。如敦煌發見慧超《往五天竺國傳》，首尾殘闕，不知何人所作。羅振玉據本書卷一百所標難字，考知爲慧超所撰。近人陳援庵考《四庫提要》‘惠敏撰《高僧傳》’之僞，利用本書卷八十六考知爲慧皎書之前帙，等等皆是。另外本書還保存了一些佚書目錄，如《五天雅言》、《七曜天文經》、《西域志》、《南海志》、《崇正錄》、《釋門系錄》、《利涉論衡》、《道氤論衡》、《無行書》、稠禪師《宗法義論》等。<#>本書也有一些粗疏之處。即間有以古字誤爲俗字的，有引《說文》竄改本的訛字而未能正其誤的，也有因失檢而自錯亂的（如浮字凡五見，卷七浮囊下注浮附五反，《玉篇》音扶尤反，陸法言音薄謀反，下二反皆吳楚之音，今幷不取。然卷三浮囊下注浮，又用符尤反）。但這些只不過是小疵而已。（田光烈）<#>◎附︰陳垣〈慧琳音義〉、〈希麟音義〉（摘錄自《中國佛教史籍概論》卷四）<#>前言<#>琳書與玄應書同名，凡《開元錄》入藏之經，悉依次音之，有舊音可用者用舊音，餘則自撰。麟所續者，《開元錄》以後至《貞元錄》之經，續琳書，非續玄應書也，故合論之。<#>二書在清末爲顯學，其內容體制與玄應、慧苑書同，而部帙數倍之，其可貴自不待言。茲特略其內容，而言其歷史。二書通行者有日本版，及頻伽藏影印本。<#>慧琳、希麟略曆<#>慧琳，《宋僧傳》五有傳︰‘唐京師西明寺僧，姓裴氏，疏勒國人。始事不空三藏，印度聲明、支那訓詁，靡不精奧。嘗引字林、三倉，諸經雜史，撰大藏音義一百卷，起貞元四年，迄元和五載絕筆，貯其本于西明藏中，以元和十五年庚子卒于所住，春秋八十四矣。迨大中五年，有奏請入藏流行，近高麗國偏尚釋門，周·顯德中，遣使賫金入浙中求慧琳音義，時無此本，故有闕如’雲。<#>疏勒爲漢時舊地，在今新疆南路喀什噶爾。《通典》言︰‘唐時其國王姓裴，侍子常在京師。’頗疑裴姓乃中國人，國于此地，慧琳其支屬也。博通梵漢，綜貫玄儒，在唐代西北耆舊中，當首屈一指。宣統初纂《新疆圖志》，其人物傳絕不聞有此類之人，殊可詑也。傳中有可注意者，貞元四年始撰《音義》時，琳五十二矣，至元和五載書成，琳已七十四，中間凡二十三年，老而不倦，爲可敬也。惟此據《宋僧傳》言之，贊寧未見其書，當另有所本。據本書景審序，則言建中末年創制，迄元和二祀而成，與《宋僧傳》所言，相差數歲。然費時二十餘年，書成時年過七十，則二說尚無大異。<#>《宋僧傳》謂︰‘周·顯德中，高麗國遣使入浙，求其書不得。’所謂浙，指吳越國，贊寧諱言之。《宋僧傳》二十五〈行■傳〉謂︰‘慧琳音義不傳，■述大藏經音疏，行于江浙’，亦指吳越國。然當時中國不統一，吳越無其書，未必他處無其書也。試以希麟之書證之，麟所續者琳書，使麟不見其書，則又從何續起。希麟者，燕京崇仁寺沙門，其自序謂︰‘唐·建中末，有沙門慧琳，栖心二十載，披讀一切經，撰成音義總一百卷。依開元釋教錄，從大般若，終護命法，所音都五千四十八卷。自開元錄後，相繼翻傳經論，及拾遺律傳等，從大乘理趣六波羅密多經，盡續開元釋教錄，總二百六十六卷，前音未載，今續者是也。’據此，則麟曾見琳書，知燕京有其本也。希麟序無年月，然卷五〈旃蒙歲〉條下，謂︰‘旃蒙爲唐代宗永泰元年乙巳，到今統和五年丁亥，得二百二十三年。’則麟書實撰于宋·雍熙四年，與《宋僧傳》同時。江浙無是書，燕京何得有是書，言宗教不能不涉及政治矣。<#>《慧琳音義》，大中中雖曾奏請入藏，然廣明之後，長安迭經兵燹，經典自易散亡，燕京地處邊隅，人習‘詭隨之俗’，金世宗所謂︰‘遼兵至則從遼，宋人至則從宋，故屢經遷變，而未嘗殘破。’《琳音》與圓照《貞元續開元錄》之能保存，及傳至高麗者，亦以此，此談政治文化者所不可忽也。<#>二書之流行及利用<#>乾隆五十一年，莊炘刻玄應〈音義序〉已知《宋高僧傳》有慧琳《音義》，但恨其不傳。然乾隆二年，日本已有刻本，清人不知也。《書目答問補正》謂︰‘其書見唐藝文志，乾隆七年日本重刻。’均不確。光緒初，中日通使，館員始發見其書，認爲舶來佳品，漸有以相饋贈者，會稽陶方琦即利用之以補輯《字林》、《倉頡》；《越縵堂日記》于光緒六年十二月及八年十月、九年十二月，皆曾記是書；十四年陸心源刻《唐文拾遺》，卷二十七采本書景審序，二十九采本書顧齊之序；十八年山陽顧震福利用之以撰《小學鈎沉續編》，二十二年陳作霖撰本書通檢；二十七年楊守敬刊于《日本訪書志》，于是士林無不知有是書矣。<#>惟光緒二十二年繆荃孫輯《遼文存》，獨不收希麟〈續音序〉，蓋不省爲遼僧也。三十年王仁俊輯《遼文萃》，卷二補希麟序，乃舉五證以明之，實則麟之爲遼僧，本書卷五已自言，無煩多證也。<#>遼時文化本陋，惟燕雲十六州爲中華舊壤，士夫多寄迹方外，故其地佛教獨昌，觀繆、王二家所輯遺文，屬佛教者殆十之六七。京西大覺寺，有遼·鹹雍四年《清水院創造藏經碑記》，言︰‘有南陽鄧公，舍錢五十萬，募同志印大藏經，凡五百七十九帙。’足爲遼有藏經之證。其數比《開元錄》之四七九帙，且有增加，故慧琳、圓照、希麟之書，不載于宋藏者，均存于遼藏。《遼史》二十三〈道宗紀〉︰‘鹹雍八年十二月，賜高麗佛經一藏。’此高麗所以有慧琳、圓照之書也。然元·至元二十二年撰《法寶勘同總錄》。卷十，慧琳、圓照、希麟之書，皆已著錄編號。是元時本有其書，不待清末始複得之日本也。<#>至日本之得是書，當在明·天順間大將軍源義政向朝鮮請得全藏之時，見本書卷首紀事所引〈善鄰國寶記〉。陳作霖〈通檢序〉謂︰‘曆千載而雲遙，寄三薄諉亡恙，直至明神宗之代，倏遭平秀吉之師，入府先收圖籍’云云，非事實也。今將琳、麟兩《音義》流行表錄後︰<#>西元810　元和五年，《慧琳音義》成。<#>    851　大中五年，奏請入藏。<#>    880　廣明元年，黃巢入長安，《慧<#>         琳音》存京師者亡。<#>    936  後唐·清泰三年，《慧琳音》<#>         存燕京者，隨燕雲十六州入契<#>         丹。<#>    955  周·顯德中，高麗求《慧琳音<#>         》于浙，不獲。<#>    987  遼·統和五年，燕京沙門希麟<#>         續《慧琳音》。<#>   1072  遼·鹹雍八年，高麗得《慧琳<#>         音》于遼。<#>   1285  元·至元二十二年，《法寶勘<#>         同總錄》著錄《慧琳音》。<#>   1458  明·天順二年，日本得《慧琳<#>         音》于朝鮮。<#>   1737  清·乾隆二年，日本翻刻《慧<#>         琳音》。<#>   1880  清·光緒初，中國複得《慧琳<#>         音》于日本。<#>   1912  民國元年，頻伽精舍複印《慧<#>         琳音》。<#>羅振玉《面城精舍雜文》甲篇有〈慧琳音義跋〉，雲︰‘昔孫伯淵得玄應書，已詑爲秘册，令慧琳書又數倍于玄應，九原可作，當以此誇示孫伯淵，其快意爲何如。’惜乎清人所謂小學，至是已成强弩之末，羅君乃利用之以考史，如敦煌發見慧超《往五天竺國傳》，首尾殘闕，羅君據《琳音》卷一百所標難字，知爲慧超書。吾人近考《四庫提要》‘惠敏撰《高僧傳》’之■，利用此書卷八十九，知爲慧皎書之前帙，皆在聲音訓詁之外，亦在乎善用之而已。<#>


meanings:
(?-1063) Thiền tăng đời Lí, thuộc dòng Tì-ni-đa-lưu-chi đời thứ 13. Sư họ Lâm, tên Khu Vũ, người làng Đông Phù Liệt, dòng dõi Lâm Phú ở núi An Trà, miền Bắc Việt Nam. Bài kệ đáp vua Lí Thái Tông về cách dụng tâm: »法 本 如 無 法、 非 有 亦 非 無。 若 人 知 此 法、 眾 生 與 佛 同。 寂 寂 楞 伽 月、 空 空 度 海 舟。 知 空 空 覺 有、 三 昧 任 通 週。 – Pháp bản như vô pháp, phi hữu diệc phi vô, nhược nhân tri thử pháp, chúng sinh dữ Phật đồng, tịch tịch Lăng-già nguyệt, không không độ hải chu, tri không không giác hữu, tam-muội nhậm thông châu. – Pháp vốn như không pháp, chẳng có cũng chẳng không, nếu người biết pháp ấy, chúng sinh cùng Phật đồng. trăng Lăng-già vắng lặng, thuyền Bát-nhã rỗng không, biết không, không giác có Chính định mặc thong dong«. Tác phẩm: Pháp sự trai nghi, Chư Đạo Tràng Khánh Tán Văn và văn bia các chùa: Thiên Phúc, Thiên Khánh, Khai Quốc ở Tiên Du; Diệu Nghiêm, Báo Đức v.v… ở Vũ Ninh. Theo: Thiền Sư Việt Nam của HT. Thanh Từ.


meanings:
Hiệu của Thiền tăng Uẩn Năng đời Tống. X. Uẩn Năng.


meanings:
Thiền tăng đời Đường; nối pháp Dược Sơn Duy Nghiễm. Sư trụ viện Ti Thọ ở Tuyên Châu (nay thuộc Tuyên Thành, tỉnh An Huy) Trung Quốc.


meanings:
→ đông sơn huệ thiền sư 東山慧禪師; → hoàng bá huệ thiền sư 黃檗慧禪師; → đại dương huệ thiền sư 大陽慧禪師; → hoa nghiêm huệ thiền sư 華嚴慧禪師


meanings:
→ tuyết phong huệ không thiền sư 雪峰慧空禪師; → pháp thạch huệ không thiền sư 法石慧空禪師


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại, hiệu »Tồn Đức«. X. Tồn Đức.


meanings:
(1548-1618) Thiền tăng đời Minh, họ Bùi, tự Vô Minh, người xứ Sùng Nhân (nay thuộc tỉnh Giang Tây) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Thường Trung, tông Tào Động. Sư trụ chùa: Bảo Phương, Thọ Xương. Tác phẩm: Vô Minh Huệ Kinh Thiền sư ngữ lục.


meanings:
(638-713) Thiền tăng đời Đường, Tổ thứ 6 của Thiền tông, người khai sáng Nam tông, họ Lư, nguyên quán Phạm Dương (nay là Đại Hưng, Bắc Kinh), sinh ở Tân Hưng, Nam Hải (nay thuộc Quảng Đông) Trung Quốc; nối pháp Ngũ Tổ Hoằng Nhẫn. Ngài chủ trương tất cả chúng sinh đều có Phật tính, mỗi người đều có thể thành Phật, dùng cách dạy đạo giản dị, chú trọng cải cách lối dạy kinh nghĩa lộn xộn rối rắm của truyền thống Phật học cũ.


vietnamese:
huệ năng phân biệt chư pháp tự tướng cộng tướng <pttđ>


meanings:
（約七、八世紀間）唐代之華嚴學者。京兆（現今陜西省西安市）人，少年出家，禮法藏爲師，深通經義，尤精于《華嚴》，爲同門的上首。法藏在八十卷本《華嚴經》譯成後曾作《略疏》，才寫了四分之一就去世了，慧苑和同門宗一分別續寫，宗一續滿二十卷，其文現已逸失；慧苑所續名爲《續華嚴經略疏刊定記》。據他在《記》中說，此書是他‘鳩集廣略之文，會攝舊新之說；再勘梵本，仇校異同；順宗和教，存之以折衷，簡言通義，箋之以筆削’而成的。但《記》中所說，往往和法藏的宗旨大異其趣。其中主要是改五教爲四教，改十玄爲十種德相和十種業用的兩重十玄，因此後來正統的華嚴宗人都以他爲異系。慧苑還博覽經書，考核詁訓，寫成《新譯大方廣佛華嚴經音義》二卷，以便初學。他在此書的〈自序〉中，說到他從法藏受業十九年，曾住長安靜法寺和洛陽佛授記寺，生卒年月不詳。<#>慧苑著述的《續華嚴經略疏刊定記》一書，現存不足十三卷，原書卷數已不詳了。此外有改訂法藏所著《華嚴經傳記》而成的《纂靈記》五卷，屢見澄觀的著述所引用；《刊定記》還說他有《華嚴旋澓章》一書，現已無考。<#>慧苑的學說和華嚴宗的傳統說法分歧最大的是他的判教說。他在《刊定記》卷一的‘立教差別’中，批判了古來菩提留支等十九家的教判說，其中就包括了法藏（稱之爲古德）的小、始、終、頓、圓的五教說，認爲五教說是受了天臺宗‘化法四教’的影響而作，在藏（改作小乘教）、通（改作大乘始教）、別（改作終教）、圓（仍舊）的基礎上，只加了一個頓教。又以法藏所立的頓教是用離言說相以顯法性的，不應作爲能詮的教相，能所不應混爲一談。故另依《究竟一乘寶性論》卷四立迷真異執（相當于人天教）、真一分半（相當于聲聞、辟支佛）、真一分滿（相當于初心菩薩）、真具分滿（相當于如來藏）四教，幷就後三教各立通宗、別宗、隨部宗、隨義宗四宗，把全部佛教教義概括在‘四教’之中，廢除了華嚴宗傳統的‘五教’說。智儼、法藏兩代相承的十玄緣起說，到了慧苑，也改作十種德相和十種業用兩重。十種德相是︰(1)同時具足相應德，(2)相即德，(3)相在德，(4)隱顯德，(5)主伴德，(6)同體成即德，(7)具足無盡德，(8)純雜德，(9)微細德，(10)如因陀羅網德。十種業用是︰(1)同時具足相應用，(2)相即用，(3)相在用，(4)相入用，(5)相作用，(6)純雜用，(7)隱顯用，(8)主伴用，(9)微細用，(10)如因陀羅網用。澄觀在《華嚴經疏鈔》卷三、卷十中對慧苑的兩重十玄說有詳盡的批判，說他‘析十玄之妙旨分成兩重，徒益繁多，別無異轍’；又說‘德相、業用雖異，不妨同一十玄，無不該攝’。<#>慧苑所有違反傳統學說的觀點，受到後來推崇賢首的華嚴教徒的排斥，因而他所遺留的著述，未爲後世佛教學人所重視。（黃懺華）<#>◎附︰太虛〈論賢首與慧苑之判教〉（摘錄自《太虛大師全書》）<#>佛法中古來判教者多矣！從一音不判以至判教爲十，無慮二三十家。晚唐來行世者，僅天臺四教、賢首五教之二家，其餘皆湮沒無聞。慧苑爲賢首之弟子，不善賢首之教判，別判爲四教，時在初盛唐；後清凉救賢首之說，而慧苑之四教亦不彰。由今觀之，賢首五教專顯華嚴，誠有殊勝處；慧苑四教統觀內外，亦有恰當處；故略爲比較研究。<#>賢首五教，或說出于杜順之五教止觀，或說此爲僞書，而實本于雲華之《華嚴孔目》。要之，由證而說，由觀而教，則以觀本杜順，教本雲華爲近是。雲華在《搜玄記》立三教，(1)漸、(2)頓、(3)圓。複于《孔目》開漸教爲三︰(1)小、(2)初、(3)熟；合之爲小、初、熟、頓、圓，即爲賢首小、始、終、頓、圓五教之所本。五教與三時、四儀，大體皆仿天臺，十宗則依奘、基，八宗中開第八爲三耳。且天臺之四教各有四門，即據理之宗，而各有一離言諦，又即賢首之頓。故賢首規模采集而立此，本無何種奇特，而要在能藉此教判以扶持所傳法界圓融之十玄、六相勝觀耳──十玄傳自杜順，六相傳自雲華──。此十玄、六相勝觀，正賢首宗精蘊所在。而後之學者遺此精蘊，但在教判上與他家角勝，殊失賢首立言之旨也！<#>依十玄、六相以直觀衆生界事事物物，即爲法界圓融之如來智境，此誠華嚴之妙義，亦賢首家之精華；與天臺之三觀、六即，同可取重者。吾人重賢首家者在乎此，不在其判教，以其判教雖善推尊于華嚴之特勝處，而于統觀諸教未爲允當。故若雲華之說始中始雲︰‘如百法明門論六種無爲屬一切法攝，人空法空方入空攝，得知真如不及二空，二空爲上。’此由全未解《百法明門論》意，致爲此悠謬之說！何者？此論乃解世尊‘一切法無我’言者，順此次第，先以百法解一切法，次以二無我解無我，故真如等法前說，而二空後說；非謂真如劣于二空，二空勝于真如也。若合言之，則擇滅無爲、真如無爲、正二無我空觀所引正智之所證。謂之二空真如，猶是安立諦真如，而非非安立諦真如，豈以二空爲上于真如哉！舉此一端，可知賢家之判教，重在推高其華嚴勝觀，而于諸教姑爲擬似之談，未遑詳究其旨也。故轉不若苑公所判爲善。<#>苑公《刊定記》雲︰‘古德五教中立頓，既引思益雲︰“得諸法正性者等”，及《楞伽》雲“無所有何次”等；又雲“呵教勸離，毀相泯心”，乃至雲“如淨名嘿”等者，當知此幷亡詮顯理，何複將此立爲能詮？若此是教，更詮何理？若言以教離言故與理不別者，終圓二教故豈不離言──按實彼賢家所指始教，亦豈不離言？若許離言，總應名頓，何有五教？若謂雖說離言不礙言說者，終圓二教亦應名頓，以皆離言不礙言故！又此望誕、統二師所立之頓，便有兩重，以彼漸、頓機中皆有勸修離言者故。蓋知此所立頓，但是餘教所詮法性，非能詮教也。今依所詮法性以顯能詮差別，謂有全顯全隱，分顯分隱，以立四教。故《寶性論》第四雲︰“有四種衆生不識如來，如生盲人。一者凡夫，二者聲聞，三者辟支佛，四者初心菩薩。”今之所存，依此而立。(一)迷真異執教︰當彼凡夫，謂外道等迷于真理，廣起異計。(二)真一分半教︰當彼二乘，謂但證生空所顯真如。(三)真一分滿教︰當彼初心，謂但證二空所顯不變真如。(四)真具分滿教︰當彼識如來藏者，全顯隨緣不變真如。’<#>後清凉《疏鈔》難其以外道孔老等爲迷真異執教雲︰‘今判聖教，那參邪說！若對教主，應如此方先立三教，于儒教中方辨九流七經，于道教中方辨道德之別，于釋教中方說大小權實，則無混濫。不然，即如西域先分內外，外中方分六師或十宗，內教則分大小等。今既不分，即有邪正混雜之過。’按清凉此難，亦未探苑之立意。苑既據《寶性論》而立，則彼論平列凡夫、聲聞、辟支佛、初心菩薩之四，將亦有邪正混雜之過耶？以苑本平判世出世之諸教，非單判佛之聖教故。又凡立言教欲對一切人說者，固應兼判世間諸教，使回邪入正；若識論舉我法而前破外道，隨破小乘等。又苑明指彼爲迷真異執，何嘗有混邪正？至清凉難苑之真一分半滿二教，則在苑誠有立言未瑩之處，然立意固未可厚非。可依其意變式如下︰<#>                生空──分真    迷真異執……外┐<#>        二空                                  ├教<#>具真────────────────────內┘<#>即不用半滿而改稱真一分生空教，真一分二空教可也。<#>又清凉于苑公所難頓之理，爲解之雲︰‘頓詮此理，故名頓教。今頓說理，豈非能詮？達摩以心傳心，正是斯教。若無一言，心要何傳？故不同天臺四教之絕言。’今謂達摩以心傳心，仍以天臺絕言爲是。何者？依教詮理，依理以談宗要，諸教皆可有頓傳之一言；若外教以允執厥中之一言以傳心要等，則諸教皆可雲頓而無別頓教。况達摩之以心傳心，可直無言，但心心相印證。而須言時，則諸言教皆可寄爲無言之言，廣言而不一言，若六祖等語錄可證，何嘗必頓一言以成所雲頓教也哉！故清凉斯解，曾無救于苑公之難也。<#>雖然苑公據真如不變隨緣義，以辨真一分、真具分，仍未足以通諸聖教。而五法、三性之聖教，有單判‘真如’圓成實攝者，是單以無爲曰真也。有兼判‘正智真如’圓成實攝者，是兼以無爲及清淨有爲之如來無漏界統曰真也。無爲曰真，是曰分真，但不變故。爲無爲無漏法曰真，是曰具真，有爲隨緣、無爲不變具二義故。空不空具顯非具顯，爲無爲皆真非皆真，于大乘教應別三宗。<#>（１）法性空慧宗──顯空未具顯不空┐<#>                                  ├無爲真，有爲非真<#>（２）法相唯識宗                  │<#>                    空 不 空 俱 顯┤<#>（３）法界圓覺宗─────────└爲無爲皆真<#>然此皆大乘教，皆是依一實相而趨大菩提者。特其高標所宗以策勝觀之點，有此三別，非教之別。由是佛之能詮教法唯判爲二，幷列外教。爲表如下︰<#>    ┌外教──────────鬼畜法<#>    │                        人天法<#>言教┤    ┌小乘教                   且如奘<#>    └內教┤（聲聞教）        六  宗 基所傳<#>          └大乘教                   如  上<#>            （菩薩藏）        三  宗 所  判<#>佛內教宗，判爲依教詮理之教凡二，統理起行之宗凡九，亦可以得厥大較矣！苑公所判四教雖未盡當，比之賢首五教則爲通允。至明十玄、六相妙觀，則賢首傳者爲勝，苑公德相業用二重十玄，反嫌繁滯，清凉大師所批駁者良是。故吾人未嘗不服膺賢宗之法界圓融妙觀也！<#>［參考資料］　《宋高僧傳》卷六；《六學僧傳》卷二十三；《華嚴宗之判教及其發展》（《現代佛教學術叢刊》{34}）；高峰了州著·慧岳譯《華嚴思想史》第十六章。<#>


meanings:
Thiền tăng đời Đường, người xứ Phủ Châu (nay thuộc Giang Tây) Trung Quốc; nối pháp Mã Tổ Đạo Nhất. Sư cất am ở núi Thạch Củng nên người đời gọi sư là »Thạch Củng Hoà thượng«.


meanings:
→ quang hiếu huệ lan thiền sư 光孝慧蘭禪師; → hoa nghiêm huệ lan thiền sư 華嚴慧蘭禪師


meanings:
→ phì điền huệ giác thiền sư 肥田慧覺禪師; → quang hiếu huệ giác thiền sư 光孝慧覺禪師; → lang da huệ giác thiền sư 琅邪慧覺禪師; → linh thứu huệ giác thiền sư 靈鷲慧覺禪師


meanings:
6059<一>南北朝譯經家。又稱曇覺。涼州人。風神爽悟，戒地清拔。曾於于闐國得梵本，北魏太武帝太平真君六年（445）返回高昌國，與沙門威德共譯賢愚因緣經十三卷。〔開元釋教錄卷六〕　<二>（554～606）隋代僧。太原晉陽（山西）人，俗姓孫。八歲出家，從學於興皇寺法朗。後棲止於攝山棲霞寺，受學於沙門慧布。之後，於江左一帶廣弘大智度論。南朝陳代之王公貴族皆敬以師禮。受隋煬帝之請，入住慧日道場。應法濟之請，於永福道場宣講大智度論。繼於白塔寺專事宣講大品般若、涅槃經、華嚴經，及中論、百論、十二門論、大智度論等二十餘部。大業二年示寂，世壽五十三。〔續高僧傳卷十二〕　<三>（531～620）隋代僧。齊郡人，俗姓范。辯才無礙，善於講說。開皇元年（581），住并州（山西太原）武德寺，盛講華嚴經。精通華嚴經及十地經論。唐武德三年示寂，世壽九十。著有十地經論、華嚴經、維摩詰經等之注疏。〔續高僧傳卷十二〕　<四>（745～818）唐代僧。衢州（浙江）須江人，俗姓徐。法號大義。住於鵝湖山，故稱鵝湖大義。諡號「慧覺大師」。（參閱「大義」874）　<五>唐代僧。又稱覺鐵嘴。生卒年不詳。為趙州從諗（778～897）之法嗣，住揚州光孝寺。精通經史子集，復能詩文。〔景德傳燈錄卷十一、聯燈會要卷七、五燈會元卷四〕　<六>北宋臨濟宗僧。生卒年不詳。西洛人。世稱瑯琊慧覺。又號廣照禪師。〔聯燈會要卷十二〕（參閱「廣照」5999）　<七>（1605～1673）清代臨濟宗僧。渝州（四川）綦江人，俗姓熊。法號照衣。（參閱「照衣」5519）　<八>清代僧。生卒年不詳。江西泰和人。字幻空，號青原老人。住江都旌忠院。工於畫。


meanings:
① Thiền tăng đời Đường; nối pháp Thiền sư Triệu Châu Tùng Thẩm. Sư trụ chùa Quang Hiếu ở Dương Châu (nay thuộc tỉnh Giang Tô) Trung Quốc. ② Thiền tăng đời Thanh, hiệu là Chiếu Y. X. Chiếu Y.


meanings:
Thiền tăng đời Đường, thuỵ hiệu »Đại Nghĩa«. X. Đại Nghĩa.


meanings:
Còn gọi: Giá Tổ Tháp. Tháp nằm phía sau Phổ Lợi Thiền Tự, núi Động Sơn, huyện Nghi Phong, tỉnh Giang Tây, Trung Quốc. Đây là mộ tháp của Động Sơn Lương Giới, do vua Đường Ý Tông ra lệnh xây cất. Tháp hình lục giác cao vài thước Tàu rêu xanh phủ kín, chỉ sót lại vài chữ »Sư Huệ Giác Bảo Tháp«. Phật giáo đồ xưa nay luôn xem tháp này là thánh vật, đỉnh lễ quỳ lễ. Cuối đời Minh, Hoà thượng Tịnh Thông từng kết am ở nhiều năm dưới tháp.


meanings:
Hiệu của Thiền tăng Hành Tu đời Ngũ Đại. X. Hành Tu.


meanings:
(941-1007) Thiền tăng đời Tống, họ Thôi, người xứ Dương Châu (nay thuộc tỉnh Giang Tô) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Pháp An, tông Pháp Nhãn. Sư trụ trì chùa Quy Tông ở Lô Sơn.


meanings:
6046<一>（475～526）南北朝梁代僧。太原（山西）人，俗姓王。永嘉之亂，寓居襄陽，幼即容止安詳，進退合度。七歲依檀溪寺慧景出家，次年，從僧崇禪師習定業，十二歲又從他僧學三玄。後隨智秀聽經論，復隨之入京邑，住於靈根寺。並從法常受具足戒，誦戒不盈二日，聽律未滿兩遍，即能識文知義，了達其纖密之旨。智秀示寂後，復依智藏問學，由是名震京邑。武帝敕任為「壽光殿學士」，又敕令與僧伽婆羅共譯阿育王經。後屢應請出京弘化，學者稱詠不絕。普通七年入寂，世壽五十二。〔續高僧傳卷六、釋氏要覽卷下〕　<二>（?～526）南北朝梁代僧。趙郡陽平（山東）人，俗姓廉。初生之夕，神光照室，幼而簡靜寡欲。八歲出家，從臨淄建安寺慧通問學，後廣聽諸方之講席，博通內外群經，盡其深義。未久，遊化江南，住於南㵎寺，參訪眾師，賅通涅槃、無量壽等經。師內修戒德，外導群倫，所化之處常顯靈異。此外，師又擅長草隸、占卜、星相等諸術。梁初，授僧正之職，天監（502～519）年中，武帝從之受戒法。普通七年五月示寂，世壽不詳。〔續高僧傳卷六〕　<三>（546～622）隋末唐初僧。丹陽建康（江蘇江寧）人，俗姓沈。初以誦法華為務，後從慧思禪師學天台三觀一乘之法，與智者、命公等同修慧業，久之，再入嵩山潛修。後為隋太子楊勇禮重，遂居定水寺，又移住悟真、禪定等剎，其後力辭還山。唐朝興後，更名重當時。武德五年示寂，世壽七十七。弟子遵其遺囑，露骸一月而顏色不變，帝遣人往視，師之遺體仍端拱如生。〔續高僧傳卷二十九〕　<四>唐代新羅僧。年二十來唐。開元七年（719），金剛智等來中土，慧超乃就近師事之。後航南海，遊印度，遍探聖蹤，開元十五年始歸安西。二十一年（733）正式入金剛智之室，從學八年，開元二十八年，金剛智於長安薦福寺譯大乘瑜伽金剛性海曼殊室利千臂千鉢大教王經時，師任「筆受」之職。　大曆八年（773），隨不空再次受法，翌年二月上「賀玉女潭祈雨表」，六月被選為持誦僧七人之一。建中元年（780），攜其所譯經典至五臺山乾元菩提寺，並作一切如來大教王經瑜伽祕密金剛三摩地三密聖教法門，述其祕義。在唐五十四年，後不知所終。著有慧超往五天竺國傳三卷，然該書久已散佚，至近代始於敦煌石窟發現其節錄本。〔大辨正廣智三藏和上表制集卷五、慧琳音義卷一○○、大日本佛教全書卷一一三遊方傳叢書〕


vietnamese:
huệ siêu vãng ngũ thiên trúc quốc truyện <bktt>


vietnamese:
huệ siêu vãng ngũ thiên trúc quốc truyện <pqđtđ>


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại; nối pháp Thiền sư Bảo Phúc Tùng Triển. Sư trụ chùa Diên Thọ ở Đàm Châu (nay là huyện Trường Sa, tỉnh Hồ Nam) Trung Quốc.


meanings:
(1431-1501) Thiền tăng đời Minh, tên đời là Thiệu, tự Đại Xiển, người xứ Chính Hoà (nay thuộc tỉnh Phúc Kiến) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Hội Trung, tông Lâm Tế.


meanings:
(giữa thế kỉ 14) Ni sư đời cuối Trần đầu Hậu Lê, họ Phạm, con gái nhà quan. Ni sư xuất gia tu trên núi Thanh Lương, tu khổ hạnh, trì giới chuyên cần, tuệ giải thông suốt, thường ngồi thiền định, diện mạo giống hệt La-hán. Kẻ đạo người tục đều kính mộ, danh tiếng Ni sư lừng lẫy, là bậc tông sư của ni chúng, tên tuổi ngang hàng với các bậc cao tăng. Vua Trần Nghệ Tông (1370-1372) ban hiệu là »Tuệ Thông Đại Sư«. Về già, Ni sư dời về ở Đông Sơn. Một hôm, Ni sư bảo đệ tử rằng: »Ta muốn đem thân hư ảo này thí cho hổ lang một bữa no«. Ni sư bèn vào giữa núi sâu ngồi kiết già, không ăn uống 21 ngày, hổ lang ngày ngày tới ngồi chung quanh mà không dám đến gần. Đồ đệ nài nỉ Ni sư trở về am. Về am, Ni sư đóng cửa nhập định qua một mùa hè, rồi tập hợp đệ tử lại giảng đạo, bỗng nhiên ngồi tịch, tuổi ngoài 80. Lúc hoả táng có rất nhiều xá-lợi. Quan địa phương xây tháp cho Ni sư ngay trên núi ấy. Theo: Thiền Sư Việt Nam của HT. Thanh Từ.


meanings:
Thiền tăng đời Tống, nối pháp Thiên Thai Đức Thiều Quốc Sư, tông Pháp Nhãn. Sư trụ chùa Hoa Nghiêm ở Lộ Thành (nay thuộc tỉnh Sơn Tây) Trung Quốc.


meanings:
（523～592）（2）隋代義學名僧。本爲燉煌郡人，後遷居上党高都（山西晋城）。俗姓李，幼年喪父，乃與叔父同住。年十三，投澤州東山古賢穀寺剃度出家，隨事華陰沙門僧思。不久，從師詣懷州北山丹穀，深受器重。十六歲，從湛律師前往鄴都，博涉大小經論。年二十受具戒，以法上爲和上，順都爲闍梨，光師十大弟子皆爲其證明師。又就大隱律師習學《四分律》五年。後來，從學于法上七年，研討至理。後，携諸學侶返回高都清化寺，四衆嘆賞不已，各出金帛爲之建講堂。<#>承光二年，北周武帝消滅北齊，旋即宣布廢除齊地佛教，大統法上等五百餘人鹹皆失色，無人敢出面抗諫，獨慧遠辯難數次。然皆不爲帝所接受，師乃厲聲曰︰‘陛下以邪法化人，現種苦業，衆生當與陛下共趣阿鼻地獄。’衆見其抗詔，莫不悚然驚懼，師神色自若，辭色不撓，上統衍法師等泣而謝之。師遂潜居汲郡西山，三年之間誦《法華》、《維摩》等，以期遺法不墬。陳·太建十二年（580），宣帝恢復佛法，幷在東西兩京建大寺。不久，隋統一天下，師遂至洛邑大弘法門。時，聞風而來者，絡繹不絕，乃至名馳帝闕。帝下勒授洛州沙門都。開皇五年（585），至澤州。七年春，又往定州，途中，于上黨停留，大開講筵。不久，應召返回西京，親臨禦筵，敷述聖化，帝大悅，敕住興善寺。後又建淨影寺，常居講說，弘叙玄奧，從游之徒七百余人皆四方精華。開皇十二年春，下敕令掌翻譯。同年寂于淨影寺，年七十。<#>師之別號甚多，又有隋遠、小遠、大遠、北遠、淨影等名。此中，稱作‘隋遠’，乃因其人出自隋朝之故；‘小遠’則系相對廬山慧遠而得之稱號；‘大遠’可能系因其身長八尺之故；‘北遠’則由于其人居住北地之故；‘淨影’乃因寺名而有之稱號。<#>師屬地論南道派，然亦曾就曇遷禀受《攝論》。其人博綜當代諸學，文理精明，世稱釋義高祖。著述有《大乘義章》二十八卷、《大般涅槃經義記》二十卷、《十地經論義記》十四卷等二十部一百餘卷。<#>◎附一︰藍吉富〈慧遠〉（摘錄自《隋代佛教史述論》第五章第四節）<#>(一)慧遠事迹<#>慧遠（523～592，與東晋高僧慧遠同名），俗姓李，敦煌人。後居上党之高都。十三歲即親近沙門，入住僧寺。數年之後，受具足戒。初學《四分律》，後入北齊沙門統法上之門。從學七年後，返故里高都清化寺弘法。周武帝滅佛時，慧遠隱居于汲郡西山，仍不廢法事。宣帝大象二年，北周政府對佛教局部開禁，乃開講于少林寺。隋初被文帝敕授爲洛州沙門都。開皇七年，奉敕入住京師大興善寺，旋移居京師淨影寺。四方從學于其門者極多。死于開皇十二年。<#>慧遠是個有殉教勇氣的出家人。周武帝滅齊後，召集北齊名僧，公開討論廢佛之事。當時齊國沙門，無人敢加抗辯，惟獨慧遠據理力爭。（中略）<#>這種衛教勇氣，當是北齊沙門之第一人。因此之故，元代沙門曇噩在其《新修科分六學僧傳》一書中，乃不同意道宣《續高僧傳》之收慧遠入〈義解篇〉內，而改歸之于‘護教科’。<#>此外，慧遠又是隋代極出色的僧教育家。（中略）<#>慧遠爲出色之僧教育家之例證，是其門下之多出英才。據《續高僧傳》所收，其弟子之爲隋唐名僧者，有靈璨、寶儒、慧暢、淨業、善胄、辯相、慧遷、智徽、玄鑒、行等、淨辯、寶安、道顔、道嵩、智嶷等人。其中靈璨、善胄、慧遷三人且曾分任開皇中的五衆衆主之職。可見慧遠其人調教之成功。<#>然而，慧遠對後世影響較大的，仍是在佛教義學上的造詣。據《大正藏》所收，現存慧遠所撰的著作，有下列諸部︰<#>(1)《無量壽經義疏》二卷。<#>(2)《觀無量壽經義疏》二卷。<#>(3)《大般涅槃經義記》十卷（《卍續藏》作二十卷）。<#>(4)《維摩義記》八卷。<#>(5)《溫室經義記》一卷。<#>(6)《大乘起信論義疏》四卷。<#>(7)《大乘義章》二十六卷（《卍續藏》作二十卷）。<#>除了上列諸書外，《卍續藏》又收有下列三部︰<#>(1)《勝鬘經義記》（二卷，缺下卷）。<#>(2)《地持論義記》（十卷。現存卷三下、卷四上、卷五下）。<#>(3)《十地經論義記》（存前八卷。卷九以下六卷佚）。<#>上列諸書，絕大部分是經論的闡述。唯獨《大乘義章》是創作體裁的著作。而慧遠諸書中爲後世所推崇的，也以該書爲第一。（中略）<#>(二)慧遠之歷史地位的判定<#>日人平川彰氏在爲《新佛典解題事典》一書所寫的〈序章〉中，曾謂慧遠與嘉祥吉藏、天臺智顗等三人爲隋代三大法師。就其在世時威名的顯赫與義學的精博而言，慧遠確有資格陪吉藏、智顗之末而享此高譽（三階教的信行，幷不以學問名世。）對這點，後世大體是沒有爭論的。然而，對于慧遠其人應歸屬于何等學派一事，則頗有異說。<#>一般治佛教史的學者，總以慧遠爲地論師。東瀛學者多持此說。近人梅光羲氏且以慧遠爲地論宗七大名匠之一。蔣維喬氏也以他爲地論宗師慧伋下之第一俊才。黃懺華氏則有較折衷的說法。在其《中國佛教史》第二章第十四節中，曾說︰‘遠承法上之系統，繼南道之學說。然晚年又就曇遷禀攝論，奉地論宗兼奉涅槃宗、攝論宗及三論宗。而尤致力于地論宗。’<#>此外，獨排衆議，而對慧遠之地位有一異乎常人之說法者，則爲韓鏡清氏。韓氏在其〈淨影八識義述〉一文中，就慧遠現存某些著作的內容，而判定他爲起信論師。他說︰‘但就遠法師現存著作以判，則與其說他是地論師，不如說他是起信論師來得確當。’<#>在諸說之中，以湯用彤先生對慧遠的判定，較爲合乎史實。其《漢魏兩晋南北朝佛教史》第二十章內〈北方涅槃之學〉一節中曾謂︰‘（法）上之弟子慧遠，齊隋之間，推爲泰斗。則爲地論而兼涅槃之學者。（中略）其大乘義章，常歸宗涅槃也。’<#>湯先生原文未曾作較深入的剖析。因此此處擬就各種史料，以斷定慧遠在佛教史上的學術地位。<#>依照慧遠的師承，他確是屬于地論宗學統的人物。據《續高僧傳》慧遠本傳所載，慧遠之師爲法上。法上即慧光之首座弟子。而慧光即地論宗相州南道派之開祖。在慧遠受具足戒時，慧光之十大弟子且爲他證戒。可見他在早年就頗受地論學派慧光師資的重視。<#>身處地論學統之中，對十地經論之學自必耳熟能詳。而慧遠在北齊時，即以開講十地經論聞名。（中略）<#>綜合上述慧遠的傳承學統及弘法、教育等各方面條件看來，慧遠之被視爲地論師，確是够資格的。然而，慧遠一生所最致力及最爲當世人所推崇的，實在是涅槃經學。所以，就學統而言，固然可以稱他爲地論師，然而就其用力所在而言，我們更可以稱他爲涅槃師。茲略析其理由如次︰<#>第一，慧遠本人對《大涅槃經》極其重視。他在高齊時所住的高都清化寺即爲具有涅槃義學傳統的寺院。當他作《涅槃義疏》時，也絕不敢掉以輕心，態度極其慎重。《續高僧傳》〈慧遠傳〉︰‘本住清化，祖習涅槃。寺衆百餘，領徒者三十，幷大唐之稱首也。（中略）又自說雲，初作涅槃疏訖，未敢依講，發願乞相，（中略）覺後思之，此相有流末世之境也。乃廣開敷之。’<#>第二，《續高僧傳》所載慧遠之弟子在慧遠門下所學，多半以涅槃義理爲主。其次才是《十地》等經論。茲表列如次︰<#>┌──────┬────────────────────┬──────┐<#>│僧        名│在慧遠門下所學之經論或其所最精通之經論  │續高僧傳卷數│<#>├──────┼────────────────────┼──────┤<#>│（一）寶儒  │十地、大涅槃                            │卷十本傳    │<#>│（二）靈璨  │十地、涅槃                              │卷十本傳    │<#>│（三）慧暢  │涅槃                                    │卷十本傳    │<#>│（四）淨業  │涅槃                                    │卷十二本傳  │<#>│（五）善胄  │涅槃                                    │卷十二本傳  │<#>│（六）辯相  │以十地、涅槃爲主                        │卷十二本傳  │<#>│（七）慧遷  │十地、涅槃、地持                        │卷十二本傳  │<#>│（八）智徽  │涅槃                                    │卷十五本傳  │<#>│（九）玄鑒  │涅槃                                    │卷十五本傳  │<#>│（十）行等  │涅槃                                    │卷十五本傳  │<#>│（十一）寶安│涅槃                                    │卷二十六本傳│<#>│（十二）明璨│初諳成實論與涅槃，後從學于慧遠學諸部經論│卷二十六本傳│<#>│（十三）僧昕│十地、涅槃                              │卷二十六本傳│<#>│（十四）道嵩│最崇涅槃                                │卷二十六本傳│<#>│（十五）智嶷│十地、涅槃                              │卷二十六本傳│<#>│（十六）道顔│涅槃、十地                              │卷二十六本傳│<#>└──────┴────────────────────┴──────┘<#>依上表所列，慧遠門人之習涅槃者有十六人。而習《十地經論》者，僅有七人。由此可見，慧遠生前之最爲當世所重者，當是涅槃義學。因此來游其門者，多精通該經。而從其門下之多以涅槃義學名世一事看來，他對該經義理亦必有其獨到之處。所以，稱之爲隋代涅槃名匠，當不爲過。<#>第三，隋代佛教界也以慧遠爲涅槃一經之名師。《續高僧傳》卷十五〈玄會傳〉載︰‘（玄會）造涅槃義章，（中略）自（曇）延、（慧）遠輟斤之後，作者祖述前言。惟會一人，獨稱孤拔。’由道宣此語，可知曇延、慧遠在隋代是以涅槃義學爲世所推的。<#>綜合上列各項史實，可知慧遠雖然屬于地論學派系統之人物，但是他却最重涅槃，對後<#>◎附二︰陳寅恪〈大乘義章書後〉（摘錄自《陳寅恪先生論文集》）<#>大藏中此土撰述總詮通論之書，其最著者有三，《大乘法苑義林章》、《宗鏡錄》及遠法師此書是已。《宗鏡錄》最晚出，亦最繁博。然永明之世，支那佛教已漸衰落，故其書雖平正篤實，罕有倫比，而精采微遜，雄盛之氣，更遠不逮遠基之作，亦猶耶教聖奧古斯丁（st. Augustin）與巴士卡兒（Pascal），其欽聖之情，固無差異，而欣戚之感，則迥不相侔也。基公承慈恩一家之學，顓門絕業，今古無儔，但天竺佛教當震旦之唐代，已非複盛時，而中國六朝之世則不然。其時神州政治，雖爲紛爭之局，而思想自由，才智之士亦衆。佛教輸入，各方面皆備，不同後來之拘守一宗一家之說者。<#>嘗論支那佛教史，要以鳩摩羅什之時爲最盛時代。中國自創之佛宗，如天臺宗等，追稽其原始，莫不導源于羅什，蓋非偶然也。當六朝之季，綜貫包羅數百年間南北兩朝諸家宗派學說異同之人，實爲慧遠。遠公事迹見道宣《續高僧傳》捌。其所著《大乘義章》一書，乃六朝佛教之總匯。道宣所謂‘佛法綱要盡于此焉’者也。今取《大乘義章》之文，與隋唐大師如智顗、玄奘諸人之說相關者數條比勘之，以見其異同。<#>天臺智者大師《妙法蓮華經玄義》壹下，解‘四悉檀’爲十重。其一釋名略雲︰‘悉檀，天竺語。南岳師例，“大涅槃”梵漢兼稱。“悉”是此言，“檀”是梵語，“悉”之言“遍”，“檀”翻爲“施”。佛以四法遍施衆生，故言“悉檀”也。’<#>《大乘義章》貳肆悉檀義四門分別條雲︰‘四悉檀義，出大智論，言悉檀者，是中（外？）國語，此方義翻，其名不一。如楞伽中子注釋言，或名爲宗，或名爲成，或雲理也。’<#>寅恪案，‘悉檀’乃梵語siddhānta之對音，楞伽注之言是也。其字從語根sidh衍出，‘檀施’之‘檀’，乃dāna之對音。其字從語根dā衍出，二語絕無關涉，而中文譯者，偶以同一之‘檀’字對音，遂致智者大師有此誤釋，殊可笑也。<#>又道宣《集古今佛道論衡》卷丙文帝詔令奘法師翻老子爲梵文事條雲︰<#>‘（玄奘）染翰綴文︰厥初雲“道”，此乃人言，梵雲“末伽”，可以翻“度”。諸道士等，一時舉袂曰︰“道”翻“末伽”，失于古譯。古稱“菩提”，此謂爲“道”。未聞“末伽”，以爲“道”也。奘曰︰今翻道德，奉敕不輕。須核方言，乃名傳旨。“菩提”言“覺”，“末伽”言“道”，唐梵音義，確爾難乖，豈得浪翻，冒罔天聽！道士成英曰︰“佛陀”言“覺”，“菩提”言“道”，由來盛談，道俗同委。今翻“末伽”，何得非妄？奘曰︰傳聞濫真，良談匪惑。未達梵言，故存恒習。“佛陀”天音，唐言“覺者”。“菩提”天語，人言爲“覺”。此則人法兩異，聲采全乖。“末伽”爲道，通國齊解。如不見信，謂是妄談，請以此語，問彼西人。足所行道，彼名何物？非“末伽”者，余是罪人。非惟罔上當時，亦乃那天下。’<#>寅恪案，‘佛陀’梵文爲Buddha，‘菩提’梵文爲bodhi，同自語根Budh衍出。然一爲具體之名，一爲抽象之名。所謂‘人法兩異’者，混而同之，故慈恩以爲不可。‘末伽’梵文Mārga之對音，慈恩以爲‘道’之確譯者也。<#>《大乘義章》壹捌無上菩提義七門分別條略雲︰<#>‘“菩提”胡語，此翻爲“道”。問曰︰經說第一義諦亦名爲“道”，亦名“菩提”，亦名“涅槃”。“道”與“菩提”，義應各別。今以何故，宣說“菩提”翻名“道”乎？釋言︰外國說“道”名多，亦名“菩提”，亦曰“末伽”。如四諦中，所有道諦，名“末伽”矣。此方名少，是故翻之，悉名爲“道”。與彼外國“涅槃”、“毗尼”此悉名“滅”，其義相似。經中宣說第一義諦名爲“道”者，是“末伽道”。名“菩提”者，是“菩提道”。良以二種，俱名“道”故，得翻“菩提”，而爲“道”矣。’<#>寅恪案，慧遠之書，皆本之六朝舊說。可知佛典中，‘道’之一名，六朝時已有疑義，固不待慈恩之譯老子，始成問題也。蓋佛教初入中國，名詞翻譯，不得不依托較爲近似之老莊，以期易解。後知其意義不切當，而教義學說，亦漸普及，乃專用對音之‘菩提’，而舍置義譯之‘道’。此時代變遷所致，亦即六朝舊譯與唐代新譯（此指全部佛教翻譯事業，非僅就法相宗言。）區別之一例，而中國佛教翻譯史中此重公案，與今日尤有關係。吾人欲譯外國之書，輒有此方名少之感，斯蓋非唐以後之中國人，拘于方以內者所能知矣。<#>又《大乘義章》壹衆經教迹義三門分別條略雲︰<#>‘晋武都山隱士劉虬所雲，佛教無出頓漸二門。是言不盡。如佛所說四阿含經、五部戒律，當知非是頓漸所攝。所以而然，彼說被小，不得言頓。說通始終，終時所說，不爲入大，不得言漸。又設余時所爲，衆生聞小取證，竟不入大，云何言漸？是故頓漸攝教不盡。又複五時七階之言，亦是謬浪。’<#>寅恪案，遠師學說，多與吉藏相近。嘉祥著述如《法華玄論》壹所謂︰‘人秉五時之規矩，格無方之聖化，妄謂此經，猶爲半字，明因未圓，辨果不足。五時既爾，四宗亦然。廢五四之妄談，明究竟之圓旨。’及《法華游意》第肆辨教意門所謂︰‘南方五時說，北土四宗論，無文傷義。昔已詳之，今略而不述也。’等語，皆是。又窺基《妙法蓮華經玄贊》壹顯時機條略雲︰‘古有釋言，教有五時。乍觀可爾，理即不然。今依古義，且破二時，後余三時。幷如古人破。恐厭文繁，且略應止。’<#>基公《大乘法苑義林章》壹所引菩提流支法師別傳破劉■五時判教之說，皆略同《大乘義章》之說，蓋同出一源也。可知天臺宗五時判教之義，本非創自天臺諸祖，不過襲用舊說，而稍變易之耳。然與諸祖先後同時諸大師中，亦有不以五時之說爲然者。就吾人今日佛教智識論，則五時判教之說，絕無歷史事實之根據。其不可信，豈待詳辨？然自中國哲學史方面論，凡南北朝五時四宗之說，皆中國人思想整理之一表現，亦此土自創佛教成績之一，殆未可厚非也。嘗謂世間往往有一類學說，以歷史語言學論，固爲謬妄，而以哲學思想論，未始非進步者。如《易》非蔔筮象數之書，王輔嗣、程伊川之注傳，雖與《易》之本義不符，然爲一種哲學思想之書，或竟勝于正確之訓詁。以此推論，則徐健庵、成容若之經解，亦未必不于阮伯元、王益吾之經解外，別具優點，要在從何方面觀察評論之耳。<#>上所舉三事，天臺悉檀之說，爲語言之錯誤。五時判教之說，爲歷史之錯誤。慈恩末伽之說，爲翻譯之問題。凡此諸端，《大乘義章》皆有詳明正確之解釋，足見其書之精博，或勝于《大乘法苑義林章》、《宗鏡錄》二書也。<#>又此書日本刊本，其卷壹標題下，有︰‘草書惑人，傷失之甚。傳者必真，慎勿草書。’等十六字。寅恪所見敦煌石室卷子佛經注疏，大抵草書。合肥張氏藏敦煌草書卷子三種，皆佛經注疏，其一即此書，惜未取以相校。觀日本刊本‘慎勿草書’之語，則東國所據，最初中土寫本，似亦爲草書，殆當日傳寫佛典，經論則真書，而注疏則草書。其風尚固如是歟？因幷附記之，以質博雅君子。<#>［參考資料］　《續高僧傳》卷八；《新修科分六學僧傳》卷十五〈護教科〉；蔣維喬《中國佛教史》第四章。<#>


meanings:
→ đức sơn huệ viễn thiền sư 德山慧遠禪師; → linh ẩn huệ viễn thiền sư 靈隱慧遠禪師


meanings:
6053<一>（334～416）東晉僧。我國淨土宗初祖。廬山白蓮社創始者。雁門樓煩（山西崞縣）人，俗姓賈。十三歲，遊學許昌、洛陽，博通六經、老莊之學。二十一歲，偕弟慧持於太行恆山（河北曲陽西北）聽道安講般若經，頗有領悟，感嘆「儒道九流皆糠聁」，遂與弟俱投道安座下，剃度出家。　師精於般若性空之學，年二十四即登講席，時引莊子一書以說明佛教之實相義，使惑者曉然領解，自是，道安乃聽其不廢俗書之議。於東晉太元六年（381）南下廬山，住東林寺傳法，弟子甚眾。師致力於經典之研究，常慨嘆江東之地，經典未備，禪法不聞，律藏殘缺，遂命弟子法淨、法領等，遠尋眾經以傳譯之。每逢西域三藏，輒懇惻咨訪。太元十六年，迎請罽賓沙門僧伽提婆譯出阿毘曇心論、三法度論等。聞鳩摩羅什入關中，即遣弟子道生、慧觀、道溫、曇翼等赴長安師事之，學龍樹系之空觀大乘；又常以書信，與羅什往返研討義理。曇摩流支來華時，師曾遣弟子曇邕參與譯出十誦律。又自長安迎請佛陀跋陀羅至廬山譯出達磨多羅禪經。於宣揚大乘般若學之同時，亦提倡小乘禪數之學。對改革中國佛教問題，更有其深遠之見地；有關此一問題之各種問答、譯經序文等，今皆殘存。　元興元年（402），師與劉遺民等百餘同道創立白蓮社，專以淨土念佛為修行法門，共期往生西方淨土，三十餘年未曾出山。元興二年，桓玄下令沙汰沙門，令沙門盡敬王者，師乃著沙門不敬王者論，闡論出家眾對王權並無屈服之必要，針對當時王權統治下之佛教，主張保有佛教之傳統性。　師內通佛理，外善群書，為當代所宗，亦受國外僧眾所欽敬。廬山之東林寺為當時南地佛教中心，與羅什所居止之長安中分天下。師於義熙十二年示寂，世壽八十三。後由唐、宋諸帝賜贈諡號「辨覺大師」、「正覺大師」、「圓悟大師」、「等徧正覺圓悟大師」。為別於隋代淨影寺之慧遠，後世多稱為「廬山慧遠」。著有廬山集十卷、問大乘中深義十八科（大乘大義章）三卷、明報應論、釋三報論、辯心識論、沙門袒服論各一卷及大智度論抄序等。弟子有慧觀、僧濟、法安、曇邕、道祖等人。〔梁高僧傳卷六、出三藏記集卷十二、卷十五、歷代三寶紀卷七、大唐內典錄卷三、廣弘明集卷十五、卷二十七、卷三十、法苑珠林卷一○○、東林十八高賢傳〕　<二>（523～592）隋代僧。敦煌（甘肅）人，俗姓李。又稱隋遠、小遠、大遠、北遠。十三歲隨沙門僧思出家。年十六隨湛律師赴鄴都（河北臨漳），博覽大小乘經典，二十歲從法上受具足戒，從大隱習四分律，後專師事法上，盡學餘部。未久，攜學侶遷回高都（山西晉城）清化寺，四眾合建講堂。後值北周武帝滅齊，敕命廢經毀像，並令沙門還俗，眾皆莫敢抗諫，師獨挺出與帝辯駁，厲聲謂（大五○‧四九○下）：「陛下今恃王力自在，破滅三寶，是邪見人。阿鼻地獄不揀貴賤，陛下何得不怖?」帝怒言：「但令百姓得樂，朕亦不辭地獄諸苦。」帝卒滅佛法。師乃潛隱汲郡西山，諳誦法華、維摩等經，以期遺法之不墜。　至隋興，師始出，於洛邑大開法門，遠近望風來歸，復為文帝所重，敕任洛州沙門都。歷張講席於澤州、定州、上黨等地，並數度應召歸西京，親臨御席，敷述聖化，帝大悅，遂敕居興善寺，未久又另建淨影寺，專事講學。師因住淨影寺，故又稱「淨影寺慧遠」、「淨影」，以別於廬山慧遠。開皇七年（587），敕為大德。十二年，又敕命主持譯場，刊定詞義。同年入寂，世壽七十。師屬地論宗南道派，晚年又就曇遷稟受攝大乘論，博綜當代諸學，亦精通文理，世稱釋義高祖。著有大乘義章二十六卷、十地經論義記十四卷、華嚴經疏七卷、大般涅槃經義記二十卷、法華經疏七卷、維摩經義記四卷、勝鬘經義記三卷、無量壽經義疏一卷等，凡二十部百餘卷。其中，大乘義章二十六卷，堪稱為佛教之百科全書，對隋、唐佛教之研究影響甚大。〔續高僧傳卷八、新編諸宗教藏總錄〕


meanings:
(334-416)  Huiyuan######東晉僧人。雁門樓煩（今山西崞縣東部）人。俗姓賈。幼隨舅父遊學許洛。綜博《六經》，尤善老莊之學。成年後從道安出家。24歲時登壇講說，頗負盛名。東晉太元三年（378），前秦軍陷襄陽，道安為前秦所留。慧遠率弟子數十人下荊州，途經潯陽（今江西九江），見匡廬清靜，遂不復他往。始住廬山龍泉精舍，後住江州刺史醒伊所造東林寺，影不出山，跡不入市。時四方道俗，磨然從風，彭城劉遺民、豫章雷次宗、雁門周續之、新蔡畢穎之、南陽宗炳等，均系一時之秀，鹹辭棄世榮，相從遊止，因而有東林十八高賢的傳說。######慧遠遁跡廬山，孜孜 道，務在弘法。他 對佛學的貢獻有五個方面 ：①毗曇。晉太元十六年罽賓沙門僧伽提婆南遊廬山，慧遠迎請譯《阿毗曇心論》、《三法度論》並為兩論作序，標舉宗旨，推重提倡，遂於南方毗曇學之端緒；②中觀。東晉隆安五年（401）龜茲沙門鳩摩羅什抵長安。大弘“三論”，慧遠乃致書通好，並問大乘大義，往返多次，羅什一一作答，現存18章，名曰《大乘大義章》。羅什譯《大智度論》100卷。慧遠以此論文繁義隱，不便初學，乃刪繁就簡，約為20卷；並為作序，以利初學；③淨土。元興元年（402）與劉遺民、周續之、張秀碩等123人，於精舍無量壽佛像前建齋立誓，以來生生西方彌陀淨土為期，為提倡以觀想為內容之念佛法門。曇鸞以一，雖由觀想而轉重稱名，形成淨土一宗，而後人仍以慧遠為淨土宗之始祖；④禪法。江南素闕禪法，慧遠曾遣弟子往西域求禪經。義熙六至七年（410~411）佛陀跋陀羅在長安與鳩摩羅什不和，南來廬山。慧遠致書姚興及羅什門下眾僧，進行調解；並請其譯出《達磨多羅禪經》2卷，自此禪法得以流行江南各地；⑤律學。先是罽賓律師弗若多羅在長安譯《十誦律》，未竟而卒。後聞曇摩流支攜此經來華，乃致書請求補譯，由是《十誦律》乃得全體。######慧遠之學，內外兼綜，於儒精《周易》、《毛詩》、“三禮”，於道則擅《莊子》、《老子》，于佛則宗“般若”。著述見於著錄的有《大智度論要力量》20卷，《問大乘中深義十八科》並《羅什答》3卷，《法性論》2卷，文集10卷，現僅存《問大乘中深義十八科》，改名《大乘大義章》，其餘都已散佚，惟《出三藏記集》、《弘明集》、《廣弘明集》、《廣弘明集》、《高僧傳》收錄其部分論、序、贊、書等，此中以《沙門不敬王者論》影響較大。（田光烈）######


meanings:
(1103-1176) Thiền tăng đời Tống, họ Bành, tự Hạt Đường, người Mi Sơn, Tứ Xuyên, Trung Quốc. Sư nối pháp thiền sư Khắc Cần, thuộc tông Lâm Tế đời thứ 12, phái Dương Kì đời thứ 5. Sư trụ trì chùa Linh Ẩn tại Hàng Châu, được vua ban hiệu Phật Hải Đại Sư. Tác phẩm: Hạt Đường tập, Phật Hải Đại sư ngữ lục.


meanings:
(1183-1260) Thiền tăng đời Tống, họ Lương, tự Vô Môn, người xứ Hàng Châu, Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Nguyệt Lâm Sư Quán, tông Lâm Tế. Sư trụ chùa Báo Quốc ở Cát An (nay thuộc tỉnh Chiết Giang) sau dời về các chùa: Thiên Vũ, Thuý Nham, Khai Nguyên, Linh Nham, Tiêu Sơn, Bảo Ninh. Tác phẩm: Vô Môn Quan 1 quyển.


meanings:
(860-950) Thiền tăng đời Ngũ Đại, người xứ Hà Bắc, Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Hưng Hoá Tồn Tương, tông Lâm Tế. Sư trụ Nam Viện của Bảo Ứng Thiền Viện ở Nhữ Châu (nay là huyện Lâm An, tỉnh Hà Nam) nên sư còn có pháp hiệu »Nam Viện«, người đời thường gọi »Bảo Ứng Thiền sư«.


meanings:
Gió Phật pháp, Phật pháp và sự giáo hoá của Phật Tổ như cơn gió bay đi khắp nơi. Huệ Nam ngữ lục ghi: »欲 使 慧 風 與 堯 風 并 扇、 庶 佛 日 與 舜 日 同 明。 – Muốn khiến cho Gió Phật pháp và Gió (đạo đức) của vua Nghiêu đều được nổi lên, ngõ hầu mặt trời Phật và mặt trời (trí huệ) của vua Thuấn cùng sáng«.


meanings:
(1005-1055) Thiền tăng đời Tống, họ Triệu, tự Tử Năng, người Phượng Tường, Thiểm Tây, Trung Quốc. Sư nối pháp đại sư Diệu Quang, thuộc tông Vân Môn đời thứ 6, trụ thiền viện Diên Thọ, núi Bạch Vân, Thiều Châu.


meanings:
① Tức giận bồn chồn. Như khảng khái 慷慨. Than thở, như khái nhiên 慨然 bùi ngùi vậy.


meanings:
① Tức giận, căm: 憤慨 Căm giận, căm phẫn; ② Than thở: 感慨 Cảm khái, cảm tiếc bùi ngùi; ③ Hào hiệp, khảng khái: 慨允 Bằng lòng một cách khảng khái.


meanings:
(đph) Giận, bực, bực tức: 你別故意慪我 Anh đừng chọc tức tôi.


meanings:
(văn) ① Sợ sệt, hoảng sợ; ② 【慫恿】tủng dũng [sôngyông] Xúi, xúi bẩy, xúi giục: 慫恿打架 Xúi trẻ đánh nhau; ③ Như 恿.


meanings:
① Nghĩ toan. Nghĩ định toan làm một sự gì gọi là lự. ||② Lo, như nhân vô viễn lự, tất hữu cận ưu 人無遠慮必有近憂 người không lo xa, ắt có sự lo đến ngay. ||③ Vô lự 無慮 gồm gộp cả, lời tính gộp, kể qua cái số đại lược. ||④ Một âm là lư. Chư lư 諸慮 tên một thứ cây, vô lư 無慮 tên đất.


meanings:
① Suy nghĩ, suy xét, cân nhắc: 深謀遠慮 Tính kĩ lo xa, suy sâu nghĩ rộng; ② Lo, lo âu, lo nghĩ: 憂慮 Âu sầu; 疑慮 Lo ngại; 不足爲慮 Không đáng phải lo; 遠慮 Lo xa.


meanings:
① An ủi, thăm hỏi: 慰問病人 Thăm hỏi người bệnh; ② Yên lòng, yên tâm: 知你安全到達，甚慰 Biết anh đã đến nơi an toàn, (tôi) rất yên lòng.


meanings:
瑜伽八十九卷七頁云：於資生具，深懷鄙吝；故名為慳。二解 顯揚一卷八頁云：慳者：謂積聚希著為體。能障無貪為業。乃至增長慳為業。三解 集論一卷八頁云：何等為慳？謂耽著利養，於資生具，貪之一分，心吝為體；不捨所依為業。四解 成唯識論六卷十六頁云：云何為慳？耽著財法，不能慧捨，秘吝為性。能障不慳，鄙畜為業。謂慳吝者，心多鄙澀，畜積財法，不能捨故。此卽貪愛一分為體。離貪，無別慳相用故。五解 五蘊論四頁云：云何為慳？謂施相違，心吝為性。六解 廣五蘊論十頁云：云何慳？謂施相違，心吝為性。謂於財等，生吝惜故；不能惠施。如是為慳。心遍執著利養眾具，是貪之分。與無厭足所依為業。無厭足者：由慳吝故；非所用物，猶恆積聚。七解 俱舍論二十一卷五頁云：慳、謂財法巧施相違，令心吝著。八解 法蘊足論八卷八頁云：云何慳？謂慳有二種。一、財慳，二、法慳。財慳者：謂於諸所有可愛五塵衣服飲食臥具醫藥及餘資具，障礙遮止，令他不得。於自所有可愛資具，不施、不遍施、不隨遍施，不捨、不遍捨、不隨遍捨，心吝惜性，是名財慳。法慳者：謂所有素怛纜、毗奈耶、阿毗達磨，或親教軌範教授教誡，或展轉傳來諸秘要法，障礙遮止，令他不得。於自所有如上諸法，不授與他，亦不為說。不施、不遍施、不隨遍施，不捨、不遍捨、不隨遍捨，心吝惜性，是名法慳。此財法慳，總名為慳。九解 界身足論上三頁云：慳云何？謂於財法；心著不捨。


meanings:
① Keo kiệt, lận, như nhất phá khan nang 一破慳囊 một phá túi keo. Ta quen đọc là chữ san.


meanings:
Bủn xỉn, keo kiệt, keo lận, hà tiện: 一破慳囊 Một phá túi keo.


meanings:
bringing harm to others through one's own stinginess


meanings:
bringing harm to others through one's own parsimony


meanings:
precept forbidding Buddhist practitioners from bringing harm to others through one's parsimony


meanings:
precept against stinginess with one's material assets or with the dharma


meanings:
① Sợ, cũng có khi đọc là chữ điệp.


meanings:
① Lười nhác, trễ biếng. Tục quen đọc là chữ dong.


meanings:
(văn) Mệt mỏi, lười biếng, biếng nhác, lười nhác, biếng trễ: 慵懶 Lười biếng; 慵困 Mệt mỏi.


meanings:
① Mừng, như tục gọi chúc thọ là xưng khánh 稱慶. ||② Thường, như khánh dĩ địa 慶以地 thường lấy đất. ||③ Một âm là khương. Phúc. ||④ Cùng nghĩa với chữ khương 羌 lời mở đầu. ||⑤ Lại một âm là khanh. Cùng nghĩa với chữ khanh 卿.


meanings:
① Mừng, chào mừng: 慶豐收 Mừng được mùa; 慶祝國慶典禮 Lễ mừng Ngày Quốc khánh; ② (văn) Thưởng: 慶以地 Thưởng đất (lấy đất để thưởng); ③ (văn) Phúc: 初雖勞苦，卒獲其慶 Ban đầu tuy nhọc nhằn, nhưng cuối cùng được phúc (Diêm thiết luận); ④ [Qìng] (Họ) Khánh.


meanings:
(1066-1142) Thiền tăng đời Lí, dòng Tì-ni-đa-lưu-chi đời thứ 14. Sư họ Nguyễn, quê ở Cổ Giao, Long Biên, miền Bắc Việt Nam. Khoảng niên hiệu Thiên Chương Bảo Tự (1133-1138), Vua Lí Thần Tông mời sư vào kinh. Sư ứng đối xứng hợp ý chỉ, vua bái phong chức Tăng Lục, lại thăng chức Tăng Thống. Một hôm, đệ tử Pháp Dung hỏi: ‐ Liễu đạt sắc không, sắc là phàm hay là thánh? Sư ứng thinh đáp bài kệ: »勞 生 休 問 色 兼 空。 學 道 無 如 訪 祖 宗。 天 外 覓 心 難 定 體。 人 間 植 桂 豈 成 松。 乾 坤 盡 是 毛 頭 上。 日 月 包 含 芥 子 中。 大 用 現 前 拳 在 手。 誰 知 凡 聖 與 西 東。 – Lao sinh hưu vấn sắc kiêm không, học đạo vô như phỏng Tổ tông, thiên ngoại mích tâm nan định thể, nhân gian thực quế khởi thành tùng, càn khôn tận thị mao đầu thượng, nhật nguyệt bao hàm giới tử trung, đại dụng hiện tiền quyền tại thủ, thùy tri phàm thánh dữ tây đông. –Uổng công thôi hỏi sắc cùng không, học đạo gì hơn phỏng Tổ tông, ngoài trời tìm tâm thật khó thấy, thế gian trồng quế đâu thành tòng, đầu lông trùm cả càn khôn thảy, hạt cải bao gồm nhật nguyệt trong. Đại dụng hiện tiền tay nắm vững, ai phân phàm thánh với tây đông«. Theo: Thiền Sư Việt Nam của HT. Thanh Từ.


meanings:
Vui mừng, thích thú. Phần nhiều miêu tả tâm tình vui vẻ khoan khoái sau khi ngộ thiền. Vô Môn Quan ghi: »透 得 過 者、 非 但 親 見 趙 州、 便 可 與 歷 代 祖 師、 把 手 共 行、 眉 毛 廝 結、 同 一 眼 見、 同 一 耳 聞、 豈 不 慶 快。 – Ai lọt qua cửa này, chẳng những chính mắt thấy Triệu Châu mà còn thấy hết thảy Tổ sư nắm tay chung bước, thâm sâu giao kết, cùng một mắt thấy, cùng một tai nghe, há chẳng thú sao?«.


meanings:
Cả đời thư thái, mô tả tâm thái vui vẻ thoải mái của người ngộ thiền. Đây là tập ngữ của nhà thiền. Tiết Thượng Phong Bản Tài Thiền sư trong NĐHN q. 18 ghi: »或 有 一 箇 半 箇、 不 求 諸 聖、 不 重 已 靈、 疋 馬 單 鎗、 投 虛 置 刃、 不 妨 慶 快 平 生。 – Hoặc có một người ưu tú, chẳng cầu chư thánh, chẳng trọng tính linh, đơn độc lao vào chốn hiểm nguy, thật là thư thái cả đời«.


meanings:
Thiền tăng đời Tống; nối pháp Thiền sư La Hán Hạnh Lâm thuộc tông Pháp Nhãn. Sư trụ viện Đại Đình Hồng Châu (nay là huyện Nam Xương tỉnh Giang Tây). Một hôm có vị tăng hỏi: Ngài Thừa Cổ có nói núi Đông non Tây xanh, chưa biết ý chỉ gì? Sư đáp: Núi Đông non Tây xanh, trời mưa rồi lại tạnh, còn hỏi ý trong đó, chim gáy sinh chim nhạn. Sư giỏi giảng thuyết, chẳng câu nệ giáo môn hay tông môn, duy chẳng thích nghe nói về tông Thiên Thai.


meanings:
→ cửu khúc khánh tường thiền sư 九曲慶祥禪師; → sùng phúc khánh tường thiền sư 崇福慶祥禪師


meanings:
① Thiền tăng đời Tống, người xứ Dư Hàng (nay ở phía tây Hàng Châu) Trung Quốc; nối pháp Quốc sư Thiên Thai Đức Thiều, thuộc tông Pháp Nhãn. Sư biện tài xuất chúng, nghe nhiều nhớ giỏi, là người kiệt xuất trong hàng đệ tử của Đức Thiều. Sư trụ viện Quán Âm ở Cửu Khúc, Hàng Châu. Có vị tăng hỏi: Lặng lặng tròn sáng, thỉnh sư nói chắc cho một câu. Sư đáp: Mặt hồ mười dặm, một vầng trăng sáng. Thuỵ hiệu »Cửu Khúc Thiền sư«. ② Thiền tăng đời Tống; nối pháp Thiền sư Vĩnh Minh Đạo Tiềm, thuộc tông Pháp Nhãn. Sư trụ viện Sùng Phúc Minh Châu (nay là huyện Ninh Ba, Chiết Giang). Có vị tăng hỏi: Cái gì là người xưa nay? Đáp rằng: Đường đường sáu thước thật rõ ràng.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại; nối pháp Quốc sư Thiên Thai Đức Thiều, thuộc tông Pháp Nhãn. Sư trụ viện Công Thần ở Hàng Châu. Sư có bài kệ: »Công Thần gia phong, minh ám sắc không, pháp pháp phi dị, tâm tâm tự thông, nhậm ma hội đắc, chư Phật chân tông. – Thói nhà Công Thần ta, sáng tối sắc không mà, pháp pháp chẳng phân biệt, tâm tâm tự thông ra, làm sao mà hiểu được, chư Phật chân tông a!«.


meanings:
(807-888) Thiền tăng đời Đường, họ Trần, người xứ Tân Cam, Lô Lăng (nay là huyện Tân Can tỉnh Giang Tây) Trung Quốc. Năm 13 tuổi, sư nương Thiền sư Hồng Tỉnh Tây Sơn Thiệu Giám cạo tóc xuất gia, năm 23 tuổi đến Tung Sơn thụ giới cụ túc, học giới luật. Về sau sư chuyên chí Thiền, làm Mễ đầu ở dưới hội của ngài Quy Sơn Linh Hựu, siêng năng phục vụ đại chúng. Sư còn đến Vân Nham Đàm Châu (nay là huyện Trường Sa tỉnh Hồ Nam) yết kiến Đạo Ngô Tông Trí, ngay nơi lời nói khế cơ, từ đây đại ngộ. Ở Trường Sa, sư sống lẫn lộn cùng thế tục, mọi người đều chẳng biết. Động Sơn Lương Giới sai tăng đi tìm hỏi, sư mới lộ diện, đến núi Thạch Sương xiển dương Thiền tông, chư tăng tụ hội đến trên 500 vị. Sư ở Thạch Sơn 20 năm, sớm chiều cùng người học luận bàn vấn đáp. Thuỵ hiệu »Phổ Hội Đại Sư«.


meanings:
Thiền tăng Việt Nam, chưa rõ quê quán, tông phái và hành trạng; chỉ biết sư lập chùa Khánh Long ở gò Quít huyện Phúc Chính, trấn Biên Hoà. Cảnh chùa Khánh Long được du khách đặt bài thơ ca ngợi như sau: »Tiêu sơ lãnh thọ quảy tà dương, bộ nhập khê nham phỏng đạo trường, chử dánh vô yên sào hạc tĩnh, khả liên thiền vị chính khê lương. – Tiêu sơ cây núi bóng tà dương, khe suối đi qua viếng đạo trường, không khói đun trà hạc trong ổ, mến thay thiền vị thật thanh lương«. Sau đó, Thiền sư Khánh Long đến núi Châu Thới, nơi gò cao, thuộc thôn Long Tuy, huyện Long Thành, trấn Biên Hoà lập chùa Hội Sơn. Theo: LSPGĐT của Nguyễn Hiền Đức.


meanings:
Chùa nằm ở sườn nam núi Đỉnh Hồ, thành phố Triệu Khánh, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Niên hiệu Sùng Trinh thứ 6 (1633) đời Minh xây cất, ban đầu gọi là »Liên Hoa Am«, sau đổi thành tên ngày nay. Vào khoảng niên hiệu Thuận Trị (1644-1661) đời Thanh quy mô dần dần lớn. Vào khoảng niên hiệu Quang Tự (1875-1908) tăng chúng hơn 800 người. Trong chùa điện vũ trùng trùng, đường thất âm u, trang nghiêm điển nhã, diện tích kiến trúc là 1,2 ha. Sau giải phóng sửa sang lại điện vũ trong chùa, đại hùng bảo điện còn giữ Tam Thánh Phật Tượng, xây cất thêm Trà hoa các, Quan cảnh đài. Trong chùa có Thiên nhân hoạch, Đại hồng chung, còn có Trà hoa thọ, Xá-lợi tử, Đại tạng kinh, được khen ngợi là »Trấn Sơn Tam Bảo«. Xá-lợi tử do Thiền sư Hám Sơn lấy được từ dưới tháp Kim Luân Phong ở Lô Sơn.


meanings:
① Khảng khái 慷慨 hăng hái (có ý khí hăng hái vì nghĩa). Tục bảo tiêu tiền không cò kè là khảng khái (hào hiệp).


meanings:
【慷慨】khảng khái [kangkăi] ① Khảng khái, mạnh mẽ, hùng hồn, hăng hái (vì việc nghĩa): 慷慨陳詞 Lời nói mạnh mẽ, lời lẽ hùng hồn; ② Hào hiệp, hào phóng, rộng rãi: 他待人很慷慨 Anh ấy ăn ở rất rộng rãi; 慷他人之慨 Của người phúc ta; 慷慨解囊 Hào phóng cởi túi tiền.


meanings:
① Thắc mắc, trong lòng có sự thắc mắc không sao bỏ bẵng đi được gọi là sại giới 慸芥. Tục đọc là chữ đế.


meanings:
(văn) Thắc mắc: 慸芥 Thắc mắc mãi không quên. Cv. 㦅.


meanings:
① Lo lắng. Thích thích 慼慼 lo đau đáu.


meanings:
(văn) ① Buồn rầu, lo lắng (như 戚, bộ 戈): 慼慼 Lo đau đáu; ② Xấu hổ, hổ thẹn.


meanings:
① Ham muốn. Bởi sự ham muốn làm chướng đường tu gọi là dục chướng 慾障.


meanings:
① Dục vọng, ham muốn: 求知慾 Lòmg ham học; 人慾無崖 Lòng ham muốn của con người là không có bờ bến; ② Mong muốn: 暢所慾言 Phát biểu thoải mái; ③ Tình dục; ④ Sắp, muốn: 搖搖慾墜 Lung lay sắp đổ; ⑤ (văn) Mềm mỏng, nhún nhường.


meanings:
Lòng ham muốn: 慾障 Sự chướng ngại đường tu do lòng ham muốn gây ra. Xem 慾 (bộ 欠).


meanings:
① Lo, buồn rầu. ||② Ốm đau. ||③ Ðể tang. Có tang cha mẹ gọi là đinh ưu 丁憂.


meanings:
① Lo, lo buồn, buồn rầu, lo âu: 無憂無慮 Vô tư lự, không lo lắng gì; 先天下之憂而憂，後天下之樂而樂 Lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ (Phạm Trọng Yêm: Nhạc Dương lâu lí); ② (văn) Để tang: 丁憂 Có tang cha mẹ; ③ Đau ốm.


meanings:
(term) anxiety, worry, care, distress (upasarga)


meanings:
(term) worry, anxiety, stress, alarm (duḥkha)


meanings:
① Bí, tức: 門窗全關 著，眞憋氣 Cửa rả đóng cả, bí hơi quá (tức thở quá); ② Nhịn, nín: 把嘴一閉，憋足了氣 Mím mồm lại, nín thở.


meanings:
瑜伽八十九卷八頁云：心懷染污，隨恃榮譽，形相疏誕；故名為憍。二解 顯揚一卷八頁云：憍者：謂暫獲世間興盛等事，心恃高舉，無所忌憚，為體。能障厭離為業。乃至增長憍為業。如經說：無正聞愚夫，見少年，無病，壽命等暫住，而廣生憍逸。乃至廣說。三解 成唯識論六卷十六頁云：云何為憍？於自盛事，深生染著，醉傲為性。能障不憍，染依為業。謂憍醉者，生長一切雜染法故。此亦貪愛一分為體。離貪，無別憍相用故。四解 雜集論一卷十七頁云：憍者：或依少年無病長壽之相，或得隨一有漏榮利之事，貪之一分，令心悅豫為體；一切煩惱及隨煩惱所依為業。長壽相者：謂不死覺為先，分別此相，由此能生壽命憍逸。隨一有漏榮利事者：謂族姓色力聰叡財富自在等事。悅豫者：謂染喜差別。五解 五蘊論四頁云：云何為憍？謂於自盛事，染著倨傲，心恃為性。六解 廣五蘊論十頁云：云何憍？謂於盛事，染著倨傲，能盡為性。盛事者：謂有漏盛事。染著倨傲者：謂於染愛，悅豫矜恃。是貪之分。能盡者：謂此能盡諸善根故。七解 法蘊足論八卷九頁云：云何憍？謂有一類，作是思惟：我之種姓家族色力功巧事業若財若位戒定慧等，隨一殊勝，由此起憍，極憍、醉、極醉、悶、極悶、心傲逸、心自取、起、等起、生、等生、高、等高、舉、等舉、心彌漫性，總名為憍。八解 大毗婆沙論四十三卷七頁云：云何憍？答：諸憍、醉、極醉，悶、極悶，心傲逸，心自取；是謂憍。此中憍等，名雖有異；而體無別。皆為顯了憍自性故。九解 入阿毗達磨論上十四頁云：憍、謂染著自身所有身力族姓淨戒多聞巧辯等已；令心傲逸，無所顧性。十解 品類足論三卷二頁云：憍云何？謂憍醉、極憍醉、迷悶、極迷悶、慢緩、極慢緩、心傲誕性，是名為憍。十一解 界身足論上三頁云：憍云何？謂如有一，作如是念：我具妙色財位技藝淨命功德，形貌端嚴，眾所樂見。由此因緣，便起憍傲，極憍傲，醉悶、等醉悶、瞑眩、等瞑眩，心倨傲性，是名憍。


meanings:
(văn) ① Kiêu căng (như 驕, bộ 馬); ② Thương; ③ Nhàn hạ.


meanings:
（梵 Gavāṃpati，巴 Gavaṃpati，藏 Ba-laṅ-bdag）佛弟子之一。又作驕梵拔提、憍梵鉢提、伽婆跋帝、伽旁簸帝、笈防鉢底，或作憍梵鉢、房鉢底。意譯牛主、牛王、牛王眼、牛迹、牛相、牛司、牛齝。嘗以舍利弗爲師。《有部毗奈耶破僧事》卷六記師之出家因緣，文雲（大正24 ·129c）︰<#>‘時波羅■斯城諸長者等，聞第一長者子耶舍剃除鬚髮，被于法服隨佛世尊而作弟子；其第二長者子名曰富樓那，其第三長者子名曰無垢，第四長者子名曰驕梵拔提，第五長者子名曰妙肩，聞耶舍出家，鹹作是念，今耶舍童子生于貴家，富有珍寶，身體端嚴，恒受快樂，舍其所好爲佛弟子，將知如來甚大威德法亦微妙，我等應當剃除鬚髮，侍養如來，學受勝法。作是議已，即共同心，從波羅■斯城至世尊所。’<#>《大智度論》卷二雲（大正25·68b）︰‘舍利弗是第二佛，有好弟子，字憍梵波提，柔軟和雅，常處閑居，住心寂燕，能知毗尼法藏。’<#>據載，師于過去世摘一莖禾，穀數粒墮地，遂有二事似牛︰空喘及足迹似牛迹，故有牛相比丘之稱。佛見其因此而常遭人毁謗，憐其墮于衆苦，乃命住忉利天宮尸利沙園，修習禪定。佛陀入滅後，迦葉等諸尊者結集法藏時，遣人至天宮將其迎回，師始知世尊及舍利弗等已入滅，亦自入涅槃，而于水中說偈雲（大正25·69a）︰‘憍梵鉢提稽首禮，妙衆第一大德僧，聞佛滅度我隨去，如大象去象子隨。’<#>［參考資料］　《佛本行集經》卷三十六；《雜寶藏經》卷四；《大方廣如來不思議境界經》；《迦葉結經》；《五分律》卷十五。<#>


vietnamese:
kiêu phạm ba đề nhập thuỷ định niết-bàn <đpb>


vietnamese:
kiêu phạm ba đề thường tại thiên thượng <đpb>


meanings:
（梵 Kośala、Kosalā，巴 Kosalā，藏 Ko-sa-la）又作拘薩羅國、拘舍羅國、俱娑羅國、居薩羅國。意譯無鬥戰國、工巧國、巧善國。<#>(一)北印度古王國︰即今烏塔普拉帝須（Uttar Pradesh）省的東北部。舍衛城（Sā-vatthī）即此國之首都。佛陀後半生多居于此。時波斯匿王崇佛甚篤，故佛法大興。其後，此國爲摩竭陀國阿闍世王（Ajātaśatru）所敗，而隸屬其下。又，此國另一都城優德亞（Ayodhyā），爲叙事詩《羅摩衍那》之背景地點所在。<#>(二)南印度古王國︰相對于上述以舍衛城爲首都之憍薩羅國，而稱爲南憍薩國。統治地區在摩呵那尼（Mahānani）河上游，及哥達維利(Godāvari）河的支流瓦洛達（Varoda）河上流一帶；以修利普拉（Śrīpura、Sirpur）爲首都。依《大唐西域記》卷十所載，此國山嶺周境，林藪連接，土壤膏腴，地利滋盛，邑裏相望，人戶殷實，風俗剛猛，人性勇烈，邪正兼信。王亦崇敬佛法，伽藍百余所，僧徒皆習學大乘教法，天祠七十餘所，異道雜居。據傳笈多王朝第二代王沙姆陀羅笈多（Samudragupta；335～375在位）嘗攻破此國。又，龍樹曾受此國娑多婆呵王（Sātavā-hana）的護持，而于該國之西南方跋邏末羅耆厘山造五層窟殿，鑄各等身金像安奉于斯。慧超《往五天竺國傳》曾記此窟殿，文雲（大正51·976a）︰‘于彼山中有一大寺，是龍樹菩薩使夜叉神造，非人所作，幷鑿山爲柱，三重作樓，四面方圓三百余步’云云。<#>◎附︰憍桑比著·巫百維譯〈佛世時印度十六國的政治形勢〉（摘錄自《現代佛教學術叢刊》{61}）<#>憍薩羅國的首都是舍衛城（Srāvastī，室羅筏悉底）。舍衛城位于阿支羅瓦底河（Aciravati，即現在的Raptī河）岸邊，波斯匿王在那兒統治著。從《憍薩羅經》中之一，人們知道波斯匿王是一位吠陀宗教的虔誠信徒，他經常舉行盛大的吠陀祭祀。然而，在他的國土裏，沙門是受到尊敬的。一位叫做給孤獨的著名長者，曾爲佛陀的比丘僧衆在舍衛城的只樹園裏修建一座精舍。有名的毗舍結母（Visākhā，給孤獨長者的妻子──譯者）也在東林（Pūrvārāma）地方爲比丘造了一座大厦。佛陀和比丘衆有時住在這兩個地方；他們的夏坐安居（四個月）大部分在這兒度過。因爲三藏文獻記載著佛陀的大部分教法是在祇樹給孤獨園說的。波斯匿王雖然是吠陀祭祠的擁護者，但也不時到給孤獨園參禮佛陀。佛陀對波斯匿所說教法全收集在《憍薩羅經》中。<#>從《神通游戲經》關于這個王統的叙述來看，這個國家的歷朝國王似乎出身于摩登伽（Mātaṅga）下等種姓。《神通游戲經》的這一記述幷得到了《法句經釋論》中的毗杜達婆（Vidurdabha，舊譯毗琉璃王）故事的支持。<#>波斯匿王非常尊敬佛陀，他曾打算過跟釋迦族的一個王女結婚。然而釋迦族的王親們認爲憍薩羅王族是低賤的，把自己的女兒嫁給憍薩羅王波斯匿是不恰當的。但是，考慮到憍薩羅王對釋迦族的威勢，不接受他的請求對他們說來是不可能的。最後，他們想出一個辦法︰讓摩呵男釋迦（Mahānāma Sakya）把自己的奴隸女瓦娑婆羅華蒂耶（Vāsabharavattiyā）當作自己的親生女兒送給憍薩羅王。憍薩羅王的家人很喜歡這個少女。當他們看見摩呵男和她坐在一齊吃飯的時候，他們相信她就是他的女兒。結果，瓦娑婆羅華蒂耶便在擇定的吉日裏和憍薩羅王結了婚，憍薩羅王册封她爲正宮王后。當瓦娑婆羅華蒂耶的兒子毗杜達婆十六歲的時候，他回到外公家（即釋迦族）探親，釋迦族人在自己的族廟裏給予他應有的接待，但是，當他走了之後，他坐過的位子被水洗淨過。這種事情傳到毗杜達婆的耳朵，同時他知道自己原來是奴隸女的兒子。當他長大成人的時候，他立即用强力將憍薩羅國的統治權奪到自己手中，把自己的龍鍾老父波斯匿王從舍衛城驅逐出去。波斯匿化裝逃走，企圖到王舍城自己的侄兒未生怨王那裏去避難。但是，由于途中受到許多的折磨，他病死在王舍城外的一個福舍裏。<#>毗杜達婆在自己的父親死後便决定進攻釋迦族。但是佛陀給他說法，兩次使他打消這個意圖。第三次，佛陀沒有機會和他談話，他便成功地執行了自己的决定。他進攻了釋迦族，同時完全擊敗了後者。除了那些前來佛陀那兒避難或逃跑了的，其餘所有的釋迦族人和他們的子女都被毗杜達婆屠殺精光，同時用他們的血來洗淨自己的座位。<#>消滅釋迦族以後，毗杜達婆領著軍隊來到舍衛城，駐扎在阿支羅瓦底河邊。這時候，附近地區黑雲四起，暴雨驟至，阿支羅瓦底河汹涌澎湃地泛濫起來，而毗杜達婆和他的部隊一齊被洪水沖去了。<#>毗杜達婆的故事很清楚說明這點︰像摩揭國那樣，憍薩羅國存在著堅强的獨裁政體。毗杜達婆篡奪了自己的臣民愛戴的父親的王位，憍薩羅國人竟不敢說一句反對他的話。<#>［參考資料］　(一)《有部毗奈耶破僧事》卷四；《長阿含》卷五〈闍尼沙經〉；《觀彌勒上生兜率天經》卷上；《佛母大孔雀明王經》卷中；《大唐西域記》卷六。(二)《慧琳音義》卷六、卷十；《解說西域記》；《大慈恩寺三藏法師傳》卷四。<#>


meanings:
6065憍薩羅，梵名 Kośalā, Kauśala，巴利名 Kosalā。又作拘舍羅國、嬌薩羅國、居薩羅國、拘薛羅國、高薩羅國、俱婆羅國。意譯無鬥戰國、工巧國。為印度二古王國之名。<一>中印度古王國，為印度十六大國之一。位在迦毘羅衛國之西北，婆羅奈國之北方。即法顯傳所謂之「拘薩羅國」，又稱北憍薩羅。其國都為舍衛城（梵 Śrāvastī），佛陀曾前後居止二十五年，經常於此開示佛法。此國穀稼豐饒，風俗淳厚，少僧徒，外道甚多，有祇樹給孤獨園等聖蹟。〔仁王護國般若波羅蜜多經卷上、有部毘奈耶破僧事卷八、分別功德論卷二、大唐西域記卷六、慧琳音義卷六、卷十五、卷二十六、翻譯名義集卷七〕（參閱「舍衛國」3504）　<二>南印度古王國。位在摩揭陀國之南，相當於現今德干高原之北部。大唐西域記稱此國屬中印度境；然古來多將此地歸屬南印度。即法顯傳所謂之「達嚫國」（梵 Dakṣiṇā），又稱南憍薩羅、大憍薩羅。龍樹菩薩曾住此國，為娑多婆訶王（梵 Sadvaha）所歸敬，王於此國西南跋邏末羅耆釐山營造五層大伽藍。此國風俗剛猛，人性勇烈，邪正兼信，王亦崇敬佛法，伽藍百餘所，僧徒皆研習大乘教法，天祠七十餘所，異道雜居。　有關此國之位置有諸異說。康林罕（A. Cunningham）謂此國位於古代之維達巴（Vidarbha），首都那格坡爾（Nagpur）或查大（Chanda），即現今貝拉爾（Berar）之哥德瓦那（Gondwāna）地方。又格蘭脫（Grant）及弗格遜（J. Fergusson）則認為此國位於現今之乍哈提斯加爾（Chhattisgarh），其都城為威拉加爾（Wairagarh）。其它另有不同之說法。〔大慈恩寺三藏法師傳卷四、大唐西域記卷十、玄應音義卷二十二、慧琳音義卷十、A. Cunningham: The Ancient Geography of India〕


meanings:
（梵 Kauśāmbī，巴 Kosambī，藏 Kāḥu-śam-bi）中印度古國。音譯又作憍餉彌國、憍閃毗國、俱睒彌國、拘參毗耶國、拘舍彌國、拘籃尼國。音譯不靜、藏有。又有跋蹉（梵Vatsa□，巴Vaṃsa）、越蹉、拔沙等之異稱。《大唐西域記》卷五叙述其國勢，雲（大正51·898a）︰<#>‘周六千余裏，國大都城周三十餘裏，土稱沃壤，地利豐植，粳稻多，甘蔗茂，氣序暑熱，風俗剛猛。好學典藝，崇樹福善。伽藍十餘所，傾頓荒蕪，僧徒三百余人，學小乘教。天祠五十餘所，外道實多。’<#>此外，書中又記述其城內有鄔陀衍那王所造的刻檀佛像、具史羅長者舊園、世親撰《唯識論》時之磚室，無著撰《顯揚聖教論》時之舊址，城外則有如來經行處之遺迹、發爪窣堵波，以及迦奢布羅城護法伏外道的伽藍遺址。<#>憍賞彌是古印度有名的都市。《羅摩衍那》（Rāmāyaṇa）以其爲拘舍（Kuśa）國之王子科珊巴（Kuśambha）所建。《雜阿含經》卷二十五、《摩呵摩耶經》卷下等記述此國比丘因殺害持律阿羅漢修羅他（Sorata）而引起諍論，終招致佛法滅亡。<#>關于此國之位置，康寧罕（A. Cunningham）修正《西域記》中‘鉢邏耶伽至憍賞彌距離五百餘裏’的說法，改爲‘五十餘裏’，幷推測它應在阿拉哈巴（Alla habad）西北三十哩，即閻牟那（Jumna）河畔的古代村落科珊村（Kosām）。史密斯（V. A. Smith）則依《西域記》及《大慈恩三藏法師傳》所載的距離及方向，認爲它是在阿拉哈巴西南、印度鐵路之蘇特那（Sutna）車站附近。又，華特斯（T. Watters）以《經集》〈波羅延品〉所列阿拉卡（Al!aka）至舍衛城的地名中有此國名，而推測它靠近舍衛城，但這也幷非定論。<#>［參考資料］　《雜阿含經》卷二十五；《法句譬喻經》卷一、卷二；《雜寶藏經》卷八；《義足經》卷上；《大方等大集經》卷五十六；《五分律》卷六；《十誦律》卷三十；《慧琳音義》卷十五；《翻譯名義集》卷三；A. Cunningham《The Ancient Geography ofIndia》。<#>


meanings:
6064憍賞彌，梵名 Kauśāmbī，巴利名 Kosambī。為中印度之古王國。係十六大國之一，六大都市之一。又作憍餉彌國、憍閃毘國、俱睒彌國、俱參毘國、拘睒彌國、拘參毘耶國、拘藍尼國、鳩睒彌國、拘深國、句參國。意譯為不靜國、不甚靜國、藏有國。又作跋蹉國（梵 Vatsā，巴 Vaṃsa）、越蹉國、拔沙國、嚩蹉國。此國之周圍六千餘里，土地肥沃，氣候暑熱，盛產粳稻、甘蔗，風俗剛猛。有伽藍十餘所，僧徒皆學小乘教。都城內有十大精舍，中有優填王（鄔陀衍那王）所造之刻檀佛像。佛陀住世時，此國與摩揭陀、舍衛等國對峙，威震西方。都城內亦有具史羅長者舊園、世親撰唯識論之故塼室，及無著作顯揚聖教論之故蹟。自城外東北行七百餘里可至迦奢富羅城，護法曾於此降伏外道。　關於其位置有諸異說，康林罕（A. Cunningham）將大唐西域記所說從鉢邏耶伽至憍賞彌之距離五百餘里，修改為五十餘里，而推定其位於阿拉哈巴都（Allahabad）西北閻牟那河（Jumna）畔之柯薩村（Kosām）。史密斯（V.A. Smith）依大唐西域記及大慈恩寺三藏法師傳卷三所載之距離與方向，推定其位於阿拉哈巴都之西南，印度鐵道之蘇都那站（Sutna）附近。〔中阿含卷五十五持齋經、增一阿含經卷二十四、法句譬喻經卷一、仁王般若波羅蜜經卷下受持品、大般涅槃經卷中（法顯）、大方等大集經卷五十六、五分律卷六、十誦律卷三十、善見律毘婆沙卷十三、大毘婆沙論卷一八三、高僧法顯傳、大唐西域記卷五、翻梵語卷八、翻譯名義集卷七、A. Cunningham：The Ancient Geography of India〕


meanings:
① Ghét, trái lại với tiếng yêu, như diện mục khả tăng 面目可憎 mặt mắt khá ghét.


meanings:
Ghét: 面目可憎 Mặt mày dễ ghét; 憎會遇 Ghét mà lại gặp nhau; 愛憎分明 Yêu ghét rõ ràng.


meanings:
① Thương. Như đồng bệnh tương liên 同病相憐 cùng bệnh cùng thương, cố ảnh tự liên 顧影自憐 trông bóng tự thương. ||② Yêu, tiếc (có chỗ đọc là lân).


meanings:
① Thương: 可憐 Đáng thương; 同病相憐 Cùng cảnh thương nhau; ② Yêu, tiếc: 憐愛 Yêu mến, yêu thương.


meanings:
① Nương tựa, bằng lan 憑欄 tựa chấn song. Nguyễn Du 阮攸: Hành sắc thông thông tuế vân mộ, Bất câm bằng thức thán quy Dư 行色匆匆歲雲暮，不禁憑式歎歸與 Cuộc hành trình vội vã, năm đã muộn, Bất giác nương nơi ván chắc trước xe mà than Về thôi. ||② Nhờ cậy. ||③ Bằng cứ. Như văn bằng 文憑 văn viết làm bằng cứ.


meanings:
① Dựa, tựa, bằng, nương tựa, nương cậy, nhờ cậy, dựa vào, dựa theo, nhờ vào, theo, căn cứ vào: 憑欗 Tựa vào lan can; 憑個人的愛好 Căn cứ vào sở thích của cá nhân; 憑良心說 Theo lương tâm mà nói; 憑險牴抗 Dựa vào chỗ hiểm yếu để chống lại; 憑自己的努力 Nhờ vào sự cố gắng của chính mình; 僅憑經驗 Chỉ dựa vào kinh nghiệm; 憑事實 Căn cứ vào sự thực; 馬上相逢無紙筆，憑君傳語報平安 Trên ngựa gặp nhau không giấy bút, nhờ anh nhắn giúp báo bình yên (Sầm Tham: Phùng nhập kinh sứ); 憑城自守 Tự giữ dựa vào thành (dựa vào thành để tự giữ) (Nguỵ thư: Bùi Lương truyện); 憑幾而坐 Ngồi dựa vào ghế; ② Mặc, tùy, dù: 憑他是誰 Mặc anh ta là ai; 憑你怎麼勸他都不聽 Dù anh khuyên như thế nào, anh ấy cũng không nghe; ③ Bằng chứng: 有憑有據 Có bằng chứng hẳn hoi; 不足爲憑 Không đủ để làm chứng cớ.


meanings:
① Rối ruột, không hiểu sự lí gì gọi là hôn hội hồ đồ 昏憒糊塗.


meanings:
① Tiều tuỵ 憔悴 khốn khổ. ||② Hốc hác, nhan sắc tiều tụy 顏色憔悴 mặt mũi hốc hác trông đáng thương lắm.


meanings:
【憔悴】tiều tuỵ [qiáocuì] Hốc hác, tiều tuỵ: 面容憔悴 Mặt mũi hốc hác, gương mặt tiều tuỵ.


meanings:
(văn) ① Bằng lòng, vui lòng, sẵn sàng; ② Thận trọng, cẩn thận; ③ Tổn thương, sứt mẻ.


meanings:
① Thà khá, dùng làm tiếng phát ngữ. ||② Gượng. Như bất ngận di nhất lão 不憗遺一老 chẳng gượng để sót một bực già lại. ||③ Thiếu.


meanings:
(văn) Sung sướng, vui lòng, vui mừng, vui vẻ.


meanings:
6219為一種古代印度之文字。悉曇字記（大五四‧一一八六上）：「健馱羅國憙多迦文獨將尤異，而字之由，皆悉曇也。」關於此語，古來說法不一，日本十九世紀之悉曇學僧行智認為憙多迦乃健馱羅國都城之名，或為地名，或為該國以梵文相承之神名。　據悉曇要集記所載，「憙多迦」一詞乃略稱，其全名為「魯憙多頡沙羅」，是為樹皮，北天竺健馱羅國以此木皮書寫。此所謂「魯憙多頡沙羅」，其梵語為 rohita-kṣīra，可能是指 rohita 或 kṣīra 樹之皮。　今若以憙多迦之梵語為 kītaka，則其語意係指摩揭陀種族之詩人，或指由剎帝利種姓之父與毘舍（吠舍）種姓之母所生之頌讚者；而「文」，即文字之意，指此類詩人所用之文字。準此而言，悉曇字記中之「健馱羅國憙多迦文」，或可解釋為：摩揭陀種族之詩人移住於北方健馱羅國後，仍用原住地之文字。此外，「憙多迦」亦可視為梵語 kīkaṭa（憙迦多）之顛倒，意指住於印度北邊健馱羅國之人種所用之文字。


meanings:
① Kiêng sợ, như tứ vô kị đạn 肆無忌憚 ngông láo không kiêng sợ gì. ||② Nản. Như quá tắc vật đạn cải 過則勿憚改 lỗi thì chớ nản đổi.


meanings:
(văn) Sợ, kiêng sợ, e dè, ngại: 不憚煩 Không sợ phiền; 肆無忌憚 Không kiêng dè gì cả, càn dỡ không sợ ai, trắng trợn; 過則勿憚改 Có lỗi thì không ngại sửa.


meanings:
① Oan. ||② Ác. Như nguyên ác đại đỗi 元惡大憝 đầu tội ác lớn.


meanings:
① Oan; ② Kẻ độc ác: 他是元惡大憝 Ông ta là kẻ vô đạo.


meanings:
① Tức giận, uất ức quá gọi là phẫn. ||② Một âm là phấn. bực tức, lòng muốn hiểu mà chưa hiểu được đâm ra bực tức gọi là phấn.


meanings:
Tức giận, uất ức, bực tức, cáu: 氣憤 Tức giận; 公憤 Công phẫn; 憤世嫉俗 Giận ghét thói đời, ghét đời.


meanings:
① Sung sung 憧憧 lông bông ý chưa định hẳn cứ lông bông hoài gọi là sung sung. ||② Ngu xuẩn. ||③ Một âm là tráng. Hám tráng 戇憧 hung ác.


meanings:
① Mong mỏi, khao khát; ② Do dự, chập chờn. 【憧憧】sung sung [chongchong] Chập chờn, lông bông, thấp thoáng: 人影憧憧 Chập chờn bóng người; 樹影憧憧 Bóng cây thấp thoáng.


meanings:
① Ngu si. ||② Một âm là hám. Hại, quả quyết.


meanings:
① Ngây ngô, ngốc ngếch, ngu si, ngu khờ, đần độn: 憨頭憨腦 Đầu óc đần độn, ngốc nga ngốc nghếch; ② Ngây thơ, thơ dại, mộc mạc, ngay thẳng: 憨態可掬 Dáng điệu ngây thơ dễ thương; ③ [Han] (Họ) Ham.


meanings:
① Nghỉ ngơi, như sảo khế 稍憩 nghỉ một chút.


meanings:
Nghỉ: 同作同憩 Cùng làm cùng nghỉ; 憩息 Nghỉ, nghỉ ngơi; 稍憩 Nghỉ một chút.


meanings:
① Thương hại, (đáng) thương, thương xót: 其情可憫 Tình cảm thật đáng thương; 吾甚憫焉 Ta thật thương xót cho việc đó (Trần Thái Tôn: Thiền tôn chỉ nam tự); ② (văn) Lo, buồn rầu.


meanings:
① Hiểu biết, tỉnh ngộ, có ý lo sợ mà tỉnh cơn mê ra gọi là cảnh nhiên 憬然.


meanings:
Hiểu biết, tỉnh ngộ. 【憬悟】cảnh ngộ [jêngwù] (văn) Tỉnh ngộ.


meanings:
① Vũ nhiên 憮然 bùi ngùi, tái người đi, tả cái dáng người thất ý. ||② Một âm là hủ. Tươi đẹp, cũng một nghĩa như chữ vũ 嫵.


meanings:
① 【憮然】vũ nhiên [wưrán] (văn) Ngậm ngùi thương tiếc, bùi ngùi, tê tái; ② Như 嫵 (bộ 女).


meanings:
① Pháp, yết các điều pháp luật lên cho người biết mà theo gọi là hiến, nước nào lấy pháp luật mà trị nước gọi là lập hiến quốc 立憲國. Tục cũ gọi các quan trên là hiến. Như đại hiến 大憲, hiến đài 憲臺, v.v. (cũng như ta kêu là Cụ lớn vậy).


meanings:
① Pháp lệnh; ② Hiến pháp: 立憲 Lập hiến; ③ Thông minh; ④ Từ dùng để gọi các quan trên: 大憲 (hay 憲臺) Cụ lớn; ⑤ (văn) Phỏng theo, bắt chước: 俯憲坤典，仰式乾文 Cúi xuống phỏng theo phép tắc của đất, trông lên làm theo kiểu mẫu của văn trời (Tam quốc chí); ⑥ (văn) Công bố: 憲禁于王宮 Công bố lệnh cấm ở cung vua (Chu lễ).


meanings:
① Nhớ, tương ức 相憶 cùng nhớ nhau. ||② Ghi nhớ, nhớ chôn vào tim óc gọi là kí ức 記憶.


meanings:
Nhớ, ghi nhớ, nhớ lại, ôn: 回憶 Nhớ lại; 相憶 Nhớ nhau; 憶苦思甜 Nhớ nỗi ngọt bùi.


meanings:
(term) to think about, conjecture, speculate (saṃjñā-vikalpa)


vietnamese:
ức tằng thụ cảnh chứng ngoại cảnh hữu bất thành <pttđ>


meanings:
(văn) ① Điềm nhiên, điềm tĩnh; ② Lo lắng; ③ Sợ sệt.


meanings:
resent, bear a grudge, be remorseful, regret


meanings:
① Tiếc, đáng tiếc, hối tiếc, hối hận, ăn năn, (thiếu) sót: 引以爲憾 Lấy làm đáng tiếc; 缺憾 Thiếu sót; 遺憾 Đáng tiếc; ② (văn) Giận, thù giận.


meanings:
① Hiểu biết rõ ràng, như: nhất khán tựu đổng 一看就懂. Tục gọi người không hiểu biết rõ ràng là mộng đổng 懵懂, kẻ hiểu biết rõ ràng là đổng sự 懂事.


meanings:
Hiểu rõ, biết: 懂事 Biết điều; 懂法語 Biết tiếng Pháp; 懂政策 Hiểu biết chính sách.


meanings:
strive, endeavor, make effort toward (goodness, enlightenment)


meanings:
【慇懃】ân cần [yinqín] Quan tâm, chu đáo, ân cần. Cv. 殷勤.


meanings:
【懆懆】thảo thảo [căocăo] (văn) Lo lắng không yên.


meanings:
① Khẩn khoản. ||② Khẩn cầu, cầu người khác một cách cần thiết gọi là khẩn.


meanings:
① Thành khẩn, chân thành: 懇談 Ăn nói chân thành; ② Thiết tha yêu cầu, khẩn cầu: 敬懇 Kính cẩn yêu cầu.


meanings:
Buông lỏng, trễ lười, rời rạc, uể oải: 堅持不懈 Kiên trì không ngã lòng, bền bỉ.


meanings:
① Ðáp, như ứng đối 應對 đáp thưa. ||② Ứng theo, như ta đập mạnh một cái thì nghe bên ngoài có tiếng vang ứng theo, gọi là hưởng ứng 響應, làm thiện được phúc, làm ác phải vạ gọi là báo ứng 報應, vì lòng thành cầu mà được như nguyện gọi là cảm ứng 感應, v.v. ||③ Cái trống con. ||④ Một thứ âm nhạc ngày xưa, dài 6 thước 5 tấc. ||⑤ Một âm là ưng. Nên thế. ||⑥ Nên, lời nói lường tính trước, như ưng tu 應須 nên phải, chỉ ưng 紙應 chỉ nên, v.v.


meanings:
① Thưa, đáp lại (lời gọi): 喊他不應 Gọi mãi hắn không thưa; ② Nên, cần, phải: 應盡的義務 Nghĩa vụ phải làm tròn; 應死之罪 Tội phải chết; 發現錯誤應立即糾正 Phát hiện sai lầm nên uốn nắn ngay; ③ Nhận lời, đồng ý: 這事是我應下來的，由我負責吧！ Việc đó do tôi nhận làm, tôi xin chịu trách nhiệm vậy!; ④ (Một loại) nhạc khí thời xưa (trong có cây dùi, gõ lên để hoà nhạc); ⑤ Cái trống con: 應田縣鼓 Trống nhỏ trống lớn đều là trống treo (Thi Kinh: Chu tụng, Hữu cổ); ⑥ [Ying] Nước Ưng (một nước thời cổ, ở phía đông huyện Lỗ Sơn, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc ngày nay); ⑦ [Ying] (Họ) Ưng. Xem 應 [yìng].


meanings:
① Đáp, đáp ứng, đồng ý làm theo, cho: 以應急需 Để đáp ứng những nhu cầu cần thiết; 有求必應 Hễ cầu xin là cho; ② Ứng (phó), đối phó: 隨機應變 Tùy cơ ứng biến; 吾將何以應敵 Ta sẽ làm sao đối phó với địch (Hàn Phi tử); ③ (Thích, phản) ứng, ứng theo: 要適應這一環境 Phải thích ứng với hoàn cảnh này; 化學反應 Phản ứng hoá học; ④ Tương ứng, (tùy) theo: 應弦而倒 Ngã theo cây đàn (Thế thuyết tân ngữ); ⑤ Ứng hoạ, hoạ theo; ⑥ Hưởng ứng: 殺之以應陳涉 Giết ông ta để hưởng ứng cuộc khởi nghĩa của Trần Thiệp (Sử kí); ⑦ Ứng nghiệm, đúng với: 今果應此言 Nay quả ứng nghiệm với (đúng với) lời nói đó (Tam quốc diễn nghĩa); ⑧ Căn cứ theo, dựa theo. Xem 應 [ying].


meanings:
(1034-1096) Thiền tăng đời Tống, họ Bành, người xứ Bình Hương (nay thuộc tỉnh Giang Tây) Trung Quốc. Sau khi xuất gia và thụ giới cụ túc, sư đi tham vấn khắp nơi, đến ngài Đông Lâm Thường Tổng thì sư đại ngộ và nối pháp ngài, thuộc phái Hoàng Long tông Lâm Tế. Niên hiệu Nguyên Phong thứ 3 (1080), trong thời gian Thường Tổng trụ trì chùa Đông Lâm ở Lô Sơn, sư kế vị trụ trì Bảo Phong Thiền Viện ở Lặc Đàm.


meanings:
manifestation of a body by a Buddha or a bodhisattva for the purpose of teaching sentient beings


vietnamese:
ứng tác bất ưng tác đẳng tam nghiệp <pttđ>


meanings:
6432梵語 arhat 或 arhant，巴利語 arahat 或 arahant。音譯阿羅漢、阿羅訶。為佛十號之一。又作應真、應。指斷盡一切煩惱，智德圓滿，應受人天供養、尊敬者。亦即應受一切人天以種種香、花、瓔珞、幢幡、伎樂等供養者。禪苑清規卷八（卍續一一一‧四六○下）：「僧為佛子，應供無殊，天上人間，咸所恭敬。」此外，於小乘佛教中，指無學果之聖者。〔北本涅槃經卷十八、方廣大莊嚴經卷一、無量壽經卷上、法華經卷一、善見律毘婆沙卷四、寶性論卷二、大智度論卷二十四、大乘義章卷二十末〕（參閱「阿羅漢」3692）


meanings:
manifestation of a body by a buddha or bodhisattva


meanings:
response, transformation and dharma-bodies of the Buddha


meanings:
→ lương sơn ứng viên thiền sư 梁山應圓禪師; → trường khánh ứng viên thiền sư 長慶應圓禪師


meanings:
Thiền tăng đời Tống, họ Tưởng, người xứ Trừ Châu (nay thuộc tỉnh An Huy) Trung Quốc. Ban đầu, sư vào Thiền viện Bảo Ninh ở Giang Ninh (nay là Nam Kinh) xuất gia, và thụ giới Cụ túc. Sau đó yết kiến Thiên Y Nghĩa Hoài, được tông yếu của Vân Môn, nối pháp ngài, thuộc tông Vân Môn. Sư từng trụ các nơi: Cam Lộ Thiền Viện ở Nhuận Châu (nay là huyện Trấn Giang, tỉnh Giang Tô), Trường Lô Sùng Phúc Thiền Viện ở Chân Châu (nay là huyện Nghi Trưng tỉnh Giang Tô). Hiệu: Quảng Chiếu Thiền sư. Đệ tử nối pháp có 25 vị như: Trường Lô Tông Trách, Tuyết Đậu Đạo Vinh, Huệ Nhật Trí Giác v.v…


meanings:
Thị giả hầu chuyện tiếp khách, là 1 trong 6 vị thị giả của Hoà thượng Trụ trì. Điều Lục Thị Giả, môn Chức Vị trong Thiền Lâm Tượng Khí tiên ghi: »Sư Trụ trì có 6 vị thị giả: ① Cân bình thị giả: Thị giả chuyên lo về khăn lau và ống nhổ. ② Ứng khách thị giả: Thị giả tiếp khách. ③ Thư lục thị giả: Thị giả ghi chép. ④ Y bát thị giả: Thị giả chuyên lo về y và bát. ⑤ Trà phạn thị giả: Thị giả chuyên lo về cơm nước. ⑥ Cán biên thị giả: Thị giả giỏi về việc lo toan sắp đặt công việc«.


meanings:
Còn gọi: Ứng Am Hoà thượng ngữ lục. Ngữ lục, 10 quyển, do Ứng Am Đàm Hoa soạn vào đời Tống, các vị Thủ Thuyên… biên, được ấn hành vào niên hiệu Càn Đạo thứ 2 (1166) đời Tống, sau đó được xếp vào Tục Tạng kinh tập 120, trang 804. Quyển 1-6: ngữ lục của 14 hội thuyết pháp khi Đàm Hoa ở thiền viện Diệu Nghiêm, Thiên Đồng Cảnh Đức Thiền Tự v.v… Quyển 7-9: Pháp ngữ, Thư. Quyển 10: Tụng cổ, Chân tán, Kệ tụng, Phật sự. Cuối quyển 10 có phụ lục Tháp minh, Tế văn, Tùng Nguyên Hoà thượng Phổ thuyết.


meanings:
(foreign) result of practice in attaining the level arhat


meanings:
Còn gọi: Phát dụng. Ra tiếp hoá cứu giúp mọi người, chẳng hạn như làm Trụ trì… sau khi kiến tính triệt để. Chứng Đạo Ca của Thiền sư Huyền Giác ghi: »無 價 珍、 用 無 盡、 利 物 應 機 終 不 悋、 三 身 四 智 體 中 圓、 八 解 六 通 心 地 印。 – Vô giá trân dụng vô tận, lợi vật ứng cơ chung bất lận, tam thân tứ trí thể trung viên, bát giải lục thông tâm địa ấn. – Châu báu vô giá dùng chẳng hết, cứu giúp mọi người không sẻn tiếc, ba thân bốn trí thể tròn nguyên, tám giải sáu thông tâm ấn hiệp«.


meanings:
(foreign) śrāmaṇeras who should follow the dharma


meanings:
manifestation of a body by a buddha or a bodhisattva in response to the mental condition of sentient beings


meanings:
school that responds to all doctrinal problems with correct theoretical reasoning


meanings:
Thiền tăng đời Đường. Sư thờ Nam Dương Quốc sư Huệ Trung làm thầy. Sau khi Huệ Trung tịch, sư ra hoằng pháp trụ Đam Nguyên Sơn ở Cát Châu (nay là huyện Cát An, tỉnh Giang Tây) ngày giỗ của Huệ Trung, sư thiết trai cúng dường, có một vị tăng hỏi: »Quốc sư có đến không? Ứng Chân đáp: Chưa đủ tha tâm thông. Tăng còn hỏi: Còn bày việc thiết trai để làm gì? Sư đáp: Không bỏ thế đế«.


meanings:
→ đam nguyên ứng chân thiền sư 耽源應真禪師; → văn thù ứng chân thiền sư 文殊應真禪師


meanings:
distinguishing characteristics of the knowable


meanings:
(1069-1129) Thiền tăng đời Tống, họ Từ, người xứ Hồng Châu (nay là huyện Nam Xương, tỉnh Giang Tây) Trung Quốc. Thuở nhỏ, sư nương ngài Thiện Tự ở chùa Hoá Độ xuất gia, tinh thông yếu chỉ Hoa Nghiêm. Sư từng tham vấn ngài Chân Tịnh Khắc Văn, nhưng cơ duyên chẳng khế hợp. Sau đó sư tham vấn ngài Linh Nguyên Duy Thanh ở Hoàng Long, được ấn khả và nối pháp ngài, thuộc phái Hoàng Long, tông Lâm Tế. Khoảng niên hiệu Kiến Viêm (1127-1130) sư trụ chùa Pháp Luân.


meanings:
Còn gọi: Phật Cung Tự Thích-ca Tháp. Tháp ở trong chùa Phật Cung, phía tây bắc trong thành huyện Ứng, tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc. Chùa Phật Cung vào đời Kim Nguyên gọi là »Bảo Cung Thiền Tự«, quy mô rất lớn. Bảo Cung Thiền Tự vào đời Kim có đất đai hơn 40 khoảnh. Đời Minh Thanh về sau quy mô của tự viện bị thu hẹp, chỉ còn 9 gian Đại điện, Sơn môn, Chung cổ lâu và vài Tăng phòng. Niên hiệu Đồng Trị thứ 5 (1866) về sau, 9 gian Đại điện cũng bị huỷ, chỉ còn tháp gỗ. Tháp gỗ huyện Ứng xây vào niên hiệu Thanh Ninh thứ 2 (1056) đời Liêu, Hoà thượng Vi Điền phụng sắc quyên góp xây cất tại trung tâm phía trước chùa, Đại điện ở phía sau, giữ gìn hình thức bố cục tự tháp của thời kì đầu lấy tháp làm chủ. Tháp hình bát giác, tường bên ngoài thân tháp 5 tầng, chen lẫn có tầng ngầm 4 bậc, trên thực tế là 9 tầng. Tháp cao 67m, tầng đáy đường kính 30m, là kiến trúc bằng gỗ cổ xưa nhất, cao lớn nhất ở Trung Quốc. Tháp xây trên cái bệ đá 2 tầng cao 4m. Trong ngoài thân tháp hai chiếc trụ đứng tạo thành kết cấu mô phỏng theo kiểu ống hai tầng, đầu trụ và chân trụ đều có cấu kiện thuỷ bình. Trong tầng ngầm số lượng lớn chọn dùng chống nghiêng tương đương với khuyên lương ngày nay để tăng cường tính chỉnh thể của tháp gỗ. Mặt nam tầng thứ 1 của tháp có cửa mở, nghinh môn có tượng Phật Thích-ca cao khoảng 10m, phần đỉnh có phần trang trí tinh mỹ hoa lệ. Trên vách tường có vẽ một bức Như Lai Phật tượng, tỷ lệ thích hợp, sắc thái tươi đẹp. Phi thiên hai bên Như Lai lại càng sinh động hoạt bát. Tầng thứ 3 thân tháp có 4 tượng Phật khắc gỗ nhìn ra 4 phía. Ở giữa tầng thứ 5 là tượng gỗ Phật Thích-ca ngồi kiết già, 8 Đại Bồ Tát chia ngồi 8 phương, bố cục vừa tài tình vừa khéo léo. Lợi dụng lòng tháp không có không gian rộng lớn của tầng ngầm mà bố trí tượng đắp để tăng cường trang nghiêm Phật tượng, là mẫu mực của sự kết hợp giữa kết cấu kiến trúc với nghệ thuật kiến trúc. Niên hiệu Chí Trị thứ 3 (1323) đời Nguyên, vua Nguyên Anh Tông đến Ngũ Đài Sơn khi đi qua Ứng Châu từng lên tháp này. Niên hiệu Vĩnh Lạc thứ 4 (1406) đời Minh khi Minh Thành Tổ bắc chinh cũng từng lên tháp này, và viết tấm biển »Tuấn Cực Thần Công«. Niên hiệu Chính Đức thứ 3 (1508) Minh Vũ Tông lúc đãi yến tiệc trên tháp có đề tấm biển »Thiên Hạ Kỳ Quan«, hiện tại còn treo dưới mái tháp tầng thứ 3,4. Gần ngàn năm qua tháp gỗ này bị nhiều lần địa chấn dữ dội, nhưng vẫn đứng sừng sững bất động, nói lên được năng lực kháng chấn rất mạnh. Năm 1974 lúc duy tu tháp này phát hiện kinh quyển và bức hoạ Phật tượng lồng màu bằng bảng gỗ.


meanings:
adapt to changes; accord with the situation


meanings:
（梵 nirmāṇa-kāya，藏 sprul-paḥi sku）(一)指應衆生機根而示現之身︰又稱應佛、應身佛、應身如來、應化身、應化法身、化身、變化身。慧遠《大乘義章》卷十九雲（大正44·838a）︰<#>‘應身佛者，感化爲因，感化之中，從喻名之。是義云何？如似世間有人呼喚則有響應，此亦如是，衆生機感義如呼喚，如來示化事同響應，故名爲應。應德之體，名之爲身。’<#>由于衆生之機感千差萬別，故能應之身亦不可一概而論。故有示現于淨土的勝妙身，亦有出現在穢土而示現八相的釋尊。或從其應身暫時變現化佛，亦有于人、天、鬼、畜等隨類應同的非佛形身。<#>由于經論分別佛身之說頗爲紛歧，因此應身之意義亦有寬狹之別。如《大乘義章》卷十九將佛身分爲真身、應身二種，真身平等，形無所在，即法報未分之時稱爲真身；應身則爲隨化所現之身，形有所在，即指應化二身。<#>又，《大乘同性經》卷下將佛身分爲報、應、真等三身，以穢土之現成佛、當成佛、從兜率下，乃至住持一切正像末法所顯現者，皆爲應身。《合部金光明經》卷一、《金光明最勝王經》卷二謂如來有化、應、法等三身，其中，有三十二相八十種好而項背具足圓光者，爲應身。智顗《摩呵止觀》卷八（上）則謂有法、報、應、化四身。此外，天臺宗將應身分別爲勝、劣二種，劣應身出現于凡聖同居之穢土，系未斷惑之凡夫所見者，勝應身示現于方便有餘土及凡聖同居之淨土，爲凡夫、二乘、三賢等所見。<#>(二)指由過去修行之果報所得的佛身︰又稱受用身。同于報身。《攝大乘論》曾提出三種佛身，梁·真諦譯作自性身、應身、化身；魏·佛陀扇多則將其中的應身譯作報身。善導《觀經疏》〈玄義分〉雲（大正37·250b）︰<#>‘報應二身者，眼目之異名，前翻報作應，後翻應作報。凡言報者，因行不虛，定招來果，以果應因，故名爲報。又三大僧祇所修萬行必定應得菩提，今既道成，即是應身。’<#>(三)指凡夫與二乘所感受的佛身︰即凡夫、二乘不知此佛系由自己之轉識所現，錯覺爲從外而示現者。《大乘起信論》雲（大正32·579b）︰‘依分別事識，凡夫、二乘心所見者，名爲應身。以不知轉識現故，見從外來，取色分齊不能盡知故。’<#>◎附一︰〈勝應身〉（摘譯自《望月佛教大辭典》）<#>勝應身又稱尊特身。天臺宗將凡夫二乘及地前菩薩所見之佛身，分爲勝應身及劣應身二種。藏教之人所見爲劣應身，即現丈六之相，居于凡聖同居土；通教之人所見爲勝應身，雖亦爲丈六之身，但能神通變現，隨意自在示現十裏乃至百億裏之相，居于方便有餘土。<#>通教之中，有已徹見‘不但空’之理的利根者，以及僅見‘但空’之理的鈍根者。《金光明文句記》卷一（上）嘗述及通教利根得見勝應身之所以，文雲（大正39·86b）︰‘觀既體法顯二種空，謂但不但（中略）若利菩薩受別圓接解不但空，空是本覺中實之體，是妙色心佛位證得所有身智，稱體無邊，故名尊特，尊崇奇特，亦名報身。（中略）若利人見丈六八尺，既依中道亦無分齊。’<#>此外，又說通教鈍根者所見的佛身，與藏教之人所見相同。<#>◎附二︰〈劣應身〉（摘譯自《佛教大辭彙》）<#>劣應身于四教四佛之中，爲藏教之教主，爲丈六佛身，居于四土中的凡聖同居土。又稱丈六身佛、劣應丈六身佛。此身系藏教之人所見之佛身。由于藏教三乘專用析空觀，見但空之理，而此析法之空幷不含‘中’，故所見佛身唯是丈六。《法華文句》卷一（上）叙述此劣應身雲（大正34·4c）︰‘身長丈六，壽八十老比丘像，菩提樹下三十四心正習俱盡者，即三藏佛自覺覺他。’<#>就藏教本身而言，此丈六身佛絕非所謂劣應身，而是最勝無上之尊體。然而今說爲劣應身者，乃相對于大乘之勝應身而言。再者，丈六之身高亦是權且依釋迦之劣應身而定者，幷非小乘之佛皆身高丈六。譬如就彌勒佛而言，則其身高即有十六丈之多。<#>［參考資料］　(一)《菩薩瓔珞本業經》卷下；陳譯《攝大乘論釋》卷十三；《法華經論》卷下；《金剛仙論》卷二卷八、卷九、卷十；《法華玄論》卷九；《大乘法苑義林章》卷七（本）。<#>


meanings:
Thiền nhân cư sĩ, đời cuối lí đầu Trần, thuộc dòng Vô Ngôn Thông, đời thứ 15, nối pháp Thiền sư Tức Lự. Ông tên Đỗ Văn, quê phường Hoa Thị, kinh đô Thăng Long, miền Bắc Việt Nam. Tính tình khoáng đạt không chịu theo đuổi việc đời. Ban đầu làm chức Chiêu Mục trong triều, sau lên hàng Trung phẩm Phụng ngự. Khi rảnh việc, ông học thiền, sưu tầm cùng tận ý Tổ, thấu suốt Tâm tông. Ông làm đệ tử Thiền sư Tức Lự ở chùa Thông Thánh. Sau khi được ngài Tức Lự truyền tâm ấn, ông là người tai mắt trong tùng lâm, đồng loạt với Quốc sư Nhất Tông và các Thiền sư: Tiêu Dao, Giới Minh, Giới Viên… Theo: Thiền Sư Việt Nam của HT. Thanh Từ.


meanings:
6435梵語 geya，巴利語 geyya。音譯祇夜。又作重頌、重頌偈。九分教之一，十二分教（十二部經）之一。此類經典之形式，係重覆前述散文部分，而以韻文表示之。阿毘達磨順正理論卷四十四（大二九‧五九五上）：「言應頌者，謂以勝妙緝句言詞，隨述讚前契經所說。」　蓋於九分教、十二分教中，應頌之形式屬於伽陀（梵 gāthā，偈頌）之一，然伽陀僅係韻文，不必與前後經文之教說直接有關；而應頌則係對前述經文內容之複說、追補，必與前說直接有關。又憂陀那（梵 udāna，無問自說）雖亦係偈頌形式，然因其係佛感興而自宣說，非待人問始說，故別成一項。〔北本涅槃經卷十五、大毘婆沙論卷一二六、瑜伽師地論卷三十八、華嚴經疏卷二十四〕（參閱「十二部經」344）


meanings:
① Áo não 懊惱 tấm tức, bực dọc, trong lòng có sự căm tức như nung như nấu gọi là áo não.


meanings:
① Phiền, bực dọc, buồn, giận; ② Ăn năn, hối hận.


meanings:
① Khuyên gắng, như mậu thưởng 懋賞 lấy phần thưởng mà khuyên gắng lên. ||② Tốt tươi (hàm có ý lớn lao tốt đẹp). ||③ Ðổi chác, cùng nghĩa như chữ mậu 貿.


meanings:
① (văn) Cần mẫn; ② Khuyến khích: 懋賞 Thưởng để khuyến khích; ③ (văn) Tốt tươi (như 茂, bộ 艸); ④ (văn) Đổi chác (như 貿, bộ 貝).


meanings:
(văn) Vui thích, vui vẻ, vui lòng, đẹp ý.


meanings:
① Kính sợ. Như lẫm tuân 懍遵 kính noi theo.


meanings:
Mông Đổng nghĩa là lí sự không phân, phải trái tà chính chẳng hiểu. Tam Bách Đảm nghĩa là gánh vác nặng nhọc. Cả câu dụ cho sự quê kệch si độn. Tắc 25, Bích Nham Lục (Đại 48, 166 trung) ghi: »眼 裏 塵 沙 耳 裏 土 （懞 憧 三 百 檐、 鶻 鶻 突 突、 有 什 麼 限、 更 有 恁 麼 漢）。 – Bụi bặm trong mắt, đất trong tai (Quê kệch si độn, ngây ngây ngốc ngốc, biết đến bao giờ mới có người như thế?)«.


meanings:
Nghĩa là sỉ nhục, hổ thẹn. Tắc 1, Bích Nham Lục (Đại 48, 140 thượng) ghi: »達 磨 遂 渡 江 至 魏 （這 野 狐 精、 不 免 一 場 懡 㦬。 從 西 過 東、 從 東 過 西。） – Đạt-ma vượt sông đến nước Nguỵ (Đồ chồn tinh ranh này, không tránh khỏi một lần hổ thẹn, từ Tây qua Đông, từ Đông qua Tây)«. Tắc 7, Thung Dung lục (Đại 48, 231 hạ) ghi: »雲 掃 長 空 巢 月 鶴 （樹 下 底 一 場 懡 㦬。） – Mây lướt trên không, hạc làm tổ dưới trăng (Dưới gốc cây một phen hổ thẹn)«.


meanings:
① Hèn yếu. Có khi đọc là chữ nhu.


meanings:
① Yêm yêm 懨懨 tim thoi thóp còn một hơi thở.


meanings:
【懨懨】yêm yêm [yanyan] (văn) (Ốm đau) bơ phờ, phờ phạc, thoi thóp.


meanings:
瑜伽十一卷十頁云：如薄伽梵無倒經中說如是言：苾芻，懮根生已；應當如實了知生者：此於何位？謂卽於此斷方便位。若為懮根，間心相續；爾時應知。又應幷此因緣、及序、若相、若行、皆如實知者：云何知因？謂了知此種子相續。云何知緣？謂了知此種所不攝所依助伴。云何知序？謂知懮根託此事生。卽是能發懮根之相，及無知種子。云何知相？謂了知此是戚行相。云何知行？謂了知此能發之行，卽不如理作意相應思也。問：以何等相，了知懮根？答：或染污相，或出離欲俱行善相。二解 俱舍論三卷六頁云：意識相應能損惱受，是心不悅；名曰懮根。三解 大毗婆沙論一百四十二卷十四頁云：懮根云何？答：依順苦觸所生心戚，不平等受受所攝；是謂懮根。四解 法蘊足論九卷四頁云：云何懮根？謂順懮觸所生心懮，不平等受受所攝，是名懮根。五解 界身足論上五頁云：憂根云何？謂觸順憂受觸者，所起心憂，不平等受受所攝；是名憂根。六解 品類足論三卷四頁云：憂根云何？謂順憂受觸所觸時，所起心憂，不平等受受所攝。是名憂根。


meanings:
Lải nhải rằng mình thấp kém. Tiết Tịnh Đức Trí Quân Thiền sư trong NĐHN q. 10 ghi: »上 座 莫 恁 麼 懱 猰 地。他 古 人 道、沙 門 眼 把 定 世 界、函 蓋 乾 坤、綿 綿 不 漏 絲 髮。所 以 諸 佛 讚 歎、讚 歎 不 及 比 喻、比 喻 不 及 道。上 座 威 光 赫 奕、亙 古 亙 今、幸 有 如 是 家 風、何 不 紹 續 取、 爲 甚 麼 自 生 卑 劣、枉 受 辛 勤、不 能 曉 悟。 – Thượng toạ chớ có lải nhải rằng mình thấp kém như thế. Người xưa nói: Con mắt sa-môn định đoạt thế giới, bao trùm càn khôn, khít khao chẳng lọt mảy tóc. Thế nên chư Phật tán thán, tán thán chẳng bằng tỷ dụ, tỷ dụ chẳng bằng nói. Thượng toạ oai quang sáng ngời, xưa nay còn mãi; may mắn có được gia phong như thế, sao chẳng tiếp tục kế thừa? Vì sao tự sinh lòng hèn nhát, uổng chịu vất vả, mà không sớm tỉnh?«.


meanings:
① Răn bảo, trừng trị. Răn bảo cho biết sợ không dám làm bậy nữa gọi là trừng. Như bạc trừng 薄懲 trừng trị qua, nghiêm trừng 嚴懲 trừng trị nặng.


meanings:
① Răn, răn bảo: 懲前毖後 Răn trước ngừa sau; ② Trừng trị, trừng phạt, trị tội: 嚴懲兇手 Trừng trị nghiêm khắc hung thủ.


meanings:
① Hiểu biết rõ ràng, như: nhất khán tựu đổng 一看就懂. Tục gọi người không hiểu biết rõ ràng là mộng đổng 懵懂, kẻ hiểu biết rõ ràng là đổng sự 懂事..


meanings:
① Tăng lại 憎懶 hiềm ghét. ||② Một âm là lãn. Lười, cũng như chữ 嬾.


meanings:
① Lười, biếng nhác: 好吃懶做 Ham ăn biếng làm; ② Mệt mỏi, rã rời, bải hoải: 身上發懶，大概是感冒了 Bải hoải cả người, có lẽ bị cảm rồi; ③ Như 嬾 (bộ 女).


meanings:
Hiệu của Thiền tăng Đại An đời Đường. X. Đại An.


meanings:
Hiệu của Thiền tăng Diên Tuấn đời Nguyên. X. Diên Tuấn.


meanings:
Thiền tăng Minh Toản đời Đường không chịu lao động nên người đời gọi là Lại Toản (Toản lười). X. Minh Toản.


meanings:
Hiệu của Thiền tăng Trí An đời Minh. X. Trí An.


meanings:
① Nhớ, như hoài đức uý uy 懷德畏威 nhớ đức sợ uy. ||② Bọc, chứa, mang. ||③ Lòng, bế, như bản hoài 本懷 nguyên lòng này. Anh em ruột gọi là đồng hoài 同懷. ||④ Lo nghĩ. ||⑤ Về. ||⑥ Lại. ||⑦ Yên. ||⑧ Yên ủi. ||⑨ Hoài bão (ôm trong lòng).


meanings:
① Nhớ. 【懷念】hoài niệm [huáiniàn] Hoài niệm, nhớ, nhớ nhung, nhớ tưởng, tưởng nhớ (người đã mất): 我懷念他 Tôi nhớ anh ấy; 懷念已經去世的朋友 Tưởng nhớ người bạn đã mất; ② Lòng: 把孩子抱在懷裡 Ôm con vào lòng; ③ Bụng, bụng dạ, lòng dạ: 母懷 Bụng mẹ; 好心懷 Bụng dạ tốt; ④ Bọc, chứa, mang; ⑤ Lo nghĩ; ⑥ Về; ⑦ Yên; ⑧ Yên ủi, an ủi; ⑨ Điều ôm ấp trong lòng, hoài bão.


meanings:
(1280-1357) Thiền tăng đời Nguyên, họ Khương, hiệu Phu Trung, người xứ Phụng Hoá (nay thuộc tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Trúc Tây Diệu Đán, tông Lâm Tế. Sư trụ trì chùa Quán Âm ở Minh Châu (nay thuộc huyện Ninh Ba, tỉnh Chiết Giang). Ít lâu sau, Sư dời về chùa Phổ-đà.


meanings:
6663北宋入竺僧。籍貫、生卒年均不詳。據景祐新修法寶錄卷十六至十八載，師於天禧元年（1017）十月、天聖元年（1023）正月、明道元年（1032）正月，三度赴天竺，攜回梵經、佛骨舍利、念珠、菩提葉等，仁宗並賜號「顯教大師」。師二遊天竺時，嘗為真宗皇帝建聖塔於佛陀伽耶金剛座側；三遊時，復增建二塔，並鐫刻真宗聖教序、皇太后發願文、仁宗御製三寶讚等。仁宗曾詔命譯經潤文樞密副使兵部侍郎夏竦，為撰懷問三詣西天中印度摩伽陀國記。其後事蹟不詳。〔印度古佛國遊記（李俊承）、A. Cunningham: Mahābodhi; E. Chavannes：Les Inscriptions chinoise de Bodhi-Gayā〕


meanings:
Thiền tăng đời Đường, người Tuyền Châu, nối pháp Thiền sư Tuyết Phong Nghĩa Tồn. Sư trụ viện Báo Ân ở Chương Châu (nay thuộc huyện Chương Phố, tỉnh Phúc Kiến) Trung Quốc.


meanings:
Thiền tăng đời Đường, nối pháp Thiền sư Giáp Sơn Thiện Hội. Sư trụ núi Tiêu Dao ở Phủ Châu (nay thuộc tỉnh Giang Tây) Trung Quốc.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại, nối pháp Thiền sư Vân Cư Đạo Ưng, tông Tào Động. Sư trụ chùa Quy Tông ở Lô Sơn và còn trụ núi Bách Trượng.


meanings:
Thiền tăng đời Tống, nối pháp Thiền sư Thạch Môn Huệ Triệt, tông Tào Động. Sư trụ viện Bắc Thiền ở Đàm Châu (nay là huyện Trường Sa tỉnh Hồ Nam) Trung Quốc.


meanings:
(1120-1195) Thiền tăng đời Nam Tống, họ Vạn, tự Nhân Thiền, người xứ Dư Hàng, Chiết Giang. Nối pháp Thiền sư Thiên Đồng Tùng Cẩn, đời thứ 19 hệ Nam Nhạc. Trụ trì chùa Vạn Niên ở Thiên Đài. Có ngữ lục truyền lại đời.


meanings:
Thiền tăng đời Ngũ Đại, nối pháp Thiền sư Thanh Phong Truyền Sở. Sư trụ chùa Khai Sơn ở Phòng Châu (nay là huyện Phòng, tỉnh Hồ Bắc).


meanings:
(756-815) Còn gọi: Hoài Uẩn. Thiền tăng đời Đường, họ Tạ, người xứ Tuyền Châu, Trung Quốc, nối pháp Mã Tổ Đạo Nhất. Sư trụ chùa Linh Nham rồi dời về chùa Bách Nham. Thuỵ hiệu »Đại Tuyên Giáo Thiền sư«.


meanings:
Thiền tăng đời Tống, nối pháp Thiền sư Bạch Triệu Chí Viên. Sư trụ viện Trúc Càn ở An Châu (nay là huyện An Lục tỉnh Hồ Bắc) Trung Quốc.


meanings:
6661（720～814）唐代禪宗高僧，我國禪宗叢林清規之制定者。福州長樂（福建）人，俗姓王（一說姓黃）。以師之後半生皆住於洪州百丈山（江西奉新），故世稱百丈禪師。從潮陽西山（廣東潮安）慧照禪師落髮，依衡山法朝律師受具足戒。後至廬江（安徽）浮槎寺閱藏。於大曆初年（766）頃，聞馬祖道一禪師在南康（位於江西）豎立南禪法幢，師遂前往投其座下。　據百丈懷海禪師語錄載，一日，師隨馬祖出行，途中見一群野鴨飛過，馬祖問（卍續一一九‧四○九下）：「是甚麽?」師答：「野鴨子。」馬祖再問：「甚麽處去也?」師答：「飛過去也。」馬祖乃擰師之鼻，師負痛失聲。馬祖道：「又道飛過去也！」師遂於言下開悟。以得馬祖大機大用之禪，遂嗣其法。馬祖示寂後，受眾之請，於百丈山開堂說法，高倡南宗之旨。其最大之貢獻，在糅合大小乘律，制定禪門儀規，即「百丈清規」。為禪宗首創法制。　祖堂集卷十四載其風範，謂師平生苦節高行，凡日常作務必先於眾，主事者不忍，密收其作具而請息焉，師以「吾無德，焉可勞於人」而拒之，並遍求作具，既不獲而亦忘食，故叢林有「一日不作，一日不食」之佳話。師至晚年，猶勤勞不息。其俗弟陳詡書塔銘（大四八‧一一五六下）：「行同於眾故，門人力役必等其艱勞；怨親兩忘故，棄遺舊里；賢愚一貫故，普授來學。常以三身無住，萬行皆空，邪正並捐，源流齊泯；用此教旨，作人表式。」又常教大眾平等從事作務，亦以平等心攝受門徒，故天下俊秀齊集門下。傑出者有黃檗希運、溈山靈祐，百丈法正、西院大安、大慈寰中等，其中，黃檗門下出臨濟義玄，開臨濟宗。溈山門下出仰山慧寂，創溈仰宗。　關於師之語錄，據陳詡塔銘（大四八‧一一五七上）：「門人神行梵雲結集微言，纂成語本，凡今學者，不踐門閾，奉以為師法焉。初閩越靈藹律師，一川教宗，三學歸仰，嘗以佛性有無，響風發問，大師寓書以釋之，今與語本並流于後學。」祖堂集亦載師有語錄行世。可知當時門人編集語錄一事，當屬實情。現存之百丈語錄有百丈懷海禪師語要二卷、百丈懷海禪師語錄一卷、百丈懷海禪師廣錄一卷，收在卍續藏第一一九冊四家語錄之卷二、卷三及古尊宿語錄卷一。又天聖廣燈錄卷八、卷九，載有師之全部語錄。此等語錄與祖堂集卷十四、景德傳燈錄卷六百丈章，及宗鏡錄卷九十八之語合觀，當可得見百丈語錄之全貌。禪宗語錄，最古者為六祖壇經與神會語錄，其次為馬祖與百丈之語錄。　關於師之公案，較著名者，除前引「野鴨子」公案外，另有獨坐大雄峰、併卻咽喉、百丈野狐、捲席、再參馬祖等數則。至於百丈之寂年，通常以元和元年為諸傳一致之說。惟陳詡塔銘記其年壽為六十六，此與宋高僧傳卷十、景德傳燈錄卷六、天聖廣燈錄卷八所記之「春秋九十五」不一致。師示寂後，長慶元年（821）諡號為「大智禪師」，塔名「大勝寶輪」。北宋大觀元年（1107）追諡「覺照禪師」，元順帝元統三年（1335）加諡「弘宗妙行禪師」。〔碧巖錄第二十六則、第五十三則、第七十則、第七十一則、無門關第二則〕


meanings:
(720-814) Thiền tăng đời Đường, họ Vương, người xứ Trường Lạc, Phúc Châu (nay thuộc tỉnh Phúc Kiến) Trung Quốc; nối pháp Mã Tổ Đạo Nhất. Sư trụ núi Bách Trượng ở Tân Ngô (nay là huyện Phụng Tân, tỉnh Giang Tây). Thuỵ hiệu »Đại Trí Thiền sư«. Tác phẩm: Bách Trượng Thanh Quy, Bách Trượng Hoài Hải Thiền sư ngữ lục, Bách Trượng Hoài Hải Thiền sư quảng lục 1 quyển.


meanings:
(1077-1132) Thiền tăng đời Tống, họ Ưu, tự Từ Thọ, người đời gọi là »Từ Thọ Thiền sư«; nối pháp Thiền sư Tư Thánh Sùng Tín, tông Vân Môn. Sư trụ chùa Tư Phúc, Tây Am ở Tương Sơn. Tác phẩm: Từ Thọ Thâm Hoà thượng quảng lục.


meanings:
(1317-1375) Thiền tăng sống vào cuối đời Nguyên-đầu đời Minh, họ Nguỵ, tự Thanh Viễn, hiệu Trúc Am, người xứ Nam Xương (nay thuộc tỉnh Giang Tây) Trung Quốc; nối pháp Thiền sư Long Tường Toàn Ngộ. Sư trụ các chùa: Bảo Tướng, Báo Ân, Tịnh Từ. Tác phẩm: Tứ Hội ngữ lục, Trúc Am Ngoại tập.


meanings:
6661（Whitney, William Dwight; 1827～1894）美國語言學者、梵語學者。嘗學梵語於耶魯大學，後遊學歐洲，師事魯斯（W.R. Roth）。歸國任教母校，授梵文、印歐比較語言學。一八六九年，任美國語言學協會首任會長，於梵語文法書（Sanskrit Grammar, 1879）作文法上之歷史敘述。一八八四年，任美國東方學協會會長，致力於美國東方學之研究。氏為印度吠陀學研究之先驅，自一八五五年，凡十年間完成英譯阿闥婆吠陀（梵 Atharva Veda）。另有語言學論著多種，並嘗主編世紀大辭典（Century Dictionary, 1889～1891），增訂韋氏辭典（Webster's Dictionary）。其他著作有：Language and its study, 1867; Life and Growth of language, 1875.


meanings:
Thiền tăng đời Đường, người xứ Tuyền Châu, nối pháp Thiền sư Thạch Sương Khánh Chư. Sư trụ chùa Thê Hiền ở Lô Sơn. Thuỵ hiệu »Huyền Ngộ Thiền sư«.


meanings:
(704-787) Thiền tăng đời Đường, họ Thương, người Hà Dương (nay là huyện Mạnh, Hà Nam) Trung Quốc. Sư nối pháp thiền sư Thần Hội. thuộc tông Hà Trạch đời thứ 2, cất am ở núi Định An, An Lạc, Hồ Bắc để ẩn tu.


meanings:
(677-744) Thiền tăng đời Đường, họ Đỗ, người xứ An Khang, Kim Châu (nay thuộc tỉnh Thiểm Tây) Trung Quốc; nối pháp Lục Tổ Huệ Năng, là học trò giỏi của Ngài. Sư trụ chùa Bát Nhã ở Hành Sơn, hoằng dương học thuyết của Huệ Năng, dùng cách giáo hoá cao vút, khó khăn, mở ra 1 phái Nam Nhạc nên người đời gọi Sư là »Nam Nhạc Hoài Nhượng«. Thuỵ hiệu »Đại Huệ Thiền sư«. Tác phẩm: Nam Nhạc Đại Huệ Thiền sư ngữ lục.


meanings:
① Treo, treo thằng lẵng giữa khoảng không gọi là huyền. ||② Sự gì không có dính líu vào đâu, chưa quyết hẳn được gọi là huyền.


meanings:
① Treo, treo lủng lẳng, bỏ lửng: 這件事還懸著呢 Việc đó còn bỏ lửng ở đấy; ② Lơ lửng (không dính vào đâu); ③ Cách xa, chênh lệch: 懸隔 Cách biệt xa xôi; 懸殊很大 Chênh lệch rất xa; ④ Nhớ nhung; ⑤ (đph) Nguy hiểm: 一個人摸黑走山路，眞懸！ Ban đêm một mình đi đường rừng, nguy hiểm lắm!


meanings:
Trên bờ vực thẳm buông tay. Thiền tông dùng từ này để chỉ cho cảnh giới Ngộ, hình dung việc vượt khỏi tâm ý thức giống như đã leo đến đỉnh núi, bốn bề là vực thẳm mà còn bước thêm một bước và hai tay chẳng vịn vào đâu. Tham thiền kệ trong Thiền Tịnh Hợp Yếu của Thiền sư Phương Tụ Thành ghi: »參 禪 第 一、 漆 桶 打 脫。 撒 手 懸 崖、 那 問 死 活。 – Tham thiền đệ nhất, tất dũng đả thoát, tát thủ huyền nhai, na vấn tử hoạt? – Pháp tham thiền bậc nhất, đập thùng sơn lủng đáy, trên vực thẳm buông tay, hỏi làm chi sống chết?«.


meanings:
① Ăn năn, tự thú tội ra để xin sửa đổi gọi là sám hối 懺悔. ||② Kinh của nhà sư làm lễ cầu cũng gọi là sám, tục gọi là bái sám 拜懺. Phép lễ sám hối gọi là sám pháp 懺法.


meanings:
① Ăn năn; ② Lễ sám hối (theo đạo Phật); ③ Kinh sám hối.


meanings:
6770謂悔謝罪過以請求諒解。懺，為梵語 kṣama（懺摩）之略譯，乃「忍」之義，即請求他人忍罪；悔，為追悔、悔過之義，即追悔過去之罪，而於佛、菩薩、師長、大眾面前告白道歉；期達滅罪之目的。據義淨所譯根本說一切有部毘奈耶卷十五之注謂，懺與悔具有不同之意義，懺，是請求原諒（輕微）；悔，是梵語 āpatti-pratideśana（阿鉢底鉢喇底提舍那）之譯，即自申罪狀（說罪）之義（嚴重）。此外亦有異說，然概以義淨之說為正確。　原始佛教教團中，當比丘犯罪時，釋尊為令其行懺悔或悔過，定期每半月行布薩，並定夏安居之最終日為自恣日。復次，戒律條文中亦舉有波逸提（懺悔罪）、提舍尼（悔過罪），由此可見懺悔在佛教教團中之重要性。依四分律羯磨疏卷四懺六聚法篇載，懺悔須具足五緣，即：(一)迎請十方之佛菩薩，(二)誦經咒，(三)自白罪名，(四)立誓，(五)明證教理。另據圓覺經略疏鈔卷十二載，小乘之懺悔須具五法：(一)偏袒右肩，便於執侍作務之義。(二)右膝著地，顯奮勉懇切之義。(三)合掌，表誠心不亂。(四)述罪名，說僧殘、波逸提等罪，發露而不覆藏。(五)禮足，表卑下至敬之禮。大乘之懺悔則採用莊嚴道場、地塗香泥、設壇等方法。其他，亦有不依律之規制，採行禮拜、誦經或觀佛菩薩之相好等；或念實相之理以行懺悔等。　懺悔之方法與性質有多種分類：(一)二種懺悔，據四分律羯磨疏卷一載，懺悔有制教懺與化教懺二種。(1)犯戒律之罪須行制教（戒律教）之懺悔，僅限於出家之五眾、小乘、現行犯等。(2)犯業道之罪須行化教（經論之教）之懺悔，此則共通於所有者。制教之懺悔復分為三種：(1)眾法懺，對四人以上之僧眾行懺悔。(2)對首懺，對師家一人行懺悔。(3)心念懺，直對本尊行懺悔。又據摩訶止觀卷二上載，懺悔分為事懺與理懺。藉禮拜、讚歎、誦經等行為所行之懺悔，稱為事懺，又稱隨事分別懺悔，一般之懺悔均屬此類；觀實相之理以達滅罪之懺悔，稱為理懺，又稱觀察實相懺悔。　(二)三種懺悔，出自金光明經文句記卷三，略稱三懺。即：(1)作法懺悔，略稱作法懺。依律之作法而行懺悔。(2)取相懺悔，略稱取相懺，又作觀相懺悔。即觀想佛之相好等，以為除罪之懺悔。以上兩懺均屬事懺。(3)無生懺悔，略作無生懺。觀實相之理，念罪體無生之懺悔。此屬理懺。　(三)五種懺悔，據觀普賢菩薩經載，在家者之懺悔法有：(1)不謗三寶，乃至修六念。(2)孝養父母，恭敬師長。(3)以正法治國，端正人心。(4)六齋日不殺生。(5)信因果，信一實道，信佛不滅。　(四)六根懺悔，即懺悔眼、耳、鼻、舌、身、意等六根之罪障。又稱法華懺法。為天台宗重要之法儀，係依智顗所著法華三昧懺法一卷而行。　此外，往生禮讚一書中列舉廣、要、略之懺悔法。(一)要懺悔，即唱頌：南無懺悔十方佛，願滅一切諸罪狀，乃至仰願神光蒙授手，乘佛本願生彼國等十句偈，以行懺悔。(二)略懺悔，修行懺悔、勸請、隨喜、迴向、發願等五悔。(三)廣懺悔，廣於佛、法、僧三寶及同修大眾之前懺悔過去或現在之罪業；並列有廣懺悔之文。然一般皆唱誦華嚴經普賢行願品卷四十所說（大一○‧八四七上）：「我昔所造諸惡業，皆由無始貪瞋癡，從身語意之所生，一切我今皆懺悔」之偈文，稱為略懺悔。　同書又將懺悔之相分為三品：(一)從身體之毛孔與眼出血者，稱為上品懺悔。(二)從毛孔出熱汁，從眼出血者，稱為中品懺悔。(三)全身微熱而眼出淚者，稱為下品懺悔。復次，若懺悔之心一起，立即不取造罪之念者是為上品，隔時不取念者為中品，而隔日不取念者則為下品。以上稱為念時日三懺悔。　另於般舟讚一書中，以唱誦阿彌陀佛之名號為懺悔。又齋戒行禮以修懺悔，期望獲得諸佛菩薩降福加持者，稱為懺禮。〔雜阿含經卷四十、大寶積經卷四十、占察善惡業報經卷上、心地觀經卷一、卷三、四分律卷三十七、五分律卷十、有部毘奈耶雜事卷十三、卷二十六、法苑珠林卷八十六、慈悲水懺法卷上、慧苑音義卷下〕


meanings:
6770指依諸經之說而懺悔罪過之儀則。又作懺儀。依準此類儀則而修之，稱為修懺。蓋懺悔原是將自己生活上所犯之過失，於一特定日在僧團眾僧前告白，表懺悔之意。後漸包含人類精神整體之六根懺悔，與身、口、意之三業懺悔兩類。　懺法之類別，據道宣之四分律羯磨疏卷一，有制教懺與化教懺二種。制教懺又分為眾法懺、對首懺、心念懺等三種。另據智顗之摩訶止觀卷二上、金光明文句卷三載，懺悔分為事懺與理懺兩種；又作法懺悔、取相懺悔、無生懺悔等三種，稱為三種懺法，前二者屬於事懺，後者屬於理懺。此外，於佛前舉行懺悔儀式前，須先行禮讚，稱為禮懺儀；懺悔後再行發願迴向，稱為懺願儀，至此即完成懺悔儀式。　我國佛教中之懺法，起源於晉代，漸盛於南北朝。自南朝梁代以來，採用大乘經典中懺悔與禮讚內容而成之懺法，以種種形式流行，從而產生許多禮讚文及懺悔文。據廣弘明集卷二十八悔罪篇之記載，計有梁簡文帝之涅槃懺啟、六根懺文、悔高慢文，沈約之懺悔文，梁武帝之慈悲道場懺（俗稱梁皇寶懺）、金剛般若懺文、摩訶般若懺文、陳江總文之群臣請陳武帝懺文、陳宣帝之勝天王般若懺文、陳文帝之妙法蓮華經懺文、金光明懺文、大通方廣懺文、虛空藏菩薩懺文、方等陀羅尼齋懺文、藥師齋懺文、沙羅齋懺文、無礙舍身會懺文等。　諸懺法所依據之經典，有涅槃經、般若經、法華經、金光明經等之不同，所供奉之本尊亦隨之而異。其後復有根據圓覺經、藥師經、地藏經等而修之懺儀，又有咒術色彩濃厚之水懺法，及與星宿有關之熾盛光法。此外，雜有道教思想之占察懺法、塔懺法等亦漸興盛。　隋、唐之間，佛教宗派漸起，各派依所宗經典撰成種種懺悔行法，如天台宗大師智顗撰法華三昧懺儀、請觀世音懺法、金光明懺法、方等懺法、方等三昧行法；三階教有信行撰七階佛名；淨土宗有善導撰淨土法事贊、法照撰五會念佛略法事儀贊；華嚴宗有宗密撰圓覺經道場修證儀、一行撰華嚴懺法；密宗有不空譯佛說三十五佛名禮懺文。此外，知玄抄錄宗密之圓覺經道場修證儀，述作慈悲水懺法，至今猶流行；智昇更集成「集諸經禮懺儀」，為各種懺法儀則最早之綜合刊本。　宋代為懺法之全盛時代，當時天台巨匠四明知禮、慈雲遵式、東湖志磐等，皆繼承智顗之遺法，認為禮懺乃修習止觀之重要行法，故專務懺儀。其中，知禮嘗修法華懺法、光明懺法、彌陀懺法、請觀音懺法、大悲懺法等數十遍不等，著有金光明最勝懺儀、大悲懺儀、修懺要旨；遵式又稱慈雲懺主，撰有金光明懺法補助儀；志磐撰水陸道場儀軌，盛行於世。又元照撰有蘭盆獻供儀，亦為懺法之一。　金代之王子成彙集淨土因緣，編成禮念彌陀道場懺法，略稱彌陀懺法，重刊於元代至順三年（1332），遂廣行於世。明太祖屢建法會於南京蔣山，超度元代末年死於戰亂之亡靈。其後懺法廣為流行，舉行懺法儀式遂成為僧侶重要行事之一。至明代末年，雲棲袾宏廣作懺法，重訂水陸道場儀軌，修訂瑜伽集要施食壇儀，並撰施食補注（即近代流行之「水陸」與「焰口」）。影響所及，又有許多懺法出現，如受登撰準提三昧行法、藥師三昧行法，智旭撰占察善惡業報經行法、贊禮地藏菩薩懺願儀（即地藏懺法），禪修撰依楞嚴究竟事懺（略稱楞嚴懺法），如惺撰得遇龍華修證儀（略稱龍華懺儀）。至清代，夏道人編集準提焚修悉地懺悔玄文（略稱準提懺法），又有撰者不詳之消災延壽藥師懺法、慈悲地藏菩薩懺法，及繼僧撰舍利懺法，弘贊編集供諸天科儀，建基所輯錄之金剛經科儀寶卷，智證輯錄之水懺法隨聞錄，西宗集注之水懺法科注等。　近世通行之懺法有梁皇寶懺、水懺、大悲懺、藥師懺、淨土懺、地藏懺等。茲略述之：(一)梁皇寶懺，後世於滅罪、消災、濟度亡靈時，常延僧虔修此懺，為我國流傳最久之懺法。(二)水懺，又稱慈悲三昧水懺，唐代悟達國師知玄以三昧水洗瘡而濯除累世冤業，為此懺法之典故。知玄依宗密所撰圓覺經道場修證儀，輯成慈悲水懺法，令眾生依此懺法至誠懺罪，以消釋宿世冤業。(三)大悲懺，又稱千手千眼大悲心咒行法，係根據大悲咒而作之懺法，為現今一般流行最廣之懺法。(四)藥師懺，又稱藥師三昧行法，為根據藥師如來本願功德經而作之懺法；凡消災延壽之法事，多禮拜此懺。(五)淨土懺，又稱往生淨土懺願儀，係採用大無量壽經及稱讚淨土經等諸大乘經典而立之懺法，此懺法隨淨土信仰之流行而廣行於民間。(六)地藏懺，又稱慈悲地藏懺法，為較晚出之懺法；凡報親恩或祈父母冥福之法事，多禮拜此懺。此外，另有金剛懺、八十八佛洪名寶懺、千佛洪名寶懺等，亦為一般常行之懺法。　在日本，古時所行之懺法稱為悔過，有藥師悔過、吉祥悔過、阿彌陀悔過等多種。平安朝後，盛行法華懺法、阿彌陀懺法、佛名懺法、舍利懺法等，其中以法華懺法最為普遍。〔釋氏通鑑卷五、佛祖統紀卷八、卷十、卷二十五、佛祖歷代通載卷二十七、續高僧傳卷十一、卷十七、弘贊法華傳卷三、卷六、卷七、釋氏稽古略卷二〕（參閱「懺悔」6772）


meanings:
① Sợ nép, bị oai thế đè nén làm cho mất cả khí phách gọi là nhiếp.


meanings:
① (văn) Sợ nép, sợ oai; ② Uy hiếp, làm cho sợ: 威懾 Uy hiếp, răn đe.


meanings:
① Thuần mĩ (tốt đẹp tinh thần). Trong phép đặt tên hèm ai có đủ bốn nết ôn hoà, nhu mì, sáng láng, chí thiện thì gọi là ý, vì thế nên thường dùng để khen về bên đàn bà. Như ý đức 懿德 đức tốt, ý hạnh 懿行 nết tốt, v.v.


meanings:
（梵 Ikṣvāku，巴 Okkāka，藏 Bu-ram-śin-pa）又作懿師摩王、郁摩王、伊摩王、聲摩王。意譯日種王、善生王。其名常見于《梨俱吠陀》、《羅摩衍那》、《往世書》諸文獻中；耆那教聖典則以之爲往昔之聖王。佛教以其爲釋迦王族之祖，都于浮陀洛城，以福德一統天下。一名甘蔗王，如《佛本行集經》卷五雲（大正3·674b）︰‘此童子者既是日炙熟甘蔗開而出生，故一名善生；又以其從甘蔗出故，第二複名甘蔗生；又以日炙甘蔗出，故亦名日種。’<#>關于此王之事迹，諸說略異。依《長阿含經》卷十三所述，此王有四子，名面光、象食、路指、莊嚴；四子少有所犯，爲王所擯，乃出國至雪山南，住樹林中。後，王聞四子與女共爲夫婦，生子端正，歡喜贊言︰‘此真釋子，真釋童子，能自存立。’按，‘釋迦’有‘能’之義，故此處名之爲‘釋’，蓋贊美其有能力也。而懿摩王即此釋種之祖。《五分律》卷十五則雲（大正22·101a）︰<#>‘過去有王，名曰鬱摩。有四庶子，（中略）即呼四子，敕令出國，四子奉命即便莊嚴。時，四子母及同生姊妹，咸求同去。又諸力士、百工、婆羅門、長者居士、一切人民多樂隨從。王悉聽之。于是四子拜辭而去，渡傍耆羅河到雪山北，土地平廣，四望清淨，又多名果、異類禽獸。四子見之，即呼婆羅門長者居士，住共議言，所經諸處無勝此者，可以居乎。鹹無異議，即便頓止，營建城邑。數年之中，歸者如市，漸漸熾盛，遂成大國。去後數年，父王思子，問傍臣言︰我四子者今在何許？答言︰在雪山北近舍夷林，築城營邑，人民熾盛，地沃野豐，衣食無乏。王聞三嘆︰我子有能。如是三嘆，從是遂號爲釋迦種。’<#>［參考資料］　《衆許摩呵帝經》卷一、卷二；《彰所知論》卷上；《釋迦譜》卷一；《四分律》卷三十一。<#>


meanings:
① Mến. Trong lòng vương vít vào cái gì không thể dứt ra được gọi là luyến.


meanings:
① Tình ái, tình yêu: 初戀 Mối tình đầu; 失戀 Thất tình; ② Nhớ (nhung), mến, vương vít, luyến: 留戀 Lưu luyến; 戀家 Nhớ nhà.


meanings:
① Choáng mắt. ||② Khép nép, tả cái dáng kính cẩn. Như quặc nhiên cải dong 戄然改容.


meanings:
(văn) ① Có vẻ kính cẩn, khép nép; ② Làm cho sợ hãi.


meanings:
(đph) Ngốc nghếch, ngu đần, ngây dại. Xem 戇 [zhuàng].


meanings:
① Cái mác, một thứ đồ binh ngày xưa. ||② Ðánh nhau, nhật tầm can qua 日尋干戈 ngày gây sự đánh nhau. Người trong đảng quay lại phản đảng gọi là đảo qua tương hướng 倒戈相向, cùng trong một đảng mà đánh lẫn nhau gọi là đồng thất thao qua 同室操戈. ||③ Qua thập cáp 戈什哈 tiếng Mãn Thanh, nghĩa là kẻ hầu gần, kẻ hộ vệ.


meanings:
① Giáo, thương, mâu, mác, lao: 倒戈 Trở giáo; ② Đánh nhau: 同室操戈 Cùng nhà đánh nhau; ③ 【戈什哈】qua thập cáp [geshíha] Kẻ hầu cận, kẻ hậu vệ; ④ [Ge] (Họ) Qua.


meanings:
① Chi tuất, chi thứ mười trong 12 chi. Từ 7 giờ tối đến 9 giờ tối là giờ tuất. ||② Khuất tuất 屈戌 cái kê-môn (crémone).


meanings:
Chi Tuất (ngôi thứ 10 trong 12 chi). 【戌時】tuất thời [xushí] Giờ tuất (khoảng 7 giờ đến 9 giờ tối).


meanings:
① Ðóng thú, lính phải ra đóng canh phòng ngoài biên gọi là lính thú. Có tội bị đầy ra ngoài biên làm lính thú gọi là trích thú 謫戍. ||② Ở, nhà ở.


meanings:
Phòng giữ, đóng thú (đóng quân canh phòng ngoài biên ải): 戍邊 Phòng giữ (bảo vệ) biên cương; 衛戍 Bảo vệ, cảnh vệ; 三男鄴城戍 Ba con trai đều đi đóng thú ở Nghiệp Thành (Đỗ Phủ: Thạch Hào lại).


meanings:
① Ðồ binh, cung, nỏ, giáo, mác, kích gọi là năm đồ binh, ngũ nhung 五戎, vì thế nên các đồ quân bị đều gọi là nhung cả. ||② Binh lính, quan tổng binh gọi là tổng nhung 總戎. ||③ To lớn, như nhung thúc 戎菽 giống đậu to. ||④ Rợ, các giống rợ ở phương tây đều gọi là nhung. ||⑤ Mày. ||⑥ Cùng. ||⑦ Xe binh.


meanings:
① Đồ binh, binh khí (như cung, nỏ, giáo, mác, kích thời xưa); ② Quân đội, quân sự, binh lính: 投筆從戎 Vứt bút tòng quân; 戎功 Chiến công; 戎機 Cơ mưu quân sự; ③ (văn) To lớn: 戎菽 Giống đậu to; ④ Mây; ⑤ (văn) Cùng; ⑥ (văn) Xe binh (thời xưa); ⑦ [Róng] (Họ) Nhung; ⑧ (cũ) Tên các dân tộc ở phía Tây Trung Quốc thời cổ.


meanings:
① Nên, thành tựu, phàm làm công việc gì đến lúc xong đều gọi là thành. Như làm nhà xong gọi là lạc thành 落成, làm quan về hưu gọi là hoạn thành 宦成, v.v. ||② Thành lập, như đại khí vãn thành 大器晚成 đài lớn muộn thành, tuổi cao đức trọng lại duyệt lịch nhiều gọi là lão thành 老成. ||③ Nên, sự gì đã định rồi thì gọi là thành, như thủ thành 守成 cứ giữ lấy cơ nghiệp trước. Cái gì nghĩ tới trước mà đã ấn định không đổi dời được gọi là thành, như thành tâm 成心, thành kiến 成見, v.v. ||④ Trọn, hết. Hết một khúc nhạc gọi là nhất thành 一成. ||⑤ Hoà bình, cầu hoà gọi là cầu thành 求成 hay hành thành 行成. ||⑥ Thửa vuông mười dặm gọi là thành. ||⑦ Phần số đã thành, như một cái gì chia ra làm mười phần thì phần số bảy gọi là thất thành 七成, phần số tám gọi là bát thành 八成, v.v. ||⑧ Béo tốt. ||⑨ Hẳn chắc.


meanings:
Dẫn dắt, trợ giúp. Chương Long Sách Tự Thuận Hoá Đại sư trong CĐTĐL q. 18 ghi: »問 學 人 未 達 其 原 請 師 方 便。 師 曰。 是 什 麼 原。 僧 曰。 其 原。 師 曰。 若 是 其 原 爭 受 方 便。 僧 禮 拜。 退 後 侍 者 問 曰。 和 尚 適 來 莫 是 成 他 問 否。 師 曰 無。曰﹕莫 是 不 成 他 問 否？師 曰﹕無。 – Hỏi: Người học chưa đạt đến cội nguồn, thỉnh Thầy phương tiện dẫn dắt. Sư bảo: Là cội nguồn nào? Tăng thưa: Cội nguồn của con. Sư bảo: Nếu là cội nguồn của con thì đâu cần phương tiện? Tăng lễ lạy rồi lui. Thị giả hỏi: Phải chăng vừa rồi Hoà thượng đã dẫn dắt y? Sư bảo: Không. Thị giả hỏi tiếp:Phải chăng Hoà thượng không dẫn dắt y? Sư đáp: Không«.


meanings:
① Làm xong, xong xuôi, thành công: 完成 Làm xong 事情一定成得了 Công việc nhất định thành công; ② Thành, trở thành: 成了習慣 Đã thành thói quen; ③ Được: 這麼辦可不成 Làm như thế không được; 成！我來搞 Được! Để đấy tôi làm!; ④ Giỏi, cừ: 這個人眞成 Anh này giỏi (cừ) thật; ⑤ Hàng, gấp: 成千上萬的人走上街頭 Hàng nghìn hàng vạn người đổ ra phố; 產量成倍增長 Sản lượng tăng gấp bội; ⑥ Đã cố định, sẵn có: 成見 Thành kiến; 要打破成規 Phải phá bỏ khuôn phép cũ; ⑦ Một phần mười, 10%: 七成 Bảy phần mười; 增產兩成 Tăng sản lượng 20%; 八成新 Còn mới 80%; ⑧ (văn) Trọn, hết: 一成 Hết một khúc nhạc; ⑨ (văn) Hoà bình: 求成 Cầu hoà; ⑩ (văn) Béo tốt; ⑪ (văn) Thửa đất vuông mười dặm; ⑫ [Chéng] (Họ) Thành.


meanings:
（梵 buddho bhavati，藏 ḥtshaṅ-rgya-ba）指菩薩歷經多劫修滿因行，而成就無上正等正覺。又稱作佛、得佛，或稱成正覺、成菩提、證菩提、成道、得道、成佛道、現等覺、得佛果等。《增一阿含經》卷十六雲（大正2·630a）︰‘我于三阿僧祇劫所行勤苦成無上道。’《大毗婆沙論》卷一七六雲（大正27·886c）︰<#>‘是故菩薩乃至初無數劫滿時，雖具修種種難行苦行，而未能决定自知作佛。第二無數劫滿時，雖能决定自知作佛，而猶未敢發無畏言我當作佛。第三無數劫滿已修妙相業時，亦决定知我當作佛，亦發無畏師子吼言我當作佛。（中略）彼既證得阿耨多羅三藐三菩提已，于求菩提意樂加行幷皆止息，唯于成就覺義爲勝。一切染污不染污痴皆永斷故，覺了一切勝義世俗諸爾焰故，複能覺悟無量有情隨根欲性作饒益故，由如是等覺義勝故名爲佛陀。’<#>此謂在三無數劫修諸菩提分法，乃至諸波羅蜜行，且于百大劫植相好業，永斷染污不染污一切痴，覺了自利利他法，始能名爲佛陀。又，《大毗婆沙論》卷一四三闡明三乘的差別雲（大正27·735b）︰<#>‘何故世尊獨名爲佛？答︰能初覺故，能遍覺故，能別覺故，說名爲佛。聲聞獨覺不能初覺，不能遍覺，不能別覺，故不名佛。有說，若于爾焰自覺遍覺無錯謬覺說名爲佛。獨覺雖能自覺無餘二種，聲聞俱無，故不名佛。’<#>此謂三乘之中，聲聞獨覺二者不名爲佛，唯有菩薩得證菩提時即可稱佛。<#>然而在《法華》、《涅槃》等經中，則大力鼓吹二乘可以成佛，且謂闡提、謗法者亦可成菩提。《法華經》卷一〈方便品〉雲（大正9·8a）︰‘聲聞若菩薩，聞我所說法乃至于一偈，皆成佛無疑。’《大般涅槃經》卷三十六雲（大正12·574c）︰‘一切衆生悉有佛性，一闡提人謗方等經，作五逆罪，犯四重禁，必當得成菩提之道。須陀洹人、斯陀含人、阿那含人、阿羅漢人、辟支佛等必當得成阿耨多羅三藐三菩提。’<#>另外《中阿含》卷二十八〈瞿曇彌經〉、《五分律》卷二十九等說女人有五障，不得成佛。《道行般若經》卷六、《超日明三昧經》卷下、《維摩詰經》卷下、《首楞嚴三昧經》卷上、《法華經》卷四、《須摩提菩薩經》、《阿闍世王女阿術達經》、《離垢施女經》等則揭轉女成男之說，主張女人有成佛的可能。<#>關于成佛主要的修行及其劫數等，大小乘有不同的言論。陳譯《攝大乘論釋》卷九雲（大正31·218a）︰‘以大小乘經說劫數不同故，不定說劫數多少。小乘明三阿僧祇劫得成佛，大乘明或三、或七、或三十三阿僧祇劫得成佛。’卷十一亦雲（大正31·233c）︰‘由果廣大故，因廣大。果廣大有三義︰(一)從廣大因生，謂三十三大劫阿僧祇修行十度十地等爲因。(二)所得廣大，謂一切智一切種智所攝如來恒伽沙數功德。. 三利益廣大，謂利益凡夫及三乘，乃至窮生死後際。此四種廣大戒幷是無上菩提依止，但菩薩能修，二乘悉無此事。’<#>此謂小乘在見道以前，須在三阿僧祇劫間，修三賢四善根等行。入見道以後，斷結三十四心，于樹下成道，壽盡爲灰身滅智。而大乘則立十地，乃至四十位等行位。在三十三無數大劫等積集福智資糧，修十波羅蜜等行，以成大菩提，且盡未來際利樂無窮。<#>又，《成唯識論》卷十在闡明轉依的四義中，以清淨法界爲所顯得，以大菩提爲所生得，其下文雲（大正31·56a）︰‘所生得謂大菩提。此雖本來有能生種，而所知障礙故不生。由聖道力斷彼障故，令從種起，名得菩提。起已相續窮未來際。此即四智相應心品。’此謂菩提智爲本有性得，在斷所知障之後，即可自其種生起云云。<#>此外《大乘法苑義林章》卷七說明三身成佛之相，言依十地之修行而斷盡二障，成就根本後得之二智，顯現真如之理身明淨者，名爲法身之了因成佛。由在地前修智因而于地上生現行無漏智，至解脫道位有漏皆盡，四智圓滿，成佛于淨居天上者，名爲自受用身的生因成佛。由地前之悲因爲地上菩薩示現佛身相者，名爲他受用身之生因成佛。由地前之悲熏，爲三乘人示現八相成道相者，名爲應化身之生因成佛。其中，前二者是自證，約理智。後二者是化他，約悲。蓋在小乘佛教，成佛僅由修得而來，然而大乘則認爲是本有性得。如唯識家以本有無漏種子爲成佛之生因；《勝鬘》、《涅槃》諸經2 成佛之生因爲如來藏或佛性。其名義雖稍異，然皆承認本有之理性，于論證成佛之可能性方面則皆相同。<#>天臺華嚴等宗，依圓融之教旨，約一位一切位之義，倡導現身成佛或信滿成佛等說。《法華經玄義》卷五（下）雲（大正33·739c）︰‘圓信圓行不由曆別，于一生中即入初住，得見佛性。’《天臺四教儀集注》卷下雲，入初住，斷一品之無明，證一分之三德。此三德即解脫、般若、法身。此三德不縱不橫，如世之伊字三點，若天主之三目。現百界身，八相成道，廣濟群生。可知天臺家相對于別教之曆劫成佛，而主張在初住之入心得八相成道。至于華嚴家，智儼《華嚴孔目章》卷四叙述疾得成佛有(一)依勝身、(二)依見聞、(三)依一時、四依一念、(五)依無念五種類別。所謂依勝身，是依輪王之子或兜率天子等之勝身，故現身成佛。所謂依見聞，是見聞妙法，諦信决定，證佛之十力而得菩提。所謂依一時，是指善財童子于知識處一時獲得普賢法。所謂依一念，是依俗諦之念，一念契證普賢法。所謂依無念，是解一切法之不生不滅而見真佛。<#>又，法藏《華嚴經探玄記》卷三闡明三種成佛，文雲（大正35·166b）︰<#>‘准上下經意有三種成佛，(一)約位以六相方便。即十信終心勝進分後，入十解初位即成佛。以此是三乘終教不退之位故，以一乘六相融攝即具諸位至佛果也。（中略）. 二約行總不依位。但自分勝進究竟即至佛果。(三)約理則一切衆生幷已成竟更不新成。以餘相皆盡故，性德本滿故。’<#>此中，第一是所謂信滿成佛，即在十信之終心成正覺，第二是一一行究竟之時即成佛果，第三是指衆生本來成佛之相。同書卷十八、《華嚴五教章》卷二亦出見聞、解行、證入的三生成佛說，《占察善惡業報經》卷下舉信滿法、解滿法、證滿法、一切功德行滿足四滿作佛之論。其他，在密家說理具、加持、顯得三種即身成佛。于禪家說直指人心，見性成佛。在日本真宗唱往生即成佛之說。而日蓮宗則稱信唱受持經題，頓成蓮華妙體爲受持成佛。另外對于草木成佛之說，天臺家是依一色一香無非中道之義，密家則依六大緣起皆入阿字之說，以揭示彼等‘非情成佛’之義趣。<#>有關成佛的原語頗不一致，或爲（uttama^gra-）bodhim! spr!s/ate，或爲abhisam!-budhyate，或爲buddhatvam ava^pnoti、或爲（agra-）bodhim! labhate、（agra-）bodhi-pra^pta、或爲buddho vibudhyate等。往往依不同經典，而有不同的用語。<#>［參考資料］　《法華經》卷五〈如來壽量品〉；《菩薩從兜術天降神母胎說廣普經》卷四；《大毗婆沙論》卷一七七；《大乘莊嚴經論》卷七；《俱舍論》卷十二；《成唯識論述記》卷十（末）；《華嚴五教章》卷二。<#>


meanings:
2922梵語 buddho bhavati，西藏語 ḥtshaṅ-rgya-ba。指菩薩於多劫中滿足因行，完成自利、利他之德，而至究極之境界。又作作佛、得佛、成道、得道、成正覺、成菩提、證菩提、現等覺、得佛果。其原語不一，有 bodhiṃ spṛśate（證最上菩提之義）、abhisaṃbudhyate（現等覺之義）、buddhatvam avāpnoti（得佛之性義）、bodhiṃ labhate、bodhi-prapta（得最上菩提之義）、buddho vibudhyate（覺悟而成為佛陀之義）等。 小乘如大毘婆沙論卷一四三、卷一七六等主張在聲聞、緣覺、菩薩三乘之中，唯有菩薩能成佛。大乘之三乘教亦立「五姓各別」說，謂聲聞及緣覺無法成佛；然法華經、涅槃經等一乘教則允許二乘作佛之說，且謂謗法、闡提之眾生亦可成佛。又中阿含卷二十八瞿曇彌經、五分律卷二十九等謂女子有五障，不得成佛；相對於此，道行般若經卷六、維摩詰經卷下、法華經卷四等則有轉女成男之說，謂女子亦可能成佛，此乃大乘特有之教旨。此外，小乘教僅論依修行始可成佛（修得），大乘教則認為眾生成佛之因乃本來所具（性得），故謂眾生均有成佛之可能。 成佛，須經極長之年月及種種修行階位，稱為歷劫成佛。小乘認為須經三阿僧祇劫及百大劫，據大毘婆沙論卷一七六載，菩薩於三無數劫中修各種菩提分法及波羅蜜多行，復於百大劫中修相好業（修三十二相、八十種好之福業），永斷染污及不染污等一切之癡，覺了自利利他而成佛。大乘則認為須經三、七或三十三阿僧祇劫始成。依梁譯攝大乘論釋卷九、卷十一之意，大乘立十地乃至四十位等行位，主張於三十三無數大劫等積集福智之資糧，修十波羅蜜等行，成就大菩提，盡未來際利樂無窮。 天台宗認為「別教」必經長時年月，始可漸進成佛；然「圓教」於十住中之初住（發信住）即可成佛。 華嚴宗依勝身、見聞、一時、一念、無念等，而有五種疾得成佛之說。依勝身，即依輪王之子或兜率天子等之勝身，而於現身成佛；依見聞，即見聞妙法，諦信決定，證得佛之十力而得菩提；依一時，即如善財童子於善知識處，一時獲得普賢法；依一念，即依俗諦之念，於一念中契證普賢法；依無念，即解了一切法不生不滅而見真佛。又有約位（入十解之位即成佛）、約行（不依位之順序，而於每一行完成即成佛）、約理（由理而言，眾生本來即佛）等三種成佛之說，及見聞生（見聞教法之信位）、解行生（得智慧而修行之階位）、證入生（得最高佛果之位）等三生成佛之說。 另據占察善惡業報經卷下載，菩薩修行之每一階位，均為佛，故十信滿位之境地，稱為信滿成佛；十住滿位之境地，稱為解滿成佛；完成十地滿位菩薩之修行，稱為行滿成佛；完全達到佛果之境地，則稱證滿成佛。以上四者即稱四滿成佛。 在密教，則有理具成佛、加持成佛、顯得成佛等三種「即身成佛」之說。禪宗則主張「直指人心，見性成佛」，亦即以坐禪徹見現實之自心，如此則可開成佛之端緒。又有「草木成佛」之說，天台家與密家分別依「一色一香無非中道」之義、「六大緣起皆入阿字」之說，而論非情成佛。 日本淨土真宗有往生即成佛之說，謂往生阿彌陀佛淨土之同時即成佛。日蓮宗則認為，唱念題目即可受持成佛。〔增一阿含經卷十六、法華經卷一方便品、卷五如來壽量品、維摩詰經卷下、大毘婆沙論卷一七七、大乘莊嚴經論卷七、成唯識論卷七、俱舍論卷十二、法華玄義卷五下、華嚴孔目章卷四、華嚴經探玄記卷三、華嚴五教章卷二、大乘法苑義林章卷七本〕（參閱「三生成佛」544、「即身成佛」3760）


meanings:
to become a buddha and obtain liberation


meanings:
2921（Chinggis Khan, 1167～1227）蒙古帝國始祖。廟號太祖，原名鐵木真（Temüjin）。於十三世紀初期，統一蒙古諸部，率軍西征，版圖遠及中亞地區及南俄。據推斷，成吉思汗之前，蒙古人與其四方各民族大多信奉崇拜鬼靈之薩滿教；其當政之際，除薩滿教外，似尚有部分天主教徒與回教徒。關於元代以前蒙古人是否已接受喇嘛教，則無定論，惟成吉思汗在征服西藏全境後，必與喇嘛教有所接觸。據傳其特別尊崇西藏薩迦派第二世孔迦寧保（1092～1158），並供養三寶。或謂其中具有政治意圖，然亦可見其對喇嘛教寄予相當之關切。〔元史卷一太祖紀、新元史卷一序紀、卷二至卷三太祖紀、W. Barthold: Turkestan down to the Mongol Invasion, 1928、チンギス汗（小林高四郎，1960）〕


meanings:
(title) Discourse on the Theory of Consciousness-only


meanings:
2925梵名 Vijñaptimātratāsiddhi-śāstra。凡十卷。護法等造，唐代玄奘譯。又稱唯識論、淨唯識論。收於大正藏第三十一冊。為唯識三十論頌之注釋書，乃法相宗所依據之重要論書之一。西元四五○年頃，世親作唯識三十論頌。至五五七年頃，以護法（梵 Dharmapāla）為主之唯識十大論師，對唯識三十論頌各作注釋十卷，共計百卷。及至高宗顯慶四年（659），玄奘翻譯該論時，採弟子窺基之主張，以護法之觀點為主，糅譯諸師學說，集成此書。 內容論說人類存在之根本依處即阿賴耶識，其中所藏之種子，由於緣起而形成現在，同時又造作未來，因而展開宇宙之一切，期以觀萬法唯心所現，體證諸法之真理。今略述之：(一)卷一至卷二前段，論釋「由假說我法」等頌，破斥執著於實我、實法之外道及小乘。(二)卷二中至卷四中，論釋「初阿賴耶識」等頌，闡明阿賴耶識之相。(三)卷四中至卷五中，論釋「次第二能變」等頌，闡明末那識之相。(四)卷五中至卷七中，論釋「次第三能變、此心所遍行、依止根本識」等頌，次第闡明六識能變之相、六識相應之心所、諸識現起之分位等。(五)卷七中至卷八中，論釋「是諸識轉變、由一切種識、由諸業習氣」等頌，次第闡明一切唯識之義、諸識輾轉之因果、生死相續之理等。(六)卷八中至卷末，論釋「由彼彼遍計」等頌，闡明遍計所執性、依他起性、圓成實性等三性之義。(七)卷九，論釋「即依此三性」等頌，闡明三無性之義。(八)卷十，論釋「乃至未起識」等頌，闡明五位之相；五位，乃悟入唯識相性之次第。文中並多處引用其他瑜伽行派論師如難陀、陳那等之學說。　近代學者將十大論師中安慧所撰唯識三十論頌之注釋書與成唯識論相較，發現除少部分歧異外，大部分之旨趣極為一致；且論中常言及之四分說，在護法之其他著作中卻未見提及，故謂本論似非以護法之學說為基準。又由論文中，處處可見玄奘遊學印度之心得反映。故本論非僅為譯書，亦可視為玄奘之述作。 本論不僅為法相宗所依之論典，亦為一般佛教研究者所必研習之書。注釋書甚多，如窺基所撰之成唯識論述記二十卷、成唯識論掌中樞要四卷、成唯識論別抄十卷，慧沼所撰之成唯識論了義燈十三卷，智周所撰之成唯識論演祕十四卷等不下三十種。〔大唐內典錄卷五、開元釋教錄卷十二、閱藏知津卷三十九、新編諸宗教藏總錄卷三、印度哲學研究卷五（宇井伯壽）、唯識學典籍（結城令聞）〕


meanings:
(Vijnaptimatratasiddhi-sastra)  　###Chengweishilun######佛教論書。又名《淨唯識論》，簡稱《唯識論》。玄奘糅譯印度親勝、火辨、難陀、德慧、安慧、淨月、護法、勝友、勝子、智月等十大論師分別對《唯識三十頌》所作的注釋而成。10卷。傳說玄奘留學印度時，曾廣收十家注釋（每家各10卷），並獨得玄鑒居士珍藏的護法注釋的傳本。回國後，原擬將十家注釋全文分別譯出，後採納窺基建議，改以護法注本為主，糅譯十家學說，由窺基筆受，集成一部。######集注 玄奘糅合十家之說，又經剪裁組織，各家原說很難分辨。窺基所作疏釋，以護法之說為正義，故釋文所引《唯識三十頌》頌文，可能有採用護法一系所用的本子，個別地方與現存梵文、藏文本頗有出入。開頭的“序頌”和末尾的“結頌”，也為護法釋論所原有。本文釋《唯識三十頌》的三段區分，相傳是按《華嚴經》求法品的相、性、位來分的，也是護法釋論的原式。對於糅合難陀、安慧等各家之說，相同者從略，不同的則以“有義”字樣存其另說。通常將被認為不正確的說法列於前，而以護法的簡別和所得的結論居後，以示正宗之所在。沈玄明的《成唯識論後序》說：“糅茲十釋四千五百頌，彙聚群分，各遵其本，合為一部，勒成十卷。……文同義異，若一師之制焉。”漢譯行世後，影響甚大，成為法相宗所依據的重要論書之一。######內容 論證三界的本源是阿賴耶識，都是“唯識所變”，“實無外境，唯有內識”。全論按相、性、位分為三大部分：①明唯識相(釋《唯識三十頌》一至二十四頌)。先釋破異教和小乘的實我實法之執，次釋能變識相和所變識相。能變識相即初能變阿賴耶識相、第二能變末那識相、第三能變六識（眼識、耳識、鼻識、舌識、身識、意識）之相。所變識相即三類能變現的見分、相分等。又釋種子、現行、諸業習氣等相，以明生死相續之理。最後，釋三性、三無性等相，以明一切唯識；②明唯識性（釋第二十五頌）。闡明具勝義諦的真如。指出諸法實相由遠離遍計所執的實我實法所顯。于一切位常如其性，名為真如，亦即“唯識”的實性；③明唯識位（釋第二十六至三十頌）。為辨有能力悟入唯識相、唯識性的人，在悟入過程中經歷的階段及漸次悟入的方便。依踐行所證次第分為資糧、加行、通達、修習和究竟五位等。######注疏 主要有唐窺基《成唯識論述記》20卷（或作10卷、60卷）、《成唯識論掌中樞要》4卷、《唯識別鈔》10卷（現殘存4卷）、《唯識科簡》2卷，慧沼《成唯識論了義燈》13卷（或作14卷、7卷），智周《成唯識論演秘》14卷（或作7卷）。此外尚有圓測《成唯識論疏》10卷，普光《成唯識論鈔》8卷，慧觀《成唯識論疏》4卷，玄范《成唯識論疏》10卷，義寂《成唯識論未詳決》3卷，此與窺基《成唯識論述記》合稱六家。後有玄奘門下新羅一系學人道證集此六家之說而折衷於圓測，著《成唯識論要集》14卷（以上均佚），太賢集窺基、圓測兩家疏解，著《成唯識論學記》（又稱《古跡記》）8卷、《成唯識論抉擇》1卷、《成唯識論廣釋本母頌》3卷（後二書已佚），調和窺基、圓測兩家之說。另有未詳作者的《注成唯識論》殘本（卷十七）1卷。明清兩代，注家不絕。直至近代，歐陽竟無曾撰《唯識講義》3卷。######日本注疏以良算等所集《成唯識論同學鈔》48卷、善念撰《成唯識論泉鈔》30卷、藏俊集《成唯識論本文鈔》45卷、湛慧輯《成唯識論論疏集成編》45卷等為最著名。此外尚有英、法等譯本。######1982年，山西應縣木塔內發現了遼代契丹藏其中有寫經《成唯識論第一》及《成唯識論述記應新抄科文卷第三》等，為佛學研究者提供了寶貴資料。（蘇淵雷）######


vietnamese:
thành duy thức luận liễu nghĩa đăng <cm>


vietnamese:
thành duy thức luận liễu nghĩa đăng <pqđtđ>


vietnamese:
thành duy thức luận chưởng trung xu yếu <pqđtđ>


vietnamese:
thành duy thức luận quán tâm pháp yếu <pqđtđ>


vietnamese:
thành duy thức luận thuật kí <tqbkttpgt>


meanings:
(term) no obstruction between composition and decomposition


vietnamese:
số luận sở chấp thật pháp bất thành <pttđ>


meanings:
（梵 Sāṃkhya）印度六派哲學中，最早成立之一派。即佛典中所常見之‘數論外道’。相傳迦毗羅（Kapila，一名劫比羅；350～2509B.C.左右）仙人爲此派初祖。此派專重知識的研究，以因中有果論爲學說之根本；以觀察世界之苦，進而尋求滅苦之法，證得解脫爲實踐目標。其世界觀原采《奧義書》之一元論，承認統一神我（puru ṣa，純粹精神）與自性（prakṛti，物質原理）二者的最高梵，故其有神論傾向頗爲强烈，此在叙事詩中可以發現。爾後又演變爲否認最高梵，而成爲無神論之二元論。認爲神我爲純粹意識，系生命原有不變清淨的本體，不具作用，只觀想自性。而自性則爲可供開展的唯一因子，乃宇宙諸現象的本體，由純質（satt-va）、激質（rajas）、翳質（tamas）三德所構成，幷開展出覺、我慢、十一根（即五知根、五作根、意）、五唯（pañcatanmātrāṇi）及五大（pañcabhūtāṇi）。此等原理與自性、神我合稱二十五諦。又謂人生有依內苦、依外苦、依天苦（運命苦）之三苦。苦之原因即來自神我與自性的結合，唯有神我脫離物質現象而獨存時，始能獲得解脫。<#>本派之經典，以自在黑（I^śvarakṛṣṇa）撰于西元四、五世紀的《數論頌》（Sāṃ-khya-kārikā）爲最古，其注釋書甚多，有真諦譯《金七十論》，以及高達帕達（ Gauḍa-pāda）、摩達羅（Māṭhara）等人的注釋書，此等典籍多出現于六至八世紀。到十五世紀時，又有《數論經》（Sāṃkhya-sūtra）問世，然此書再度采用有神論，可能是受吠檀多學派所影響。現今此學派在印度瓦拉那西仍獨立存在。<#>◎附一︰黃心川〈數論派的哲學〉（摘錄自《印度哲學史》第九章）<#>名義、史料和主要思想家<#>數論哲學是印度古老哲學體系之一。數論在漢譯佛經中也稱爲僧佉（Sāṃkhya）、迦毗羅論、雨衆外道等。關于數論的名義在學者中曾經有過不同的解釋，有人認爲‘僧佉’原意爲‘計算’、‘數’，後來引申爲‘思索研究’，從而成爲數論哲學的特有名稱。例如《唯識述記》說︰‘梵雲僧佉，此翻爲數，即智慧數。數度諸法，根本立名。從數起論，名爲數論。’<#>另一些人認爲‘僧佉’原意‘審擇’，因與瑜伽幷列，故爲‘禪定’的別名；也有人認爲數論內容列舉二十四、二十五和二十六個範疇（諦），因而是‘讓人熟記的方法和要點’。《百論疏》說︰‘僧佉此雲制數論。明一切法不出二十五諦，故一切法攝入二十五諦，名爲制數論。’<#>數論的主要經典是︰《數論頌》（Sāṃ-khya-kārikā）、《瑜伽經》、《數論經》（Sāṃkya-sūtra）以及它們爲數衆多的注疏和複注。《數論頌》相傳爲三、四世紀自在黑（I^śvarakṛṣṇa）所作。《數論頌》的釋本目前被保留下來的有五︰<#>(1)是我國所保存的、陳·真諦（約公元548～596）所譯的《金七十論》。<#>(2)是近年刊行的《道理之光》（Yuktidīpi-kā），這注對數論的歷史和古典數論作了重要的闡明，據有人考證大概是在公元六世紀中葉寫出的。<#>(3)是大概在七、八世紀頃喬荼波陀所寫的釋本，即《喬荼波陀注》（Gauḍapādabhāṣya）。喬荼波陀的生平現在還不很清楚，有人推定喬荼波陀是吠檀多派《蛙氏奧義頌》的同一作者，但此說仍不足采信。這注有著明顯的吠檀多的傾向。<#>(4)是《摩咤羅評注》（Māṭharavṛtti），這個注的年代也不很清楚，但有史料可以說明，它在十世紀以後還很流行。<#>(5)是公元九世紀上半葉筏遮塞波底·彌尸羅所寫的《明諦論》（《數論諸諦之月光》，Sāṃkyatattvakaumudī）。筏遮塞波底是正理論著名的理論家，他對《數論頌》的無神論思想進行了批駁，力圖把古典數論篡改爲一種有神論的哲學。<#>上述幾個釋本有些內容和章節都是不同的，這種不同的原因雖經很多學者苦心的考證和解釋，但目前還沒有一致的看法。有些學者認爲《數論頌》第一至五十二和五十三至六十八頌的內容有著明顯的差別，第五十三至六十八頌可能是後人假托的。<#>數論另一個重要著作是《數論經》，《數論經》相傳爲迦毗羅所作，但此說幷不可信。據很多學者考證，在此經以前所有數論哲學著作都未提到過它的名字，因而可能是由吠檀多派在公元十四世紀寫出的（也有人認爲是公元九世紀寫作的）。但在漢譯佛經《大智度論》卷七十八、《百論》中確已提到過《僧佉經》，這種《僧佉經》是否就是印度的《數論經》，還需要進一步研究，才能作出結論。《數論經》共六卷二六五頌，前三卷叙述數論一般原理，第四卷論修行，第五卷述對其它學派的駁難，第六卷反覆陳述數論的要點。《數論經》重要的注釋本是公元十五世紀阿尼魯達（Aniruddha）所寫的《數論經評注》（Sām-kyasūtravṛtti）以及公元1550年吠若那比柯宿（識比丘，Vijñānabhikṣu）所寫的《數論解奈》（Sāmkhya-pravacana-bhāṣya）和十七世紀摩呵提婆·吠檀丁（MahādevaVedantin）所寫的《數論評注精要》（Sām-khya-vṛtti-sāra）。阿尼魯達及吠若那比柯宿都是吠檀多的理論家，他們力圖‘使原始數論和吠檀多的哲學調和起來，揚弃它的無神論因素’。<#>數論學說在漢、藏譯佛經以及我國僧侶所寫的著作中有著重要的記錄。這些記錄有的很系統，有的很片斷，其內容大部涉及到早期數論以及佛教徒對于數論的批判方面。其中值得重視的是陳·真諦所譯《金七十論》，此書已由高楠順次郎轉譯爲法文，幷由夏斯特裏（N.A. Sastri）重譯爲梵文（Survarṇasaptatiśastra）。關于《金七十論》的作者、時代和原本在外國學者中曾引起長期的、廣泛的爭論，一般認爲此書是目前保存的《數論頌》釋本中最古老的一種，從內容上看，它確實是受吠檀多的影響較淺，如果把它和印度以後的釋本相比，大致可以看出數論內部發展的曲折過程。（中略）<#>簡短的結論<#>(1)數論經歷了漫長而又曲折的三個歷史階段︰第一個階段是具有唯物論和無神論傾向的學說，第二個階段是二元論的學說，最終的階段是純然唯心主義一元論的宗教學說。數論發展的歷史除了它和外面派別的鬥爭外，也是內部唯心主義與唯物主義鬥爭的歷史，即從唯物主義趨向唯心主義和宗教化的歷史，數論在封建社會興起以後逐漸成爲統治階級的思想體系。<#>(2)第二個階段的數論，即我稱之爲古典的數論是表面的二元論學說，古典數論就整個看是一種唯心主義的學說，但其中對于世界的猜測、因果關係、認識的起源等等的分析有著合理的成分，這些合理的方面，在印度哲學思想的發展歷史中有著重要的歷史意義。<#>(3)我國保存的《金七十論》是目前留存的古典數論較早的和可信的經典，它較之印度保存的、後期的《數論頌》各種釋本受到吠檀多主義的影響較淺，因之在研究數論的發展歷史中有著重要的意義。<#>◎附二︰T. R. V. Murti著·郭忠生譯〈數論哲學〉（摘錄自《中觀哲學》第三章）<#>古數論派比佛教還早存在（pre-Budd-histic），佛陀尚未成正覺前所師事的兩位外道──阿羅羅伽羅摩與郁頭羅伽羅摩即是數論派學者，據吾人所知，此二人可能是在數論派還在神話期而尚未進入哲學系統時期的人物，不過要追溯數論的歷史幷非本文的主題，故不贅論。數論派嘗試在理性的基礎上綜合奧義書的思想，以獨樹一幟，別創風格。在奧義書思想中有兩大主題︰(1)‘我’之不變性與純淨性（asango，yam puruṣah）。(2)‘自我’（Self）爲唯一的‘實在’及世界萬物如何由此一純淨意識（pure consciousness）中産生。在數論派學者的眼中，會變化的即不可能是‘意識’，‘意識’不可能會變化，他們爲了消解奧義書中此一明顯的矛盾，于是不再主張‘我’（即梵）爲唯一的‘實在’，而把‘實在’分爲兩個互不相容的部份，且此二部份有各自的功能。數論派由此主張兩種‘真實’（nitya）︰不變之‘神我’（purusa）與變化之‘自性’（prakṛti）。<#>何以說數論派是基于理性的立場來綜合、組織奧義書思想呢？在《梵經》之中花了很大的篇幅來駁斥數論自稱代表著奧義書思想核心的說法。在奧義書諸家注釋之中，數論派無疑是頗受人矚目的學派，而且有許多論敵，否則《梵經》絕不可能如此做。《梵經》形容數論是‘偏離經義’（aśabdam）、‘語多臆測’（anumānam、ānumānikam），可見其認爲數論派是‘非正統的’、‘任意恣縱的’。<#>‘變化’之問題可說是數論思想的重點所在，這在其他思想亦然。數論認爲‘轉化’、‘變化’乃是‘自變’（Self-becoming）、‘自現’（Self-Mani-festation）。某一物同時是其變化的因素（upādāna）與其變化的‘動力因’（nimitta）。物質是動態的；它本身即是變化的‘能源’（energy-stuff），‘因’是自容的（self-contained）、是自作的（self-efficent）。惟有普遍因（遍相，vaiśva-rūpya）才是自足的（self-sufficent）；所謂的‘殊相’乃是整體的普遍因果之組織上的限度。變化者與變化所成之物是同一的（sat-kāryavāda，即因果同一論），此二者的差異幷不是二個事物的差異，而是同一事物的兩種狀態︰‘果’乃是‘潜在因’（avyakta）的‘顯了’（vyakta）狀態。因果關係乃是一種持續的、接續不斷的運動。數論幷沒有與‘絕對吠檀多學派’（advaita vedānta）一樣的排除‘差異’而主張‘變化’是一種幻相（avidyā，無明）；就事物之‘同一’與‘差異’觀而論，數論較强調前者，所以數論乃是一種‘同中有微異’的邏輯（a logic of identitywith a tinge of difference）。就嚴格的‘真實’的構成論來說，數論這種主張是不如理的，因爲‘真實’不能是異質的、和合的。<#>數論的困難在于其理論根本上的難題。依上述數論之見，則‘真實’有兩個──一個會變化的‘真實’，另一個是不變的‘真實’，而此二者毫無共通之點，幷且是彼此排斥的。我們稱此二者是‘存在的’且是真實的，乃是使用一般的用法而已。數論采用了兩種互相排斥的‘真實’的類型，幷且沒有加以評估此二者的高下，亦即是沒有表明較喜歡何者。很明顯的，‘物質原理’（prakṛti）是獨立的真實，跟‘精神原理’（puruṣa）一樣的真實，在此意義之下，則‘物質原理’可稱之爲一種‘自我’；依其自己而存在。‘物質原理’依自己而存在與活動；但却不是爲自己而存在；其存在的價值是利他的（Saṅghāta-parār-thatvāt）。數論决不會更進一步的肯定︰就是沒有‘精神原理’，‘物質原理’仍然能繼續存在。物質原理之存在的理由及其活動乃是爲了滿足‘精神原理’的需要。不僅僅是‘真實’分裂成精神與物質，就是依‘物質原理’的本質，亦含有‘存在’與‘價值’的分裂。此一情况促使‘精神原理’必然走上多元化，以保持世間不致死去。‘物質原理’雖然存在，但却不是吾人精神努力所得到的；事實上，反而是我們從它而與自己分離了。職是之故，存在者與有價值者就這樣的分開了。這種困難我們在阿毗達磨部派佛教的理論中也可以看到，部派佛教認爲無常的諸‘蘊’是真實的根本性存在，但是它們却不是修行的目標（涅槃）。這種根本性的缺點在任何一種二元論或是多元論的形上學思想都是無法避免的。<#>數論派的立論本身是站不住脚的，它的缺點是本身的、內發的，在數論的思想結構中即存有相衝突的元素。這種情形乃是起源于數論采用了兩種‘真實’的類型（指puruṣa與prakṛti），而此一立論反過來又必然促成‘存在’與‘價值’的分離，以及‘同一’及‘差異’被看成是同等的真實。爲了使它走上理論的一致及結構的嚴整，批判主義可采取下述兩種方向︰<#>第一︰如果說‘變化’與‘無常’是‘實在’唯一的類型，則應以心理狀態來代替‘精神原理’，而‘變化’本身亦應解釋爲事物之電光石火般的刹那生滅起落。因爲接受一個會變化的常住不變的個體（物質原理）即是在‘真實’的結構中，加進了‘異質’。這即是同時主張‘形式見’與‘實體見’。如果把‘變化’當成是‘真實’，則常住永恒的元素應視之爲不真實，這乃是早期佛教的作法。這種作法對他們來說是相當容易的，因爲他們對永恒連一點愛好都沒有，而且這樣可以用單一的無常、無我的模式來解釋一切萬物。<#>第二種可使數論的立場一致的方法就是否定‘變化’與無常；而把精神原理或‘無變化’當作‘真實’的形式。此一主張傾向于一元論，而其較嚴整的形式則是把‘差異’及‘變化’當成是幻相而加以排斥的吠檀多絕對主義（Absolutism of the Vedānta），另一個較具中間性的立場就是勝論學派（Vaiśeṣika）之同時接受變化與永恒。數論主張永恒（精神原理）本身也是變化的；而勝論主張永恒（如原子、我、時間、虛空）等一點都不會變化，不過把這一些‘部份’結合起來，新的事物就是在它們中間産生。這種機械性的概念乃是其實體與屬性，整體與部份之觀點的基礎。<#>在數論中，這些觀念論與實在論的傾向幷沒有調和一致。我們前已指出‘物質原理’是爲了‘精神原理’而存在的，沒有後者，前者即不能運作，但是後者對前者之存在與活動幷沒有正面的貢獻。亦即是數論在‘價值’之實用的範圍內接受了客體依主體而有，但是在‘存在’的範圍內却不主張如此。數論正確的主張經驗性的存在（輪回）乃是因爲精神與客體之錯誤的認同；而這又是因‘無明’而起。但是數論所主張的︰如果吾人能證得‘分別’（viveka）時，精神原理與物質原理不再接觸，而後者仍然不受其影響，這種主張沒什麽理由。在此又可以導出兩種傾向──實在論與觀念論的傾向，爲求理論之一致，此二者必須更加具有相互排斥性。要就是精神是一切──觀念論，不過其意義乃是精神具優越性而客體僅是一種幻相；要不然就是一切的事物均是客體，而精神本身也是一種可認知的客體。前一種主張乃是吠檀多最後所主張的；第二種則是尼耶──勝論這一系的實在論。在這些觀點形成之後，必定還要經過許多階段的發展。<#>從數論這種脆弱而論證不足的物質與精神原理的平衡之中，産生了理論的進化。在一方面，吠檀多主張唯有一個實體（指精神）故所謂的‘同一’的邏輯，其結果又否定了‘差異’。另一方面則是尼耶與勝論之主張實體爲多且各實體同是思想的客體，與其‘差異’的邏輯。尼耶學派乃是數論學派之多元論、實在論及經驗論的一面；而吠檀多則是數論之絕對主義的一面。<#>◎附三︰〈數論頌〉（編譯組）<#>《數論頌》（Saṃkhyā-kārikā），又稱《數論偈》、《僧佉頌》。印度六派哲學數論派聖典之一。自在黑（I^śvarakṛṣṇa，西元四至五世紀）撰。相傳自在黑因撰此書，獲金耳國王之賞金，故本書又名《金七十論》。然或謂全書頌數有七十餘，故以之爲名。全書以頌體形式整理數論學說，爲論述數論文獻之最古者，亦爲印度哲學文獻中之名著。<#>本書是以觀‘人生是苦’的立場爲出發點，叙說經由修行可獲得解脫，此修行是采用以二十五諦（原理）爲基本的觀法。所謂二十五諦，是以神我（puruṣa）、自性（prakṛti）二原理所派生出來的二十五種分支原理。<#>本書認爲個體和宇宙的一切被包括在二十五諦之中，由于二十五諦的存在，故可透過因中有果論，推論出根本自性的存在。根本自性以善性（sattva）、動性（rajas）、闇性（tamas）三德（guṇa）爲本質。在平衡的狀態中，經由三德的活動變化（parināma）而展開一切現象。因此，萬有具有三德，而神我則是無屬性、無作用的純粹智，在本質上與萬有完全不同。自性是爲了神我而展開的，當覺諦體悟到自性和神我有本質上的差別時，自性會止息活動而證得解脫。<#>本書的注釋書，有︰《金七十論》、《Yu-kti-dīpikā》、《Gaudapāda-bhāṣya》、《Mā-ṭhara-vṛtti》、《Tattvakaumudī》、《Can-dṛikā》、《Jayamaṅgalā》等書。其中，《金七十論》爲最古之作，漢譯本爲六世紀時真諦所譯，相傳注釋者爲天親。<#>◎附四︰〈數論瑜伽說〉（編譯組）<#>數論瑜伽說（sāṃkhyayoga）爲數論派的學說之一。古典數論派的學說原先只是樹立二十五個原理，其後又成立承認自在神的學說，以之爲第二十六個原理。這種主張似乎有瑜伽派的傾向，但不同的是︰瑜伽派只是將自在神當作修行的對象或手段，而數論瑜伽說則是將自在神視爲世界的支配者（adhiṣṭhātṛ），由此而産生精神原理‘神我（Puruṣa）’。<#>大體說來，在《摩呵婆羅多》及雨衆（Vārṣagaṇya）的《六十科論》中都可看到此種數論瑜伽說。此外，也散見于其他學派（尤其是吠檀多學派）的文獻中。但是，專事論述此說的典籍則尚未發現。<#>［參考資料］　《成唯識論述記》卷四；金倉圓照《インド哲學の自我思想》、《印度哲學史》；宇井伯壽《印度哲學史》；R. Garbe《Sāṃkhya and Yoga》；Edited by Sarvepalli Radhakrishnan and Charles A.Moore《A Source Book in Indian Philosophy》。<#>


meanings:
6091請參閱 數論頌 [1]梵名 Sāṃkhya-kārikā。又稱數論偈、僧佉頌。印度六派哲學數論（梵 Sāṃkhya）學派之經典。伊濕伐羅訖哩史拏（梵 Īśvarakṛṣṇa，意譯自在黑）著於西元四至五世紀間。共計七十二偈，包含六十科論（梵 Saṣtitantra）之全部內容。書中指出以觀想人生諸苦之立場為出發點，並以二十五諦為基本原理，進行觀法之修行，即可獲得解脫。一切法皆可攝入二十五諦中，二十五諦以神我（梵 puruṣa）與自性（梵 prakṛti）為二大原理，由自性展開覺（梵 buddhi）與我慢（梵 ahaṃkāra），由我慢展開意根（梵 manas）、五知根（梵 buddhīndriya，即感覺機能）、五作根（梵 karmendriya，即運動機能）、五唯（梵 tanmātra，即色聲香味觸），五唯又延展出五大（梵 mahābhūta，即地水火風空）。自性之本質為純質（梵 sattva）、激質（梵 rajas）、翳質（梵 tamas）三德，三德之活動變化，產生一切現象；神我則係無屬性、無作用之純粹智。若能體悟自性與神我本質上之差異，自性即停止活動，而得解脫。本書之重要注釋書有金七十論、高達帕達注（梵 Gaudapāda-bhāṣya）、摩達羅注（梵 Māṭhara-vṛtti）等。


meanings:
① Xa. ||② Một âm là huyến. Kinh doanh, cầu cạnh.


meanings:
(văn) Xa, xa xa: 故鄉邈已敻，山川修且廣 Cố hương xa đã xa, núi sông dài lại rộng (Tạ Diêu: Kinh lộ dạ phát); 浩浩乎，平沙無垠，敻不見人 Bao la thay sa mạc phẳng không bờ, xa xa không thấy người (Lí Hoa: Điếu cổ chiến trường văn).


meanings:
① Chán. ||② Một âm là đố. Bại hoại.


meanings:
① Thu góp lại. ||② Cất, giấu, như liễm thủ 斂手 thu tay, liễm tích 斂跡 giấu tung tích, v.v. ||③ Thu liễm (giót đọng lại không tan ra). ||④ Rút bớt lại. ||④ Một âm là liệm. Thay áo cho người chết là tiểu liệm 小斂, nhập quan là đại liệm 大斂.


meanings:
① Nghiêm nghị.【斂容】liễm dung [liăn róng] (văn) Nét mặt nghiêm nghị; 【斂足】liễm túc [liănzú] (văn) Dừng chân; ② Ẩn nấp, lánh mình, cất, giấu. 【斂跡】 liễm tích [liănji] Ẩn giấu tông tích (ẩn nấp không dám xuất đầu lộ diện), lánh mình; ③ (văn) Thu gộp lại, thu liễm, thâu, rút bớt lại: 蓋夫秋之爲狀也，其色慘淡，煙飛雲歛 Là vì mùa thu phô bày hình trạng có màu sắc buồn bã, khói toả mây thâu (Âu Dương Tu: Thu thanh phú); ④ Góp, trưng thu, vơ vét: 斂錢 Góp tiền; 橫徵暴斂 Vơ vét tàn tệ; ⑤ (văn) Liệm xác (như 殮, bộ 歹).


meanings:
① Ngã sấp, ngã chết giữa đường, chết, bỏ mạng, mất mạng: 倒斃 Chết toi; ② (khn) Bắn chết, xử bắn, bắn bỏ: 斃傷敵軍百餘名 Bắn chết và làm bị thương hơn 100 quân địch.


meanings:
① Văn vẻ, như văn thạch 文石 vân đá (đá hoa). ||② Văn từ, họp nhiều chữ lại thành bài gọi là văn. ||③ Văn tự, bắt chước hình tượng các loài mà đặt ra chữ gọi là văn 文, gộp cả hình với tiếng gọi là tự 字. ||④ Văn, cái dấu vết do đạo đức lễ nhạc giáo hoá mà có vẻ đẹp đẽ rõ rệt gọi là văn, như văn minh 文明, văn hoá 文化, v.v. ||⑤ Văn hoa, chỉ cốt bề ngoài cho đẹp, không chuộng đến sự thực gọi là văn, như phồn văn 繁文, phù văn 浮文, v.v. ||⑥ Quan văn, các quan làm việc về văn tự gọi là quan văn. Người nào có vẻ hoà nhã lễ độ gọi là văn nhã 文雅 hay văn tĩnh 文靜, v.v. ||⑦ Phép luật, như vũ văn 舞文 múa mèn phép luật buộc người tội oan. ||⑧ Ðồng tiền, như nhất văn 一文 một đồng tiền. ||⑨ Một âm là vấn. Văn sức, như tiểu nhân chi quá dã tất vấn 小人之過也，必文 tiểu nhân có lỗi tất che đậy (văn sức điều lỗi cho không phải là lỗi).


meanings:
① Chữ: 甲骨文 Chữ giáp cốt; ② Văn tự, ngôn ngữ, tiếng: 越南文 Việt văn, tiếng Việt, chữ Việt; ③ Bài văn, lời văn, văn chương, văn: 散文 Văn xuôi; ④ Văn ngôn: 文言 Thể văn ngôn (của Hán ngữ); 半文半白 Nửa văn ngôn nửa bạch thoại; ⑤ Lễ nghi, văn hoa bề ngoài, văn vẻ, màu mè: 繁文縟節 Nghi lễ phiền phức; 浮文 Văn hoa phù phiếm; 文石 Đá hoa; ⑥ Văn: 文化 Văn hoá; 文明 Văn minh; ⑦ Văn, trí thức: 文官武將 Quan văn tướng võ; ⑧ Dịu, yếu, yếu ớt: 文火 Lửa dịu; ⑨ Những hiện tượng thiên nhiên: 天文 Thiên văn; 地文 Địa văn; ⑩ Đồng tiền, đồng xu: 不値一文錢 Không đáng một đồng xu; ⑪ (văn) Pháp luật, điều khoản luật pháp: 文章 Luật pháp; 與趙禹共定諸律令，務在深文 Cùng với Triệu Vũ định ra các luật lệ, cốt sao cho các điều khoản được chặt chẽ rõ ràng (Sử kí); ⑫ (văn) Chế độ lễ nhạc thời cổ: 文王旣沒，文不在茲乎？ Vua Văn vương đã mất, nền văn (chế độ lễ nhạc) không ở nơi này sao? (Luận ngữ); ⑬ (văn) Vẽ hoa văn: 文身之俗蓋始此 Tục vẽ mình có lẽ bắt đầu từ đó; ⑭ Che giấu. 【文過飾非】văn quá sức phi [wénguò-shìfei] Tô điểm cho cái sai thành đúng, dùng ngôn từ đẹp đẽ để lấp liếm sai lầm, che đậy lỗi lầm; ⑮ (Thuộc về) quan văn (trái với quan võ), dân sự: 文臣 Quan văn; ⑯ [Wén] (Họ) Văn.


meanings:
(864-949) Thiền tăng đời Ngũ Đại, Tổ của tông Vân Môn, họ Trương, người Gia Hưng (Chiết Giang) Trung Quốc. Thuở nhỏ đã có chí xuất trần, sư theo Chí Trừng chùa Không Chủ ở bản ấp xuất gia, lại đến Tì Lăng thụ giới cụ túc. Đọc khắp các kinh, nghiên cứu Tứ phần luật. Đến Mục Châu (Kiến Đức, Chiết Giang) tham kiến Đạo Minh (đời gọi là Trần Tôn Túc) sau vài năm nhận hết pháp đạo. Lại yết kiến Tuyết Phong Nghĩa Tồn y chỉ ba năm được lãnh tông ấn. Sau đó đi du phương hành cước các nơi, tham cứu huyền yếu, thanh danh nổi dần. Đến chỗ Linh Thọ Như Mẫn ở Phúc Châu làm Thượng thủ. Niên hiệu Trinh Minh thứ 4 (918) Như Mẫn tịch, kế thừa pháp tịch chủ trì chùa Linh Thọ. Niên hiệu Đồng Quang thứ 1 (923) nơi núi Vân Môn, Thiều Châu (Thiều Quan, Quảng Đông) sáng lập Quang Thái Thiền Viện, thiền lữ trong nước tụ tập, đạo phong càng sáng tỏ. Sư sáng lập tông Vân Môn, người đời gọi là »Vân Môn Văn Yển«. Dùng ba câu »bao trùm trời đất, cắt đứt các dòng, theo mòi đuổi sóng« khái quát tông chỉ, đời gọi là »Vân Môn Tam Cú«. Còn thường dùng 1 chữ để quét sạch vọng thức của kẻ học đạo nên thiền lâm gọi là »Vân Môn nhất tự quan«. Nam Hán Chủ sắc tứ »Khuông Chân Thiền sư«, Tống Thái Tổ truy thuỵ »Đại Từ Vân Khuông Chân Hoằng Minh Thiền sư«. Đệ tử nối pháp có Trừng Viễn, Duyên Mật, Tử Dạng v.v… 61 người. Tác phẩm: Vân Môn Khuông Chân Thiền sư quảng lục 3 quyển, Ngữ lục 1 quyển lưu hành nơi đời.


meanings:
(980-1040) Thiền tăng đời Tống, họ Văn, tự An Nhiên, người xứ Vụ Châu (nay là huyện Kim Hoa, tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc. Thuở bé xuất gia, sau khi thụ giới sư đến núi Vân Cư ở Hồng Châu (nay là huyện Nam Xương, tỉnh Giang Tây) tham vấn Thiền sư Đạo Tế, tông Pháp Nhãn. Một hôm, Đạo Tế hỏi: Kẻ chẳng cùng muôn pháp làm bạn, thử hỏi là người nào? Sư do đây khế ngộ, nối pháp ngài. Sau đó sư trụ Nam viện, chùa Linh Ẩn tại Hàng Châu hoằng dương thiền pháp. Về già sư lui về ở ẩn nơi am Hưng Khánh tại Hàng Châu. Niên hiệu Thiên Thánh thứ 4 (1206) vua xuống chiếu gọi sư trụ trì chùa Từ Hiếu, nhưng sư vừa đi đến Sở Châu (nay là huyện Hoài An, tỉnh Giang Tô) thì thọ bệnh và qua đời. Thuỵ hiệu: Từ Tế Thiền sư.


meanings:
(1510-1594) Thiền tăng đời Minh, họ Dương, tự Từ Chu, hiệu Thanh Lương, người Đường huyện (Hà Bắc), Trung Quốc. Năm 10 tuổi xuất gia, sư ban đầu nghiên cứu tông chỉ tính tướng, thường bị bệnh bức bách nên hâm mộ thiền pháp, liền đến Thiếu Thất tham kiến Thiền sư Thường Nhuận. Thường Nhuận thấy sư nói năng hoà nhã nên cho làm Duy-na. Ngày nọ đi đến chỗ Sơ Tổ ngồi nhìn vào vách, bỗng nhiên khế ngộ, bèn được Thường Nhuận ấn chứng, làm truyền nhân tông Tào Động. Lúc 28 tuổi sư vào Ngũ Đài bế quan khổ tâm tham cứu. Ngày ăn một bữa, đêm chỉ toạ thiền. Theo lời thỉnh, sư trụ trì chùa Đại Thiện, Thiệu Hưng (Chiết Giang) thượng đường nói pháp làm kinh ngạc mọi người, tiếng tăm lẫy lừng. Lần lượt trụ trì các chùa Đông Tháp, Vân Cư, Viên Thông v.v… dời sang chùa Đại Giác ở Kinh Sư. Niên hiệu Vạn Lịch thứ 22 (1594) sư tịch tại núi Ngũ Đài.


meanings:
(992-1049) Thiền tăng đời Tống, là Tổ phái Dương Kỳ tông Lâm Tế đời thứ 8, họ Lãnh, người Nghi Xuân, Viên Châu (Giang Tây), Trung Quốc. Thuở niên thiếu sư thông minh lanh lợi, lớn lên không thích theo nghề viết lách. Sau vì tha thuế cho nguời, bị mất chức còn mang tội, lén trốn qua núi Cửu Phong, Quân Châu (Cao An, Giang Tây) cạo tóc làm tăng. Sư đến Đàm Châu (Trường Sa, Hồ Nam) tham kiến Thạch Sương Sở Viên giữ chức Giám viện, sau khi đắc pháp sư giã từ trở về núi Cửu Phong, lại đến núi Dương Kỳ trụ trì Thiền viện Phổ Thông mở mang thiền phong, người đời gọi là Dương Kỳ Phương Hội. Niên hiệu Khánh Lịch thứ 6 (1046) sư ở chùa Hải Hội, núi Vân Cái, Đàm Châu. Chủ trương đạo xuất phát từ thường tình, xem tất cả hoạt động thế tục là diệu đạo cầu giải thoát, xiển dương lí mầu »Chư Phật ba đời ở nơi ông, chuyển đại pháp luân dưới gót chân mỗi người«. Ngôn hạnh của sư được biên tập làm Dương Kỳ Phương Hội Hoà thượng ngữ lục 1 quyển, »Hậu Lục« 1 quyển. Pháp hệ này gọi là »Phái Dương Kỳ«. Đệ tử nối pháp có 13 người: Thủ Đoan, Nhân Dũng v.v…


meanings:
Dùng cây vuông tra vào lỗ tròn, dụ cho phương pháp sai lầm, không cách nào đạt đến mục đích. Phật Quả ngữ lục q. 2 ghi: »言 句 上 作 解 會、 泥 里 洗 土 块； 不 向 言 句 上 會、 方 木 逗 圓 孔。 – Nhờ lời nói mà hiểu biết thì như rửa đất trong bùn, không nhờ lời nói mà hiểu biết thì như cây vuông tra vào lỗ tròn«.


meanings:
1435（1899～1977）安徽桐城人。早歲畢業於南京金陵大學，旋赴美人威斯康辛大學深造，二十六歲完成哲學博士學位。返國後歷任武昌高等師範大學、東南大學、中央政校及中央大學哲學教授。遷臺後任教於國立臺灣大學與輔仁大學，並曾數度赴美講學，在密西根州立大學、米蘇里大學與南達柯塔大學擔任客座教授。對於中國哲學與文化精神殊多闡發，為享譽中外之一代大哲。晚年致力於大乘佛法之鑽研，於華嚴哲學尤有獨到之見解。民國六十六年逝世於臺北。門人匯集整理其著述，輯為東美全集，內有堅白精舍詩集、方東美先生演講集、中國大乘佛學、華嚴哲學等中文論著，及 The Chinese View of Life; Chinese Philosophy: Its Development 等英文著作。


meanings:
Thiền tăng đời Minh, họ Nhậm, tự Vân Vọng, hiệu Đông Khê, Vô Tham, người Gia Thiện (Chiết Giang), Trung Quốc. Vào chùa Tinh Nghiêm ở Tú Thuỷ (Gia Hưng, Chiết Giang) sư cạo tóc làm tăng, thông nội điển, có giới hạnh. Yết kiến Đạo Tế chùa Thiên Ninh. Một hôm nhân xem công án Thiên Vương, đọc đến câu »chỗ nào chẳng chỉ bày tâm yếu« sư liền hoát nhiên tỉnh ngộ, được Đạo Tế ấn khả. Khi ra hoằng pháp pháp sư trụ trì chùa Tích Nghiêm, về già lui về ở tinh xá Tú Thuỷ. Bẩm tính thông minh, ngày có thể tụng hơn vạn lời kệ, hạ bút là văn tự tuôn chảy. Tác phẩm: Hoa Nghiêm Yếu Lược 2 quyển, Đông Khê Nội Ngoại tập 8 quyển.


meanings:
→ khương sơn phương thiền sư 姜山方禪師; → chân như phương thiền sư 真如方禪師


meanings:
（Louis de La Vallée Poussin；1869～1937）又譯普珊、布桑，或蒲仙。爲比利時著名的佛教學者、梵文學者、藏學家。嘗留學法國，就烈維（S. Le/vi）、巴特（A. Barth）、克恩（J. H. Kern）等人學習。精通梵語、藏語、古典中文。1893年，擔任比利時幹德（Gand）大學教授。初，講授西洋古典學，後專攻印度學、佛學。1905至1914年間，曾主辦《Museon》雜志，1921年創立比利時東洋大學，創刊中國學佛學雜志《Me/la nges chinoiset bouddhiques》。其後發表甚多著作，成爲歐洲佛學界的開拓者。<#>普辛在佛教研究方面，有相當出色的成就，曾校訂出版《入菩提行論》（Bodhicaryā-vatara）及般若伽羅末提（Prajñākaramati）的注釋（1901～1914）、龍樹《中論頌》及月稱《中論釋》（Prasannapadā）、藏譯《入中論》（Madhyamakāvatāra），又將《入菩提行論》、《俱舍論》、《成唯識論》譯爲法文。著有《Bouddhisme︰E/tudes et mate/-riaux》（佛教──研究與資料，1898～1918）、《Nirvāṇa》（涅槃論，1925）、《Lamorale bouddhique》（佛教的道德，1929）、《La dogme et la philosophie du Bouddhi-sme》（佛教之教義與哲學，1930）等書。<#>此外，有關印度史方面，撰有《L'Indeaux temps des Mauryas》（孔雀王朝時代之印度，1930）、《Dynasties et Histoire del'Inde depuis Kanishka jusqu'ans invasionsmusulmones》（迦膩色迦王至回教入侵之印度王朝與歷史，1935）等書。另外，又作成英國劍橋大學所藏耆那教文獻目錄、斯坦因所收集中亞出土西藏佛典的目錄。<#>普辛爲天主教徒，宗教見解自然偏向自己的宗教，但在佛教文獻學的原典研究上，留下不可忽視的業績。此外，對中觀派等論書之研究成果亦甚豐碩。繼承其學說者，有拉莫特（E. Lamotte）等人。日本學者宇井伯壽、宮本正尊、山口益等留學歐洲時，亦曾受其指導。<#>◎附︰J. W. de Jong著·霍韜晦譯《歐美佛學研究小史》第二章（摘錄）<#>蒲仙是烈維的早期弟子之一，但他的工作，却與乃師大異其趣。他把他的大部份的研究，都傾注于他所謂佛教教理（Buddhist dog-matism）和大乘的各派哲學之中。他最先出版的幾本書，則是有關密宗的，例如《五次第》（Pañcakrama）的校訂、《童蒙燈》（Ādikarmapradīpa）的校訂和翻譯；此外，在18 98年出版的《佛教》（Bouddhisme）一書中，亦有一章專論密宗。但早于1897年，他已經對《淨明句論》（Prasannapadā，譯者按︰即《中論疏》，月稱造）裏的一章進行分析。其後數年間，陸續出版了附有權威注解的《淨明句論》的校訂本、《入菩提行經詳注》（Bodhicaryāvatārapañjikā）的校訂本，和藏文《入中論》（Madhyamakāvatāra）的校訂本。關于後者，另有未完成的翻譯發表。至于他所作的《入菩提行經》（Bodhicaryāva-tāra）的譯文，則至今仍然是所見的翻譯中功力最深的一篇。1933 年，蒲仙寫了一篇長文，概論中觀學派，但他對于中觀絕對者的觀念的終極意見，則至逝世時尚未提出。1905年，他在一篇討論七十五法和百法的論文中研究了《俱舍論》（Abhidharmakośa）和《成唯識論》（Vijñaptimatratāsiddhi）。在這方面，他的貢獻至《俱舍論》的譯出而達于頂點。這是佛學研究史上的偉大成果之一。此外，蒲仙還譯出有部阿毗達磨論書中的若干章節，其中包括參照他的阿毗達磨研究而譯出的《大毗婆沙論》（Mahāvibhāṣā）的段落在內。在瑜伽行派的研究方面，他最大的成就是《成唯識論》的翻譯。但對于佛教後期的邏輯學派他亦幷未忽略，這可以從他校訂了法稱的《正理一滴》（Nyāyabindu）的藏文本幷附以律天（Vinī-tadeva）的注疏就可以看出來。<#>蒲仙在他的著作之中研究了好些哲學問題，在此我們僅舉出若干篇他討論業、三身、緣起和結集等問題的論文便可概見。（中略）<#>我們已經好幾次提到蒲仙的《佛教》（Bouddhisme），它是在1898年面世的。在這本書中，有許多問題，例如巴利資料之價值、大衆佛教的性格、佛教的瑜伽等，都是首次被論及。蒲仙從不滿足于他所獲得的成績，在四十年的研究生活中，許多問題他都是一再檢討，因此我們很難對他的主要觀點給予一般化的描述。不過，在某些方面，他的見解幷無大幅改變。例如︰他經常强調，佛教大部份的觀念都是取諸婆羅門的思惟與苦行的這一事實。雖然他又指出︰在佛教之中有一個獨特的、審視救度問題的方法，但其理論（與婆羅門教）之一致性，仍可被稱爲‘正統說’（orthodoxy□見Bouddhisme,Opinions,etc.）。其次，蒲仙自始即强調瑜伽的重要，直到晚年他所寫的一篇論文中，仍然毫不猶豫的認爲佛教是瑜伽的一支。這種意見，對奧頓堡來說是完全不能接受的。不過，蒲仙研究的中心問題畢竟是在涅槃的解釋上。魏爾本（G. R. Welbon）在他的《佛教涅槃與西方解人》一書中，曾經企圖勾勒出蒲仙在這個問題上的推進（The Bud-dhist Nirvāṇa and its Western Interpreters,□Chicago ,1968），但恐怕只有通過更完備的處理才能對這個問題下公平的判斷。蒲仙幷不喜歡研究佛陀生平，和一些很難僅靠現存資料解决的問題，他寧願分析不同部派的見解。在增進我們對阿毗達磨佛教的知識方面，沒有學者比蒲仙的貢獻更多。<#>


meanings:
Chùa Dương Kỳ vào đời Tống được gọi là »Phổ Thông Thiền Tự«. X. Dương Kỳ Tự.


vietnamese:
phổ biến quang minh thanh tịnh sí thạnh như ý bảo ấn tâm vô năng thắng đại minh vương đại tuỳ cầu đà la ni kinh <cm>

meanings:
(title) Dhāraṇī of the Great Protectress, Queen of Mantras


meanings:
（梵 samanta mukha，藏 kun-nas-sgo）10意指周遍圓通。又譯無量門。天臺宗將實相圓法周遍一切稱爲‘普’，實相（即中道）無所蔽塞稱爲‘門’。即謂《法華經》所說中道實相之理，遍通一切，無所壅塞，故諸佛菩薩乘此理，能開無量門，示現種種身，以拔除一切衆生之苦，令成就菩提。《法華文句》卷十（下）雲（大正34·145b）︰<#>‘普者，周遍也。諸法無量，若不得普，則是偏法，若得普者，則是圓法。（中略）門者，從假入空，空通而假壅，從空入假，假通而空壅。偏通則非普，壅故非門。中道非空非假，正通實相，雙照二諦，故名普，正通故名門。’<#>對此，智顗謂普門圓通，義則無量，略舉則有十類，而立十普門之說。十普門，謂︰<#>(1)慈悲普︰衆生緣、法緣及無緣等三慈中，唯無緣慈悲與實相同體，其理已圓，普遍一切，任運相應，故以無緣爲慈悲普。<#>(2)弘誓普︰弘誓系約四諦而起者，有有作、無生、無量及無作之別。就中前三種攝法不盡，唯無作四諦能收一切法，故約之而以發弘誓爲弘誓普。<#>(3)修行普︰凡所修不與理合，稱爲偏；觸事即理，理智曆法而修者，無行而不普，稱爲修行普。<#>(4)斷惑普︰一切種智能除五住之惑，故以之爲斷惑普；一切智道種智唯斷四住之惑，故不名爲普。<#>(5)入法門普︰二乘曆別諸地之定有淺深差別，不得稱爲普；唯入中道王三昧不起滅定，現諸威儀，一切三昧悉入其中，故稱入法門普。<#>(6)神通普︰羅漢、辟支佛、菩薩之神通，其緣境偏狹；若緣實相而修者，即是真神通，一發則一切發，廣遍十法界之境，故稱神通普。<#>(7)方便普︰方便有道前、道後二種，道前方便不普；唯道後化用之方便能逗機利物，一時圓遍，故稱方便普。<#>(8)說法普︰能以一妙音應十法界之機，隨其宜而令解脫。<#>(9)成就衆生普︰一切世間及出世間所有事業，鑿井造舟等，悉皆利益衆生，示教利喜，令入三菩提者，故稱之爲成就衆生普。<#>(10)供養諸佛普︰內外理事之供養能資圓智，圓智即佛，故稱之爲供養普。<#>此中，前五普爲自行，次三普爲化他，後二普總結自行、化他兩意。<#>普門之說，亦爲華嚴及密教等宗所用。華嚴宗認爲，圓教所說重重無盡主伴具足之理，于一之中即攝一切法，亦即一門攝一切門，故立普門之稱。《華嚴經探玄記》卷二雲（大正35·138b）︰‘入緣起陀羅尼，一門中即攝圓融法界，故雲普門也。’<#>在密教大曼荼羅中，表一德一智之諸尊稱爲一門，而總該諸尊之德用的中台大日稱爲普門。隨而，以大日如來爲中心而諸佛、菩薩、諸天等聚會的胎、金兩部曼荼羅，稱爲普門曼荼羅；又建立此曼荼羅壇，稱爲普門壇；悉誦持此等海會諸尊之真言，稱爲普門持誦尊。<#>［參考資料］　《法華經》卷七〈觀世音菩薩普門品〉；《觀音玄義》卷下；《法華玄論》卷十；吉藏《法華義疏》卷十二；《大日經疏》卷一、卷四、卷六、卷八；《法華經科注》卷八；《法華疏私記》卷十（末）。<#>


meanings:
(1215-1265) ① Hiệu của Thiền tăng Duy An đời Minh. X. Duy An. ② Thiền tăng Nhật Bản, gọi đủ là Vô Quan Phổ Môn, đệ tử của Viên Nhĩ Biện Viên. Vâng lời thầy sư sang nhà Nam Tống (Trung Quốc) vào niên hiệu Thuần Hựu thứ 11 (1251) đắc pháp nơi Thiền sư Diệu Luân chùa Tịnh Từ, đời thứ 22 hệ Nam Nhạc, đời thứ 4 tông Lâm Tế Nhật Bản. Niên hiệu Cảnh Định thứ 3 (1262) sư trở về nước khai sáng chùa Nam Thiền, là đạo tràng thứ 3 của tông Lâm Tế Nhật Bản.


meanings:
① Hong: 草墊子該晾一晾了 Cái đệm rơm cần phải đem hong rồi; ② Phơi: 晾衣服 Phơi quần áo; 晾漁网 Phơi lưới; ③ Như 涼 [liàng].


meanings:
① Ánh mặt trời ấm (nắng ấm), chủ khách hỏi thăm nhau gọi là hàn huyên 寒暄.


meanings:
① Nhàn rỗi. ||② Lúc vô sự, như hạ nhật 暇日 lúc không bận có việc gì, vô hạ cập thử 無暇及此 không rỗi đâu tới sự ấy.


meanings:
Nhàn hạ, nhàn, rỗi rảnh, rỗi rãi, rảnh việc: 無暇 Không được rỗi; 工餘之暇 Lúc nhàn rỗi sau giờ làm; 暇日 Ngày rảnh việc.


meanings:
① Vừng sáng của mặt trời mặt trăng. ||② Mê, quáng, như đầu vựng 頭暈 đầu váng, ngồi lên thấy cảnh vật đều quay tít, mục vựng 目暈 mắt quáng. Ðang ngồi đứng dậy sầm tối mặt lại ngã ra cũng gọi là vựng.


meanings:
① Choáng, chóng mặt: 頭暈 Choáng đầu; ② Ngất, sốc. Xem 暈 [yùn].


meanings:
① Quầng (vừng sáng của mặt trời, mặt trăng): 月暈 Quầng trăng; ② Choáng váng: 眼暈 Hoa mắt. Xem 暈 [yun].


meanings:
① Ánh sáng mặt trời. Mạnh Giao 孟郊 có câu thơ rằng: Thùy ngôn thốn thảo tâm, báo đắc tam xuân huy 誰言寸草心，報得三春暉 ai nói lòng tấc cỏ, báo được ơn ba xuân, ý nói ơn cha mẹ khôn cùng, khó báo đền được. Ta thường nói lúc còn cha mẹ là xuân huy 春暉 là bởi nghĩa đó.


meanings:
Ánh sáng (mặt trời), nắng, ánh nắng: 朝暉 Ánh nắng (sáng) ban mai; 誰討草心，報得三春暉？ Ai nói tấm lòng tấc cỏ, có thể báo đáp được ánh nắng dịu dàng của tiết ba xuân? (Mạnh Giao: Du tử ngâm).


meanings:
① Cứng mạnh, như mẫn bất uý tử 暋不畏死 cứng mạnh chẳng sợ chết. ||② Buồn bực, mê muội.


meanings:
(văn) ① Cứng cỏi: 暋不畏死 Cứng cỏi không sợ chết (Thượng thư); ② Gắng sức.


meanings:
① Cảm nắng, trúng nắng. ||② Một âm là hát. Nóng.


meanings:
① Nóng, nắng: 暑天 Mùa hè, mùa nóng; 暑熱 Nóng nực; 中暑 Say nắng, trúng nắng; ② Giữa mùa hè, mùa hè: 暑期 Nghỉ hè, mùa hè; 暑假 Nghỉ hè.


meanings:
① Ôn hoà, ấm áp: 天暖了 trời ấm rồi: ② Hâm nóng, sưởi ấm: 暖一暖手 Sưởi tay cho ấm, hơ tay.


meanings:
Tháng. Trong phức từ này, chỉ riêng chữ Nguyệt là có nghĩa, còn chữ Nhật là chữ đệm. Tông Môn Võ Khố ghi: »師 在 寶 峰 時、 元 首 座 極 見 喜。 一 日 請 假 往 謁 李 商 老、 云： 一 月 日 便 歸。 後 四 十 日 方 歸。 元 見、 遽 云： 噁！ 野 了 也、 無 常 進 速。 師 不 覺 汗 下。 – Lúc sư ở Bảo Phong, Thủ toạ Nguyên rất vui. Một hôm, sư xin phép đến yết kiến lí Thương Lão và nói: Một tháng sẽ trở về! Sau 40 ngày sư mới trở về. Thủ toạ Nguyên gặp lại sư, liền nói: Ôi! Buông lung quá, Vô thường nhanh chóng! Sư bất chợt ra mồ hôi đầm đìa«.


meanings:
(1855-1915) Thiền tăng đời Thanh, họ Đan, tên Toàn, tự Nguyệt Lãng, người xứ Thái Hưng, Giang Tô, Trung Quốc. Nối pháp Thiền sư Lãng Huy Sự, đời thứ 48 hệ Nam Nhạc. Trụ trì chùa Cao Mân (Giang Đô, Giang Tô). Có ngữ lục truyền lại đời.


meanings:
1460（Kuṣana）西元前三世紀至西元五世紀頃，活動於我國西北地方、西域、中印之間、印度西北、恆河流域、五河流域等地之種族名。又作月支、月氐。其族屬，學者主張不一，有藏族、蒙古族、突厥族、印度西提亞（Indo-Scythians）、氐羌等數說，習俗與匈奴相同。據史記、漢書等載，月氏原居我國西北地方敦煌、祁連山之間，漢初避北匈奴而西移，後奪塞族（Saka）、烏孫之地，降服大夏（Bactria），據有媯水（今阿姆河）以北，稱大月氏。其留止敦煌之餘眾保有南山（即祁連山），稱小月氏，又稱湟中月氏（湟中即今西寧附近）、湟中月氏胡。另有數百戶居張掖者，則稱為義從胡。　大月氏定住後，都於媯水之南之藍子城（今阿富汗北部），以大夏土著諸侯五翕侯分別鎮撫舊地，休密翕侯統理和墨域（Sarik-chaupan），雙靡翕侯統理雙靡城（Mastoj），貴霜翕侯統理護澡城（Wakhan 之西部），肸頓翕侯統理薄茅城（Badaxshan），都密（高附）翕侯統理高附城（Jamgan），五翕侯皆隸屬大月氏。然其後百餘年中，貴霜翕侯丘就卻（Kujura Kadphises Ⅰ（攻滅其餘四翕侯，取大月氏之地位而代之，自立為王，國號貴霜（Kushān），又征伐安息，併吞高附（Kabul）之地，並滅濮達、罽賓（Dardisthan），取天竺旁遮普（Panjab）之地。故此後應稱貴霜王朝，然我國仍稱之為大月氏。丘就卻歿後，其子閻膏珍（Wema Kadphises II）復滅北天竺，於犍陀羅國留將監守，是為月氏之全盛時期。閻膏珍在位時，極力開發對外交通，尤以與羅馬之通使，取其地之金以鑄造貨幣，發展成經濟之顛峰狀態。又由於東西文化之融合，乃形成希臘式之佛教美術，即犍陀羅美術，對後世亞洲佛教美術有極深遠之影響。至迦膩色迦王（梵 Kaniṣka），更大擴疆域，其勢力東至葱嶺之東，北達媯水，西及安息，南自五河流域至頻陀山脈（Vindhya），定都犍陀羅之布路沙布邏城（梵 Puruṣapura），保護佛教，建設寺塔，並會集迦溼彌羅國五百阿羅漢纂輯大毘婆沙論。王之虔誠信仰佛教，於印度佛教史上，貢獻僅次於阿育王（梵 Aśoka）。著名的大論師，如龍樹、馬鳴等，皆生逢迦膩色迦之時代。　蓋西元前三世紀頃，印度阿育王曾派遣僧侶弘化於大夏，大夏曾為大月氏之本據地，故大月氏與佛教接觸，事屬當然。大月氏領有北印度至興都庫什山脈南北之廣大版圖，故不僅成為中國與印度文化交流之媒介，並對佛法之東傳影響至鉅。依牟子理惑論及後漢書卷四十二載，後漢明帝永平年中（58～75），嘗遣蔡愔、秦景等赴大月氏抄寫佛經，齎還洛陽。月氏著名之三藏大德，如支婁迦讖、支曜、支疆梁接等，亦相繼至我國傳法。另如支亮、支謙、竺法護、支法度、支道根、支施崙等支姓者，其先祖概屬月氏族。其中，竺法護素有「月支菩薩」之稱，係敦煌人，乃殘留於南山的小月氏之後裔。另據玄奘（大唐西域記）及新羅慧超（往五天竺國傳）之記錄謂，傳說中妙音、法勝、曇摩難提、浮陀跋摩、彌陀山、達磨末磨等皆出於此地。　迦膩色迦王之後，瓦西色迦（梵 Vasiṣka）、弗維色迦（梵 Huviṣka）、瓦蘇提婆（梵 Vāsudeva）等王先後繼位。至瓦蘇提婆時，由於波斯之薩珊王朝（Sāsan）、中印度之笈多王朝（梵 Gupta）相次崛起，其北方又受到匈奴之壓迫，國勢漸衰。據魏書西域列傳第九十小月氏條所載，至寄多羅王時，為匈奴所逐，遂西徙至薄羅城，其子留守布路沙布邏之舊地，是為小月氏。然此一記載，與上記漢書西域傳大月氏條「留止敦煌之餘眾，保有南山，稱為小月氏」之記載，頗有混同不清之嫌，且兩項記載所屬之年代相去甚遠，一在漢初（西元前二世紀頃），一在魏世祖時代（424～425），故「小月氏」一詞所指，及大小月氏之分別，究竟為漢初之世，或魏世祖之時，抑或兼指兩者，稽之史籍，迄無定論。另據洛陽伽藍記卷五所載，月氏在印度所創建之王國（犍陀羅），於五世紀頃（470～480），為嚈噠（Ephtalites，即白匈奴）所併吞。若據日本學者羽溪了諦之說，則嚈噠所滅之月氏國即是小月氏。〔出三藏記集卷二、史記大宛列傳第六十三、後漢書西域傳第七十八、後漢書列傳第三十七、大月氏國之佛教（羽溪了諦）、中國邊疆民族史（劉義棠）、西域史上の新研究（白鳥庫吉，東洋學報第二之一）〕


vietnamese:
nguyệt giang chính ấn thiền sư ngữ lục <pqđtđ>


vietnamese:
nguyệt giang chính ấn thiền sư ngữ lục <tttđ>

meanings:
Còn gọi: Nguyệt Giang Hoà thượng ngữ lục, Nguyệt Giang Ấn Thiền sư ngữ lục. Ngữ lục, 3 quyển, do Nguyệt Giang Chính Ấn soạn vào đời Nguyên, nhóm ông Cư Giản… biên tập, được xếp vào Tục Tạng kinh tập 123, trang 217. Nội dung thu thập các lời thượng đường và tiểu tham của Thiền sư Chính Ấn tại chùa Bích Vân, chùa Đạo Tràng cùng với các phần: Niêm cổ, Tụng cổ, Phổ thuyết, Pháp ngữ, Tán…


meanings:
（梵 Samadhi-rāja，藏 Chos-thams-cad kyi raṅ-bshiṅ mñam-pa-ñid rnam-par-spors-pa tiṅ-ṅe ḥdsin gyi rgyal-po）十卷。高齊·那連提耶舍譯。又稱《入于大悲大方等大集說經》、《大方等大集月燈經》。收在《大正藏》第十五册。<#>經中述說佛在王舍城耆闍崛山時，回答月光童子所問，雲依平等心、救護心、無礙心、無毒心及在因地所修的無量三昧，而得菩提。或成就施、戒、忍辱等法，則得諸法體性平等無戲論三昧。又說，菩薩應當成就善巧，住于不放逸，修神通之業本，行財施、捨身。佛亦提及自己在因中所行的施、戒等，以明若具足修學身戒，則可招得相好（容貌莊嚴）及一切戒。<#>費長房在《歷代三寶紀》卷九所說的‘月燈三昧經，十一卷，高齊·那連提耶舍，天保八年（557）于天平寺出。’即是本經，具有序、正、流三分，乃一世碩德奉詔而譯，故文章流利。譯出之時，有彥琮制序，但今已不傳。其卷帙，在宋、元、明三藏中作十一卷，唯獨麗本爲十卷。其梵本及西藏本皆存，現存的梵本單題爲《三昧王》（Samādhi-rāja），而梵文《大乘集菩薩學論》（Sikṣāsamuc-caya）則稱之爲《三昧王月燈經》（Samād-hi-rāja-candra-pradīpa-sūtra）。<#>又，本經有二異本，其一題爲《月燈三昧燈》，又稱《文殊師利菩薩十事行經》、《逮慧三昧經》，一卷，劉宋·先公譯，收在《大正藏》第十五册。相當于那連提耶舍十卷本中的第六卷。內容亦具備序、正、通三分，由長行及重頌構成。乃佛對文殊師利童子，就布施等六度行及空觀，乃至分衛等說十事。故稱《文殊師利菩薩十事行經》。《法經錄》記載劉宋·先公譯《月燈三昧經》第七卷異譯者，即是此經。<#>另一譯本亦題爲《月燈三昧經》。一卷。收在《大正藏》第十五册。雖題劉宋·先公譯，然據經中後記所言，恐爲後漢·安世高所譯。其內容旨趣略同那連提耶舍十卷本中的第五卷後半。然內文全異。僅有正宗分，而無序分、流通分。乃就最初的三界終至道識等九十餘種法門立六行說明。此經在宋、元、明三本中缺，唯獨麗本尚存。<#>本經在中國及日本，雖不甚流行，然于尼泊爾，則爲九法之一。中觀學派之大成者月稱之《入中論》、《中論釋》，及其後繼者寂天之《大乘集菩薩學論》等書，皆常引用本經，故知本經爲中觀學派之重要經典。<#>［參考資料］　《法經錄》卷一；《開元釋教錄》卷六；《大乘佛典》第十册、第十一册（中央公論社）；R. C. Chandra D as ＆ P. H. Vidyabhūṣan《Samādhirāja》；K. Qe/gamey《Three Chapters fromthe samādhirājasūtra》；N. Dutt《Gilgit Manuscript》。<#>


meanings:
2431<一>梵語 astiva-niśrita，巴利語 atthitā。指執著於有之偏見。又作常見。即妄執世間萬物皆具有恆常不變的實體之見解，如認為吾人固定不變，我體常存；又如主張「人常為人，畜生常為畜生，貧富恆常不變動」等說法，皆屬有見。法華玄贊卷四本（大三四‧七二五中）：「若有者，執我後身為有，常見也；若無者，執我後身為無，斷見也。」〔雜阿含經卷二、中阿含經卷二十六、法華經方便品、大智度論卷七、大毘婆沙論卷二○○、法華經義疏卷四〕　<二>梵語 sanidarśana。為「無見」之對稱。見，為眼觀照根色之義；以色眼有「見」，故稱有見。〔俱舍論卷二〕（參閱「常見」4526）


vietnamese:
hữu hiện không hiện khởi nhân cập long mãnh vô trước tạo luận nhân duyên <pttđ>


vietnamese:
hữu tránh vô tránh chư pháp sai biệt <pttđ>


meanings:
the perfection of the effect aspect (i.e., the Buddha-realm as the "effect") is something that can be explained


meanings:
consciousness-only in in the fruits or results of Buddhahood


meanings:
（梵 vipāka，藏 rnam-par smin-pa）指酬報因業所得的果。又稱爲報果。與‘異熟果’同義。《中阿含》卷四十七〈瞿曇彌經〉雲（大正1·723a）︰‘信業信果報，此施善人稱。’《法華經》卷六〈法師功德品〉雲（大正9·47c）︰‘亦見其中一切衆生，及業因緣果報生處。’《仁王般若波羅蜜經》卷上〈教化品〉亦雲（大正8·828a）︰‘三賢十聖住果報，唯佛一人居淨土。’即其例也。<#>舊譯多稱異熟果爲果報，如真諦譯《俱舍釋論》卷二雲（大正29·169a）︰‘是業至果報熟時，說名果報。’或認爲‘果’與‘報’幷非同義，而稱由同類因所生的等流果爲‘果’，由異熟因所生的異熟果爲‘報’。如《法華經玄義》卷二（上）雲（大正33·694a）︰‘習果爲果，報果爲報。’《摩呵止觀》卷八（下）雲（大正46·112b）︰‘後生起煩惱名習果，苦痛名報果。’即爲此意。<#>［參考資料］　《仁王護國般若波羅蜜多經疏》卷中（二）；《法苑珠林》卷六十九；《金剛般若波羅蜜多經注解》。<#>


meanings:
3323梵語 vipāka。即由過去業因所招感之結果。又作異熟、果熟、報果、應報、異熟果。有二種：(一)總報，即由引業（總報業）而來之果報，如人之生存即由前生引業而來。(二)別報，即人人個別之果報，係由滿業（別報業）而來，又稱滿果，如同生而爲人，則有男、女、貧、富之分，此即爲別報。　就時間而言，則有三時業之三時報：(一)順現報，即今生造業，今生報應之果報。又作現報。(二)順生報，即今生造業，來生報應之果報。(三) 順後報，即今生造業，再來生報應之果報。六道中，人、天二道係由持五戒、行十善而得之果報，故稱爲善果。然此善果仍有迷惘煩惱，故又稱爲顛倒善果。　又嚴格言之，果與報之意義亦有差別，凡由同類因而生之等流果，稱爲果；凡由異熟因而生之異熟果，稱爲報。據法華經玄義卷二上載，習果爲果，報果爲報。又後生之煩惱稱爲習果，苦痛則稱爲報果；故貧富苦樂等皆爲果報。〔仁王護國般若波羅蜜多經疏卷中二、俱舍釋論卷三、卷五、法苑珠林卷六十九、金剛般若波羅蜜多經註解、摩訶止觀卷八下〕


vietnamese:
quả sai biệt hữu nhị thập thất chủng <pttđ>


meanings:
2932即以成實論為所依之宗派。又作成論家、成實學派。為我國十三宗之一，日本八宗之一。宗祖為中印度之訶梨跋摩（梵 Harivarman），約生於佛陀入滅後七百年至九百年間，初於究摩羅陀處修學小乘薩婆多部（說一切有部）教義，繼而研習大小諸部，乃撰述成實論，批判有部理論，未久即震撼摩揭陀國，王譽稱為「像教大宗」。其後於印度之弘布情形不詳。　姚秦弘始十四年（412），鳩摩羅什漢譯此論，並與門人僧叡等講述之，曇影整理諸品，分立五聚，僧導製作成實論義疏，道亮則撰有成實論疏八卷。僧導涉跡南地，住於壽春東山寺（導公寺），大張講席，講述三論、成實。又至建康講述之，首開南方研習成實論之風。門人僧威、僧鍾、僧音等皆善此論。同時，又有道猛奉敕住於建康興皇寺講之，或謂其亦屬僧導系統，門人道慧、智欣先後敷演。　同時，慧隆（429～490）受劉宋明帝之請，在湘宮講成實。玄暢在江陵作訶梨跋摩傳一篇。智順精通涅槃、成實。南齊永明七年（489），竟陵文宣王請僧柔、慧次在普弘寺講成實，並撰「抄成實論九卷」。周顒撰三宗論，闡明三宗對二諦之解釋。　僧柔、慧次之門人智藏、僧旻、法雲等為梁代之三大法師。智藏撰有成實論大義記、成實論義疏，傳法於僧綽，僧綽傳法於警韶、慧𠷐、洪偃、慧勇等。警韶在楊都白馬寺、慧𠷐在徐州中寺講成實論數十遍，慧𠷐之門人智琳在丹陽仁孝道場亦講此論。僧旻撰有成實論義疏若干卷，門人有慧韶、寶淵、道超、僧喬等，與法雲之門人寶海皆善成實。梁武帝天監年間（502～511），袁曇允撰有成實論聚抄二十卷、慧琰撰有成實論玄義十七卷。洪偃於陳代天嘉五年（564）撰成實論疏數十卷。寶瓊住楊都大彭城寺，講成實數十遍，撰有玄義二十卷、文疏十六卷，門人有慧布、道莊等。　僧嵩亦為羅什門人，在彭城弘揚成實論，形成北方系統。門人有僧淵、曇度、道登、慧球等，曇度在北魏都城大同開講席，徒眾有千餘人，並撰成實論大義疏八卷。慧嵩在徐州講成實。北齊之道紀於成實亦頗有心得。　至隋代，解法師為宣講此論之名師。慧隆（?～601）住彭城寺，講成實數十遍。靈祐撰成實論抄五卷。智脫住長安日嚴寺，講論數十遍，並奉煬帝之命撰成實論疏四十卷。慧影撰成實義章二十卷。道宗住慧日道場講此論。另有神素、明彥、曇觀、慧休等皆善成實。　至唐代，有法泰、道慶、慧日、智琰等諸師。玄奘入竺之前，亦嘗就趙州道深修習本論。高麗之慧慈、慧觀，百濟之慧聰、觀勒等諸師，皆通成實、三論，百濟之道藏撰有成論疏十六卷。於日本，因成實宗與三論宗同時傳入，故此宗多附於三論宗而共習之，聖德太子嘗就學於慧慈、慧聰、觀勒等諸師，作三經疏，以成實論為法相之門。　毘曇宗列舉組成假相之各種要素，如色法、心法等皆是實體，故稱為說一切有部；俱舍宗以為諸法中，如無表色、不相應法、無為法三者，不為實體；成實宗則更進一步，以為色心二法結局亦空，將萬有分為五位八十四法，此等諸法皆空，若能將此一苦的世界徹悟為空，從生死二者完全解脫，則可謂已臻修道之極致，是為滅諦。成實論二○二品可歸納為發、苦、集、滅、道等五聚，其歸結即在於滅諦。此一滅諦，人人本具，故稱「本有涅槃」；修得證驗之時，則稱「始有涅槃」。本有、始有，其義雖異，然皆為一體。　在訶梨跋摩之世，有關五聚、四諦等之論說極為紛歧，故訶梨跋摩著成實論以評破各種異論。其所評破之異論，概括之，有：二世有無論、一切有無論、中陰有無論、四諦次第得一時得論、羅漢有退無退論、心心所相應不相應論、心性淨不淨論、過去業有無論、佛寶僧寶同別論、有我無我論等十種。而其中，雖亦使用四諦、三界、五陰、十二入、十八界、十二因緣、二十二根、十善業道等之名數，乃至三十七助菩提法、四果、二十七賢聖等之法相分別，然並非以此等名相之性相解說為主，而係於其上另加正反之論證，其後乃下判斷。如解釋「四大」時，先舉四大之假名說，次舉四大之實有說，後證明實有說之謬誤，如是立、破相對之後乃下判斷。此一作法，與俱舍論等之組織大異其趣。　今就毘曇與成實立義之異處略作比較，以知此宗立義之大要：(一)毘曇主張三世實有；成實則主張過（去）未（來）無體，惟現在剎那之法有因緣生之體用。(二)毘曇主張法體實有；成實則主張法體中道，謂現在法係因緣所生，非有非空，不墮常邊、斷邊；離此二邊，稱為聖中道。(三)毘曇主張於「死有」與「生有」之間，有「中陰」；成實則說無中陰。(四)毘曇立退法阿羅漢與不退阿羅漢兩種；成實則主張聖道不退，阿羅漢道已永拔愛根，故為不退。(五)毘曇主張四大實有；成實則主張四大為假名，若離色等，即無四大。(六)毘曇主張諸根實有；成實則主張諸根為假名，若離四大，即無諸根。(七)毘曇主張諸根能照見諸境；成實則主張諸根無知。(八)毘曇主張「心所」有別體；成實則主張心所無別體，受、想、行等皆為心之異名。(九)毘曇主張心與心所有相應；成實則主張心所無別體，故心與心所無相應。(十)毘曇主張信勤唯有善性；成實則主張信勤通善、不善、無記等三性。(十一)毘曇主張無表色攝於色蘊；成實則主張無作（指無表色）攝於行蘊，而不攝於色蘊。(十二)毘曇主張無表業不通意業；成實則主張無作（指無表業）通身、口、意三業，即身、口、意三業皆能起無作。(十三)毘曇主張癡為無明之體；成實則主張我心為無明之體，謂諸法和合，假名人法，凡夫不能分別，故生我心。(十四)毘曇主張人空法有；成實則主張人法二空。(十五)毘曇細分五境，且各有一定之名數，又立四十六心所、六因、四緣、五果、染污無知、不染污無知等，五蘊之順序為色受想行識；成實則未定五境之名數，心所之數亦不定，立四緣、三因，分業障、煩惱障、報障，而五蘊之順序則為色識想受行。　綜合上說，則可窺知成實一宗之要旨，其異於俱舍等毘曇之說，最允為特色者，不外於「三心、二諦、二空」論，即揭出假名心（即執於五陰所成之人或色香味觸等所成之瓶等為實有之心）、法心（執於五陰為實有之心）、空心（指緣於無所有之心）等三心，並謂若滅除此三心則可脫離三界。二諦則指世諦（有我）、第一義諦（無我）。二空則為人空、法空，謂「人空」如瓶中無水，由五蘊和合形成之人乃為假「人我」；「法空」如瓶體無實，五蘊則僅有假名而無實體。　本宗所立五位八十四法之法相分別，異於俱舍宗之五位七十五法，與唯識宗之五位百法。即：(一)色法，有十四法，包括五根、五塵、四大。(二)心法，即一心王。(三)心所法，有四十九法，如厭、欣、眠法等。(四)非色非心法，有十七法，如老、凡夫、無作法等。(五)無為法，有三法，與俱舍宗之三無為相同。又本宗將五趣至阿羅漢果位分成七十二種修行階位，稱為二十七賢聖，其次第如表所示：　依據上述成實教義，自教理思想觀之，頗有凌駕毘曇之上而時涉大乘之域者，惟古來對此宗之判屬仍時有異論，初時，學者皆以成實論為大乘論，或視之為總括大小乘之綱要書，又如僧柔、慧次，以至梁之智藏、僧旻、法雲三大法師等，皆無判其屬小乘者，故三論學者多視此等成實學者為成論大乘師。其後，北地之法上首判本宗屬小乘，繼而吉藏於三論玄義中以十義證成實為小乘，智顗、慧遠亦以之為小乘，自此之後各家遂判定成實為小乘。　本宗之研究盛行於南北朝時代，尤以南朝梁代最盛，至唐代諸師判其為小乘後，研究者遂日益減少。又推測由於大乘佛教之趨勢，十地經論、攝大乘論等之流布，及三論學逐漸興起等原因，亦促使本宗之衰落。〔法華經玄義卷十上、三論遊意義、華嚴五教章卷一、梁高僧傳卷六至卷八、歷代三寶紀卷十一、續高僧傳卷一、卷五至卷十五、名僧傳抄、出三藏記集卷五、卷十一、開元釋教錄卷八〕（參閱「成實論」2936）


meanings:
2932梵名 Satyasiddhi-śāstra。凡十六卷，或二十卷。又作誠實論。訶梨跋摩（梵 Harivarman）著，鳩摩羅什於姚秦弘始十三年至十四年（411～412）間譯出。收於大正藏第三十二冊。為成實宗之根本經典。「成實」即「成四諦之實」之意。論中說明宇宙各種現象之存在皆為無實體之假象，最後終歸於空，修如是觀可體解四諦之理，以八聖道滅除所有煩惱，最後到達涅槃。　內容分發聚（序論）、苦諦聚、集諦聚、滅諦聚、道諦聚（以上為本論）等五聚，計二○二品。發聚共三十五品，先論述佛、法、僧三寶，後說造論之理由及四諦之法義，並列舉佛教有關有相、無相等十種重要異說，以示明本論之立場。苦諦聚共五十九品，說明五受陰（五取蘊）之苦，並詳敘色、識、想、受、行。集諦聚共四十六品，說明苦因與業、煩惱。滅諦聚共十四品，披瀝本書獨特之見解，即謂滅盡假名心、法心、空心等三心，可達於涅槃之境界。道諦聚共四十八品，說明滅苦而實現涅槃之方法，為禪定與智慧。其中，智乃空無我之真智，係滅煩惱後所得者；此外，復言及空與無我之實踐。　本論之立場取二世（過去及未來）無論、性本不淨論、無我論等，且說人法二空；全書之教說不僅網羅部派佛教（小乘佛教）重要教理，亦含有大乘之見解；又多立於經量部之立場，以排斥說一切有部之解釋。在佛教史上，被認為是由小乘空宗走向大乘空宗過渡時期之重要著作。古來對本論究竟為大乘或小乘時有爭論，如南朝梁代之三大法師站在般若、法華、涅槃諸經立場，判定本論為大乘論，嘉祥大師吉藏一派則斷定本論為小乘論。南北朝時一度出現專講此論之成實學派。　本論之卷數有各種異說，高麗藏本為十六卷，宋、元、明藏本為二十卷，諸經錄中則有十四卷、十六卷、二十一卷、二十四卷等說。注疏頗多，有南朝宋代僧導之成實論義疏若干卷、北魏曇度之成實論大義疏八卷、隋代靈祐之成實論抄五卷等，今多已散軼，僅於隋代慧遠所著大乘義章內尚保存部分。〔梁高僧傳卷七、卷八、歷代三寶紀卷十一、續高僧傳卷五、卷七至卷九〕


meanings:
(Satyasiddhi-sastra)  ###Chengshilun######佛教論書。古印度訶梨跋摩著。後秦鳩摩羅什譯。16卷（一作14卷或20卷）。成實即成就四諦之意。為反對小乘說一切有部“諸法實有”理論，提倡“人法二空”，弘揚苦、集、滅、道四諦之理。相傳訶梨跋摩為說一切有部著名論師鳩摩羅多（童受）弟子，初信其師學說，後來覺得這些沒有擺脫《大毗婆沙論》的束縛，拘泥於名相，煩瑣支離，乃自窮三藏，以探教說之本源。後到華氏城，隨多聞部學習，接觸到大乘思想，又泛覽九經，評量五部（律），旁究異說，考核諸論，因而著作此論。######內容 此論譯出後，羅什弟子曇影見其結構鬆散，篇章不分，大段難明，於是按照文義，區分為五聚（即五部分），二百零二品。“發聚”為序說，主要泛論佛法僧三寶、造論緣由、論門種類、四諦大要及對各家十種重要異說的批判等。其餘四聚為本論，詳說四諦之義。其中“苦諦聚”論說色論、識論、想論、受論、行論等五陰之事；“集諦聚”於業論中詳述善惡諸業，在煩惱論中，詳論斷惑之事；“滅諦聚”詳說斷滅假名心、實法心、空心等“三心”；“道諦聚”以八正道為道諦法，分別正定、正智等等。整個論的主要特點是針對說一切有部“我空法有”之說，提出“人法二空”的思想。認為法無實體，只有假名。就連四大及其構成的色法也都是假名。因而主張不僅要破除人我，滅“假名心”，而且假法、實法，一律要破，這就是法無我，“滅法心”。最後連剩下的空心也要破，即“滅空心”。這已超出說一切有部之說，接近於大乘空亦複空的思想。但它僅將最後的滅空心分為兩種，即證涅槃和入滅盡定，說明其學說尚未擺脫小乘的局限，與大乘所主張的地住涅槃說相差甚遠。《成實論》的“三心說”是後來大乘瑜伽行派“三性說”的淵源。######傳播 在印度，此論未見流傳。梵文原本早已佚失，現存梵本是從漢譯本還譯的。在中國，自後秦弘始十四年（412）鳩摩羅什譯出後，其門下就爭相研習，競作注疏。僧導既撰《成實義疏》，又聚眾霽述。後到壽春（今安徽壽縣）弘傳此論，門下逾千人。其後形成壽春系，流行於南方。僧嵩則至彭城（今江蘇徐州），既傳“三論”（《中論》、《十二門論》、《百論》），也弘揚《成實論》，經其弟子僧淵等幾代的弘傳，形成彭城系，流行於北方。南齊永明年間，在齊武帝次子竟陵王蕭子良主持下，集名僧500餘人，以僧柔、慧次為上首，對此論要義進行討論，並將論文20卷刪為9卷。時僧祐亦參與其事，作《略成實論記》，學士周顒撰《鈔成實論序》，說明刪節的用意。以後，此略本曾風行一時。到了梁代，對《成實論》的研究更盛。智藏、僧旻、法雲被稱為梁代三大家。由於他們常融會《成實論》宣講大乘思想，也稱為“成論大乘師”。直至隋唐曆久不衰。######注疏 見於僧傳記載的，主要有南朝宋時僧導《成實義疏》、道亮《成實義疏》；北魏曇度《成實大義疏》；梁智藏《成實義疏》（或雲即《大義記》）、慧琰《成實玄義》；陳寶瓊《成實玄義》及《成實文疏》、洪偃《成實疏》；陳智脫《成實疏》、慧影《成實義章》、明彥《成實疏》；唐新羅元曉（一說元瑜）《成實疏》，百濟道藏《成實疏》，懷素《成實義章》。此外，著作時代不明的尚有宗法師《成實玄記》及《成實論義章》、聰法師《成實論章》、法法師和嵩法師的《成實論疏》等。由於唐以後此論無人研習，以上注疏均已佚失；但在安澄的《中觀論疏記》中，尚可見共引用僧導、智藏、聰法師、宗法師、法法師、嵩法師等人的疏記中的一些內容。（高振農） ###　######


meanings:
(title) Commentary on the Satyasiddhi-śāstra


meanings:
2928<一>梵語 samanvāgama，巴利語 samannāgama。為「得」之一種。即已得而現在相續不失之意。乃說一切有部之教義，然有部之論師亦有持異說者。於俱舍論卷四載，「成就」與「獲」均屬於「得」之一種。未得或已失而今得，稱為獲；已得而至今相續不失，則稱為成就。然大毘婆沙論卷一五七則以得、獲、成就等三者異聲而同義。另據同論卷一六二載，得與成就之差別有「未得而得名得，已得而得名成就」、「初得而得名得，得已不斷名成就」等七說。〔順正理論卷十二、阿毘達磨藏顯宗論卷六、俱舍論光記卷四〕（參閱「得」4548） <二>梵語 saṃpanna，巴利語同。具足、所有、支配之意，即具足七寶或戒、定、慧等，且於此自在，是謂成就。或為完成志願之意。密教以此為悉地（梵 sidhi）之意譯。〔中阿含卷五成就戒經、長阿含經卷十八轉輪聖王品、阿彌陀經、俱舍論卷四〕 <三>即印度名著 Sādhaṇā。本書之副題為 Realization of Life（生命之實現）。近代印度文學家、思想家泰戈爾（Rabindranath Tagore, 1861～1941）撰。係輯錄其於一九一三年，在美國哈佛大學多次之演講稿而成書。本書內容包括有：個人與宇宙之關係、靈魂之意識、惡之問題、自之我問題、美之實現、無限者之實現等八篇。主要闡示：(一)西方都市文化產生「他」與「我」、人與自然之對立；而印度文化則產生人與自然融合一體之意識。現象界雖然呈現千形百狀，然真理唯有一個；吾人只要體悟其一，即悟一切。(二)人生之悲劇，係由於以有限之條件，欲升達無限世界之結果，故須實踐奧義書中「捨離一切乃可獲得一切」之真理；佛陀所說之捨棄自我，即如油燈之捨油而照明；所謂解脫，無非是從無知與貪欲之中脫離而出。文中充滿復興印度精神之熱情與理論。〔A. Chakravarty, Macmillan: A Tagore Reader, 1961、タゴ─ル生誕百年祭記念論文集〕


meanings:
2928為瑜祇經金剛吉祥大成就品所載密教六種佛眼印之一。又作成就一切明印。其印契為：二手各作不動劍印，左手仰上，右手覆下，以劍（食指、中指）互插入掌中（小指、無名指、拇指間）。互插入掌中，表示生（眾生）佛（諸佛）不二、生佛共住心月輪等義。蓋此印乃密教用以表示諸尊「入我，我入」之印。印相中之小指為???（a）字，表示胎藏界；無名指為???（va）字，表示金剛界。以拇指（空指）壓小指與無名指指甲，表示在???、???二字之上加空點，即???（aṃ）、???（vaṃ）。於二指中加一空點，即表示不二之意；左手為胎藏界之不二，右手為金剛界之不二；左右互插入掌中，表示不二之上之不二。於密教深祕之義，本尊與行者之本乃金胎兩部不二之體，故「入我，我入」，亦表不二之上之不二。又此印亦用於臨終之祕印。 真言為：唵（oṃ）吒吒（ṭa ṭa）吒烏吒烏（ṭu ṭu）置智置智（ṭi ṭī ṭi ṭī）吒烏吒烏吒烏吒烏（ṭu ṭū ṭu ṭū）嚩日羅婆怛嚩（vajra satva）弱吽鍐榖（jjaḥ hūṃ baṃ hoḥ）纈哩郝吽北吒吽（hrīḥ haḥ hūṃ phaṭ hūṃ）。瑜祇經又記載此真言之功德，謂其能成就一切明，攝伏一切天，成辦一切事，若欲預知未來事，即結印安於左脅，誦真言一○八遍，隨印便睡，本尊阿尾奢即於夢中示現一切吉凶事。


vietnamese:
thành tựu tam thập nhị pháp nãi danh bồ tát <pttđ>


vietnamese:
thành tựu tam thập pháp đoạ hiểm ác thú <pttđ>


vietnamese:
thành tựu tam thập pháp thăng an thiện thú <pttđ>


vietnamese:
thành tựu thế gian hữu xuất một huệ <pttđ>


vietnamese:
thành tựu nhị thập tứ pháp ổ ba sách ca <pttđ>


vietnamese:
thành tựu nhị thập pháp đoạ hiểm ác thú <pttđ>


vietnamese:
thành tựu nhị thập pháp thăng an thiện thú <pttđ>


vietnamese:
thành tựu ngũ chi vĩnh đoạn ngũ chi <pttđ>


vietnamese:
thành tựu ngũ tướng lệnh thiện hữu tính tác tín y xứ <pttđ>


vietnamese:
thành tựu tu giả diệc hữu tứ tướng <pttđ>


vietnamese:
thành tựu bát chi năng vi thiện hữu chúng tương viên mãn <pttđ>


vietnamese:
thành tựu lục pháp tất bất năng đắc viễn trần li cấu <pttđ>


vietnamese:
thành tựu thập ngũ pháp ổ ba sách ca <pttđ>


vietnamese:
thành tựu thập lục pháp ổ ba sách ca <pttđ>


vietnamese:
thành tựu thập pháp đoạ hiểm ác thú <pttđ>


vietnamese:
thành tựu thập pháp thăng an thiện thú <pttđ>


vietnamese:
thành tựu thiện xảo sở đắc thắng lợi <pttđ>


vietnamese:
thành tựu tứ thập pháp đoạ hiểm ác thú <pttđ>


vietnamese:
thành tựu tứ thập pháp thăng an thiện thú <pttđ>


vietnamese:
thành tựu tứ pháp năng tuỳ ngộ nhập duy thức vô cảnh <pttđ>


vietnamese:
thành tựu diệu pháp liên hoa kinh vương du già quán trí nghi quỹ <pqđtđ>


vietnamese:
thành tựu diệu pháp liên hoa kinh vương du già quán trí nghi quỹ kinh <đpb>


vietnamese:
thành tựu tính cập bất thành tựu tính thành tựu giả cập bất thành tựu giả <pttđ>


vietnamese:
thành tựu tính thị thật hữu phi thật hữu <pttđ>


vietnamese:
thành tựu nghiệp chướng dữ thành tựu tập khí chướng tứ cú phân biệt <pttđ>


meanings:
（梵 Sādhana-mālā）系收集有關印度後期密教金剛乘（Vajra-ya^na）諸尊崇拜之成就法、儀軌的叢書。編者及編纂年代均不詳。<#>本書內容依諸佛、諸菩薩、諸尊的順序，記載三三昧耶王成就法（Tri-samaya-ra^ja-sa^dhana）、金剛座至尊成就法優波提舍儀軌（Vajra^sana-bhat!t!a^raka-sa^dhano&pades/a-vid-hi）、金剛座成就法（Vajra^sana-sa^dhana）、聖六字母大明成就法（Arya-s!aḍaksari^-maha^vidya^-sa^dhana）等，凡三一二種成就法。其中之成就法，頗有涉及醫術或神異法術者。譬如該書三五○頁即曾述及劍、眼藥、足藥、隱身、長壽藥、飛行術、魔步術（Bhūcara）、墮地獄術等成就法。<#>在三一二種成就法中，仍存有作者名字者有五十五種，作者有四十二人。據巴達恰裏雅（Benoytosh Bhattacharyya，1875～1949）對作者年代的考證，推定瑜伽派無著（310～390左右）最早，阿卡耶卡羅笈多（Abha-ya^karagupta，1084～1130）最晚。此外，本書的諸寫本中，英國劍橋大學圖書館所藏的貝葉本上有相當于西元1165年的記年。又1914年，馬伯樂（M. Henri Maspero）曾在浙江省寧波普安寺，發現相當于本書第二一七、二五二、二五三的古貝葉。此外，又有巴達恰裏雅校訂梵本，出版《Sa^dhanama^la^ Gaekwad'sOriental Series》（No. 26,41. Baroda,1925～1928）。在法譯本方面，L. Finot曾將馬伯樂所發現的殘卷譯成法文。W.E. Clark等人也曾先後對此書作部份的英譯。<#>在西藏大藏經中，雖無相當本書的譯著，但于《丹珠爾》秘密部中，相當本書所收成就法者頗多，尤其本書前二二○種成就法，與其秘密部所載的順序幾乎一致。<#>◎附︰溫特尼茲（M. Winternitz）《印度文獻史》〈佛教文獻〉第九章（依觀摘譯）<#>在怛特羅儀軌中，有稱爲‘成就法’（sadhana）的典籍。在成就法中，所記載的是修行者獲得‘成就’（siddhi，即神秘力量），成爲‘成就者’（siddha）的方法。成就者若得成就，則能隨意進入他人身體、上升空中、所求如意、令病人病體痊愈，甚至于得證涅槃。成就法的方法，包括真言與手印。另外還有强調成就者集中意識觀想某一本尊，令自己與本尊成爲一體的。爲了成爲一體，因此對尊像即有必要予以詳細地描述。這些記述，當雕刻家與繪像師在雕繪尊像時，曾加以引用。從而，諸如《成就法鬘》（Sa^dhanama^la^）、《成就法集》（Sa^dhana-samuccaya）之類的成就法，從佛教圖像學的見地而言，是最爲重要的。在這些成就法中，被崇拜的，有︰禪定佛（Dhya^ni-buddha）、度母及其他女尊。（中略）成就法的內容本質是咒法，而運用此咒法之前，應修瑜伽、禪定、供養、懺悔及慈悲法。例如在《度母成就法》（Ta^ra^-sa^dhana）中，除了提及吾人應修禪定、真言，以及懺悔、誓願及慈悲喜舍四無量心之外，幷對禪定等予以詳細的定義。成就法所用的語言，經常是不純粹的梵文。其偈頌的明顯韵也不太正式。《成就法鬘》中所含的三一二個成就法中，有些散文極爲簡短，有些是含有較長偈頌的真言，有少數是偈頌。各個成就法，都是獨立的。大部分的作者都不詳，但有一些則有作者名。這些作者大抵爲七世紀至十一世紀的人。《成就法鬘》的某一寫本，系寫于西元1165年，因此該書應是編纂于十一世紀。<#>［參考資料］　《德格版西藏大藏經總目錄》（《世界佛學名著譯叢》{29}、{30}）；C. Bendall《Catalogueof the Buddhist Sanskrit MSS in the UniversityLibrary》（Cambridge）。<#>


meanings:
2930梵名 Sādhana-mālā。又作成就法集（梵 Sādhana-samuccaya）。編者、編纂年代均不詳。係收集有關印度後期密教金剛乘（梵 Vajra-yāna）諸尊崇拜之成就法、儀軌等而成之叢書。內容包括三三昧耶王成就法（梵 Tri-samaya-rāja-sādhana）、金剛座至尊成就法優波提舍儀軌（梵 Vajrāsana-bhaṭṭāraka-sādhanopadeśa-vidhi）、聖六字母大明成就法（梵 Ārya-ṣaḍakṣarī-mahāvidyā-sādhana）等三一二種，依諸佛、諸菩薩、諸尊之順序編列之。　此三百餘種成就法中，僅五十五種存有作者名，共計四十二人。據巴達恰利亞（Benoytosh Bhattacharyya）之考證，推定作者年代最古者為瑜伽派之無著（310～390 年頃），最近者為阿巴亞卡拉笈多（梵 Abhayākaragupta, 1084～1130）。又本書之各種寫本中，劍橋大學圖書館所藏之貝葉本上有相當於一一六五年之紀年，故可推知本書之編纂年代為十二世紀中葉。至近代，有巴達恰利亞校訂之梵本出版（Sādhanamālā, Gaekwad's Oriental Series, No. 26, 41. Baroda, 1925～1928）。此外，一九一四年頃，瑪斯比婁（M. Henri Maspero）曾在我國浙江鄞縣之普安寺發現相當於本書第二一七、二五二、二五三之古貝葉。　在西藏大藏經中，雖無相當本書之譯作，然丹珠爾祕密部中，相當於本書所收之成就法者頗多，尤以本書最初二二○種之成就法，與彼祕密部中部分所揭之順序幾為一致。〔東北帝國大學西藏大藏經總目錄、C. Bendall: Catalogue of the Buddhist Sanskrit MSS in the University Library, Cambridge〕


vietnamese:
thành tựu a lại da thức dữ thành tựu chuyển thức tứ cú phân biệt <pttđ>


meanings:
Giúp đỡ, thành lập, thành công. Tiết Giang Tây Mã Tổ trong TĐT q. 14 ghi: »有 西 川 黃 三 郎、 教 兩 箇 兒 子 投 馬 祖 出 家。 有 一 年 却 歸 屋 裏、 大 人 才 見 兩 僧、 生 佛 一 般 禮 拜 云： 古 人 道： 生 我 者 父 母、 成 我 者 朋 友。 是 你 兩 箇 僧、 便 是 某 甲 朋 友、 成 持 老 人。 – Có Hoàng tam lang ở Tây Xuyên bảo 2 đứa trẻ theo Mã Tổ xuất gia. Một năm nọ, 2 vị tăng ấy trở về nhà, họ Hoàng vừa trông thấy liền lễ bái như Phật sống, bảo rằng: Người xưa nói: Sinh ta ra là cha mẹ, làm thành ta là bạn bè. Hai vị tăng này chính là bạn bè của ta, giúp đỡ cho ta«.


vietnamese:
thành mãn nhất thiết chư nguyện chân ngôn <đpb>


meanings:
Đầy đủ sẵn sàng, hàm ý vốn tồn tại, luôn luôn tồn tại, hiện tại cũng xem đến được, phần lớn chỉ cho Phật tính, thiền pháp. Tiết Luy Phong Sung Áo Thiền sư trong NĐHN q. 8 ghi: »人 人 具 足、 人 人 成 現、 爭 怪 得 山 僧？ 珍 重。 – Sư thượng đường nói: Ai nấy đều đầy đủ, mọi người đều sẵn sàng, đâu trách được sơn tăng? Trân trọng!«.


meanings:
Thiền tăng đời Lê trung hưng, thuộc tông Lâm Tế, đời thứ 34, nối pháp Thiền sư Nguyên Thiều Siêu Bạch, chưa rõ quê quán và hành trạng của sư… Có thể sư thọ giáo quy y với Hoà thượng Minh Vật Nhất Tri ở chùa Kim Cang (Bình Thảo-Đồng Nai), và sau đó thiền sư đến trụ trì chùa Đại Giác ở Đại Phố Đồng Nai (cù lao Phố, xã Hiệp Hoà, tỉnh Biên Hoà) sau này. Theo: LSPGĐTcủa Nguyễn Hiền Đức.


meanings:
Thành công. Pháp Diễn ngữ lục q. thượng ghi: »舉 則 公 案、 事 事 成 辦。 向 外 持 求、 癡 漢 癡 漢。 – Nêu công án này ra, bất cứ việc gì cũng thành công còn chạy tìm bên ngoài là kẻ độn, kẻ ngu!«.


meanings:
2931成佛得道之略稱。即完成佛道之意。又作成佛、得佛、得道、成正覺。為八相之一。謂菩薩完成修行，成就佛果。據傳釋尊歷六年苦行後，於菩提樹下吉祥草之金剛座上成道，此處即稱為成道處。然大乘經論中以在樹下成道為示現應身成佛之相，而謂佛陀之報身乃於色究竟天摩醯首羅智處成佛。　釋尊成道之年歲有諸多異說，十二遊經、佛本行集經卷十相師占看品、島史（巴 Dīpavaṃsa,Ⅲ）、大史（巴 Mahāvaṃsa, Ⅱ）等均謂三十五歲，另有三十、三十一歲等說。成道之月日則有二月八日、十六日、四月八日等說。若據大唐西域記卷八載，佛陀成道日為吠舍佉月後半八日，即陰曆三月八日；又同書記載上座部謂吠舍佉月後半十五日，即三月十五日。我國盛行臘八（十二月八日）成道之說，而以此日所修之法會，稱為成道會、臘八會，特受禪宗所重視。又在日本，禪宗於釋尊成道日所修之法會，稱為成道忌。即從十二月一日至八日晨止，舉行「臘八接心」，而於八日晨修成道忌。　在天台宗，三乘教之菩薩，須經初、第二、第三阿僧祇劫及百大劫等四修行階段，始可成道，稱為四階成道。然於說一切有部等小乘教則認為四修行階段應為：(一)三阿僧祇劫，(二)百大劫，(三)菩薩於最後身斷除九地中之下八地煩惱，(四)三十四心斷結成道。〔增一阿含經卷二十三、道行般若經卷十、大般泥洹經卷下、過去現在因果經卷三、佛本行集經卷二十五、太子瑞應本起經卷下、薩婆多毘尼毘婆沙卷二、十地經論卷下、入大乘論卷下、大毘婆沙論卷一○三、翻譯名義集卷七〕（參閱「八相」289）


vietnamese:
thành đạo hàng ma đắc nhất thiết trí kinh <đpb>


meanings:
（梵 atman，巴 attan，藏 bdag）指印度宗教或哲學中所述之其體常一、有自在作用的個人或宇宙。‘atman’一語，原意爲氣息，後轉成‘靈魂’及‘我’。<#>在印度的諸多外道中，以勝論派、數論派與佛教的接觸最爲頻繁，因此，以下擬略述此二派中的‘我’，其次再叙述佛教中犢子部、經量部的‘我’，最後則概略論述實我、假我、真我等三種我。<#>(1)勝論派的說法︰勝論派的本師鵂鶹立六句義，末師慧月開爲十句。十句（或六句）的第一爲實句。實句中有地、水、火、風、空、時、方、我、意等九種，這九種是諸法本體。此中，位列第八的我，依《十句義論》所述，是覺、樂、苦、欲、嗔、勤勇、行、法、非法等的和合因緣起智爲相。<#>‘我’是遍滿之體，有覺、樂等諸德，爲十句中和合句之因緣，能起智之作用。在實句九種中，位列第八的‘我’與第九的‘意’最爲重要。‘我’爲遍滿之體，意爲活動體。‘我’，其體普遍，無彼此之別體，無動作，無勢力，因此只有‘我’，不能成起智之用。‘意’雖爲活動體，但非普遍，而是個體的，其形如芥子許，是‘我’所須具備者。若只有‘意’，則是個體的，不普遍的；在一切所知法上，不能起能知之用。因此，普遍的‘我’與活動的‘意’相合，才能起智，廣生諸法。<#>(2)數論派的說法︰此派立二十五諦說明諸法。二十五諦的第一自性諦，與第二十五我知者（神我諦），是本來獨立自存，又永久不變、長住的。中間的二十三諦，是自性諦變異所現，是神我所受用的。因此，自性諦是作者，神我諦是受者。至于如何證明‘我’的存在呢？據《金七十論》卷上說（大正54·1249b）︰‘聚集爲他故，異三德依故，食者獨離故，五因立我有。’<#>五因中的第一因‘聚集爲他故’，謂如 床席等的聚集，非爲自己，完全是爲了他人。二十三諦的聚集也不是爲自己，而是完全爲了他人的受用。他者即是我，故知我實有。第二因‘異三德故’，謂自性諦與二十三諦三德恒和合不相離，‘我’却無此義。故諸諦之外，我爲實有。第三因‘依故’，若人依此身，身則有作用；若無人依者，身則不能作，是故知有我。第四因‘食者’，謂如世間若有六味之飲食，必有食者。今二十三諦若爲所食，則必別有能食者。食者就是‘我’。故‘我’爲實有。第五因‘獨離故’，謂若唯依身，則爲惡無受罪者，爲善則無受福者。聖人所說，解脫方便等一切教法即無所用。但因有我依身，能感報因果，聖人所說有其意義，故‘我’爲實有。<#>(3)犢子部的說法︰犢子部是佛滅三百年左右，由說一切有部分出的部派。其後由此部分出法上部、賢胄部、正量部、密林山部等四部。此部立三聚法說明一切諸法。三聚法，是有爲聚、無爲聚、非二聚。前二爲‘法’，後一爲‘我’。或將有爲聚分三世而成五法藏，即︰{1}過去，{2}未來，{3}現在，{4}無爲，{5}不可說。‘我’，非有爲非無爲，故非二聚，又因不能說是有爲，也不能說爲無爲，故名爲不可說。以說法有我有，故賢首于其十宗判釋中，將此部所立名爲我法俱有宗，《華嚴經疏》卷三說它是附佛法外道。《異部宗輪論》說（大正49·16c）︰‘有犢子部本宗同義，謂補特伽羅，非即蘊離蘊，依蘊處界，假施設名。’<#>據《異部宗輪論述記》所述，此部謂實有我，非有爲無爲，然與蘊不即不離。佛說無我，但無即蘊離蘊，如外道等所計之我，悉皆是無。非無不可說、非即蘊離蘊我。既不可說，亦不可言形量大小等。及至成佛而此我常在。<#>此犢子部既是小乘中的一部派，又不說‘無我’，其意委實難解。因之，就此犢子部之‘我’其假實如何，古來有多種解釋。然衆說紛紜，難擇定論。<#>(4)經部的說法︰此部本末二計中的末計（室利羅多的一派），立細意識說；幷以其所說之細意識爲實我。《異部宗輪論》舉其說雲‘說諸蘊有從前世轉至後世，立說轉名。’據《異部宗輪論述記》所述，經量部立有實法我，能從前世轉至後世，故又名說轉部。此由前世轉至後世的實我，系一味蘊（即細意識）。其微細難可施設，但不同正量等非即蘊離蘊，蘊外調然有別體。其體非大乘所謂的法執。<#>(5)實我、假我、真我︰通常佛教中所說的我，大抵可分爲實我、假我、真我等三類。‘真我’是涅槃妙德，此乃說空寂涅槃的小乘者所不談，唯大乘者所論。然‘實我’、‘假我’二者，則爲大小乘所同論及。<#>所謂‘實我’以薩迦耶見（身見）爲本，乃凡夫迷妄執情所現。此處所說的‘我’，以常一、主宰爲義。常一，謂其體常住獨一；主宰，謂其作用，如國王如宰相般地自在。《成唯識論》卷一雲（大正31·1a）︰‘我謂主宰。’《成唯識論述記》卷一（本）雲（大正43·239c）︰‘我如主宰者，如國之主有自在故，及如輔宰能割斷故，有自在力及割斷力，義同我故。’亦即將有自在作用的常一之物稱爲‘我’，分別此我的心之作用稱爲‘我見’。既有我見，必認識我所有之物，作此分別，稱爲‘我所見’。此二通名‘薩迦耶見’，爲五見之一。與此見相應的心心所稱爲‘我執’，爲一切煩惱的根本。就性質而分，可分爲分別起、俱生起等兩種。由邪師、邪教、邪思惟而執有我的存在，名‘分別我執’；由無始以來的迷妄慣習，與身生共執自我，名‘俱生我執’。此外，大乘立法執，稱爲法我，爲執法實在的迷情，亦攝于薩迦耶見之中。<#>關于‘我’與五蘊之間的關係，古來也頗有異說。據《成唯識論述記》卷一（本）所載，有下列三種。{1}蘊我︰謂執五蘊的一部分或全體是我，世間凡夫多作此分別。{2}離蘊我︰離謂異體。即執于五蘊之外，另有我存在，如數論、勝論者說。{3}非即非離蘊︰謂執非即蘊非離蘊的我，如犢子部所說。<#>此外，《瑜伽師地論》卷六十五也提出四種說法，即{1}我即是諸蘊，{2}我異于諸蘊而住于諸蘊中。{3}我異于諸蘊而住于諸蘊之外。{4}我異于諸蘊而非住于諸蘊中亦非住于諸蘊之外。前一爲即蘊我，後三爲離蘊我。《成唯識論》卷一將外道所立的我，分爲三義，文雲（大正31·1b）︰‘一者執我體常周遍，量同虛空，隨處造業，受苦樂故。二者執我其體，雖常而量不定，隨身大小有卷舒故。三者執我體常至細，如一極微，潜轉身中，作事業故。’<#>此中，第一相當于數論、勝論等所計，第二爲尼幹子（離系或無慚）外道所立，第三爲獸主外道、遍出外道所立。如此，一切實我之計，不簡其顯、密、粗、細，悉是妄情所執。究其實，皆是無我。故行者須破除此‘實我’之妄執。<#>其次之‘假我’，謂我實不存，唯將五蘊假和合，因果相續者假名爲我。如經典中的‘如是我聞’，《淨土論》中的‘世尊我一心’等皆是。據曇鸞所述，我有三根本，一是邪見語，二是自大語，三是流布語。而‘世尊我一心’中之‘我’是流布語。《大智度論》卷一說（大正25·64a）︰<#>‘問曰︰若佛法中言一切法空，一切無有我，云何佛經初頭言如是我聞？答曰︰佛弟子輩雖知無我，隨俗法說我非實我也。（中略）世界法中說我，非第一實義中說。以是故諸法空無我，世界法故雖說我無咎。複次，世界語言有三根本，一者邪見，二者慢，三者名字。是中二種不淨一種淨。一切凡人三種語︰邪、慢、名字。見道學人二種語︰慢、名字。諸聖人一種語︰名字。內心雖不違實法，而隨世界人故共傳是語。’<#>‘慢’屬修惑，見道學人雖斷見惑，以修惑未斷故有‘慢’，此‘慢’即是自大。‘名字’，謂流布語，離見修二惑之諸聖人，從世間流布之詞，但爲簡別自他而說我，即假我非實我。<#>其次之‘真我’，也稱爲‘大我’，是涅槃的妙德，即常樂我淨四德中的‘我’德。依慧遠《大乘義章》之意，有‘就涅槃之體真實而雲我’，與‘就其用自在而雲我’等二義。關于前一義，南本《涅槃經》卷二〈哀嘆品〉雲（大正12·618c）︰‘說言諸法無我，實非無我，何者是我，若法是實、是真、是常、是主、是依性不變易，是名爲我。’此涅槃是佛性，在衆生心中稱爲如來藏，因此也稱爲‘我’。同經卷八〈如來性品〉雲（大正12·648b）︰‘迦葉白佛言︰世尊！二十五有有我不耶？佛言︰善男子！我者即是如來藏義，一切衆生悉有佛性，即是我義，如是我義，從本已來，常爲無量煩惱所覆，是故衆生不能得見。’據《涅槃經會疏》卷八所述，一切世間雖說有我，不名佛性，名出世真我爲佛性。<#>又就‘作用自在名爲我’而言，南本《涅槃經》卷二十一〈高貴德王菩薩品〉雲（大正12·746b）︰‘涅槃無我，大自在故，名爲大我。云何名爲大自在耶？有八自在，則名爲我。’<#>所謂八自在，即{1}能示一身以爲多身，{2}示一塵身滿于大千界，{3}大身輕舉到遠，{4}現無量類常居一土，{5}諸根互用自在，{6}得一切法而無得法想，{7}說一偈義，經無量劫，義亦不盡，{8}身遍諸處，猶如虛空。<#>以上所說，即爲真我之義，故佛教雖以論述無我爲異于外道的特質，但仍有其獨特的‘我’論。<#>［參考資料］　《維摩經文疏》卷二；《華嚴經探玄記》卷二；中村元編《自我と無我》；金倉圓照《インド哲學の自我思想》。<#>


meanings:
2937梵語 ātman。 音譯阿特曼、阿坦麼。原意為「呼吸」，引申為生命、自己、身體、自我、本質、自性。泛指獨立永遠之主體，此主體潛在於一切物之根源內，而支配統一個體。乃印度思想界重要主題之一。佛教主張無我說，明示存在與緣起性之關係，否定永遠存續（常）、自主獨立存在（一）、中心之所有主（主）、支配一切（宰）等性質，而強調「我」之不存在、不真實。　自梨俱吠陀（梵 ＾g-veda, 1500 B.C.）以來，即使用「我」一語，至梵書時代（梵 Brāhmaṇa,1000 B.C.～800 B.C.），人類生命活動主體之息（梵 prāṇa，即氣息）逐漸演變成意味個體之生命現象，「我」則係更為本質者。如百道梵書（梵 Śatapatha）中，言語、視力、聽力等生命現象，係以「我」為基礎而呈現，且由「我」來統御，視與造物主（梵 Prajāpati）相同。　奧義書時代（梵 Upaniṣad, 800 B.C.～600 B.C.），主張「我」創造宇宙，或謂「我」是個人我（小我），然同時亦是宇宙中心原理之大我，梵（梵 Brahman，意謂宇宙原理）與「我」乃為一體、同一。更進一步主張唯「我」方為真之實在，餘皆虛幻（梵 māyā）。　阿含經典中，否定下列四種有關「我」之觀念見解：(一)人類個體之全體為「我」，即五蘊為我。(二)各個體內之中心生命為「我」，即我有五蘊。(三)宇宙原理為「我」，即我中有五蘊。(四)存在的每一要素皆各有其固有之性質（自性），即五蘊中有我。上述四種乃後世所謂之有身見，又可分為二種，一為我見，即第一項之五蘊為我；二為我所見，即其餘三項。我所，指我之所有、所屬及不離於我之事物。　對於構成生死輪迴之主體與無我說之關係，部派佛教作了各種解釋。說一切有部立人我與法我，雖否定個體中心生命之我（即人我），但承認實體之我（即法我，乃一切存在之構成要素）為恆有；此等人我見與法我見，稱為二種我見。犢子部、正量部主張非即非離蘊之我，蓋生命個體即非由五蘊假合構成（即蘊），亦非五蘊之外別有一我（離蘊），亦即主張我與五蘊具有不即不離之關係；經量部另有勝義補特伽羅之說。對於佛教以外及部派佛教所說之「我」，成唯識論卷一類分為即蘊我（世間一般所說）、離蘊我（數論、勝論、經量部等所說）及非即非離蘊我（犢子部、正量部等所說）三種，並加以批判。　就大乘佛教而言，不但否定個體之我（人我），亦否定部派承認其存在之法我（構成存在要素之實體），而主張人法二無我說，認為一切皆是無自性（性空）。同時，部派佛教認為一切存在盡是無常、苦、無我、不淨，然倘能滅盡煩惱，即可達究竟涅槃之境界。於此，大乘佛教則主張一切存在本為空，開悟後之涅槃境界必為絕對自由，故有常、樂、我、淨四德說。此處之「我」大異於凡夫所見之小我，而稱為大我、真我。概言之，「我」有四種分類：(一)凡我，指凡夫所執迷之我。(二)神我（梵 puruṣa，譯作丈夫、人、原人等），指六師外道（佛教以外之學派）所說之我。(三)假我，指並無實體而假名為我，如稱呼由五蘊假合之肉體為我。(四)真我，意指如來法身，其特性可由「八大自在我」加以說明。　此外，印度諸學派（外道）於「我」說有十六種分類，一般作十六知見或十六神我。知見意謂知者、見者，即謂我有知與見之能力。十六，即：我、眾生、壽者、命者、生者、養育、眾數、人（者）、作者、使作者、起者、使起者、受者、使受者、知者、見者等。〔大智度論卷三十五〕


meanings:
① Ta (tiếng tự xưng mình). ||② Mình tự gọi mình cũng gọi là ngã. ||③ Của ta, lời nói cho thân thêm, như [b]ngã huynh 我兄, anh của ta, ngã đệ 我弟 em của ta, v.v. ||④ Ý riêng ta, như vô ngã 無我 đừng cứ ý riêng ta, cố chấp ý kiến của mình gọi là ngã chấp 我執.


meanings:
① Tôi, ta, tao, tớ, mình (đại từ nhân xưng số ít, ngôi thứ nhất, chỉ người): 給我一杯水 Cho tôi một cốc nước; 忘我精神 Tinh thần quên mình; ② Của ta (tỏ ý thân mật): 我兄 Anh ta; 我弟 Em ta; 竊比於我老彭 Ta trộm ví mình với ông Lão Bành nhà ta (Luận ngữ); 惟我大越之國，實爲 文獻之邦 Nước Đại Việt ta thật là một nước có văn hiến (Bình Ngô đại cáo); ③ Chúng ta, nước ta, phe ta, bên ta: 十年春，齊師伐我 Mùa xuân năm thứ mười, quân Tề tấn công nước ta (Tả truyện); ④ (văn) Tự cho mình là đúng: 毌固，毌我 Đừng câu nệ cố chấp, đừng tự cho mình là đúng (Luận ngữ: Tử hãn).


vietnamese:
ngã diệc hữu sắc diệc vô sắc tử hậu hữu tưởng luận <pttđ>


vietnamese:
ngã diệc hữu biên diệc vô biên tử hậu hữu tưởng luận <pttđ>


vietnamese:
ngã hà đương bất hữu ngã sở hà đương bất hữu <pttđ>


vietnamese:
ngã cập thế gian giai thường trụ hiện <pttđ>


meanings:
（梵 ātma-grāha，藏 bdag-tu-ḥdsin-pa ）執著有實我之意。又作人執、生執。即不知衆生之體原由五蘊假和合所成，而妄執實有主宰作用的個我。《俱舍論》卷三十〈破執我品〉破斥勝論師的妄執，雲（大正29·158b）︰‘我體是何？謂我執境。何名我執境？謂諸蘊相續。云何知然？貪愛彼故。’幷說執著我有五種失︰(1)起我見及有情見，則墮惡見趣。(2)與諸外道同。(3)越路而行。(4)于空性中心不悟入，不能淨信，不能安住，不得解脫。(5)聖法于彼不能清淨。<#>唯識家以爲，我執系迷于法體上的常、一等作用而來，故必帶法執而起。亦即法執是計五蘊法體實有之妄執，故其體寬而得獨起，但我執是迷于法之用之妄執，故其體狹，必帶法執而起。如《成唯識論掌中樞要》卷上（末）雲（大正43·628a）︰‘有法不帶人，人用必帶體，人執定有法。’《成唯識論》卷一認爲我執有二種︰<#>(1)俱生我執︰由于無始已來虛妄熏習內因力之故，恒與身俱，不待邪教及邪分別，任運而轉，故名俱生。此複有二種︰(1)在第七識者常相續無間斷，即第七識緣第八識起自心相，執爲實我者。(2)在第六識者有間斷，即第六識緣識所變五取蘊之相，或總或別，起自心相，執爲實我者。此二種我執皆極微細，故難斷除，須于修道中屢屢修習殊勝之生空觀始能除滅。<#>(2)分別我執︰由現在外緣力故，非與身俱，必待邪教及邪分別然後方起，故名分別。此分別我執僅在第六意識中有，也分二種︰(1)緣邪教所說蘊相起自心相，分別計度執爲實我。(2)緣邪教所說我相起自心相，分別計度執爲實我。此二種我執均粗，故易斷除，于見道時觀一切法生空真如即能除滅。<#>由上述可知，我執是僅起于六、七二識的迷執，其中在第六識者通分別、俱生二種我執，在第七識者僅有俱生我執。又分別起之我執生髮業之用，俱生起之我執起潤生之用，二者皆能憂惱衆生身心，令其輪回生死。<#>［參考資料］　《俱舍論光記》卷二十九、卷三十；《俱舍論寶疏》卷二十九、卷三十；《成唯識論述記》卷一（本）、卷一（末）；《百法問答鈔》卷一。<#>


vietnamese:
ngã chấp pháp chấp khởi bất khởi vị sai biệt <pttđ>


vietnamese:
ngã chấp giai duyên ngũ thủ uẩn khởi <pttđ>


meanings:
Tâm ngã chấp dồi dào. Đại Châu ngữ lục q. hạ ghi: »慠 物 高 心 者 我 壯、 執 空 執 有 者 皆 愚。 – Tâm cao ngạo khinh người gọi là ngã tráng, chấp không chấp có đều là ngu si«.


meanings:
Ta từ trước đến nay đã hoài nghi gã ấy (không phải là nhân vật tầm thường). Không tầm thường có nghĩa là siêu việt thiện ác và không thể lấy giá trị hoặc tiêu chuẩn thông thường để đánh giá cảnh giới phi phàm. Phần Khám Biện trong Lâm Tế lục ghi: »普 化 托 開 云： 來 日 大 悲 院 裏 有 齋。 侍 者 回 擧 似 師。 師 云： 我 從 來 疑 著 這 漢。 – Phổ Hoá nhấc cánh cửa ra, nói: Ngày mai trong viện Đại Bi có trai tăng. Thị giả trở về thuật lại việc ấy với sư. Sư nói: Ta từ lâu đã nghi gã ấy (không phải là nhân vật tầm thường)«.


meanings:
（梵 ātma-māna，藏 bdag-tu ṅa-rgyal ）謂恃我，令心高舉之煩惱。七慢之一，九慢之一。如《俱舍論》卷十九雲（大正29·101a）︰‘于五取蘊，執我我所，令心高舉，名爲我慢。’《成唯識論》卷四雲（大正31·22b）︰‘我慢者，謂倨傲，恃所執我，令心高舉，故名我慢。’<#>數論外道以其爲二十五諦之一。《金七十論》卷上雲（大正54·1250c）︰‘大次生我慢。我慢者，或名五大初，或名轉異，或名焰熾。’又，同書卷中雲（大正54·1251b）︰‘我慢我所執，從此生二種，(一)十一根生，(二)五唯五大。’此謂自性諦與神我相依，先生大諦，大諦中之覺用變易，而起我所之執，生我慢諦。而相應大諦之三德，令大初、轉異、焰熾三我慢順次增長，由此而生五唯、五大、五知根、五作根、心根等二十一諦。<#>［參考資料］　《大毗婆沙論》卷五十；《成唯識論》卷六；《俱舍論光記》卷十九；《俱舍論寶疏》卷十九；《成唯識論述記》卷五（本）、卷六（末）。<#>


meanings:
individual ego (self) that is attached to


meanings:
self and the things possessed, or attached to, by the self


meanings:
self and the things to which self becomes attached


meanings:
（梵 mama-kāra，藏 bdag-gir ḥdsin-pa）指我之所有或我之所屬。又稱我所有、我所事。如《注維摩詰經》卷五雲（大正38·376c）︰‘肇曰︰我爲萬物主，萬物爲我所（中略）。生曰︰有我之情，自外諸法皆以爲我之所有，我之所有是對我之法。’而執著于我所的妄見，即稱‘我所見’。<#>《大乘阿毗達磨雜集論》卷一謂‘我所’有三種，即︰<#>(1)相應我所︰謂我有色乃至我有識，即執著色等五蘊與我身相應故。<#>(2)隨轉我所︰謂色屬我乃至識屬我，即執著五蘊法從屬于我，由我之自在力而轉故。<#>(3)不離我所︰謂我在色中乃至我在識中，即執著實我不離色等，而處在蘊中，遍體隨行故。<#>［參考資料］　《大毗婆沙論》卷八、卷九、卷四十九；《俱舍論》卷十九；《俱舍論光記》卷十九；《俱舍論寶疏》卷十九；《成唯識論》卷四、卷六。<#>


vietnamese:
ngã dị chư uẩn trụ li uẩn pháp trung <pttđ>


vietnamese:
ngã đương bất hữu ngã sở đương bất hữu <pttđ>


meanings:
(term) appearance of self, or self-aspect (ātma-saṃjñā)


meanings:
emptiness of self as the ultimate reality


vietnamese:
ngã dữ nhất thiết uẩn pháp bất tương ưng đô vô hữu uẩn <pttđ>


vietnamese:
ngã hiện sở duyên ngã cập phi ngã hiện sở duyên ngã <pttđ>


vietnamese:
ngã hiện do nhị chủng tướng lục chuyển hiện hành <pttđ>


meanings:
attachment to the theory of the existence of an inherent, eternal self


vietnamese:
ngã phi thật hữu chứng thành đạo lí <pttđ>


vietnamese:
ngã phi hữu sắc phi vô sắc tử hậu hữu tưởng luận <pttđ>


meanings:
（梵 śīla，巴 sīla，藏 tshul-khrim）即歸依佛教者所應遵守的規範。音譯尸羅。乃三學、六波羅蜜、十波羅蜜之一。梵語s/i^la是從動詞語根s/i^l（‘屢行’之義）衍生出來的名詞，除屢行外，又有行爲、習慣、性格、道德、虔敬等諸義。《大智度論》卷十三雲（大正25·153b）︰‘尸羅（秦言性善），好行善道，不自放逸，是名尸羅。或受戒行善，或不受戒行善，皆名尸羅。’《俱舍論》卷十四雲（大正29·73a）︰‘能平險業故，名尸羅。’<#>《大毗婆沙論》卷四十四說尸羅有清凉、安眠、數習、得定、嚴具、明鏡、增上及頭首等十義。《菩提資糧論》卷一亦提出十義，內容如下（大正32·520a）︰<#>‘言尸羅者謂習近也，此是體相。又本性義，如世間有樂戒苦戒等。又清凉義，爲不悔因離心熱憂惱故。又安隱義，能爲他世樂因故。又安靜義，能建立止觀故。又寂滅義，得涅槃樂因故。又端嚴義，以能莊飾故。又淨潔義，能洗惡戒垢故。又頭首義，能爲入衆無怯弱因故。又贊嘆義，能生名稱故。’<#>此中，‘習近’相當于《婆沙論》的數習，即屢行之義，十分符合原語之意；又‘本性’與《大智度論》所謂性善同義，即由數習而養成的性格；‘清凉’之義，可能是由類似尸羅字音的s/i^ta或s/i^t la轉化而來的解釋；此語有清凉之義，所以可離熱惱使安適，故亦附有‘安穩’或‘安靜’之意。又，‘頭首’，可能是類似尸羅字音的s/iras或s/i^rs!a（頭之義）轉化而來的解釋。此等諸義，多嘗試就戒的功用等義加以解釋，因此做爲尸羅之本義幷不適切。 <#>根據《四分律行事鈔》卷中一的說法，戒有戒法、戒體、戒行、戒相四別。<#>此中，戒法指佛所制定的不可殺、盜等一切不善法，爲修行者的規範與禁戒，有大乘戒與小乘戒之別。戒體，指行者領受戒法後，于自己身心所産生之防非止惡之作用。戒行，指發得戒體後，動作身、口、意三業而不違法。戒相，指持戒的相狀，亦即指持戒或犯戒的情形。《四分律行事鈔》卷上之一雲（大正40·4b）雲︰‘言戒法者，語法而談，不局凡聖，直明此法必能軌成出離之道，要令受者信知有此。（中略）二明戒體者，若依通論明其所發之業體，今就正顯直陳能領之心相。（中略）三言戒行者，既受得此戒，秉之在心，必須廣修方便，檢察身口威儀之行，克志專崇高慕前聖。持心後起，義順于前，名爲戒行。（中略）四抹相者，威儀行成，隨所施造，動則稱法，美德光顯，故名戒相。’<#>此四種之中，‘戒相’雖爲四種之一，同時也是四者之總名，故說戒相多途，四種爲標。又注疏中解釋此四者的篇章，通常稱爲隨戒釋相篇。因此，《四分律行事鈔資持記》卷中〈釋戒相篇〉雲（大正40·274c）︰‘戒相者，正當本篇。相有形狀，覽而可別，前明戒法，但述功能，次明戒體，唯論業性，後明戒行，略示攝修，若非辨相則法體行三，一無所曉。何以然耶？法無別法，即相是法；體無別體，總相爲體；行無別行，履相成行。是故學者于此一門，深須研考。’<#>戒原是佛陀針對歸依佛教者，隨時制定的規範。起初只是宣示諸惡莫作，但後來由于僧衆間漸次産生不法的行爲，戒的種類乃陸續增多，所犯戒相，亦日漸複雜。按，佛教的教團中，有出家在家之別。出家而未滿二十歲的男女，需持不殺生乃至不蓄金銀財寶的十戒；其中的女子，特別是在受具足戒的前二年，即十八歲時，需另持六法戒。如是，男女衆皆滿二十歲時，男衆需持二五０戒，女衆需持三四八戒。以上五者稱爲出家五衆。而在家之男女皆持不殺生乃至不飲酒的五戒，又有持一日一夜出家戒的八齋戒。總而言之，道俗七衆所受之戒雖各有不同，但總不出五戒八戒十戒及具足戒四種（略稱爲五八十具）。<#>《俱舍論》卷十四雲（大正29·72b）︰<#>‘別解脫律儀相差別有八︰(一)苾芻律儀、(二)苾芻尼律儀、(三)正學律儀、(四)勤策律儀、(五)勤策女律儀、(六)近事律儀、(七)近事女律儀、(八)近住律儀。如是八種律儀相差別，總名第一別解脫律儀。雖有八名，實體唯四︰(一)苾芻律儀、(二)勤策律儀、(三)近事律儀、(四)近住律儀。唯此四種別解脫律儀皆有體實，相各別故。<#>又，《大毗婆沙論》卷一二三、《大智度論》卷二十二、《俱舍論》卷十四等，則認爲律儀有別解脫律儀、靜慮律儀、無漏律儀三種。別解脫律儀是所謂欲廛戒，即如前所述的五、八、十、具戒。靜慮律儀是由靜慮所生的律儀，其稱爲色廛戒或定共戒。即得色界定者所成就，得定時，其心自有防護身口七支之惡的功能。無漏律儀，是由無漏道所生的律儀，稱爲無漏戒或道共戒。即學無學之聖者所成就，得無漏時，其心自有防護身口七支之惡的功能。別解脫的八種律儀，則是未得定者或未得無漏者，依羯磨作法別別受得的戒。相反的，定共、道共二戒是不依作法（即指得靜慮或無漏時，同時起的無表），七支頓得故名爲隨心轉戒。<#>如上所述，或以律儀有三種之別，或以別解脫律儀有八種差別相。但其中，根本重罪皆是殺盜淫妄四者，犯之則將被逐出教團，故稱之爲四波羅夷。至大乘勃興，以六波羅蜜作爲菩薩的行法。其中又認爲菩薩應修的戒波羅蜜不同于聲聞戒，于是就菩薩大乘戒提出種種說法，如《大寶積經》卷十七〈寶髻菩薩會〉認爲菩薩之行的戒度無極有一事戒乃至十事戒；新譯《華嚴經》卷五十三說菩薩戒有不舍菩提心等十種戒；《大智度論》卷四十六說尸羅波羅蜜總括一切戒法，譬如大海之總攝衆流，而以十善爲總相戒，以餘無量戒爲別相戒。這些都是認爲五、八、十、具之外另有菩薩應持的戒波羅蜜。<#>又，《大般涅槃經》卷十一〈聖行品〉認爲菩薩戒有世教戒與正法戒二種，以及性重戒與息世譏嫌戒二種；說性重戒是殺盜淫妄的四波羅夷，息世譏嫌戒是輕秤販賣等遮制戒。亦即此戒可區分爲性戒、遮戒，或重戒、輕戒二種。《優婆塞戒經》卷三〈受戒品〉說優婆塞所持的戒有殺盜淫妄及說四衆過、酤酒的六波羅夷，以及二十八輕戒；《三歸及優婆塞二十二戒》則說二十二戒（此經現已不存，但依題名可知）；《灌頂經》卷十二、《藥師經》有善信菩薩二十四戒之語；《優婆塞五戒威儀經》列自贊毀他、慳惜財法、嗔不受悔、謗亂正法四波羅夷，以及三十八輕戒；《菩薩內戒經》認爲輕重兩戒共有四十七項。<#>此外，《菩薩地持經》卷四〈方便處戒品〉說菩薩的尸波羅蜜有自性戒、一切戒、難戒、一切門戒、善人戒、一切行戒、除惱戒、此世他樂戒及清淨戒九種；就中，一切戒有律儀戒、攝善戒、攝衆生戒三種，律儀戒又有四波羅夷四十二輕戒。四波羅夷即自贊毀他等，與前述《優婆塞五戒威儀經》所述相同。《菩薩善戒經》與《瑜伽師地論》〈菩薩地〉及《菩薩地持經》是同本異譯，均列舉三聚淨戒，但律儀戒之數稍有不同。即《瑜伽論》卷四十及卷四十一列四波羅夷及四十二輕戒；《善戒經》列八波羅夷及五十輕戒。八波羅夷是前述自贊毀他等四者加殺盜淫妄四重禁。又，《梵網經》不列三聚戒之別，但說十波羅夷、四十八輕戒。《菩薩瓔珞本業經》卷下〈大衆受學品〉所說三聚戒中，攝律儀戒有十波羅夷及八萬威儀戒。十波羅夷，是《善戒經》的八波羅夷加上《優婆塞戒經》所說說四衆過及酤酒二者，即綜合前述有關重戒諸說而成。<#>至于輕戒的廢立，雖如前述諸說紛紜，但其間仍有脉絡可尋，依之可略知大乘戒發展的情形。蓋于中國謂律儀一戒不異聲聞，仍依五、八、十、具的聲聞戒建立七衆，大小乘戒之間乃不生乖諍。日本的最澄，則認爲圓頓菩薩所持的戒是《梵網經》所說的十重四十八輕戒，乃主張與聲聞戒有完全不同的相承。<#>◎附一︰印順《佛法概論》第十八章第一節<#>［懺悔與持戒］　八正道的內容，即戒、定、慧三增上學，今再分別的略爲論說。厭倦一般生活，感到私欲占有的家庭罪惡，痛切有情的自相殘殺，一切是無常與苦迫。發心出家的，必對于這樣的人生有所警覺，對于過去的自己有所不滿。對于生死有厭離心，即對于自己有懺悔心，這才能生活于出家的僧團而得佛化的新生。在家的信衆，也要有‘住非家想’的見地，才能成解脫分善根，或者現身證覺。所以在受戒時，舉行真誠的懺悔，是非常重要的。釋尊初期的弟子，都有過人生的深切警覺與痛悔。動機的純正與真切，沒有什麽戒條，也能自然的合律。等到佛法風行，動機不純的出家者多起來，佛這才因事制戒。但在外人看起來，似乎制戒一多，僧品反而卑雜了。《中含》〈傷歌羅經〉即這樣說︰‘何因何緣，昔沙門瞿曇施設少戒，然諸比丘多得道者？何因何緣，今沙門瞿曇施設多戒，然諸比丘少得道者？’依釋尊以法攝僧的意義說，需要激發爲法的真誠；依僧團律制的陶冶，也能使學者逐漸的入律。所以說︰‘我正法律，漸作漸學，漸盡漸教。（中略）爲比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷施設禁戒。’（《中含》〈瞻波經〉）。就是發心純正的出家者，有時也會煩惱衝動起來，不能節制自己而犯了戒。這對于佛法的修習，是極大的障礙，這需要給以戒律的限制；已經犯戒的，即責令懺悔，使他回復清淨。經中常說︰‘有罪當懺悔，懺悔即清淨。’因爲一度的煩惱衝動，鑄成大錯，即印下深刻的創痕，成爲進修德行的大障礙，不能得定，不能發慧。如引發定慧，必是邪定，惡慧。佛法的懺悔制，于大衆前坦白的披露自己的過失，接受僧團規定的處罰。經過一番真誠的痛切懺悔，即回復清淨。如瓶中有毒，先要倒去毒物，洗滌乾淨，才可以安放珍味。如布帛不淨，先要以灰皂等洗淨，然後可以染色。所以惟有如法的懺悔，才能持律清淨，才能使動機不純的逐漸合律。懺悔與持戒，有著密切的關係。所以戒律的軌則，不在乎個人，在乎大衆；不在乎不犯──事實上每不能不犯，在乎犯者能懺悔清淨。學者應追踪古聖的精神，坦白的髮露罪惡，不敢覆藏，不敢再作，使自己的身心清淨，承受無上的法味。<#>［持戒與慈悲］　戒律的廣義，包含一切正行。但依狹義說，重在不殺、不盜、不淫、不妄語等善。出家衆的四根本戒，比在家五戒更嚴格。淫戒，連夫婦的正淫也禁止；妄語，重在未證謂證等大妄語，這都與定學有關。不殺、盜、淫、妄爲根本的戒善，出家衆多從消極的禁止惡行說。但在家衆持戒，即富有積極的同情感。要知戒善是合法則的，也是由于同情──慈悲喜舍的流露而表現于行爲的。如《雜含》（卷三十七·一０四四經）佛爲鞞紐多羅聚落長者說︰‘若有欲殺我者，我不喜；我若所不喜，他亦如是，云何殺彼？作是覺已，受不殺生、不樂殺生’──淫盜等同。釋尊稱這是‘自通之法’，即以己心而通他人之心的同情，近于儒家的恕道。所以身語根本戒的受持不犯，不但是他律的不可作，也是自律的覺得不應該作。這例如不殺，不使一切有情受殺生苦，也是給一切有情以安全感。進一步，更要愛護有情的生命，戒不即是慈悲的實踐嗎？《雜含》（卷三十二·九一六經）佛爲刀師氏聚落主說︰‘若于有心殺生，當自悔責不是不類。若不有心殺生，無怨無憎，心生隨喜。（中略）心與慈俱。（中略）如是偷盜對以悲心，邪淫對以喜心，妄語對以舍心。’這以四無量心別對四戒，不過約他的偏重說，其實是相通的。如《中含》〈波羅牢經〉佛爲波羅牢伽彌尼說︰‘自見斷十惡道，念十善道已，便生歡悅；生歡悅已，便生于喜；生于喜已，便止息身；止息身已，便自覺樂；身覺樂已，便得一心。多聞聖弟子得一心已，則心與慈俱，（中略）無結、無怨、無恚、無諍’──悲喜舍同。依五戒、八戒、十善業而說到四無量心，這是經中常見的教說。尤其是《增一含》〈三寶品〉，以施爲‘施福業’，五戒四無量爲‘平等福業’，七覺支爲‘思維福業’，這即是施、戒、定三福業，而佛稱戒與四無量爲平等福業，屬于戒善，這是極有意義的。平等即彼此的同一，大乘所說的平等慈，同體悲，即是這一深義的發揮。慈悲喜舍與定心相應而擴充他，即稱爲四無量。這本是戒的根源；由于戒業清淨，同情衆生的苦迫，即引發慈悲喜舍的‘無上人上’法。戒與四無量的相關性，可證明佛法──止惡、行善、淨心的一切德行，本出于對人類──有情的同情，而求合于和樂善生的準則。戒與慈悲，是側重于‘無嗔’善根的。但這在限于時機的聲聞法中，還不能充分的發揮出來！<#>◎附二︰〈二戒〉（摘譯自《佛教大辭彙》）<#>二戒，指佛典中，對于戒律所作的分類。共有十一種，略如下列︰<#>(一)性戒與遮戒︰前者戒性罪，後者戒遮罪。有種種異名，性戒︰舊戒、主戒、性重戒；遮戒︰新戒、客戒、息世譏嫌戒、離惡戒、離戒。所謂新舊、主客系依佛所訂及不違背世間的道德而分；出自《摩呵止觀》卷四等書。性重乃因犯此戒則構成重罪而命名；息世譏嫌則因假令犯此戒，雖然只構成輕垢罪，但會受到世人的譏嫌，故仍須檢點；此二名出自南本《涅槃經》卷十一。<#>(二)止持戒與作持戒︰系戒律中廢惡與修善二類。又稱止持門與作持門。略稱止門與作門。止門乃消極的禁止戒。在小乘，指比丘的二五０戒及比丘尼的三四八戒；在大乘，則指攝律儀戒。作門乃積極的作善戒，在小乘，指二十犍度；在大乘，指攝善法戒與攝衆生戒。具體而言，六度是攝善法戒，四攝法是攝衆生戒，皆屬作門。<#>(三)定共戒與道共戒︰定共戒新譯‘靜慮律儀事’，指三乘聖者若發色界定，則自然得到防非止惡的戒律功能。道共戒新譯‘道生律儀’或‘無漏律儀’，即指三乘聖者若發得無漏道，則自然契合廢惡修善的律儀原理。就此，小乘有部的見解和大乘唯識家之說有所不同。有部以爲定共戒與有漏定共，而大乘則以爲通于無漏，幷通于無色界。大小乘皆認爲道共戒依于無漏道，幷說此二戒隨心轉。此外，另有將此二戒加上別解脫戒而成三律儀的說法。<#>(四)善戒與惡戒︰出自南本《涅槃經》卷三十二。善戒指隨順世法與佛制，在身、口、意三業方面防非止惡；惡戒則指如牛戒、狗戒等邪見的戒法。《華嚴玄談》卷四稱此二戒爲正戒、邪戒。<#>(五)世間戒與出世間戒︰出自《正法念處經》卷五十九。或稱爲在家戒、出家戒，《四教儀集注》卷下（末）解釋說，在家戒爲五戒、八戒等，出家戒爲比丘、比丘尼、沙彌、沙彌尼、式叉摩那所應受持的十戒、六法、具足戒等。又，《文殊師利問經》卷上以十戒爲世間戒，以具足戒爲出世間戒，更立上出世間戒，以不著于一切相爲究竟。或以五戒、八戒爲在家二戒，以十戒、具足戒爲出家二戒。<#>(六)聲聞戒與菩薩戒︰又稱小乘戒、大乘戒或小戒、大戒。出于南本《涅槃經》卷二十六。聲聞戒系小乘聖者所受持的戒律，指五戒、八戒、十戒、具足戒。菩薩戒系大乘菩薩所受持的戒律，指《梵網經》所說的十無盡戒、四十八輕戒等。《涅槃經》卷二十六雲（大正12·774a）︰<#>‘從初發心乃至得成阿耨多羅三藐三菩提，是名菩薩戒。若觀白骨乃至證得阿羅漢果，是名聲聞戒。若有受持聲聞戒者，當知是人不見佛性及以如來。若有受持菩薩戒者，當知是人得阿耨多羅三藐三菩提，能見佛性如來涅槃。’<#>(七)作戒與無作戒︰出自南本《涅槃經》卷三十二。作、無作相當于新譯的表、無表。作戒指依據諸種表業受戒；備齊三師、七證的儀式，依據教示受戒，故又稱作教戒。無作戒指受戒後，身得戒體；又稱無教戒。《四分律行事鈔》卷中之一說（大正40·52a）︰<#>‘所言作者，如陶家輪動轉之時名之爲作，故雜心雲，作者身動身方便。言無作者，一發續現始末恒有，四心三性不藉緣辨，故雜心雲，身動滅已，與餘識俱是法隨生，故名無作。成論無作品雲，因心生罪福，睡眠悶等是時常生，故名無作。’<#>(八)權、實二戒︰系天臺家所說。權戒是權教所說的戒律，如五戒、八戒、十戒、具足戒等小乘戒。此與《瑜伽》、《善戒》等大乘戒，都是三乘共門所持，藏通二教界內卑淺的粗戒。實戒是實教所說的戒律，如《梵網經》的十重、四十八輕戒，獨爲別圓二教、界外菩薩所受持。因此，權戒又稱粗戒，實戒又稱妙戒。然而，此妙系與粗相待而得爲妙，故尚未入絕待妙之域，即待粗之妙。絕待妙戒是開會粗戒，令其進入粗即妙的法華圓教的教理。所謂毗尼即大乘，三歸五戒皆是摩呵衍的境地。<#>中國的天臺宗雖依據《梵網》大戒，但于開權顯實之際，不見權戒之相，以爲《四分》、《瑜伽》的戒法即是絕待圓頓的妙戒。然而，日本天臺宗中，最澄專依《梵網》大戒，與禀承瑜伽的南都諸宗相對抗，認爲南山律是權教之說，非純圓獨妙之士所依，遂在北嶺別立戒壇。<#>(九)事戒與理戒︰又稱隨相戒、離相戒。事戒系在三業、四威儀等事相上受持的戒法，《四分》、《瑜伽》、《梵網》等大小乘戒，皆屬于這一類。理戒是于戒不見戒相，以安住空、假、中三觀爲戒律，圓頓大戒也屬于這一類，有時也稱爲理觀戒。<#>若就乘、戒而分別，則事戒是戒，而理戒相當于乘。天臺家說乘戒緩急之四句分別，就是指此而言。又，事戒、理戒有三品之別。事戒的上品得天報，中品得人報，下品得修羅報。而在理戒空觀的三品中，下品配聲聞，中品配緣覺，上品配通教的菩薩；假觀的三品中，下品配三藏的菩薩，中品配通教出假的菩薩，上品配別教的菩薩；中觀的三品中，下品配別教的菩薩，中品配圓教的菩薩，上品配佛。<#>(十)威儀戒與從戒戒︰出自南本《涅槃經》卷三十二。威儀戒指爲得名利、受人恭敬，雖受戒但只外現威儀；從戒戒是順從佛制、清淨之業，內外相稱，如實受持戒行。<#>(十一)求戒與舍戒︰出自南本《涅槃經》卷三十二。求戒指求三有果報而受持戒；舍戒指舍三有果報而真實受持戒法。<#>◎附三︰續明《戒學述要》上篇〈戒學之性質與類別〉（摘錄）<#>戒是出生一切功德善法的根本。從淺處說，佛教的戒學，是人生倫理道德的規律，是人之所以爲人的準則。往深處講，戒是塑造人格乃至圓滿究竟──成佛的由路。修學佛法的人，從進入佛門信敬三寶起，一直到完成無上佛果，都是有其戒相可說的。律，爲三藏教法之一，其行門之廣，蘊意之深，類別之衆，不是三言兩語所能道盡的。戒學的種類，三藏教典中隨機散說，各約一義，說有無量差別，這裏不暇一一備舉。且就幾種基本而主要的略述如次，舉一反三，其它即可循此通釋了。<#>戒行爲五乘教法──人、天、聲聞、緣覺、菩薩──之所共遵，世間三福行（布施、持戒、修定）中，戒福行最爲主要，無戒尚不得人天之身，何能享受人天福樂？三增上學（增上戒學、增上心學、增上慧學）中，戒增上學位列于首，無戒則無定慧，解脫之樂無由成就。六波羅蜜多中有尸羅波羅蜜，菩薩無戒，不足以完成上求下化之悲願。此外，如見道證真時，獲戒證淨（四證淨──佛、法、僧、戒──之一）；三乘極果所具五分法身（戒蘊、定蘊、慧蘊、解脫蘊、解脫知見蘊）中，有戒分法身。其它，如六念、八正道等諸行門中，皆莫不有戒。可以說︰任何佛法的行門與果證，無不以戒爲主要條件之一。雖因根器的淺深，持戒之廣狹粗細各有不同，然泛言‘戒學’，實是徹上徹下而不可或缺的，不過根機愈鈍、功行愈淺，就愈見其重要吧了。《涅槃經》中將戒喻如渡海浮囊，從準備渡海時起，一直到達彼岸，是不可須臾舍離的。他人乞索甚麽東西，都可以布施給他，唯獨乞此浮囊乃至如針孔般大也不能允許，因爲針孔雖小，但是在浮囊的作用上說却是非常重大的。學佛而欲斷煩惱、了生死、成佛，全憑戒行之清淨，戒行毀缺，就如浮囊在大海中走了氣，頓時失掉憑藉。不但彼岸無法達到，且有喪失生命的危險！故‘具足淨戒’，爲佛教諸乘學人必須具有的行道項目，不如此即不能達到諸乘所預期的目的。故泛言一戒，實可貫通一切；若就位科人，則戒法之別目，就有無量差別了。<#>從釋尊言教中，知戒爲諸乘所共遵。若更就戒學所詮的實質去觀察，則諸乘所標之戒相，雖多少、廣狹、粗細、大小，相差懸殊，然戒之所以爲戒的實質，幷沒有甚麽增减，故戒法也是一味的。吾人從‘戒法一味’的觀點，進而推求釋尊處處說戒的本意，乃至諸乘施設戒法的差別，才可以獲得一個比較明確的認識。從戒法的差別去看︰有在家戒，有出家戒。出家戒中，又有止戒，有作戒；有性戒，有遮戒；有世間戒，有出世間戒等的無量差別。然無量戒法的根本實質，要而言之，就是‘十善戒’。以十善戒統攝一切戒法，恰像大海之總攝衆流、諸星拱月一樣。聲聞乘的五戒、八戒（在家戒）、十戒、具戒（出家戒），固不離此，菩薩乘的三聚淨戒，也還是它。《大智度論》卷四十六說︰‘十善爲總相戒，別相有無量戒︰不飲酒，不過中食，入不貪中；杖不加衆生等，入不嗔中，餘則隨義相從。戒名身業、語業，七善道所攝。十善道及初後，如發心欲殺，是時作方便︰惡口、鞭打、系縛、斫刺，乃至垂死，皆屬于初；死後剝皮、食啖、割截、歡喜，皆名爲後；奪命是本體；此三事和合，總名殺不善道。’犯一條殺戒，即有無量惡行爲其眷屬，盜、淫、妄語等，亦莫不皆然，要想不犯重戒，首須防護輕戒；要想不起身語惡行，首須制止三毒惡念。凡一切過錯，無不從微至著，由隱至顯；故欲得清淨道，必須防微杜漸，嚴護于起心動念之間。比丘戒行雖多，結其所歸，不過爲護︰淫、殺、盜、妄。菩薩戒行深重，乃至起心動念不于衆生有殺害等想。必如是持戒清淨，始可與道法相應，進而戡除自心之煩惱。由此觀之，佛教戒法，分位愈高，則其持守就愈加嚴密，然要其所歸，實不外此十善業道。所以說︰‘十善道則攝一切戒。’吾人以十善戒法爲根本，可以觀知諸乘戒法的粗細淺深；更從粗細淺深的諸乘戒法，可以窺知佛教戒法之一貫。故求解則應從本而達末，奉行亦須由粗而至細，從淺而入深。如是觀察戒法，奉行戒法，則知戒法皆爲對症而制，各有聖意。吾人一時雖不能盡持，然應深生慚愧，則輕忽戒法之心，自然就可以逐漸减少了。<#>◎附四︰〈五篇〉（編譯組）<#>五篇爲僧尼戒條之分科。即將比丘之二五０戒及比丘尼之三四八戒分類爲波羅夷、僧殘、波逸提、波羅提提舍尼、突吉羅等五科。《薩婆多毗尼毗婆沙》卷二雲（大正23·516c）︰‘罪者，總五篇罪，名一切是罪，五篇戒外亦有種種罪，今佛結戒示罪輕重，故雲此是波羅夷罪，此是僧殘，此是波逸提，此是波羅提提舍尼，此是突吉羅。’又名五犯、五犯聚、五衆罪，或五種制。茲分述如次︰<#>(1)波羅夷（pa^ra^jika）︰又譯斷頭。乃最重之罪，若犯此戒，則如人斷頭，永被擯斥，不得爲比丘或比丘尼。比丘戒中的四波羅夷及比丘尼戒的八波羅夷罪即攝于此。<#>(2)僧殘（sam!gha^vas/es!a）︰詳稱僧伽婆尸沙，爲次于前者之重罪。若犯此罪，如人生命垂危，僅餘殘命。若不及時向僧衆懺悔，無由得生，故名僧殘。比丘戒的十三僧殘及比丘尼戒的十七僧殘即攝于此。<#>(3)波逸提（pa^yattika）︰又譯‘墮’。佛典記載，犯此罪者將墮于寒熱地獄，故雲。比丘戒中的三十舍墮、九十單墮及比丘尼戒的三十舍墮、一七八單墮即攝于此。<#>(4)波羅提提舍尼（pratides/ani^ya）︰又譯向彼悔。謂犯者須向其他比丘懺悔。比丘戒中的四提舍尼及比丘尼戒的八提舍尼即攝于此。<#>(5)突吉羅（dus!kr!ta）︰又譯惡作。爲身口二業所犯之過；此戒易犯，當常慎防。比丘戒及比丘尼戒的二不定、百衆學、七滅諍即攝于此。<#>以上五篇，居首的波羅夷罪最重，以下逐次遞减。古來順其次第，以死、流、徙、杖、笞等五刑喻之。而犯此五罪者，可依滅擯、僧法懺、對首三說、對首一說、責心悔等五法治之。但犯波羅夷的‘滅擯’，則系指被擯弃于僧團之外，不得爲比丘或比丘尼。<#>此五篇加上偷蘭遮，即成六聚。偷蘭遮（sthūla^tyaya）意譯大障善道，即犯將構成波羅夷及僧殘而未遂之罪。此罪的力用能障至善道。另從突吉羅中開出惡說，而成七聚。身作的罪稱爲突吉羅，即惡作。口說的罪稱惡說。通常稱戒品爲五篇七聚，即從此五篇及七聚取名。<#>［參考資料］　《增一阿含經》卷一、卷三十、卷四十四；《文殊師利問經》卷上；《菩薩善戒經》卷四；《大方等陀羅尼經》卷一；《受十善戒經》；《大毗婆沙論》卷一二二；《雜阿毗曇心論》卷八；《阿毗達磨順正理論》卷三十六。<#>


meanings:
2895梵語 śīla，巴利語 sīla。音譯尸羅。意指行為、習慣、性格、道德、虔敬。為三學之一，六波羅蜜之一，十波羅蜜之一。廣義而言，凡善惡習慣皆可稱之為戒，如好習慣稱善戒（又作善律儀），壞習慣稱惡戒（又作惡律儀），然一般限指淨戒（具有清淨意義之戒）、善戒，特指為出家及在家信徒制定之戒規，有防非止惡之功用。　據菩提資糧論卷一所載，尸羅共有習近、本性、清涼、安穩、安靜、寂滅、端嚴、淨潔、頭首、讚歎等十義。其中，自「清涼」以下為淨戒之再轉釋。戒為實踐佛道之基礎，故與定學、慧學共稱三學。又為五分法身之一，稱戒身、戒品、戒蘊（身、品、蘊三者係表示複數）。同時，大乘佛教舉之為六波羅蜜、十波羅蜜之一，而稱為戒波羅蜜（又作持戒波羅蜜）。　戒，原係佛陀住世時，舉外道所作之非行來教誡佛教徒者。適用於出家、在家二眾，並非如律之隨犯隨制，故於犯戒時不伴以處罰之規定，而是由自發之努力為其特徵。據此，則戒與律本應有所區分，但後人往往將此二者混用。一般謂戒為三藏中之律藏所說者，以戒為律之一部分，而以律為詮說戒之典籍。　小乘佛教應在家、出家、男女之別，制定五戒、八戒、十戒、具足戒（略稱為五八十具）。凡此，大乘佛教指為聲聞戒（又作小乘戒），而另制菩薩戒（又作大乘戒），合稱為二戒。又於佛陀所制定之戒，其本質若為罪惡者（即性罪），稱為性戒；反之，若本質非罪惡，然易令世人誹謗，或誘發其他之性罪，而特別制定者，稱為遮戒。合之亦稱二戒。犯遮戒之罪惡，亦稱遮罪。　例如殺生戒、偷盜戒等，屬於性戒，飲酒戒多歸於遮戒。此二戒又有如下異名：(一)性戒，又稱舊戒、主戒、性重戒。(二)遮戒，又稱新戒、客戒、息世譏嫌戒、離惡戒、離戒。　其中，性重戒為性戒中罪特別重者，殺生、偷盜、邪淫、妄語等即所謂四重禁戒。息世譏嫌戒簡稱譏嫌戒，屬佛制之輕罪戒，旨在制止世間之誹謗，一般汎指四重禁戒以外之戒。　戒有四別。四分律刪繁補闕行事鈔卷中一載，四別為戒法、戒體、戒行、戒相。戒法為佛陀所制戒之法則，戒體為戒之體性，即有防非止惡作用之無表，戒行指持戒（實踐），戒相意謂持戒之相貌。　戒體係由受戒之儀式作法（即羯磨）所得之律儀，以其不可見，故稱無表。律儀，梵語為 saṃvara，音譯三婆囉，意譯亦作等護、擁護、防護、護、禁戒，即所謂遮止惡戒，具有防止身、口、意三惡，保護六根之作用。以其律法儀則能產生防非止惡之作用，故意譯為律儀。是故，俱舍論卷十四載，律儀防止身、口、意之惡者，分別稱為身律儀、語律儀、意律儀（以上總稱遍律儀）；保護六根者，稱根律儀。其中，前二者以無表為體，後二者以正念、正知為自性。但無表不限於律儀。　一切有部認為，一般表現於身、語上勢力強烈之善、惡行為（即身表業、語表業），或由定所產生防止造作善、惡之作用，由此形成一種後天之性格，此即無表。無表屬於色法（物質）之一種，故稱無表色。此無表有三種，其由立誓決意實行善、惡者，稱為律儀無表（善心之情形）或不律儀無表（惡心之情形）；若隨緣應時而生起善惡心，稱為處中無表（又作非律儀非不律儀無表），其中律儀無表即所謂戒體之無表。　成實論以無表屬非色非心之法，南山律宗即採此說。大乘唯識宗則主張戒體為思心所之種子熏習阿賴耶識所致；天台宗以其為假色，而對戒體（無表）賦與種種說明。此外，小乘佛教主張戒體無相續，但大乘佛教主張一度得戒即永久不失。　一切有部類別律儀無表（即戒體）為三種律儀、四種律儀。　(一)別解脫律儀，又作別解脫戒、別解律儀、波羅提木叉律儀、律儀戒、欲纏戒（意指繫屬欲界之戒）。乃得自受戒作法時。復分為八：(1)苾芻律儀，(2)苾芻尼律儀，(3)正學律儀，(4)勤策律儀，(5)勤策女律儀，(6)近事男律儀，(7)近事女律儀，(8)近住律儀。其中，前二項屬具足戒之體，第三項屬六法戒之體，第四、五項屬十戒之體，第六、七項屬五戒之體，第八項則為八齋戒之體。　(二)靜慮律儀，又作靜慮生律儀、定共戒、色纏戒（意指繫屬色界之戒）。乃得自入靜慮（禪）之時。蓋禪定之中，自然離過絕非，亦自然契入法爾律儀，故能防止欲界不善之過失。又靜慮律儀即所謂隨心轉戒，於入定時與心同起，於出定時與其無表同時俱滅，與有漏定共生共滅，故又稱定共戒。　(三)無漏律儀，又作道生律儀、道共戒。以上別解脫律儀、靜慮律儀為有漏戒，無漏律儀則屬斷盡煩惱之無漏戒，係見道以上之聖者所得者，亦即入於無漏定中所獲得之律儀；於此間自然遠離過惡，契於律儀。無漏律儀亦為隨心轉戒，與無漏道共生共滅，故又稱道共戒。反之，別解脫律儀不論心之狀態如何，僅須無捨戒等緣，戒即可永遠相續，故稱不隨心轉戒。以上為三種律儀。　(四)斷律儀，又作斷戒。即與未至定之九無間道俱生之靜慮律儀及無漏律儀，能永斷欲纏之惡戒與煩惱，故稱斷律儀。以上四者，合稱為四種律儀（又作四戒）。　此外，瑜伽師地論卷五十三列舉八種律儀：能起、攝受、防護、還引、下品、中品、上品、清淨。前七種指受戒（別解脫律儀）時內心決意之狀態，由其差異所分之層次；後一種則屬靜慮律儀、無漏律儀。　行十善之十善戒（又作十善法戒、十善性戒、十根本戒）中，除與心意有關之三種，前七種稱為七善律儀；同此，行十惡之前七種稱為七不善律儀。此外，不律儀（又作惡律儀、惡戒）又依職業之分類（如屠殺、狩獵、獄吏等）而有不同，在北本涅槃經卷二十九有十六惡律儀；在大方便佛報恩經卷六中則說十二惡律儀。　別解脫律儀之內容如下：　(一)五戒。此為優婆塞（在家之男信徒）、優婆夷（在家之女信徒）所守，故又稱優婆塞戒（即近事男律儀）、優婆夷戒（即近事女律儀）。五戒即：(1)不殺生戒，(2)不偷盜戒，(3)不邪淫戒，(4)不妄語戒，(5)不飲酒戒。印度其他宗教亦有類似之五戒，如摩奴法典舉不殺生、不妄語、不偷盜、梵行（不淫）、不貪瞋五者，耆那教則說不殺生、不妄語、不偷盜、不邪淫、離欲等五戒。　(二)八齋戒。為優婆塞、優婆夷於一日一夜中學習出家所守之戒。受持者稱鄔波婆沙（梵 upavāsa，意譯作近住、善宿）。八齋戒又作八支齋、八關齋戒、八戒齋、佛法齋、八分戒、八戒、齋戒、一日戒、近住戒、近住律儀。此為六齋日所持之戒，除五戒（其中不邪淫戒在此為不淫戒）外，尚有離眠坐高廣嚴麗床座（即不坐高座、不臥好床）、離塗飾香鬘（即身不塗香油或裝飾）離歌舞觀聽（即不觀戲聽歌）、離非時食戒（即過午不食）等三戒。六齋日沐浴斷食之習慣，自古即為印度其他宗教所行，佛教沿用之。此八戒以非時食戒為中心。　(三)十戒。此為沙彌（未滿二十歲之男出家眾）、沙彌尼（未滿二十歲之女出家眾）所守之戒，分別稱為沙彌戒（又作勤策律儀）、沙彌尼戒（又作勤策女律儀）。內容如下：(1)不殺生，(2)不偷盜，(3)不淫，(4)不妄語，(5)不飲酒，(6)不塗飾香鬘，(7)不歌舞觀聽，(8)不坐臥高廣大床，(9)不非時食，(10)不蓄金銀寶。 (四)六法戒，略稱六法。係沙彌尼於受具足戒之前二年間所守之戒，即所謂式叉摩那（意譯學法女、學戒女、正學女）所學之六法。據四分律卷二十七載，其內容為：(1)染心相觸戒，即不以愛欲之心觸男子之身。(2)盜人四錢戒，即不盜四錢以下。盜四錢以下為缺戒，可重新受戒，若盜五錢以上，則應默擯之。(3)斷畜生命戒，即不斷畜生之命。(4)小妄語戒。(5)非時食戒。(6)飲酒戒。　十誦律則列舉淫欲、偷奪、殺生、妄語、摩觸男子裸身、捉男子之手與衣而共語等六種。有部律則列舉不獨行等六法，與不取錢等六隨法；摩訶僧祇律則說十八事，然並未列舉上記六法。　(五)具足戒，又稱具戒、進具戒、近圓戒、大戒。此乃比丘、比丘尼所守之戒，分別稱為比丘戒（即作苾芻律儀）、比丘尼戒（即作苾芻尼律儀），係守出家教團所定之一切戒條。戒條之數目、內容，男女各異。具足戒，梵語為 upasaṃpanna 或 upasaṃpadā。此語原意指親近世尊之足下（座下）或參加教團，但一般譯作具足、進具、近圓，而解釋為「近涅槃」。其後更演變為指受比丘戒、比丘尼戒，意為完全圓滿戒。此乃相對於五戒、十戒等不完全戒而言，至此，具足二字之意義已有明顯變化。　據四分律載，比丘之具足戒共二五○戒，比丘尼共三四八戒（除七滅諍戒，則共為三四一戒，但一般皆舉概數，稱五百戒），且有五篇、七聚之分。　歸依佛、法、僧三寶，係參加佛教教團之第一條件，故三歸依（又作三歸、三自歸）特稱為三歸戒。此戒為大、小乘所重視。惟大乘戒之特色在於「知罪不可得，名為持戒」（維摩經），係由空之立場理解戒之精神。戒可作二種解釋，即消極之防惡（止持戒）與積極之行善（作持戒）。舉例言之，過去七佛通戒偈中，所謂「諸惡莫作」即止持戒，「眾善奉行」即作持戒。依廣律所言，五篇、七聚均屬止持戒，犍度分則屬作持戒。　此外，瑜伽師地論卷四十舉有三聚淨戒（又作三聚戒、三聚清淨戒），可作為大乘菩薩戒之代表。即：(一)攝律儀戒，又作律儀戒。指遵守佛制，防止過惡。(二)攝善法戒，指進而行善。(三)攝眾生戒，又作饒益有情戒。指教化眾生，使得利益。其中，攝律儀戒與五八十具等小乘聲聞戒是否相同，尚有異說。　同論卷四十二載菩薩守六種戒，即：回向戒、廣博戒、無罪歡喜處戒、恆常戒、堅固戒、尸羅莊嚴具相應戒。一般大乘佛教稱菩薩戒為持戒波羅蜜，即有勝於聲聞戒之意，如大智度論卷四十六中，說戒波羅蜜總攝一切戒法，而十善為總相戒，其他無量戒均為別相戒。　梵網經（大乘律典）列舉十重禁、四十八輕戒，共說五十八戒，此稱梵網大戒。十重禁又稱十重禁戒、十重戒、十無盡戒、十重、十重波羅提木叉、十波羅夷、十不可悔戒，乃大乘戒之最重罪，若大乘菩薩犯此，則構成破門罪、追放罪（即波羅夷罪）。十重即：(一)殺戒。(二)盜戒。(三)淫戒。(四)妄語戒。(五)酤酒戒，即買賣酒。(六)說四眾過戒，指說在家、出家菩薩，以及比丘、比丘尼之罪過。(七)自讚毀他戒。(八)慳惜加毀戒，指吝惜施給財、法。(九)瞋心不受悔戒，指不原諒他人之懺悔。(十)謗三寶戒，指毀謗佛、法、僧三寶。此十重禁戒乃訓誡他行或自行者。　相對於十重戒，四十八輕戒乃屬輕垢罪（污垢清淨行之輕罪，相對於波羅夷罪）。內容包括不敬師友戒、飲酒戒、食肉戒等四十八種。　關於菩薩之波羅夷罪，眾說紛紜，如優婆塞戒經卷三舉出六波羅夷<(一)至(六)>、二十八輕戒；菩薩地持經卷五舉出四波羅夷<(七)至(十)>、四十二輕戒；菩薩善戒經舉出八波羅夷<(一)至(四)、(七)至(十)>、五十輕戒；菩薩瓔珞本業經則舉出十波羅夷<(一)至(十)>，並說八萬威儀戒。　依天台宗之說，戒可分權戒、實戒二種。法華玄義卷四下載，五八十具等小乘戒，及瑜伽師地論、菩薩善戒經等大乘戒，均為三乘共通之權戒（粗戒），至如梵網大戒，則為對界外菩薩所說之實戒（妙戒）。此妙戒仍係相對者，然法華圓教「開三會一」（開說三乘之權教而會歸一乘之實教）時，卻以一切戒律皆為絕待妙戒。　此外，摩訶止觀卷四上載，戒有事戒、理戒二種。具有具體之形式者，即為事戒（隨相戒）；若能不住戒相而安住於空、假、中三觀者，則為理戒（離相戒）。前者能得天、人、阿修羅等三趣之果報，後者必配以三乘及四教之菩薩。　如是，我國天台宗說一切戒乃絕對圓頓之妙戒。於此，日本佛教則有進一步之解釋。日僧最澄據法華「開顯」之立場，以為梵網經之十重禁與四十八輕戒，係為盧舍那佛所說戒，以利他為根本，戒體乃一得永不失，戒境為無邊法界，不限於三千世界，戒相為三聚淨戒，其持戒與犯戒，並無一定之法則，並允許通別二授（或二受）。通授（以十戒為例，各戒不須分別而授，可作十戒全體之授受）不限出家與在家，一律以三聚淨戒之作法總授；依一白三羯磨或三歸法，個別而授之，即所謂別授（個別授戒）。此種戒特名圓頓戒，又作梵網菩薩戒、天台圓教菩薩戒、菩薩金剛寶戒、一乘戒、一乘圓戒、一心戒、一心金剛戒、大乘圓頓戒、圓頓菩薩戒、圓頓大戒、圓頓無作戒、圓戒、大戒。　法華玄義卷三以北本涅槃經卷十一中之根本業清淨戒、前後眷屬餘清淨戒、非諸惡覺覺清淨戒、護持正念念清淨戒、回向阿耨多羅三藐三菩提戒等五支戒，依次分別配以四重禁或十善戒、偷蘭遮等以外之四篇、定共戒、道共戒、大乘戒。又將同經卷十一所舉禁戒、清淨戒、善戒、不缺戒、不折戒、大乘戒、不退戒、隨順戒、畢竟戒、具足成就戒等十戒，配以四教，稱為菩薩護他十戒（又作十種護持、防護十願）。同時依據大智度論等立大論十戒（菩薩所念十戒）：(一)不缺戒，(二)不破戒，(三)不穿戒，(四)不雜戒，(五)隨道戒，(六)無著戒，(七)智所讚戒，(八)自在戒，(九)隨定戒，(十)具足戒。　真言宗說三昧耶戒（又作三摩耶戒、三戒），意謂「平等戒」。即立於三三平等之理，說佛與眾生之身口意三密絕對平等。此一真言祕密戒係以眾生本具之清淨菩提心為戒體，而以法界無量之萬德為行相。　大日經說四重禁（又作四重戒），即：(一)不應捨正法戒，(二)不應捨離菩提心戒，(三)於一切法不應慳悋戒，(四)勿於一切眾生作不饒益行戒。又以不退菩提心、不捨三寶、不謗三寶、不生疑惑、不令退菩提心、不令發二乘心、不輒說深妙大乘、不發邪見、不說我具無上道戒、捨一切無利益事等為十重戒。　接受戒法，稱為受戒；戒師授予戒法，稱為授戒；持守戒法，稱為持戒。授戒有一定的儀式作法，稱為戒儀。授戒之際，以戒和尚（或廣至三師七證）或傳戒師（日本天台宗所傳圓頓戒，係以釋尊為戒和尚，現前授戒之師則稱傳戒師）為戒師。受戒有各種形式，如通受與別受、自誓受與從他受、一分受與全分受。其中，自誓受（又作自誓受戒、自誓得戒），無須三師七證等形式，唯自己於佛像前誓言受戒；從他受，則指由三師七證等形式從他而受戒者。　戒體有二，凡身語經過受戒之儀式行為（表業），初受戒時，稱為作戒或教戒。作戒、教戒並無永續性，但一旦由受戒者之身上發得戒體，則恒常相續，能保持戒之作用，此稱無作戒或無教戒。作、教均是「表」之異譯，意指身語之表業；反之，無作、無教意指無表業。若得戒體，稱為得戒（或發戒），但此時所得到之戒體並不僅限於別解脫律儀之無表，而係廣義包含所有之無表；若捨離戒體，稱為捨戒（或失戒）。　於無表之得捨，俱舍論卷十四、卷十五有明確之解說，謂別解脫律儀須以三師七證等緣始得戒，而因下列五緣捨戒：(一)意樂（有心犯戒），(二)死亡，(三)兼有男女兩性（二形），(四)斷善根，(五)踰一晝夜期限（適用於八關齋戒）。　此外，得具足戒之緣有十，稱十種得戒緣：(一)自然得，即覺至而得，如佛、獨覺。(二)見諦得，又作見道得。即入見道而得，如五比丘。(三)善來得，即與佛善而得，如耶舍。(四)自誓得，即信受佛為大師而得，如大迦葉尊者。(五)論議得，即與佛問答而得，如蘇陀夷。(六)受重得，又作敬重得。即受比丘尼八敬法而得，如摩訶波闍波提。(七)遣信得，又作遣使得。即佛為遣使授具足戒而得，如法授尼。(八)邊五得，又作五人得。即邊國僧眾不足定數，可立五人師而得。(九)羯磨得，又作十眾得。即在非邊國，依規定由三師七證之羯磨作法而得。(十)三歸得，即歸依佛、法、僧三寶而得，如十六人之賢聖。　復次，以受五戒、十重禁戒等之多寡，戒分為五種，此稱五分戒，如受持三歸及五戒中之任一戒，稱為一分戒；受三歸及受持二戒，稱為少分戒；若受持二戒而破一戒，則稱無分戒；受持三四戒稱為多分戒；受持五戒稱為滿分戒。受沙彌戒不久者，稱為新戒。若祈望生於諸天等善處而受戒，稱希望戒；恐懼自他之責罰而受戒，稱恐怖戒，又作怖畏戒；欲七覺支（七菩提分法）莊嚴其心而受戒，稱為順覺支戒；欲離煩惱垢而受戒，稱為無漏清淨戒。以上四戒稱為四種持戒。　一般認為持戒可生於天、人等善趣，實則持戒為六波羅蜜之一，乃凡夫趨往涅槃的修道資糧。又以光、香比喻戒德，稱為戒光、戒香（即持戒者之德名將如香熏遠方，而傳之久遠）。向受戒者解說戒律，稱為說戒；或亦指在半月一度之布薩行事中，由上座比丘誦戒之條文，僧眾有違犯者，則在眾人面前懺悔，由之而將布薩引申為說戒。　一度受戒者，若犯戒所制止之罪過，則稱破戒（或犯戒）；反之則為持戒。據四分律卷四十六載，犯波羅夷、僧殘、偷蘭遮等重罪（戒分），稱為破戒；犯波逸提、波羅提提舍尼、突吉羅、惡說等輕罪（威儀分），則稱破威儀。受戒後常犯者，逐漸減弱其戒體之勢力，但未至完全捨戒，此一期間，稱為戒羸；反之，發得戒體而受持，則逐漸強大其勢力，稱為戒肥。　一般謂破戒者死後將墮三惡道。四分律卷五十九亦舉出破戒五過，即；(一)自害，(二)被智者叱，(三)惡名遍聞，(四)臨死生悔恨，(五)死後墮惡趣。若對戒律取邪見而執著，則稱戒禁取見（五見之一）。如牛狗外道之持牛戒、狗戒、雞狗戒等，盡屬戒禁取見。又雖未破戒，但起煩惱而染污戒，稱為污戒；若相對於淨戒而言，此染污之戒，亦稱污戒。〔增一阿含經卷一、卷三十、卷四十四、文殊師利問經卷上、北本大般涅槃經卷十一聖行品、菩薩善戒經卷四、大寶積經卷十七、新華嚴經卷五十三、大毘婆沙論卷四十四、卷一二三、俱舍論卷十八、大智度論卷十三、卷二十二、瑜伽師地論卷四十一、成實論卷九、大乘義章卷十、大乘法苑義林章卷三末、四分律行事鈔資持記卷上、卷中、華嚴經疏鈔玄談卷三〕


meanings:
① Răn, như [b]khuyến giới 勸戒. ||② Phòng bị, như dư hữu giới tâm 予有戒心 ta có lòng phòng bị. ||③ Trai giới, trước khi cúng giỗ ăn chay tắm sạch để làm lễ cho kính gọi là giới. ||④ Lấy làm răn, như giới tửu 戒酒 răn uống rượu, giới yên 戒煙 răn hút thuốc, v.v. Người nào không giữ các điều răn gọi là phá giới 破戒. Ðạo Phật cho kiêng: sát sinh (sát 殺), trộm cắp (đạo 盜), tà dâm (dâm 滛), nói sằng (vọng 妄), uống rượu (tửu 酒) là ngũ giới 五戒.


meanings:
① Đề phòng, phòng bị, canh phòng: 戒備森嚴 Canh phòng nghiêm mật; 予有戒心 Ta có ý phòng bị; ② Răn: 勸戒 Khuyến giới. (Ngr) Chớ, tránh: 戒驕戒躁 Chớ kiêu căng nóng nảy; ③ Lấy làm răn. (Ngr) Cai, chừa: 戒煙 Cai thuốc; 戒酒 Cai rượu, chừa rượu; ④ Cấm, cấm chỉ: 酒戒 Cấm uống rượu; ⑤ (tôn) Giới luật của Phật giáo: 受戒 Thụ giới; 破戒 Phá giới; ⑥ Nhẫn: 鑽戒 Nhẫn kim cương; ⑦ (văn) Cõi (dùng như 界, bộ 田).


meanings:
（梵 śastraka，巴 satthaka，藏 gri-gu）比丘所持的十八物之一。即用于裁衣、剃髪、剪爪等的刀子。由于系戒律所聽許，故稱戒刀。據《根本說一切有部毗奈耶雜事》卷三所載，佛在室羅伐城時，有比丘欲裁三衣，便以手撕裂，損壞衣財。佛乃聽許用刀子。但因六衆以雜寶裝飾，佛制用鈍鐵作刀，且分大、中、小三種規格。大的長六指，小的長四指，中的介于二者之間。形狀則有彎曲如鳥羽、及似鶏翎而不尖直二種。<#>又，《十誦律》卷三十九中，有佛聽許用剃刀及截爪刀的記載。同書卷五十六又雲（大正23·417a）︰‘佛聽衆僧畜剃刀，一人亦畜，爲剃鬚髮故，是名剃刀法。剃刀緔法者，佛聽諸比丘畜剃刀緔，爲掌護莫令失，更求覓妨行道故。’此外，《國清百錄》卷二〈王入朝遣使參書〉中，有以五色幡、熏陸香等及剃刀十口爲嚫施的記載。《慈恩寺三藏法師傳》卷七載，朝廷以衲袈裟一領、剃刀一口賜與玄奘三藏。<#>［參考資料］　《大乘入楞伽經》卷六〈偈頌品〉；《四分律》卷五十一〈雜犍度〉；《梵網經》卷下；《大宋僧史略》卷上；《祖庭事苑》卷八；《釋氏要覽》卷中。<#>


meanings:
mistaken attachment to precepts; or attachment to mistaken precepts


meanings:
reverent harmony in moral unity in observing the commandments


meanings:
Sutra on the Causes and Conditions of Vinaya


meanings:
Còn gọi: Kiết giới thạch. Bia đá đặt trước cổng tự viện Luật tông hoặc Thiền tông. Thông thường, trên bia đá khắc dòng chữ: »Cấm người uống rượu ăn thịt vào cổng chùa«. Về nguồn gốc của nó thì không rõ, chỉ thấy trong Hoàng Bá Thanh Quy có ghi: Bia đá cao khoảng 1m8 đến 2m, rộng khoảng 0,3m đến 0,4m.


meanings:
2907指戒律、禪定與智慧。據翻譯名義集卷四謂，防非止惡為戒，息慮靜緣為定，破惡證真為慧。學此三法可達無上涅槃，故稱三學。此三學在聖者之身為無漏，故亦稱三無漏學。(一)戒學，指防止身、口之惡之戒律。小乘有五戒、八戒、二百五十戒，大乘有三聚淨戒、十重戒、四十八輕戒等。(二)定學，指防止心意散亂以求安靜之法。小乘有四禪定、四無色定、九想、八背捨等，大乘更加九種大禪、百八三昧、百二十三昧等。(三)慧學，指破除迷惑以證真理之道。小乘觀四諦、十二因緣，大乘觀真如、實相。　佛經通常類別為經、律、論三藏，即各以詮顯定學、戒學、慧學為主。又經論中凡有關此三學者，多冠以「增上」二字，稱增上戒（梵 adhiśīla）、增上心（梵 adhicitta，即定學）、增上慧（梵 adhiprajñā）。蓋「增上」有殊勝之意味。〔雜阿含經卷二十九、瑜伽師地論卷二十八、大毘婆沙論卷一、大乘義章卷十、大藏法數卷九〕（參閱「三學」683）


vietnamese:
giới định huệ giải thoát giải thoát tri kiến <đpb>


meanings:
2909指防止佛教徒邪非之戒法規律。梁高僧傳卷一記述曇柯迦羅譯出僧祇戒心圖，更請梵僧立羯磨法受戒。此為我國戒律之始。唐代，鑑真赴日，於東大寺設戒壇授戒，並建立唐招提寺弘傳戒律，戒律遂流傳於日本。　我國與日本之佛典，用「戒律」一語之例頗多。然在印度經律論中缺乏典據，亦不見其定義。如長阿含卷十五種德經（大一‧九六下）：「捨家財業，棄捐親族，服三法衣，去諸飾好，諷誦比丘具足戒律。」上引之中，「戒律」原語，對照南傳長部 Soṇadaṇḍa sutta，其相當字為 pātimokkhasaṃvara，即梵語 prātimokṣasaṃvara。此梵語通常譯為波羅提木叉律儀，或別解脫律儀。波羅提木叉譯為戒律之例，亦見於雜阿含經卷二十五。又分別功德論卷一（大二五‧三二上）：「此戒律藏者亦如是，非沙彌、清信士女所可聞見，故曰律藏也。」其中，「戒律藏」之原語為 Vinaya-piṭaka，然而，普通 vinaya 僅譯為律。　由上例，可見戒律之原語並不一定。通常，戒之原語為 śīla 或 sīla。此外，śikṣā, sikkhā（譯作學）亦譯為戒，又有 śikṣāpada（譯作學處）亦然，例如二百五十戒之戒字原語即為 śikṣāpada。又 prātimokṣa, pātimokkha（音譯波羅提木叉）譯為戒本、戒經等，upasaṃpadā 譯為具足戒。故知「戒」之原語，極為複雜。律之原語，除特殊情形外，泰半為 vinaya。由此，戒與律之原語，可視為 śīla 與 vinaya；然而 śīla-vinaya 合成語在巴利三藏中並未發現，漢譯之小乘律及大乘經論中均無此語，故戒律一語實難下定義。　概言之，戒，係以自發之心守規律；律，則含有他律規範之意義。蓋佛教教團之確立，須賴教團秩序之建立，故有分別制成之規律條文，與違反時之罰則，凡此，皆稱為律。若由內心自發遵守一切律文，則稱為戒。或亦有以戒律僅為一般之規範者，此一說法甚為普遍。要之，戒之範圍窄，律則包含一切律儀，僧人之威儀亦含攝其中；即就廣義而言，「戒律」一語實有戒、律、律儀等義。〔四分戒疏卷一上、大乘義章卷一、四分律行事鈔資持記卷上一之一、原始佛教聖典之集成第三章、第四章（印順）〕（參閱「戒」2896、「律」3789、「律宗」3795）


vietnamese:
giới luật nghi hữu tam chủng quán thanh tịnh nhân tướng <pttđ>


meanings:
2904梵名 Śīlāditya。音譯尸羅阿迭多。為七世紀頃中印度羯若鞠闍國國王、劇作家、詩人，史稱戒日王第二世，以大力保護佛教、獎勵文學著名。本名 Harṣa-vardhana（音譯曷利沙伐彈那，意譯喜增、嘉增），略作 Harṣa（音譯哈薩、哈爾沙）。別名 Harṣadeva, Śrīharṣa。屬吠舍種姓，為光增王（梵 Prabhākara-vardhana，音譯波羅羯羅伐彈那，五八○年頃在位）之次子，繼長兄王增王（梵 Rāja-vardhana，音譯曷邏闍伐彈那，六○五年頃在位）即位。　蓋西元五五○年頃，戒日王第一世（梵 Śīlāditya Pratāpaśīla）在位，其次為光增王、王增王。王增王以德治國，遭東印度金耳國設賞迦王忌恨而誘殺，喜增王遂於六一○年頃即位，稱戒日王第二世。王即位後，於六年間復兄之讎，臣服五印度，擁有象軍六萬、馬軍十萬，垂三十年兵戈不起，文治武功均盛。　王歸依佛教，並致力宣揚弘布，建立數千窣堵波，並於五印度城邑鄉聚建立精廬，儲備飲食醫藥，施諸貧困，廣建伽藍。每年一度集會諸國沙門，於三七日中四事供養。又每五年舉行無遮大會，玄奘大師旅印歸國前，王即於曲女城召集無遮大會，請玄奘大師講論大乘教義，到會者有十八國王、大小乘僧三千餘人及外道、婆羅門等。　王於學術文化之提倡，不遺餘力。其所作著名之三齣戲曲為：拉塔納瓦利（梵 Rat-nāvalī，意譯寶珠胸飾）、清容婦人（梵 Priyadarśikā）、納加難陀（梵 Nāgānanda，意譯龍喜記、龍王之喜）。其中，納加難陀為謳歌佛教慈悲、犧牲精神之五幕戀愛劇，係梵語佛教戲曲中傑出之作。又作八大靈塔梵讚（原名被推定為 Aṣṭamahāśrīcaityastotra），為佛教讚歌，原作今已散逸，僅存有宋代法賢之音譯一卷及漢譯八大靈塔名號經一卷。此外，描述其生平之著作則有巴納（Bāṇa，七世紀頃）所撰之傳記小說哈薩王行傳（Harṣa-Carita）、玄奘所撰之大唐西域記，以及其他印章、碑銘類。　其卒年不詳。據唐書西域列傳卷一四六上記載，太宗貞觀二十二年（648），唐使王玄策經吐蕃赴中印度，其時戒日王已歿，大臣伏帝阿羅那順（梵 Arjuna）自立為王。可推知其歿於西元六四七年頃。又印度史上稱戒日王者，凡有數人，而以此王及摩臘婆國戒日王最為著名。據大唐西域記卷十一載，西元六百年頃，摩臘婆國戒日王崇敬三寶，曾於宮側建立精舍，作佛世尊之像，開無遮大會，招集四方僧徒。〔大唐西域記卷五、南海寄歸內法傳卷四、大慈恩寺三藏法師傳卷四、卷五、印度佛教史（多羅那他）〕


meanings:
2905梵語 prātimokṣa，巴利語 pātimokkha。音譯波羅提木叉。乃彙集比丘、比丘尼所受持之學處（巴 sikkhāpada，即禁戒）條目之書。係由翻譯而成，或從廣律（如四分律、五分律等詳說戒律者）中選取戒律各條而集成者，如四分戒本（即四分僧戒本）、十誦律、菩薩戒本等。就巴利文律藏而言，經分別（巴 sutta-vibhaṅga）之內容即是說明戒本序文以外之其他部分；其中比丘戒本列舉四波羅夷（巴 pārājika）、十三僧伽婆尸沙（巴 saṅghādisesa）、二不定（巴 aniyata）、三十尼薩耆波逸提（巴 nissaggiya-pācittiya）、九十二波逸提（巴 pācittiya）、四波羅提提舍尼（巴 pāṭidesanīya）、七十五眾學（巴 sekhiya）、七滅諍（巴 adhikaraṇasamatha）等二二七條，比丘尼戒本則列舉八波羅夷、十七僧伽婆尸沙、三十尼薩耆、一六六波逸提、八提舍尼、七十五眾學、七滅諍等，共計三一一條。　我國戒本之翻譯，傳說以曹魏嘉平年間（249～254）曇柯迦羅譯出僧祇戒心為始，姚秦曇摩持、竺佛念二人繼之，共同傳譯十誦比丘戒本二六○戒（上二書均已失逸），此後陸續有姚秦鳩摩羅什譯出十誦比丘波羅提木叉戒本、劉宋法穎集出十誦比丘尼波羅提木叉戒本、姚秦佛陀耶舍譯出四分僧戒本、四分律比丘戒本、四分律比丘尼戒本、東晉佛陀跋陀羅譯出摩訶僧祇律大比丘戒本、東晉法顯與覺賢合譯摩訶僧祇比丘尼戒本、劉宋佛陀什等譯出彌沙塞五分戒本、南朝梁代明徽集錄五分比丘尼戒本、唐代義淨譯出根本說一切有部戒經、根本說一切有部苾芻尼戒經、元魏瞿曇般若流支譯出解脫戒經等各一卷。　近年在敦煌出土之寫經中，有十誦比丘尼波羅提木叉戒本，被推定為鳩摩羅什所譯。另於中亞之土耳其斯坦（Turkeṣtan），亦發現漢譯戒本之斷片。又自法人伯希和（P. Pelliot）所發現之梵本戒本，其內容頗類於十誦戒本，可能為漢譯十誦戒本之別本。西藏藏經甘珠爾（Bkaḥ-ḥgyur）中，相當於比丘戒本者為 So-so-thar-paḥi-mdo，共列舉二五三戒；相當於比丘尼戒本者為 Dge-sloṅ-maḥi so-thar-gyi-mdo，共列舉三六四戒。　於小乘佛教各部派中，戒本之傳承亦有不同，如法藏部傳四分比丘比丘尼戒本及巴利戒本，化地部傳彌沙塞五分比丘比丘尼戒本，薩婆多部傳十誦比丘比丘尼戒本等，迦葉毘部傳解脫戒經，大眾部傳摩訶僧祇比丘比丘尼戒本，說一切有部則傳根本說一切有部比丘比丘尼戒本。又今西藏所傳之戒本係屬於說一切有部之傳承。此外，於大乘戒中，有由菩薩地持論抽出之菩薩戒本（曇無讖譯），以及由瑜伽師地論所抽出之菩薩戒本（玄奘譯）等。〔中阿含卷三十六瞿默目揵連經、梵網經卷下、四分戒疏卷上、出三藏記集卷十一、開元釋教錄卷十五、R. Hocrnle: Manuscript remains of Buddhist Listerature found in E. Turkestan, vol. I〕


meanings:
Sutra of the Fruits, Causes, and Conditions of Vinaya


meanings:
(term) perfection of morality (śīla-pāramitā)


vietnamese:
giới ba la mật đa chủng tính tướng <pttđ>


meanings:
Giấy chứng nhận thụ giới, cấp phát cho tăng ni xuất gia sau khi đã thụ giới. Theo Thích Thị Kê Cổ Lược q. 3 ghi: Đời Đường Tuyên Tông năm 856, bổ nhiệm Pháp sư Biện Chưởng làm Thủ toạ tam giáo, thừa lệnh cấp phát giới điệp cho tăng ni thụ giới. Đây là mở đầu việc cấp giới điệp cho tăng ni chính thức thụ giới. Trước đó, vào năm 729, Đường Huyền Tông từng hạ chiếu cứ mỗi 3 năm, tất cả tăng ni phải đăng kí 1 lần; năm 747 hạ lệnh tất cả tăng ni phải thuộc lệ Lưỡng nhai công đức sứ, và do Thượng thư Tỉnh từ bộ cấp giấy chứng minh gọi là Từ bộ điệp. Vào thời đại Đường, Tống, khi tăng ni xuất gia phải lãnh lấy độ điệp (= Tăng tịch: Giấy chứng minh là tu sĩ), sau khi thụ giới lại lãnh giới điệp đều do quan địa phương cấp phát. Khi thụ giới phải trình độ điệp mới được thụ giới. Đời Minh vào khoảng năm 1368-1424, ba lần cấp cho tăng tục thụ giới sao bạch điệp văn mang theo bên mình để làm chấp chiếu đi đường. Đời Thanh, vua Ung Chính dẹp bỏ độ điệp, tăng ni xuất gia không kiểm soát được, các nơi cũng được tự do truyền giới, giới điệp do các tự viện truyền giới cấp phát. Đến đời Dân Quốc về sau, không còn cấp độ điệp nữa, chỉ cấp giới điệp do hội Phật giáo Trung Quốc cấp. Ở Nhật Bản từ khoảng năm 749-756 về sau mới có cấp phát giới điệp do Tam sư Thất chứng đứng tên truyền giới.


meanings:
Supplement to the Commentary on the Precepts


meanings:
又稱香疤。指爲求受清淨戒體而燃香于身上所遺留的疤痕。其行爲根據或系起自于捨身供養之思想，或系爲斷除我執。受戒時燃戒疤又稱‘燒香疤’。所燃香疤之數目不等，或三，或六，或九，或十二。在家衆多于受菩薩戒日的前夜、燒戒疤于手腕；出家衆的戒疤多燒于頭頂。關于其起源，依談玄《中國和尚受戒↙香疤考證》所述，相傳始于元世祖至元二十五年（1288），沙門志德住持金陵天禧寺時，與七衆授戒，燃香于頂，指爲終身之誓。此事逐漸演變成慣例。後世中國佛教徒往往以此表示自己的信心，出家衆之燒戒疤更成爲是否受戒的辨識方式。然此幷非佛制，且爲中國所獨有，幷未見于其他國家。<#>◎附︰Holmes Welch著·阿含譯《近代中國的佛教制度》第九章第十節〈燒疤〉<#>偶而有人問起如何分辨中國佛教和尚。答案是︰看他頭頂。除非他蓄發，否則在頭皮上應看得見幾排小小圓圓的白色疤。這些圓點稱作‘香疤’，是受戒末了用艾草在頭皮上燃成的。我不曾深入探查有關的歷史，不過或許可上溯至宋朝。據一位受訪者說，雍正帝（1723～1736）中止官發戒牒後，和尚轉借燃疤作爲辨識之法。另一位受訪者說，燃疤猶如燃指，原初是爲了供佛。不論如何起源，燃疤在本世紀中國僧侶是很普遍的。廣東省屬例外。在廣東的鼎湖山及其他寺院，燃疤處是在左前臂內側，不是頭上。布雷特（J. B. Pratt）寫道，和尚‘依自己的熱忱和勇氣’，可以燃三個、九個、或十二個疤。在寶華山却沒有選擇的餘地，受比丘戒者一律燃十二個疤，不多不少。受優婆塞戒者，九個。沙彌，三個。疤數在江蘇全境內據說相似，但到了他地寺院，數目的確有異。如果某年傳戒師父規定至少要燃九個疤，戒子可以多燃三個疤，以示虔誠。<#>通常（在寶華山）在受菩薩戒的前一天燒香疤。不過有些寺院是在菩薩戒後。不論任何一種情况，都不能在天色太晚時進行，其原因普利普·摩勒（Prip-Moler）說得很詳盡。他在所著《中國佛教寺院》（Chinese Bud-dlist Monasteries）書中對于炙疤的介紹，值得在這裏引述。<#>‘沙彌將祈禱毯緊緊裹在頸項上，手拿著在前項典禮領得的小紅袋。袋裏裝著十二到十四顆用艾草作成的黑色小粒艾絨，每顆約一公分高。沙彌面前站著主事和尚中的一位，他把用龍眼幹作成的臘，塗在左手拇指上。從遞來的小紅袋中取出易燃的艾絨後，這位和尚將臘塗在艾絨底部，再一個個放置在沙彌頭皮上點有小圈的部位。接著，他拿起紙拈迅速點燃十二粒艾絨。他一個人，或者再加上一位站在沙彌（現在跪著）身後的助手，用手緊按著沙彌的頭，使頭部固定不動。由于灼痛，沙彌必定會發出不由自主的動作，這時艾絨可能翻滾，烙疤在錯處，因此這道程序以及在頸上裹毯都是必要的。在準備階段，以及艾絨點著、燃燒時，沙彌及助理和尚不停念著南無本師釋迦牟尼佛──或阿彌陀佛。當十二個熾燃的小點逐漸接近頭皮時，我們幾乎可以根據念佛的節奏，衡量痛楚的程度。佛號在沙彌口中越來越快的重覆，音調也逐漸上揚，最後──通常是火燒著頭皮的刹那──在痛喊聲中停止，艾絨大約燃燒一分鐘左右。筆者見過接受酷刑、毫不退縮的人，也見過老人、小孩用手捶打主事和尚的膝部，仿佛他們同樣都是年輕人。在成人之間觀察時，我不曾見任何女尼或女信徒烙疤時──不論三個或十二個──不出一聲或不顫抖，留意這點是很有趣的。<#>一時的痛楚，幷不是烙疤唯一的不良後果。如果不采取預防措施，幷且必然會損及視力與視覺系統。烙疤後睡覺，會引起短暫的血液中毒，然而睡眠幾乎是難以抗拒的。如果沙彌抵擋不了沉沉的睡意，躺下來睡著了，無可挽救的後患將是無法避免的。如視力减弱或失明、頭腫脹等。爲幫助沙彌對抗睡意，院方宣布允許他們隨心所欲漫游全寺各個角落，見見男人與女人，到客堂、方丈室等等，利用天生的好奇心，幫助他們保持清醒。慧居寺在上午九點燃疤，南京古林寺也一樣，當天整日可見沙彌游逛各處，窺視或瀏覽平時絕對禁止他們前往的房舍。晚上九點，方丈下令他們保持清醒，直到午夜十二點。過了十二點，他們才放下心，讓疲倦的漫游者尋找他們應得而且等待已久的休息。’<#>寶華山那位前方丈說，他們那天應該多吃瓜類退火（南華寺是吃栗子）。另一外受訪者否認有失明危險。唯一的可能，是和尚在受戒期間隱藏罪行──舉例來說，他殺過人，但是不照實回答問題（因爲殺人者沒有資格受戒）──被害者的鬼魂在他烙疤後，致使他昏厥，甚至死亡。<#>［參考資料］　小川貫一〈中國現代の放戒と戒疤·戒牒〉（《支那佛教史學》四卷三期）。<#>


meanings:
（梵 śīla-vrata-parāmarśa，藏 tshul-khrim daṅ brtul-shugs mchog-tu ḥdsin-pa）指依戒禁而起之妄見。全稱戒禁等取見，略稱戒取見。爲五見之一，十隨眠之一，四取之一。關于‘戒禁’之字義，《俱舍論光記》卷十九謂，‘戒’指內道之五戒等，‘禁’指外道之狗、牛等戒；《成唯識論述記》卷六（末），則說‘戒’即是‘禁’。<#>戒禁取見是一種妄見。系以非因爲因，非道爲道之錯誤看法。如《俱舍論》卷十九所說，有外道見狗、牛等死後生天，乃學狗、牛之作爲，食草啖糞。謂受持牛戒、鹿戒、狗戒，便得清淨解脫出離，永超衆苦樂，而至超苦樂處。此等執取非理之禁戒爲生天之因、解脫之道者，即是戒禁取見。又，《成唯識論》卷六雲（大正31·31c）︰‘戒禁取，謂于隨順諸見戒禁及所依蘊，執爲最勝，能得清淨。無利勤苦所依爲業。’《大乘阿毗達磨雜集論》卷一亦雲（大正31·698a）︰‘戒禁者，謂惡見爲先，勞無果者。’<#>［參考資料］　《大毗婆沙論》卷四十九；《大乘義章》卷六；《阿毗達磨順正理論》卷四十七；《大智度論》卷二十二；《俱舍論寶疏》卷十九。<#>


meanings:
Thiền tăng đời Lí, thuộc dòng Tì-ni-đa-lưu-chi đời thứ 15, nối pháp Thiền sư Quảng Phúc. Sư tục danh là Nguyễn Tuân, người quận Mãn Đẩu, miền Bắc Việt Nam. Kệ thị tịch: »我 有 一 事 奇 特 非 青 黃 赤 白 黑。 天 下 在 家 出 家 親 生 惡 死 爲 賊。 不 知 生 死 異 路 生 死 秖 是 失 得。 若 言 生 死 異 塗 賺 卻 釋 迦 彌 勒。 若 知 生 死 生 死 方 會 老 僧 處 匿。 汝 等 後 學 門 人 莫 認 盤 星 軌 則。 – Ngã hữu nhất sự kì đặc, phi thanh huỳnh xích bạch hắc, thiên hạ tại gia xuất gia, thân sinh ố tử vi tặc, bất tri sinh tử dị lộ, sinh tử chỉ thị thất đắc. Nhược ngôn sinh tử dị đồ, trám khước Thích-ca Di-lặc, nhược tri sinh tử, sinh tử, phương hội lão tăng xứ nặc, nhữ đẳng hậu học môn nhân, mạc nhận bàn tinh quỹ tắc. – Ta có một việc kì đặc, chẳng xanh vàng đen đỏ trắng, cả người tại gia xuất gia, thích sinh chán tử là giặc, chẳng rõ sinh tử khác đường, sinh tử chỉ là được mất. Nếu cho sinh tử khác đường, lừa cả Thích-ca, Di-lặc, ví biết sinh tử, sinh tử, mới hiểu lão tăng chỗ náu, môn nhân hậu học các ngươi, chớ nhận định theo chủ quan«. Theo: Thiền Sư Việt Nam của HT. Thanh Từ.


meanings:
Chùa nằm trên sườn núi Mã Yên, khu Môn Đầu Câu, thành phố Bắc Kinh, Trung Quốc. Được xây cất vào niên hiệu Vũ Đức thứ 5 (622) đời Đường, ban đầu gọi là »Huệ Tụ Tự«. Hoà thượng Pháp Quân nước Liêu thiết lập giới đàn tại đây, sau khi bắt đầu truyền giới, tăng chúng bốn phương tìm đến thọ giới nhộn nhịp, nhân đây mà tiếng tăm vang dội. Niên hiệu Chính Thống thứ 13 (1448) đời Minh đổi tên là »Vạn Thọ Thiền Tự«, vua lệnh cho Như Huyễn thuyết pháp tại chùa này. Niên hiệu Gia Tĩnh thứ 29 đến thứ 35 (1550-1556) tiến hành tu sửa toàn diện ngôi chùa này. Bởi trong chùa có xây giới đài cho nên tục gọi »Giới Đài Tự«. Chùa dựa theo thế núi cao thấp mà cất, kiến trúc chủ yếu có Đại hùng bảo điện, Thiên Phật các, Giới đàn. Giới đàn nằm ở Viện Tây Bắc của chùa, là một kiến trúc hình vuông mái chồng đỉnh lợp ngói lưu li, trong có giới đài bằng đá cẩm thạch cao hơn trượng, ba bậc, điêu khắc tinh mỹ, là di vật đời Minh. Thiên Phật Các mái chồng gác tầng, kiến trúc hùng vĩ, lên cao có thể thấy sông Hồn. Trong chùa còn phân bố nhiều đình viện, kết cấu và cách thức đẹp đẽ tĩnh mịch khác thường, có đầy đủ phong cách tự viện Giang Nam. Dưới đài cao của Giới đàn Đông Bắc là tháp viện có một toà Liêu tháp (Tùng Bảo Tháp), một toà Nguyên tháp. Trong chùa còn có năm cội tùng xanh đều cùng một hình dáng.


vietnamese:
giới uẩn lược nghĩa hữu tam chủng tướng <pttđ>


meanings:
(Silabhadra 約528-651 )  Jiexian######古印度大乘佛教瑜伽行派論師。音譯屍羅跋陀羅。出身東印度三摩 吒國王族，屬婆羅門種姓。少好學，曾曆游尋師訪道。後至摩揭陀國那爛陀寺謁護法，從之出家，學有成就。曾代其師護法與佛教以外的教派教論獲勝，享有盛譽。當時那爛陀寺常住僧人四千多，加上臨時來往僧俗，常逾萬人。戒賢曾長期為住持，講授《瑜伽師地論》，弘傳唯識教義。玄奘訪印時，戒賢年事最高，為那爛陀寺大長老，受人崇敬。玄奘拜他為師，從學多年。戒賢依《解深密經》、《瑜伽師地論》等，把佛教判為有、空、中三時，謂“三時教”。第一時教，即“四阿含”等經。指佛成道最初在鹿野苑所說的小乘法，雖說人我空，猶未說法空；第二時教，即諸部《般若經》等。雖依偏計所執自性說諸法性空，然猶未說依他起、圓成實唯識道理等；第三時教，即《解深密經》等。方就大乘正理，說三性、三無性等唯識二諦。認為只有第三時的唯識大乘才是真正了義之教。又主張五種姓說，認為眾生先天具有的本性有五種，其中有一種“無性有情”，永遠達不到解脫。這些理論，均被玄奘傳來中國，後又傳入日本。傳說其著作有十餘部，但中國傳譯的，只有藏譯《聖佛地（經）釋》一種，內容約當玄奘譯《佛地經論》之半，文句大同。弟子多人，著名的除玄奘外，有親光、勝軍等。（高振農）######


meanings:
Thiền tăng đời Đường, nối pháp Thiền sư Vĩnh Thái Linh Thoan. Sư trụ chùa Thượng Lâm ở Hồ Nam.


meanings:
① Tiên tiên 戔戔 nhỏ nhặt. ||② Một âm là tàn. Cùng nghĩa với chữ tàn 殘.


meanings:
① 【戔戔】 tiên tiên [jianjian] (văn) Ít ỏi, nhỏ nhặt, bé nhỏ: 爲數戔戔 Rất ít ỏi; ② Như 殘 (bộ 歹).


meanings:
① Giết, giết hại. Tự giết chết mình gọi là tự tường 自戕.


meanings:
(văn) Sát hại, giết hại, giết: 自戕 Tự sát, tự tử.


meanings:
somebody, someone, something, some, some people


meanings:
① Hoặc, là lời nói còn ngờ, chưa quyết định hẳn, như hoặc nhân 或人 hoặc người nào, hoặc viết 或曰 hoặc có kẻ nói rằng, v.v. ||② Ngờ, cũng như chữ hoặc 惑. ||③ Có. ||④ Ai.


meanings:
① Có lẽ, hoặc: 或多或少 Hoặc ít hoặc nhiều; 他明天上午或可到達 Anh ấy sáng mai có lẽ tới được.【或許】hoặc hứa [huò xư] Có lẽ, hay là: 或許他今天不來了 Có lẽ hôm nay anh ấy không đến; 【或則】hoặc tắc [huòzé] Xem 或者 nghĩa b;【或者】hoặc giả [huòzhâ] a. Như 或許 [huòxư]: 今邢方無道，諸侯無伯，天其或者慾使衛討邢乎？ Nay nước Hình vô đạo, chư hầu không có bá chủ, có lẽ trời muốn khiến cho Vệ đánh phạt Hình ư? (Tả truyện: Hi công thập cửu niên); b. Hoặc giả, hoặc là, hay là: 他或者到學校，或者到圖書館 Anh ấy có lẽ đến trường học, hoặc là đến thư viện; 或者你把老虎打死，或者你被老虎吃掉 Hoặc là anh giết được cọp, hoặc là anh bị cọp xé xác; ② (văn) Có người: 或曰 Có kẻ nói rằng; 或告之曰 Có người cho biết rằng. 【或…或…】 hoặc ... hoặc ... [huò... huò...] a. Có người thì... có người thì, người thì... người thì: 吳之罪人或奔或止 Tù nhân ở Ngô người thì chạy trốn người thì dừng lại (Tả truyện); b. Khi thì... khi thì; c. Hoặc là... hoặc là (biểu thị sự chọn lựa); ③ (văn) Có (dùng như 有, bộ 月): 使安職業，無或遷志 Khiến cho họ an cư lạc nghiệp, không có ý muốn dời đi (Tam quốc chí: Nguỵ thư, Võ đế kỉ); ④ (văn) Lầm lẫn, ngờ vực (dùng như 惑, bộ 心); ⑤ (văn) Kì lạ, kì quái: 無或乎王之不智也 Chẳng lạ sao nhà vua (lại) là người bất trí (Mạnh tử: Cáo tử thượng); ⑥ (văn) (Đã...) thì (dùng với 旣 ở đoạn câu trước): 旣立之監，或佐之史 Đã lập người coi về uống rượu, thì (phải) đặt thêm người mời rượu (Thi Kinh: Tiểu nhã, Tân chi sơ diên); ⑦ (văn) Nếu như: 或不足 Nếu như không đủ.


vietnamese:
hoặc tại hậu hành quán sát tiền hành <pttđ>


meanings:
① Thương, như ai thích chi dong 哀戚之容 cái dáng thương xót. ||② Lo, phàm sự gì đáng lo đều gọi là thích, như hưu thích tương quan 休戚相關 mừng lo cùng quan hệ. ||③ Thân thích, họ ngoại gọi là ngoại thích 外戚. ||④ Cái thích, tức là cái búa, ngày xưa dùng làm đồ binh. ||⑤ Một thứ để múa trong lúc hoà nhạc.


meanings:
① Thân thích, bà con: 戚友 Thân bằng; 外戚 Họ ngoại; ② Buồn, lo, thương xót: 休戚與共 Vui buồn có nhau, chia ngọt xẻ bùi. Cg. 休戚相關 [xiuqi xiang guan]; 哀戚之容 Dáng vẻ thương xót; ③ Thân thích (bên họ ngoại): 外戚 Ngoại thích; ④ Cái thích (một loại búa thời xưa dùng làm binh khí); ⑤ Một thứ để múa trong lúc hoà nhạc; ⑥ [Qi] (Họ) Thích.


meanings:
(văn) ① Gõ nhẹ, đập nhẹ, vỗ nhẹ, gảy, khảy; ② Đột ngột: 戛然而止 Đột ngột dừng lại; 戛然慾鳴 Đột ngột muốn kêu lên (Bạch Cư Dị: Hoạ điêu tán). 【戛戛】kiết kiết [jiájiá] (văn) Khó khăn, trở ngỡ, miễn cưỡng không vui vẻ (khi hứa hẹn việc gì): 戛戛乎其難哉！ Thật là khó khăn vậy thay! (Hàn Dũ: Tiến học giải); ③ Cây giáo dài.


meanings:
① Ðánh sẽ, đánh khánh mà đánh mạnh thì gọi là kích 擊, đánh sẽ gọi là kiết 戞. ||② Trở ngỡ không được thoả thuận, như kiết kiết hồ kì nan tai 戞戞乎其難哉 cau cảu vậy thửa khó thay! Tả cái dáng không vui vẻ mà hứa cho người. ||③ Cái giáo dài.


meanings:
① Cái kích. ||② Lấy tay trỏ vào người gọi là kích thủ 戟手 nghĩa là nắm tay lại thò một ngón ra xỉa vào người như hình cái kích vậy.


meanings:
① Cái kích (một thứ vũ khí thời xưa); ② Chỏ, xỉa vào người (bằng tay): 戟手 Xỉa vào người (như hình cái kích).


meanings:
① Giết, đánh được, như kham loạn 戡亂 dẹp yên được loạn lạc.


meanings:
① Giết; ② Dẹp, dẹp yên, bình định: 戡平叛亂 Đánh dẹp (bình định) cuộc phiến loạn.


meanings:
① Giấu cất đi, phục binh vào một nơi gọi là tập, ẩn núp một chỗ không cho người biết cũng gọi là tập, như tập ảnh hương viên 戢影鄉園 ẩn náu ở chốn làng mạc không chịu ra đời. ||② Cụp lại. ||③ Dập tắt. ||④ Cấm chỉ.


meanings:
(văn) ① Thu cất, cất giấu, thu về: 戢兵 Thu binh, ngừng chiến; ② Cụp lại, giấu giếm, ẩn núp, ẩn náo: 戢翼 Cụp cánh; 戢怒 Nguôi giận; 戢影鄉園 Ẩn náu nơi chốn làng mạc; ③ Dập tắt; ④ Cấm chỉ; ⑤ [Jí] (Họ) Tập.


meanings:
Một loại binh khí thời xưa giống như cái kích.


meanings:
① Cầm cố, lấy một vật gì để làm tin tiền mà lấy gọi là ngái.


meanings:
Cân tiểu li (để cân vàng bạc, đá quý...).


meanings:
Ngược: 戧風 Gió ngược; 戧水 Nước ngược; 戧轍兒走 Đi ngược chiều. Xem 戧 [qiàng].


meanings:
Chống: 拿一根棍子戧門 Lấy gậy chống cửa; 墻要倒了，要戧住 Tường sắp đổ, phải chống mới được. Xem 戧 [qiang].


meanings:
① Hết, rất, như tiển cốc 戩榖 hay rất mực. ||② Phúc.


meanings:
(văn) ① Tiêu diệt, huỷ diệt; ② Phúc lành; ③ Hoàn toàn, rất: 戩穀 Rất tốt, rất mực hay ho.


meanings:
① Cắt đứt, như tiệt tràng bổ đoản 截長補短 cắt dài vá ngắn. ||② Ðoạn, vật gì cắt ta từng khúc gọi là nhất tiệt 截 một đoạn. ||③ Ðánh chặn đường, như tiệt sát 截殺 đem binh đánh chặn đội quân giặc, tiệt lưu 截留 khấu bớt lại. ||④ Tiệt nhiên, phân biệt rõ ràng đâu ra đấy không dính dáng gì với nhau nữa, như lấy dao mà cắt đứt hẳn ra, cho nên đối với sự cầu của ai mà nhất định không ưng đều gọi là tiệt nhiên 截然. ||⑤ Tiệt tiệt 截截 xắm nắm. Tả cái dáng liệu biện công việc.


meanings:
① Cưa, cắt ra: 截一段木頭 Cưa một khúc gỗ; ② Khúc, đoạn, quãng: 一截木頭 Một khúc gỗ; 一截路 Một đoạn (quãng) đường; ③ Chặn: 快把他截住 Mau chặn nó lại; ④ Chấm dứt, cho đến: 截至今天，已有三百人報名了 Cho đến hôm nay, đã có 300 người ghi tên; 報名將截止到12月 Việc ghi tên sẽ chấm dứt vào tháng 12; ⑤ (văn) 【截然】tiệt nhiên [jiérán] Rõ ràng, rành rành, hoàn toàn: 截然不同 Hoàn toàn khác nhau; 截然定分在天書 Rành rành đã định ở sách trời (Lí Thường Kiệt).


meanings:
Trừ hết các thứ sai biệt, tức chẳng dùng vọng tâm phân biệt để nhìn muôn sự muôn vật. Như Tịnh ngữ lục q. thượng: »截 斷 千 差、 單 提 一 著。 那 邊 放 下 龜 毛、 者 裏 拈 起 兔 角。 – Trừ hết các thứ sai biệt, chỉ đưa ra một nước cờ. Bên kia buông lông rùa xuống, ở đây đưa sừng thỏ lên«.


meanings:
Chặt đứt các dòng. Đây là 1 trong 3 câu nói nổi tiếng của Vân Môn trong khi tiếp dẫn người học. Ngài thường dùng một chữ hoặc một câu nói, ngay lúc đó chặt đứt tất cả trói buộc của ngôn ngữ khiến cho người học dứt hết các chuyển cơ, không khởi ý tưởng phân biệt, từ đó chiếu soi lại tự thân, trở về nguồn tâm. Tiết Cửu Đảnh Huệ Tuyền Thiền sư trong NĐHN q. 18 ghi: »昔 日 雲 門 有 三 句、 謂 函 蓋 乾 坤 句、 截 斷 眾 流 句、 隨 波 逐 浪 句。 – Thuở xưa ngài Vân Môn có 3 câu nói, đó là: Hàm cái càn khôn (bao trùm trời đất); tiệt đoạn chúng lưu (chặt đứt các dòng); tùy ba trục lãng (theo mòi đuổi sóng)«.


meanings:
Chặt đứt tất cả những lời giải thích dài dòng. Đây là cách lập bày của nhà thiền nhằm tiếp dẫn người học. Bích Nham Lục q. 1 ghi: »直 下 截 斷 葛 藤。 後 學 初 機 難 爲 湊 泊。 – Lập tức chặt đứt tất cả lời giải thích dài dòng, phiền phức khiến cho kẻ hậu học sơ cơ khó có thể khế hội«.


meanings:
what is it that stops the flow of all transmigration?


meanings:
Hành vi cơ dụng chặt đứt dòng chảy của ý thức. Tiết Trường Khánh Hoà thượng trong TĐT q. 10 ghi: »太 傅 若 也 不 吝、 則 顯 截 流 之 作 也。 – Nếu Thái Phó không phải là kẻ keo kiệt, thì hãy biểu lộ hành vi cơ dụng chặt đứt dòng chảy của ý thức«.


meanings:
Cơ dụng chặt đứt dòng ý thức. Tiết Thị Tâm Nguyên Tụ Duy-na trong Duy Tắc ngữ lục q. 3 ghi: »夫 欲 達 識 心 源、 別 無 奇 術、 惟 於 念 慮 汹 涌 之 際、 用 截 流 機、 當 頭 坐 斷。 – Luận đến việc muốn rõ nguồn tâm, không có thuật lạ nào khác, mà chỉ ở nơi vọng niệm đang dâng trào, biết dùng cơ dụng chặt đứt dòng ý thức, lập tức quét sạch nó đi!«.


meanings:
Chặt đứt dòng chảy luân hồi sinh tử, tức là siêu việt sinh tử luân hồi. Nhà thiền cho rằng đây là việc bản phận của người tu thiền, là mục đích của việc tham thiền, cảnh giới của diệu ngộ. Minh Giác ngữ lục q. 1 ghi: »但 以 上 無 攀 仰 下 絕 己 躬。 自 然 常 光 見 前。 箇 箇 壁 立 千 仞。 還 辯 明 得 也 無。 未 辯 辯 取。 未 明 明 取。 既 辯 明 得 能 截 生 死 流。 同 踞 祖 佛 位。 妙 圓 超 悟 正 在 此 時。 – Chỉ cần trên không dựa vào bậc tôn kính, dưới không tự khi mình thì tự nhiên Phật tính hiện tiền, mỗi mỗi như vách đứng ngàn trượng, có biện minh được hay không? Chưa biện thì hãy biện, chưa minh thì hãy minh đi! Đã biện được là có khả năng chặt đứt dòng chảy luân hồi sinh tử, cùng ngồi vào địa vị của Phật Tổ, diệu viên siêu ngộ chính là ở lúc này«.


meanings:
5814祈雨停止之神咒。密咒圓因往生集舉出其咒文（大四六‧一○一三上）：「唵　薩襇末　麻馬合囉麻帝　吃呤帝　吽，某甲等願擁護如此神咒。」此咒可誦三遍、七遍或二十一遍。


meanings:
① Giết. Giết rồi phanh thây ra gọi là lục. ||② Nhục, nguyên là chữ lục 僇. Chung sức. Như lục lực 戮力 cùng chung sức vào. ||④ Làm nhục.


meanings:
① Giết (và phanh thây ra): 殺戮 Giết chóc; 胥之父兄爲戮於楚 Cha anh của Tư bị Sở giết chết (Sử kí); ② (văn) Chung, chung sức, hợp: 戮力同心 Đồng tâm hợp lực; ③ Nhục, làm nhục (dùng như 憀, bộ 忄).


meanings:
① Ðánh nhau, hai bên đều bày trận đánh nhau gọi là chiến. Như thiệt chiến 舌戰 tranh cãi nhau, thương chiến 商戰 tranh nhau về sự buôn bán, v.v. ||② Run rẩy, rét run lập cập gọi là chiến. ||③ Sợ, như chiến chiến căng căng 戰戰兢兢 đau đáu sợ hãi.


meanings:
① Chiến, chiến tranh: 宣戰 Tuyên chiến, tuyên bố chiến tranh; 停戰 Đình chiến; 冷戰 Chiến tranh lạnh; ② Trận đánh, đánh nhau: 百戰百勝 Trăm trận trăm thắng; 愈戰愈強 Càng đánh càng mạnh; ③ Run rẩy, run lập cập: 寒戰 Rét run; 冷得打戰 Rét run lên; ④ Thi đua: 挑戰 Thách (thi đua); 應戰 Nhận lời (thi đua); ⑤ Sợ: 戰戰兢兢 Sợ hãi; ⑥ [Zhàn] (Họ) Chiến.


meanings:
（梵 Yuddhapati，巴 Yuddhapati）中印度古國。位于恒河北岸、波羅奈國之東。其都城被推定爲今之迦齊浦（Ghāzipur）。《西域記》卷七〈戰主國〉條下雲（大正51·907b）︰‘伽藍十余所，僧徒减千人，幷皆遵習小乘教法，天祠二十，異道雜居。’此國境內有阿避陀羯剌拿僧伽藍（Abid-dhakarṇa），系爲來自睹貨邏國之僧衆而建。此伽藍亦即義淨《大唐求法高僧傳》卷上所謂之健陀羅山荼寺。此外，另有佛陀降伏曠野鬼之地，及香姓婆羅門所建之瓶塔。按，依季羨林《大唐西域記校注》卷七〈戰主國〉條之注釋，此國之梵名應爲Garjanapati。<#>［參考資料］　《釋迦方志》卷上；《高僧法顯傳》；A. Cunningham《Ancient Geography of India》。<#>


meanings:
6222戰主，梵名 Yuddhapati，巴利名同。為中印度恆河流域之古國名，位於波羅奈國之東。據大唐西域記卷七所載，該國都城瀕臨殑伽河，物阜民豐，有伽藍十餘所，僧徒近千人，皆遵習小乘教法，並有天祠二十處，異道雜居。又大城西北伽藍中有阿育王所建之窣堵波，藏佛陀之舍利一升；大城東方亦有國王為睹貨邏國沙門所建之阿避陀羯剌拏僧伽藍（梵 Aviddhakarṇa-saṅghārāma，譯作不穿耳精舍）。另有那羅延天祠、佛陀降伏曠野鬼之地，及量舍利婆羅門（即香姓婆羅門）所建立之瓶塔等。該國之位置，相當於今瓦拉那西（Benares）之東方，恆河與桑河（Son）之中間，其都城，被推定為今之革吉卜（Ghāgipur）一帶。〔釋迦方志卷上、高僧法顯傳、A. Cunningham: Ancient Geography of India；T. Watters：On Yuan Chwang, vol .Ⅱ解說西域記〕


meanings:
（梵 Ciñcā、Ciñcā mānavikā，巴 Ciñcā）佛世之時，誣謗釋尊之外道女子。又作旃遮摩那、旃遮、旃闍、氈遮、旃遮摩、旃摩那只、旃酌迦等。意譯暴志，或稱懷槃女子。<#>相傳佛陀于祇園精舍說法時，外道見佛陀聲譽日盛，心生嫉妒，乃遣此女將木盂系于懷中，僞作妊婦狀，而入大衆中，佯言曰︰‘此說法人與吾私通，腹中子即釋種’云云，而衆人中亦頗有信其說者。時，帝釋天爲除其疑，乃化成白鼠入旃遮摩那腹中，斷其系絲，木盂乃告墬地，事遂彰顯，衆人之疑乃告釋然。相傳當時地自裂開，此女即墮入無間地獄云云。<#>依《菩薩處胎經》卷七〈行品〉所載，此女爲阿闍羅翅舍欽婆羅之弟子。而《生經》卷一〈旃闍摩暴志謗佛經〉等書則以此事爲佛之本生故事。<#>［參考資料］　《六度集經》卷五；《出曜經》卷十〈誹謗品〉；《佛五百弟子自說本起經》〈世尊品〉；《有部毗奈耶藥事》卷十六；《大毗婆沙論》卷三十五；《大智度論》卷二；《翻梵語》卷六。<#>


meanings:
① Ðùa bỡn. ||② Làm trò. Diễn lại sự tích cũ gọi là hí kịch 戲劇. ||③ Một âm là hô, cũng như chữ hô 呼, như ô hô 於戲 than ôi! Cũng có khi đọc là chữ huy, cùng nghĩa với chữ 麾.


meanings:
Như 呼 (bộ 口): 於戲 Than ôi! Xem 鳴呼 [wuhu]. Xem 戲 [xì].


meanings:
(văn) Cờ chỉ huy trong quân đội, cờ đầu (dùng như 麾, bộ 麻).


meanings:
Mặc áo nhuộm, cạo tóc, ý chỉ cho việc xuất gia. Tiết Từ Thị Thuỵ Tiên Thiền sư trong NĐHN q. 18 ghi: »年 二 十 去 家、 以 試 經 披 削、 習 毗 尼。 – Năm 20 tuổi, sư xa rời gia đình, dự khoa thi kinh điển để xuất gia học tập giới luật«.


vietnamese:
phi mao đới giác khiên lê phụ trọng <tttđ>

meanings:
Mang lông đội sừng, kéo cày chở nặng, tức là làm trâu làm ngựa, chỉ cho việc bị đoạ vào loài súc sinh. Tiết Ngữ Chi Dư, đời thứ 3 dưới Đại Giám trong CTTNL q. 2 ghi: »只 如 今 照 一 切 有 無 等 法、 於 六 根 門 頭 刮 削 并 當 貪 愛、 有 纖 毫 治 不 去、 乃 至 乞 施 主 一 粒 米、 一 縷 綫、 箇 箇 披 毛 戴 角、 牽 犁 負 重 一 一 湏 償 他 始 得。 – Hiện nay chiếu theo tất cả pháp có không v.v…, nếu ở nơi cửa sáu căn mà một mảy tham ái không trừ sạch, cho đến ăn một hạt cơm, mặc một sợi vải của thí chủ, đều phải mang lông đội sừng kéo cày chở nặng để đền trả ân thí chủ mới được«.


meanings:
(văn) ① Xoay; ② 【抮抱】chẩn bão [xiănbào] Ấp trứng.


meanings:
① Ôm, bế. ||② Hoài bão 懷抱 trong lòng chứa một cái chí định làm một việc gì gọi là hoài bão. ||③ Vùng. Hai tay vòng lại với nhau gọi là hợp bão 合抱, như hợp bão chi mộc 合抱之木 cây to bằng một vùng. ||④ Giữ chắc, như bão quan 抱關 kẻ canh giữ nơi quan ải. ||⑤ Ấp. Như kê bão noãn 雞抱卵 gà ấp trứng.


meanings:
① Ôm, bế, ẵm, bồng: 抱著孩子 Ôm con, bế trẻ; ② Bế, có: 他快抱孫子了 Ông ta sắp có (được bế) cháu rồi; ③ Ấp ủ, nuôi nấng: 不抱幻想 Không nuôi ảo tưởng; ④ Ấp: 雞抱卵 Gà ấp trứng; ⑤ (văn) Giữ chắc: 抱關 Kẻ canh giữ nơi quan ải; ⑥ (loại) Lượng ôm trong tay: 一抱草 Một ôm rơm.


meanings:
(?-1629) Thiền tăng đời Minh, họ Lạc, người xứ Lâm An (nay thuộc tỉnh Chiết Giang) Trung Quốc. Năm 15 tuổi, sư đến chùa Diệu Nghiêm cạo tóc làm tăng. Năm 22 tuổi đến chùa Vân Thê thọ giới Cụ túc. Ít lâu sau sư ở ẩn trong núi Kính Sơn. Một hôm, sư bỗng rỗng rang thấu suốt, liền đến Kinh Khê, thưa hỏi thiền sư Chính Truyền nhờ ngài ấn chứng; làm truyền nhân tông Lâm Tế. Tác phẩm: Thiền tông khải mông.


meanings:
Còn gọi: Bão thung đả phách phù . ① Hai tay ôm chặt cột cầu mà muốn tắm rửa. ② Hai tay ôm chặt cột cầu mà muốn bơi lội. Dụ chỉ người muốn được lãnh ngộ tự tâm mà cứ chấp chặt giáo điều. NĐHN q. 12 ghi: »僧 問 ﹕ 如 何 是 佛？ 師 曰 ﹕ 抱 舂 打 拍 浮 。 - Tăng hỏi: Thế nào là Phật? Sư nói: Hai tay ôm chặt cột cầu mà muốn bơi lội«.


meanings:
Tay ôm tang vật mà miệng kêu oan. Thiền tông dùng dụ này để chỉ cho sự chối cãi và biện giải hết sức vụng về, đáng buồn cười. Tiết Trí Hải Đạo Bình Thiền sư trong NĐHN q. 12 ghi: »古 人 恁 麼 說 話、 大 似 抱 贓 呌 屈。 – Người xưa dù nói cách nào đi nữa thì cũng giống hệt kẻ tay ôm tang vật mà miệng kêu oan«.


meanings:
① Mạo phạm, như để xúc 抵觸 chọc chạm đến. ||② Chống cự. Như để kháng 抵抗 chống cự lại, để chế 抵制 tẩy chay, v.v. ||③ Ðáng, như để tội 抵罪 đáng tội, để áp 抵押 ngang giá, v.v. ||④ Ðến, như hành để mỗ xứ 行抵某處 đi đến xứ mỗ. ||⑤ Quẳng, như để địa 抵地 quẳng xuống đất. ||⑥ Ðại để 大抵 thể cả, đại để, lời nói bao quát tất cả. ||⑦ Một âm là chỉ. Vỗ, như chỉ chưởng nhi đàm 抵掌而談 vỗ tay mà bàn.


meanings:
① Chắn, chặn: 用棍兒把門抵住，別讓風刮開 Lấy gậy chắn cửa lại; ② Chống, chống lại: 抵住敵人的進攻 Chống lại cuộc tấn công của quân địch; ③ Đền. 【抵命】để mệnh [dêmìng] Đền mạng: 殺人抵命 Giết người phải đền mạng; ④ Cầm, cầm cố, gán: 用房屋做抵 Cầm nhà; ⑤ Bù đắp, bù lại, bù nhau: 收支相抵 Thu ngang với chi; ⑥ Bằng, ngang: 一個抵兩個 Một người bằng hai; ⑦ (văn) Đến, tới nơi: 行抵某處 Đi đến xứ đó; 今日內抵京 (Trong ngày) hôm nay đến Bắc Kinh; ⑧ Xem 大抵 [dàdê].


meanings:
Còn gọi: Để ngô. Ứng phó, đối phó. Ngộ Bản ngữ lục ghi: »鹽 官 會 下 有 一 主 事 僧、 忽 見 一 鬼 使 來 追… 至 七 一 後 復 來 覓 其 僧、 了 不 可 得。 若 被 覓 著 時、 如 何 抵 擬 他？ – Dưới hội Diêm Quan có 1 vị tăng chủ sự, chợt thấy một gã quỷ sứ đến tìm bắt mình… Trải qua 7 ngày quỷ sứ đến tìm vị tăng ấy, tìm mãi mà không được. Nếu lúc bị nó tìm được thì làm sao đối phó đây?«.


meanings:
Đối phó sinh tử luân hồi, siêu việt sinh tử. Tiết Hoà Sơn Huệ Phương Thiền sư trong NĐHN q. 18 ghi: »然 五 家 宗 派、 門 庭 施 設 則 不 無、 直 饒 辨 得 倜 儻 分 明 去、 猶 是 光 影 邊 事。 若 要 抵 敵 生 死、 則 霄 壤 有 隔。 – Nhưng đối với ngũ gia tông phái, việc môn đình thi thiết thì chẳng phải không, dù cho biện được thoải mái rõ ràng đi, cũng là việc hư huyễn không thật. Nếu muốn đối phó sinh tử luân hồi thì cách xa như trời với đất«.


meanings:
Lời nói ứng phó, lời nói biện bác. Đoạn Tế Tâm Yếu ghi: »向 來 如 許 多 言 説、 皆 是 抵 敌 語、 都 未 曾 有 實 法 指 示 於 人。 – Về sau nếu có nói nhiều lời, đều là lời nói ứng phó, không từng có thật pháp để cho người«.


meanings:
Liều chết. Mật Am ngữ lục ghi: »拼 却 性 命、 抵 死 窮 究。 – Vất bỏ thân mạng, liều chết tham cứu«.


meanings:
① Bôi xoa. Bôi nhằng nhịt gọi là đồ 塗, bôi một vạch thẳng xuống gọi là mạt 抹. ||② Lau. ||③ Quét sạch, như mạt sát 抹殺 xoá toẹt hết, xổ toẹt, dùng lời nói ác nghiệt làm cho mất hết tư cách phẩm cách của người đi.


meanings:
Vượt qua, thấu qua. Tiết Tông thừa Yếu nghĩa trong DTNL q. 9 ghi: »既 到 者 箇 境 界、 猶 疑 聖 見 未 忘、聖 見 未 忘未 爲 究 竟、更 須 打 箇 𨁝 跳、抹 過 上 頭 關、 踏 著 佛 祖 行 不 到 處、 始 是 究 竟 不 疑 之 地。 – Đã đến cảnh giới này, còn nghi Thánh kiến (kiến giải về Thánh) chưa quên. Thánh kiến chưa quên thì chưa phải cứu cánh, còn cần phải nhảy một cái, vượt qua cửa ải thiền giẫm lên chỗ Phật Tổ đi chẳng đến, mới là chỗ cứu cánh chẳng nghi«.


meanings:
① Lau, chùi: 抹桌 子 Lau bàn; ② Vuốt: 把帽子抹 下來 Vuốt cái mũ xuống. Xem 抹 [mô], [mò].


meanings:
① Xoa, thoa, bôi, phết: 抹粉 Xoa phấn; 抹上點藥膏 Bôi ít thuốc cao; 月光在淡灰色的 墻上抹了一層銀色 Ánh trăng phết một màu sáng bạc lên bức tường màu xám; ② Lau, chùi, quệt: 抹眼淚 Lau nước mắt; ③ Xóa, bỏ, quét sạch: 抹零 Bỏ số lẻ; 把這行字抹了 Xóa bỏ dòng chữ này đi. Xem 抹 [ma], [mò].


meanings:
① Trát (vữa): 抹墻 Trát tường; ② Vòng quanh: 轉彎抹角 Nói vòng quanh. Xem 抹 [ma], [mô].


meanings:
① Kí, như hoa áp 花押 kí chữ để làm ghi. ||② Giam giữ, bó buộc, như áp tống 押送, áp giải 押解đều nghĩa là bắt giải đi cả. ||③ [b]Ðể làm bảo đảm (cầm). Lấy một vật ngang giá với đồ kia để làm bảo đảm để lấy đồ kia ra gọi là để áp 抵押. ||④ Thơ phú dùng vần gọi là áp, áp là đè ép vậy. ||⑤ Cái nẹp mành mành.


meanings:
① Cầm, đợ, đặt cọc: 把田地押了 Cầm ruộng đi rồi; ② (Tạm) bắt giữ, giam giữ: 警察把肇事者押起來 Cảnh sát đã bắt giữ người gây sự; ③ Giải, áp giải, áp tải: 把犯人押走 Giải (áp giải) phạm nhân; 押送貨物 Áp tải hàng hoá; ④ (văn) Kí (tên): 畫押 Đánh dấu thay cho chữ kí tên (vì không biết chữ); 花押 Kí chữ để làm tin; ⑤ (văn) Dùng chữ cho ăn vần nhau (trong thơ ca).【押韻】áp vận [yayùn] Bắt vần, áp vần, ghép vần, vần với. Cg. 壓韻 [yayùn]; ⑥ (văn) Cái nẹp mành mành.


meanings:
① Kéo ra, như trừu thuỷ cơ khí 押水機器 cái máy kéo nước. ||② Nẩy ra, như trừu nha 押芽 nẩy mầm. ||③ Rút ra. Như trừu tiêm 押籤 rút thẻ ra. ||④ Trích lấy, lấy một phần trong toàn cả bộ ra gọi là trừu. ||⑤ Nhổ sạch.


meanings:
① Rút, kéo, bắt, lấy, trích lấy (một phần): 抽簽 Rút thăm, bắt thăm: 抽樣 Lấy mẫu; 抽出些人員去幫忙 Rút một số nhân viên đi giúp việc; ② Bơm, hút: 抽水 Bơm nước; 抽煙 Hút thuốc; ③ Co: 這種布才洗一次就抽了一寸 Vải này vừa giặt một lần đã co mất một tấc; ④ Quật, quất, vụt: 抽了他一鞭子 Quật (vụt) cho hắn một roi; ⑤ Mới mọc, nảy ra, trổ ra: 稻子已經抽穗 Lúa đã trổ bông; ⑥ (văn) Nhổ sạch.


meanings:
3263林邑八樂之一。又作髮頭、撥頭、鉢頭。此舞樂之由來，據通典卷一四六載，撥頭舞樂出於西域，因胡人被猛獸噬，其子求獸殺之，後人遂擬此故事而作舞。據教訓抄卷四載，此曲乃天竺之樂，由婆羅門傳來，舞之作者不詳。據元亨釋書卷十五所載，拔頭由林邑國沙門佛哲傳入日本。　另據日人高楠順次郎考據謂，此舞樂以印度吠陀時代佩魯王（梵 Pedu）之神話編造爲舞曲，佩魯王有駿馬名爲帕得瓦（梵 Paidva），故拔頭一語或爲 Pedu、或爲 Paidva 之音譯。據樂府雜錄載，該舞樂之表演者皆披髮，著素衣而作啼聲。〔南天竺婆羅門僧正碑、東大寺要錄卷二大安寺菩提傳來記〕


meanings:
① Kéo, dắt: 把箱 子拖到這裡來 Kéo cái rương lại đây; ② Kéo dài, ngâm tôm: 這件事拖了幾個月 Việc này đã kéo dài mất mấy tháng rồi.


meanings:
»Nói năng, văn viết« lôi thôi dài dòng, rườm rà. Tiết Tịnh Từ Huệ Huy Thiền sư trong NĐHN q. 14 ghi: »雲 門 尋 常 乾 爆 爆 地、 錐 劄 不 入。 到 這 裡、 也 解 拖 泥 帶 水。 – Vân Môn bình thường khô không khốc, dùi đâm chẳng thủng, đến chỗ này mới hiểu các lời chỉ dạy là lôi thôi dài dòng«.


meanings:
① Bẻ. ||② Một âm là áo. Như áo lệ 拗戾 cố ý ngang trái, chấp áo 執拗 cố bướng. ||③ Lại một âm là húc. Ðè nén đi.


meanings:
(đph) Bẻ: 竹竿拗斷了 Cây sào đã bị bẻ gãy. Xem 拗 [ào], [niù].


meanings:
【拗口】ao khẩu [àokôu] Nói không trôi chảy, líu lưỡi: 繞口令 Nói líu lưỡi. Xem 拗 [ăo], [niù].


meanings:
① Cộc cằn, ngoan cố: 執拗 Cố bướng; 這老頭子脾氣很拗 Lão già này tính rất cộc cằn. Xem 拗 [ăo], [ào].


meanings:
Từ trước vốn cong queo, nay muốn uốn lại cho thẳng; ý chỉ bày vẽ lắm việc. Đây là lời nói hàm ý chê bai. Pháp Diễn ngữ lục q. thượng ghi: »臨 濟 入 門 便 喝、是 甚 碗 鳴 聲？德 山 入 門 便 棒、拗 曲 作 直、雲 門 三 句、曹 洞 五 位、大 開 眼 了 作 梦。– Vào cửa Lâm Tế liền bị hét, là tiếng khua bát? Vào cửa Đức Sơn liền bị đánh cũng là bày vẽ lắm việc; Vân Môn tam cú, Tào Động ngũ vị cũng là mở to mắt mà nằm mộng«.


meanings:
① Bắt, như bị câu 被拘 bị bắt. ||② Câu nệ, hay tin nhảm gọi là câu. ||③ Câu thúc. ||④ Hạn. ||⑤ Bưng, lấy. ||⑥ Cong. ||⑦ Câu lư xá 拘盧舍 dịch âm tiếng Phạm, một tiếng gọi trong phép đo, một câu lư xá bằng hai dặm bây giờ, tám câu lư xá là một do tuần. ||⑧ Một âm là cù. Châu cù 株拘 gốc cây gỗ khô.


meanings:
① Bắt: 拘捕 Bắt; 拘押 Bắt giam; ② Hạn chế: 不拘多少 Không hạn chế nhiều ít; ③ Bó buộc, gò bó: 拘於舊法 Bó buộc trong khuôn phép cũ; 拘於形式 Gò bó trong hình thức; ④ Cố chấp, thủ cựu, câu nệ, khư khư giữ cái cũ: 這個人太拘了 Người này cố chấp (thủ cựu) lắm; ⑤ (văn) Bưng, lấy; ⑥ 【拘盧舍】câu lư xá [julúshâ] (Phạn ngữ) Câu lư xá (đơn vị đo chiều dài, bằng hai dặm; tám câu lư xá là một do tuần).


meanings:
3267梵語 kūṭaśālmali, kūṭaśālmalika。意譯爲鹿聚。又作居吒奢摩離、究羅睒摩羅。屬絹綿樹之喬木。學名 Andersonia rohitaka。依起世經卷五載，拘吒賒摩利是一種巨木，高一百由旬，枝葉遍覆五十由旬。於摩訶婆羅多一書中，則謂閻魔王以該樹之刺拷問罪人。〔長阿含卷十九世記經，慧琳音義卷五十三〕


meanings:
（梵 Kuśi-nagara，巴 Kusi-nara，藏 Ku-śaḥi gron-kher）古印度之都城名。即佛陀入涅槃處。古印度稱之爲拘舍婆提（Kus/avati）。此外，又譯拘尸那伽羅、拘夷那伽羅、俱尸竭伽羅、拘季那羅、拘尸那伽、鳩夷那竭、矩奢揭羅、拘尸那、拘夷那、俱尸那、鳩尸那、瞿師羅、劬師羅、拘夷，又稱究施城、拘尸城。意爲吉祥草之都城。意譯上茅城、香茅城、茅宮城、少茅城、茅城、草城、角城。佛在世時，系十六大國中末羅國（Mallas）之一市鎮，位于今印度北方哥拉克浦（Gorakhpur）縣凱西（Kasia）之北，現名摩達孔瓦爾（Matha Kunwar）。<#>拘尸那揭羅爲佛教聖地之一，在古代，佛教徒曾于此地進行宗教與文化活動。佛陀入滅後，被幷入摩揭陀國。至五世紀法顯游歷至此時，人烟已甚稀少，大部分寺院亦已毀圮。唐·玄奘游此城時，城郭頽毀，邑裏蕭條，居人稀曠。1853年，卡萊裏（M. A. C. Carlyle）開始從事發掘拘尸那揭羅的工作，至今所發現的古迹，有下列幾處︰<#>(1)臥佛殿︰系卡萊裏所發現。殿內供有佛入涅槃的大臥像，此像長二十呎，睡在一榻上，雕刻精美。榻上還刻有阿難、蘇婆達（Subhadda）、瓦吉拉婆尼（Vajrapaṇi）及另外五個不知名的人像，幷有刻文。造像與刻文皆是西元五世紀的形式。<#>(2)大涅槃塔︰在佛入滅處所建的塔。于1912年完成發掘此塔的工作。塔高一六七呎，塔中發現一銅器，內裝甚多貴重物品，其中較重要者，系一有刻文的銅盤，及柯瑪羅笈多（Kumara Curta）時代（413～455）的銅幣。<#>(3)發掘區︰包括少數寺院的遺址及石窟。在此發現者，較值得注意的是刻文。文中記載大涅槃寺的修建及其他寺院名稱。<#>(4)安加羅塔（Angara Chaitya）︰相傳建于佛身荼毗之地，當地人今稱之爲蘭巴爾（Rambhar）。塔中貴重物品，已被盜掘一空。<#>(5)聖者殿︰系近時爲供奉一尊佛像而建。此佛像乃于一小丘上所發現，高五點六呎，爲迦膩色迦王時代（79～110）的作品。<#>◎附︰《大唐西域記》卷六（摘錄）<#>拘尸那揭羅國，城郭頽毀，邑裏蕭條，故城磚基，周十余裏，居人稀曠，閭巷荒蕪。城門東北隅有窣堵波，無憂王所建，准陀之故宅也。宅中有井，將營獻供，方乃鑿焉，歲月雖淹，水猶清美。城西北三四裏渡阿恃多伐底河，西岸不遠至娑羅林，其樹類槲，而皮青白，葉甚光潤，四樹特高，如來寂滅之所也。其大磚精舍中，作如來涅槃之像，北首而臥，傍有窣堵波，無憂王所建，基雖傾陷，尚高二百餘尺。前建石柱，以記如來寂滅之事。雖有文記，不書日月。……精舍側不遠，有窣堵波，是如來修菩薩行時，爲群雉王救火之處……雉救火側不遠，有窣堵波，是如來修菩薩行時，爲鹿殺生之處……，有窣堵波，是執金剛辟地之處……金剛辟地側有窣堵波，是如來寂滅已七日供養之處……停棺側有窣堵波，是摩耶夫人哭佛之處……城北渡河三百余步，有窣堵波，是如來焚身之處，地今黃黑土，雜灰炭，至誠求請，或得舍利……。<#>［參考資料］　《長阿含》卷二〈游行經〉；《八大靈塔名號經》；《阿育王傳》卷三；《高僧法顯傳》；《南海寄歸內法傳》卷一；《印度佛教聖迹簡介》；《島史》第五章；《印度佛迹實寫解說》；A.Cunningham《The Ancient Geography of India》；V.A. Smith《Early History of India》。<#>


vietnamese:
phương tiện thiện xảo ba la mật đa <pttđ>


meanings:
destruction of mistaken (biased) thought through expedient methods


vietnamese:
phương tiện sai biệt hữu nhị chủng <pttđ>


meanings:
(term) perfection of expedient means (upāya-pāramitā, upāya-kauśalya-pāramitā)


meanings:
Perfection of Expedient Means Bodhisattva


meanings:
(term) teaching through expedient means (dvāra-bhūtāni ; Tib. thabs kyi sgo)


meanings:
Cơ duyên ngữ cú trên sách vở. Tiết Đạo Trường Minh Biện Thiền sư trong NĐHN q. 20 ghi: »佛 眼 問： 從 上 祖 師 方 冊 因 緣、 許 你 會 得。 忽 舉 拳 曰： 這 箇 因 何 喚 作 拳？ – Phật Nhãn nói: Những cơ duyên ngữ cú trên sách vở của Tổ sư xưa kia, tôi nhận là ông hiểu được. Sư chợt giơ nắm tay lên, hỏi: Cái này do đâu mà gọi là nắm tay?«.


meanings:
Sớm chiều gõ cửa phương trượng để cầu xin chỉ dạy. Tắc 96, Bích Nham Lục (Đại 48, 219 thượng) ghi: »近 聞 達 磨 大 師 住 少 林。 乃 往 彼 晨 夕 參 扣。 達 磨 端 坐 面 壁。 莫 聞 誨 勵。 – Gần đây nghe nói Đại sư Đạt-ma ở tại chùa Thiếu Lâm, Huệ Khả mới đến đó sớm chiều gõ cửa cầu xin chỉ dạy. Đạt-ma ngồi ngay thẳng, quay mặt vào vách không ngó ngàng đến Sư«.


meanings:
① Ðầy năm, con trẻ sinh được một năm gọi là chu tối 周晬.


meanings:
(văn) ① Lễ ăn đầy năm, đám thôi nôi (của trẻ nhỏ được một năm tuổi); ② Lễ kỉ niệm.


meanings:
① Rộng, lớn, khắp, như giáo dục phổ cập 教育普及 dạy dỗ khắp cả dân gian. ||② Nước Phổ, nước Phổ-lỗ-sĩ 普魯士 miền trung châu Âu (Prussia), gọi tắt là nước Phổ.


meanings:
① Khắp cả, thông thường: 普愛無私 Yêu khắp không tư vị (Diêm thiết luận: Địa quảng); 普施明法 Thi hành luật pháp và kỉ luật khắp cả (Sử kí); 普天一統 Khắp thiên hạ thống nhất (Tam quốc chí); ② [Pư] Nước Phổ; ③ [Pư] (Họ) Phổ.


meanings:
Thiền sư vào pháp đường, lên pháp toà thuyết pháp cho đại chúng nghe. Tông Môn Võ Khố ghi: »湛 堂 和 尚 一 日 問 曰： 、 杲 上 座、 我 這 裏 禪、 爾 一 時 理 會 得、 教 爾 說 也 說 得、 教 爾 做 拈 古、 頌 古、 小 參、 普 說、 爾 也 做 得、 只 是 有 一 件 事 未 在、 爾 還 知 麼？ – Hoà thượng Trạm Đường một hôm hỏi rằng: Thượng toạ Cảo! Thiền của ta ở đây ngươi đều hiểu được. Bảo ngươi nói cũng nói được, bảo ngươi niêm cổ tụng cổ, tiểu tham, phổ thuyết ngươi cũng làm được, chỉ có một việc còn chưa được, ngươi biết chăng?«.


meanings:
① Tập trung chư tăng trong thiền viện để tham gia lao động. Chương Môn Quy Thức trong CĐTĐL q. 6 ghi: »行 普 請 法 上 下 均 力 也。 – Thực hiện cách thức tập trung chư tăng để tham gia lao động, mọi người từ trên xuống dưới đều phải gắng sức«. ② Mời đại chúng. Như Tịnh ngữ lục, q. hạ ghi: »異 種 靈 苗 火 裏 栽、 鐵 花 無 影 樹 頭 開。 驀 然 結 箇 團 圞 果、 舉 似 時 人 收 得 來。 於 是 轉 作 龍 眼、 荔 枝、 甘 蔗、 浦 桃、 元 屬 自 己 家 園、 普 請 自 家 咬 嚼。 – Dị chủng linh miêu hoả lí tài, thiết hoa vô ảnh thọ đầu khai. Mạch nhiên kết cá đoàn loan quả, cử tợ thời nhân thu đắc lai. Ư thị chuyển tác long nhãn, lệ chi, cam giá, bồ đào, nguyên thuộc tự kỉ gia viên, phổ thỉnh tự gia giảo tước. – Gieo hạt giống linh trong lửa đỏ, cây sắt không bóng lại nở hoa. Bỗng nhiên kết quả sao tròn trặn, chỉ dạy người đời thu hoạch ngay. Khi ấy biến thành long nhãn, trái vải, mía, nho, vốn là thuộc cây nhà lá vườn. Mời đại chúng, mỗi người hãy thưởng thức«.


meanings:
Thuỵ hiệu của Thiền tăng Pháp Thành, sống vào đời Tống. X. Pháp Thành.


vietnamese:
hữu tuỳ miên tâm tổng hữu nhị chủng <pttđ>


vietnamese:
hữu phi hữu dị phi dị tính sai biệt <pttđ>


meanings:
① Nô đùa, đùa nghịch, đùa bỡn, trò chơi: 不要看作兒戲 Chớ coi là trò đùa trẻ con; ② Giễu cợt, trêu đùa; ③ Hí kịch, kịch, hát: 看戲 Xem kịch, xem hát; 今晚這場戲演得很精採 Vở kịch tối nay diễn rất hay. Xem 戲 [hu].


meanings:
6436凡是宗教，其儀式之原始型態大多含有戲劇之成分，最初係以獻神為目的，後則逐漸演變為布教之用途。然佛教略異於此種發展；原本以斷盡煩惱、捨離七情六慾為主旨之佛教，於原始佛教及部派佛教時代，排斥一切華麗之戲劇歌曲，至大乘佛教時代始大量採用印度各種神話、敘事詩、通俗文學等，同時以戲曲來宣揚佛教教義。在當時，不僅為宣揚教義而編作戲曲，於寺院演出，且經典亦多以當時之戲曲形式編纂。法華經、維摩經等，即為此類代表作；疑係模仿印度戲曲十種形式中之維有迦（梵 vyāyoga）所寫成。真正於佛教戲曲中占首位者，係馬鳴所作「舍利弗之所說」（梵 Śāriputraprakaraṇa）之斷片，此為印度戲曲文學最早期之作品。此作品於一九一一年從中央亞細亞吐蕃之貝葉寫本中被發現，原有九幕，內容係以舍利弗與目犍連改宗歸投釋尊之故事為骨幹。又傳為戒日王所作之「龍王之喜」（梵 Nāgānanda）五幕戲亦為著名之佛教戲曲。近代印度詩聖泰戈爾（Rabindranath Tagore）所作諸多戲曲作品中，「舞者之供養」（Naṭīrpūjā）、「真陀利」（ Chaṇḍālikā）二作均取材於佛教經典中之故事。　中國戲曲在思想、題材、形式等各方面，受印度文學及佛教經典之影響甚大，如京戲中之「西遊記」、「目蓮救母」、「白蛇傳」等膾炙人口之名作，內容均充滿佛教之因果思想；另如佛曲、寶卷、變文及長篇之彈詞等講唱文學，亦受佛偈文體之影響而產生，尤以「佛所行讚」關於八王分舍利之一段，儼然戲曲形式之對白，更奠定了元人雜劇之基礎。然較具佛教文學價值者，以明、清之傳奇為多。其中最著名者為「勸善金科」、「歸元鏡」，前者為欽定戲曲，為源自盂蘭盆經之民間傳說｜目蓮戲，故傳播至廣；後者全劇分為四十二分，係取華嚴經四十二字母之義，其中之曲白皆源自藏經之語錄，故可視為佛教之戲曲。其他以佛教為主題之著名傳奇尚有「彌勒記」、「茯苓山」、「享千秋」、「無底洞」等。又戲曲中之樂歌部分以佛教為主題者，最早為隋唐之樂府，如「普旡佛曲」、「日光明佛曲」等。刊行於明代永樂年間之「諸佛世尊如來菩薩尊者名稱歌曲」乃歌讚諸佛名稱之名曲，為散曲中最珍貴之資料，共計南北曲調四百餘種，二一七七首。其版本以永樂原刊為最早，永樂十五（1417）至十七年間曾頒行天下，令所有民眾讚誦，以得勸惡修善之功德。　除上述外，另如「天雨花」、「筆生花」、「安邦定國志」等著名彈詞，係源自佛偈之樣式體裁；鄭廷玉之「布袋和尚」、吳昌齡之「唐三藏西天取經」等雜劇，係將佛教高僧之事蹟加以改編而成。另如元代無名氏之「金水橋陳琳抱妝盒」雜劇，出典為六度集經卷二、大方便佛報恩經卷三之鹿女故事；李好古之「張生煮海」雜劇，出典為賢愚經卷八大施抒海品之故事。至二十世紀梅蘭芳所編之「天女散華」，取材於維摩經；尚小雲之「摩登伽女」，取材於摩登伽經，亦皆廣受歡迎。　日本古典戲曲中，較特殊者有聖德太子時代輸入之伎樂及舞樂，其後與民間之散樂互相結合，自此寺院之祭祀行事乃逐漸戲劇化。大抵而言，日本之能劇、文樂、歌舞伎劇等，皆經常以佛教故事為題材，或以佛教思想、讚歎佛德等內容為戲劇主幹。例如日本最偉大之戲曲作者近松門左衛門之三十篇歌舞伎腳本中，約有半數即屬於有關佛教之劇本。　於十六、七世紀時，日本產生所謂新興商人階級之黃金時代，戲曲亦隨之蓬勃發展。然至德川時代，幕府施行鎖國政策，商人或一般民眾頓顯志氣消損；復因寺院僧侶之墮落，漸失民眾之尊重，故當時之戲曲中，多以破戒無慚之僧侶為主角，此類劇作有：延命院日當、十六夜清心、法界坊等。明治維新後，佛教界以銳意革新之姿態因應新時代，於戲曲方面亦產生煥然一新之氣象，著名之作品有：坪內逍遙之「役の行者」、森鷗外之「日蓮辻說法」、長田秀雄之「大仏開眼」、武者小路觃篤之「仏陀と孫悟空」、倉田百三之「出家とその弟子」等。〔Sylvain Lévi: Le théâtre indien, 1890; Sten Konow: Das indische Drama, 1920; A.B. Keith: The Sanskrit Drama, 1924〕（參閱「寶卷」6745、「變文」6913）


vietnamese:
hí hải nanh long ma thiên tuấn cốt <pqđtđ>


vietnamese:
hí hải ninh long ma thiên tuấn cốt <tttđ>

meanings:
Rồng dữ đùa biển, diều hâu bay chạm trời. Ninh long: rồng dữ. Tuấn cốt: diều hâu. »Ninh long, tuấn cốt« dụ cho bậc tài trí vượt hơn mọi người. Thiền tông dùng thuật ngữ này để chỉ cho người tu hành đã đạt đến cảnh giới thênh thang như biển rộng trời cao, nhậm vận tự tại. Gia Thái Phổ Đăng lục q. 27 (Vạn Tục 137, 194 hạ) ghi: »即 心 即 佛、 鐵 牛 無 骨、 戲 海 獰 龍、 摩 天 俊 鶻。 西 江 吸 盡 未 爲 奇、 火 裏 生 蓮 香 緐 緐。 – Tâm chính là Phật, trâu sắt không xương, rồng dữ đùa biển, diều hâu bay chạm trời. Uống cạn Tây Giang cũng chưa phải lạ, sen mọc trong lò mùi hương phảng phất«.


meanings:
6438梵語 prapañca。謂錯誤無意義之言論。即違背真理，不能增進善法而無意義之言論。佛遺教經（大一二‧一一一二上）：「汝等比丘！若種種戲論，其心則亂，雖復出家，猶未得脫。是故比丘！常急捨離亂心戲論，若汝欲得寂滅樂者，唯當善滅戲論之患，是名不戲論。」瑜伽師地論卷九十一（大三○‧八一五上）：「此中能引無義思惟分別所發語言，名為戲論。何以故?於如是事勤加行時，不能少分增益善法，損不善法，是故說彼名為戲論。」　中論卷三觀法品分戲論為愛論與見論兩種。愛論謂於一切法取著之心，見論為於一切法作決定解。鈍根者起愛論，利根者起見論；在家者起愛論，出家者起見論；天魔起愛論，外道起見論；凡夫起愛論，二乘起見論。　佛性論卷三述及三種、九種戲論。三種為：(一)貪愛，(二)我慢，(三)諸見。九種為：(一)通計我，(二)約計是我，(三) 計我應生，(四)計我不更生，(五)計我有色應生，(六)計我無色應生，(七)計我有想應生，(八)計我無想應生，(九)計我非想非非想應生。　佛遺教經論疏節要說二種戲論：(一)於真實之理生戲論，(二)於世間之事生戲論。此外，中觀論疏卷一亦列舉五種戲論。〔中論卷一觀因緣品、大日經疏卷五〕（參閱「愛論見論」5463）


meanings:
wisdom of intellectual play; intelligence in idle discourse


meanings:
① Ðâm. Lấy dao đâm gọi là trạc. Cũng đọc là chữ sác.


meanings:
① Dí, ấn, day, đâm, chọc: 一戳就破 Chọc một cái là thủng ngay; 用手指頭戳了一下 Lấy đầu ngón tay ấn một cái; ② (đph) Trặc, sái, sái xương, sái gân: 打球戳傷了手 Chơi bóng bị sái tay; ③(đph) Dựng dậy, dựng lên: 把棍子戳起來 Dựng cái gậy lên; ④ (khn) Con dấu: 蓋戳子 Đóng dấu.


meanings:
① Ðội, phàm để cái gì lên đầu mà đội đều gọi là đái. ||② Tôn kính, như ái đái 愛戴 yêu chuộng, yêu mà bốc người lên gọi là ái đái.


meanings:
① Đội, đeo: 戴帽 子 Đội mũ; 戴眼鏡 Đeo kính; ② Kính (trọng), quý trọng: 愛戴 Kính yêu; 擁戴 Ủng hộ và quý trọng; ③ [Dài] (Họ) Đái, Đới.


meanings:
（Thomas William Rhys Davids；1843～1922）英國印度學、佛教學學者，爲近代巴利佛教研究史上的主要貢獻者之一。生于英國科爾切斯特（Colchester）。西元1864年（一說1866年）赴錫蘭任文官時，始從事巴利語與佛教的研究。1876年回國，翌年加入皇家亞洲協會（Royal Asiatic Society），兼任書記及圖書管理，幷致力于推展東方學研究。1881年（一說1882年）成立巴利聖典協會（Pali TextSociety，簡稱P.T.S.），從事出版、翻譯巴利原典，幷發行會報。<#>氏曾任倫敦大學巴利語及佛教文學教授、曼徹斯特大學比較宗教學教授，以及印度協會（India Society）、曼徹斯特東方學會（Manchester Oriental Society）與倫敦佛教協會的首届會長。且曾負責籌設倫敦東方研究學院（School for Oriental Studies）和英國學士院（British Academy），先後培植不少優秀學者。<#>戴氏的著作及翻譯甚多，有《佛教》（Buddhism）、《印度佛教》（Buddhist In-dia）、《初期佛教》（Early Buddhism）、《關于彌蘭王的問題》（The Questions ofKing Milinda）、《Buddhist Birth Stories》（英譯自《本生經》）、《The Dialogues ofthe Buddha》（巴利《長部》的英譯本）等書。此外，又與史迭德（W. Stede）合編《巴英辭典》（The Pali Text Society's Pali-English Dictionary）。<#>氏之妻子──戴維斯夫人（Mrs. C.A.F.Rhys Davids），亦爲卓越之佛教學者。除協助戴維斯推展巴利聖典協會之外，幷曾在維多利亞大學、倫敦大學任教。除編校、翻譯多種南傳佛典之外，幷曾出版有關原始佛教之著作若干種。<#>［參考資料］　《西洋佛教學者傳》、《東西佛教名人傳》（《世界佛學名著譯叢》{84}、{85}）；《歐米の佛教》；W. Stede《In menoriam Rhys Davids》。<#>


vietnamese:
đái nhã nam đạt sa nhiệt tư bà địa <pqđtđ>

meanings:
6556（Dayānanda Sarasvatī, 1824～1883）原名穆拉商羯羅（梵 Mūla śaṃkara）。為印度教改革家。屬婆羅門種，家境富裕。年輕時作遊方僧流浪各地。一八四八年參加商羯羅系之沙熱斯婆地教團，從而取得「戴雅南達沙熱斯婆地」之法名。一八六○年從具有宗教改革思想之盲學者毘羅闍難陀（梵 Virajānanda）學梵文與古代經典。　一八七五年創立雅利安社，奉吠陀為最高權威，反對偶像崇拜及祭祀，批判基督教之上帝說。並於進行印度教改革之同時，從事社會改革。主張宗教應為社會利益服務，力倡普及民眾教育，發展民族語言，提高婦女權利，破除種姓隔離，改善賤民處境，而受到殖民當局與正統印度教之迫害，後遭毒殺。其著作有真理之光、吠陀注等。


meanings:
Một loại binh khí thời xưa (giống như cái kích).


meanings:
① Cửa: 足不出戶 Không bước ra khỏi cửa; 夜不閉戶 Đêm không cần đóng cửa; ②Hộ, nhà, gia đình: 全村三十幾戶 Cả làng có hơn 30 hộ (gia đình); 千家 萬戶 Muôn nhà nghìn hộ; ③ (văn) Hang; ④ (văn) Ngăn; ⑤ [Hù] (Họ) Hộ.


meanings:
Trong thất mỗi ngày đều đầy ắp người. Tiết Trung Phong Hoà thượng Hành lục trong TPQL q. 30 ghi: »師 之 法 量 汪 洋、 辯 才 無 碍、 至 於 悲 愿 誘 掖、 諄 諄 誨 諭、 户 履 日 滿、 一 無 倦 容。 – Pháp lượng của sư mênh mông, biện tài vô ngại, chí nguyện từ bi dìu dắt giúp đỡ, dạy dỗ dặn dò, trong thất mỗi ngày đều đầy ắp người nhưng sư không lộ chút gì là mệt mỏi«.


meanings:
① Cửa ngõ. Cửa có một cánh gọi là hộ 户, hai cánh gọi là môn 門. ||② Dân cư. Một nhà gọi là nhất hộ 一户. Như hộ khẩu 户口 số người trong một nhà. Ðời xưa có đặt ra bộ hộ 部户 để quản lí về việc thuế má đinh điền. ||③ Ngăn. ||④ Hang.


meanings:
(foreign) Transcription of the Sanskrit homa


meanings:
① Khốn ách, cũng như chữ ách 阨. Có khi dùng như chữ ách 厄. ||② Hẹp. ||③ Gian khổ.


meanings:
(văn) ① Chật hẹp; ② Khốn quẫn, gian khổ (như 厄, bộ 廠).


meanings:
(văn) ① Viên đá mài nghiêng ở hai bên bực thềm; ② Như 𢨪.


meanings:
① Hố đẩu 戽斗 cái gầu dây, cái gáo múc nước trong thuyền. ||② Cái xe kéo nước, dùng để vận nước lên ruộng.


meanings:
① Gàu (tát nước): 風戽 Gàu gió; ② Xe kéo nước (để dẫn lên ruộng); ③ Tát (nước): 戽水抗旱 Tát nước chống hạn; 戽水機 Máy tát nước.


meanings:
① Ðến. ||② Thôi, dừng lại. ||③ Ðịnh hẳn. ||④ Ngang trái, như tính tình quai lệ 性情乖戾 tính tình ngang trái, bạo lệ 暴戾 hung ác, v.v. ||⑤ Tội, như can lệ 干戾 phạm tội. ||⑥ Cong queo. ||⑦ Nhanh cứng. ||⑧ Một âm là liệt. Xoay lại.


meanings:
① Tội lỗi: 幹戾 Phạm tội; 罪戾 Tội ác; ② Ngang ngược, ngang trái, quái gở, hung bạo: 暴戾 Bạo ngược; 乖戾 Quái gở, tai quái; ③ (văn) Đến: 戾天 Đến trời; ④ (văn) Thôi, dừng lại, định hẳn; ⑤ (văn) Nhanh chóng, mạnh bạo; ⑥ (văn) Xoay lại.


meanings:
① Cái buồng. ||② Ngăn, buồng. Như phong phòng 蜂房 tổ ong, liên phòng 蓮房 hương sen, lang phòng 榔房 buồng cau, v.v. ||③ Sao phòng, một ngôi sao trong nhị thập bát tú. ||④ Chi, trong gia tộc chia ra từng chi gọi là phòng. Như trưởng phòng 長房 chi trưởng, thứ phòng 次房 chi thứ, v.v. ||⑤ Quan phòng, các quan hội đồng chấm thi ngày xưa gọi là phòng quan 房官. ||⑥ Một âm là bàng. A bàng 阿房 tên cung điện nhà Tần. Có khi dùng như chữ phòng 防.


meanings:
① Nhà: 一所房 Một ngôi nhà, một căn nhà; 瓦房 Nhà ngói; 樓房 Nhà lầu; ② Phòng, buồng: 臥房 Phòng ngủ; 書房 Phòng đọc sách; ③ Ngăn, buồng (những thứ kết cấu từng ô như kiểu phòng): 蜂房 Tổ ong, bộng ong; 蓮房 Cái gương sen; ④ Một nhánh trong gia tộc, chi: 長房 Trưởng nhánh, chi trưởng; 次房 Chi thứ; ⑤ Sao Phòng (trong nhị thập bát tú); ⑥ Như 坊 [fáng] (bộ 土); ⑦ Quan phòng: 房官 Quan trong hội đồng chấm thi thời xưa; ⑧ [Fáng] (Họ) Phòng.


meanings:
Phòng của vị Trụ trì tự viện ở, tức phương trượng. Tiết Đạo Ngô Hoà thượng trong TĐT q. 5 ghi: »師 見 新 到 參、 便 打 鼓 歸 房 丈。 – Sư thấy người mới đến tham vấn, liền đánh trống trở về phòng trượng«.


meanings:
matters concerning the boarding, bedding, etc. of monastic dwellers


meanings:
an indicator of the object or the passive


meanings:
① Xứ sở, như công sở 公所 sở công, hà sở 何所 chỗ nào? v.v. Tính gộp hết thẩy các cái của mình có gọi là sở hữu 所有. ||② Một khu nhà gọi là nhất sở 一所. ||③ Thửa, dùng làm lời nói đệm, như ái kì sở thân 愛其所親 yêu thửa người thân mình. ||④ Lời nói chưa định, như phụ khứ lí sở phục hoàn 父去里所復還 cha đi hơn dặm lại về. ||⑤ Nếu, nghĩa như chữ giả 者. ||⑥ Nơi, chốn, nhà Phật cho phần căn là năng, phần trần là sở, như mắt trông thấy sắc, thì mắt là năng, mà sắc là sở.


meanings:
① Nơi, chỗ: 住所 Nơi ở; 得無教我獵蟲所耶？ Như thế chẳng phải là chỉ cho tôi chỗ bắt dế đó ư? (Liêu trai chí dị: Xúc chức). 【所在】 sở tại [suôzài] a. Nguyên nhân ở chỗ...: 問題的所在 Nguyên nhân của vấn đề; b. Sở tại, chỗ ở: 所在地的居民 Dân sở tại; c. (văn) Ở đâu, ở nơi nào: 瞥然間不知所在 Trong thoáng chốc không biết mình đang ở nơi nào; d. (văn) Đâu đâu, nơi nơi, mọi nơi: 所在皆是也 Đâu đâu cũng thế cả (Tô Thức: Thạch Chung Sơn kí); ② Công sở, cơ quan làm việc: 研究所 Sở nghiên cứu; 派出所 Đồn công an; ③ (loại) Gian, ngôi: 兩所房子 Hai gian nhà; 離宮別館，三十六所 Hành cung và chỗ ở riêng có tới ba mươi sáu ngôi (Ban Cố: Tây đô phú); ④ (trợ) Điều mà, cái mà (tiếng đặt trước động từ chỉ đối tượng của hành động): 耳所聞 Những điều tai nghe thấy; 目所見 Những cái mắt trông thấy; 無所不知 Không cái gì mà không hiểu; 奪其所憎而與其所愛 Đoạt lấy cái mà ông ta ghét và cho cái mà ông ta yêu (Chiến quốc sách); 管仲，曾西之所不爲也 Đó là điều mà Quản Trọng và Tăng Tây không làm (Mạnh tử). 【所謂】sở vị [suôwèi] Gọi là, cái gọi là: 所謂“自由” Cái gọi là "tự do"; ⑤ (văn) Của, do (biểu thị sở thuộc theo cấu trúc 所 + động từ + 之 + danh từ): 蒙古所騎之馬 Ngựa của người Mông Cổ cỡi; 仲子所居之室 Nhà của Trọng tử ở (Mạnh tử); ⑥ (văn) Biểu thị ý bị động: Xem 爲…所; ⑦ (văn) Độ chừng: 涉居 谷口半歲所 Trần Thiệp ở Cốc Khẩu chừng nửa năm (Hán thư); 父去裏所，復還 Người cha đi khỏi chừng một dặm đường thì lại trở về (Sử kí); ⑧ (văn) Nếu (thường dùng trong lời thề): 所不此報，無能涉河 Nếu tôi không trả mối thù này thì không được qua sông Hoàng Hà để về đông (Tả truyện: Tuyên công thập thất niên); ⑨ 【所以】sở dĩ [suôyê] a. Đó là điều khiến cho, vì thế cho nên, cho nên: 他有要緊的事，所以沒有來 Anh ấy có việc cần, cho nên không đến được; 處世若大夢，胡爲勞其生，所以終日醉，頹然臥前前楹 Ở đời như giấc chiêm bao, làm chi mà phải lao đao cho đời, vậy nên say suốt hôm mai, bên cây cột trước nằm dài khểnh chân (Lí Bạch: Xuân nhật tuý khởi ngôn chí); b. Điều khiến cho, sở dĩ: 人之所以異於禽獸 Con người sở dĩ khác với thú vật; c. Nguyên nhân: 他們之所以成功是因爲… Nguyên nhân làm nên sự thành công của họ là...; d. (khn) Chính là vì thế: 所以呀，要不然我怎麼這麼說呢！ Chính thế, bằng không thì tôi làm sao lại nói như vậy!; ⑩ [Suô] (Họ) Sở.


vietnamese:
sở tác viên mãn cập sở tác nhất phần <pttđ>


vietnamese:
sở tác thành biện sở duyên cảnh sự <pttđ>


meanings:
a support; basis, a ground, a foundation


meanings:
（梵 āśraya，巴 āssaya，藏 rten-gnas、rten-gshi）(一)謂爲物之所依托者︰‘能依’之對稱。佛教典籍中，使用‘所依’一詞的情形，有下列數種︰<#>(1)指作爲教義信條等存立之典據而被依用的經論。即一般所謂的所依經論。各宗又就所依的經論，分爲正所依（主要的經典）、傍所依（輔助性的經典）兩種。如淨土宗以《阿彌陀經》、《無量壽經》、《觀無量壽佛經》爲正所依，其他的經論爲傍所依。<#>(2)在唯識學中，指諸八識心、心所生起時所依止、仗托者。有因緣依（種子依）、增上緣依（俱有依）、等無間緣依（開導依）三種。據《成唯識論》卷四所述，‘依’指一切有生滅之法所仗托的因緣等，如王與臣子互相依等；‘所依’則限于五根及意根，且須具决定、有境、爲主、令心心所取自所緣等四義，始可稱爲所依。此即指內六處。<#>(3)指梵行者應安住之所依。依《瑜伽師地論》卷九十九之意，有村田所依、居處所依、補特伽羅所依、諸衣服等資具所依、威儀所依等五種。<#>此外，或指作爲衆生輪回之根據者。如唯識學派謂阿賴耶識爲衆生輪回之所依。<#>(二)因明用語︰指因明立量（論式）中，宗（命題）之前陳（主詞）。即于因明中，宗之前陳爲體，爲因（理由）所依屬之法，故稱所依。<#>［參考資料］　(一)《大毗婆沙論》卷一二七；《雜阿毗曇心論》卷二；《俱舍論》卷四、卷六；《瑜伽師地論》卷一、卷五十五；《顯揚聖教論》卷十九。(二)《因明入正理論》；《因明入正理論疏》卷中；《因明論疏明燈抄》卷五（末）。<#>


meanings:
3247梵語 āśraya，巴利語 assaya。<一>爲「能依」之對稱。含有被依之意。在唯識學中，將諸八識心、心所生起時所依止仗託者，稱爲所依，計有三種，即：(一)因緣依，又作種子依。指諸有爲法生起之因，亦即一切諸法各自之種子。(二)增上緣依，又作俱有依。指心、心所法起轉之所依，即指內六處。(三)等無間緣依，又作開導依。指心、心所法現起之所依，即「前滅」之意。　又成唯識論卷四在闡明諸識之俱有依時，分別依與所依兩種，認爲「依」乃通於一切生滅之法，如大王與臣子互相依等。「所依」即內六處，限於五根及意根，而必具有決定、有境、爲主、取自所緣等四義，始得稱爲俱有所依。而作爲諸八識之俱有所依，於前五識有同境依（五根）、分別依（第六識）、染淨依（第七識）、根本依（第八識）四種，第六意識則有第七識、第八識二種，第七末那識唯有第八識一種，第八阿賴耶識亦僅有第七識一種。以上復有共依、不共依之別，共依，即共通之所依；不共依，即獨自所依之意。此外，經論中亦多有以能作爲物之依止者，稱爲所依。如瑜伽師地論卷九十九中，於梵行者應安住之所依，列舉村田所依、居處所依、補特伽羅所依、諸衣服等資具所依、威儀所依等五種。另如諸宗派之根本教旨，有所謂正所依、傍所依之經論等，皆爲其例。〔顯揚聖教論卷二、大毘婆沙論卷一二七、瑜伽師地論卷一、卷五十五、成唯識論述記卷四、成唯識論掌中樞要卷下本〕（參閱「依」3051）、「能依」4295）　<二>因明用語。在因明立量（論式）上，指宗（命題）之前陳（主詞）。因明入正理論（大三二‧一一下）：「虛空實有，德所依故，對無空論，所依不成。」蓋因明中規定，宗之前陳爲體，乃因（理由）所依屬之法，故稱所依。〔因明入正理論疏卷中末、因明論疏明燈抄卷五、因明論疏瑞源記卷五〕（參閱「所依不成過」3248）


meanings:
（梵 āśrayāsiddha，藏 gshima-grub-p a）因明學用語。因明三十三過的因十四過之一。指宗上的有法不極成，使因失去所依的過失。所依即宗上有法，因法是有法的‘共許法’，因此是能依。立宗時有法如果不極成，能依之因就失去了所依，故稱爲所依不成。換言之，立宗如有所別不成之過，因必隨之而有所依不成之失。如《因明入正理論》雲（大正32·11c）︰‘虛空實有，德所依故。對無空論，所依不成。’這是假設勝論對小乘經部立量。勝論以虛空爲實有體，屬于實句義（勝論‘六句義’之首）。勝論認爲虛空有六德（六種屬性）︰數、量、別性、合、離、聲，故因雲‘德所依故’。但是小乘經部所說的虛空，却是一切皆無的意思，因而是無體，這樣，宗上的有法就不極成，對于因來說，必然有所依不成之失。故《因明入正理論疏》雲（大正44·122b）︰‘凡法、有法，必須極成，不更須成，宗方可立；况諸因者，皆是有法宗之法性。標空實有，有法已不成，更複說因，因依于何立？故對無空論，因所依不成。’<#>所依不成過即近代正理論所說‘不正確推理’中的‘出事地不實’，‘出事地’即宗上有法。因明學認爲有法如果不極成，不真實，又怎麽能確定其原因與有法間的聯繫呢？對此，正理派舉例說︰<#>　空中蓮花香，<#>　以似他蓮花故。‘空中蓮花’是不存在的東西，既然如此，這因法就無從證成有法是不是‘香’的了。<#>《因明入正理論疏》按有體、無體，全分、一分和兩俱、隨一對所依不成作了劃分，有其九種，列表如下︰<#>┌───────┬────────────┬────────────┐<#>│  過        名│      舉       例       │《因明入正理論疏》的說明│<#>├───────┼────────────┼────────────┤<#>│兩俱有體全分所│如薩婆多對大乘師立：我常│所依我無（體），能依因有│<#>│依不成        │住，識所緣故。          │（體）                  │<#>├───────┼────────────┼────────────┤<#>│兩俱無體全分所│如數論師對佛弟子立：我實│                        │<#>│依不成        │有，德所依故。          │                        │<#>├───────┼────────────┼────────────┤<#>│兩俱有體一分所│如數論師對大乘者立：我業│此于業有，于我無故。    │<#>│依不成        │實，有動作故。          │                        │<#>├───────┼────────────┼────────────┤<#>│他隨一有體全分│如數論師對佛弟子立：自性│                        │<#>│所依不成      │有，生死因故。          │                        │<#>├───────┼────────────┼────────────┤<#>│自隨一有體全分│如數論師對大乘者立：藏識│                        │<#>│所依不成      │常，生死因故。          │                        │<#>├───────┼────────────┼────────────┤<#>│他隨一無體全分│如《理門論》舉例雲：我其│數論雖立，大乘不許，亦如│<#>│所依不成      │體周遍于一切處，生樂等故│此論者說者是。          │<#>├───────┼────────────┼────────────┤<#>│自隨一無體全分│如經部師立此論義。      │                        │<#>│所依不成      │                        │                        │<#>├───────┼────────────┼────────────┤<#>│他隨一有體一分│如數論師對大乘者立：五大│四大生果，二俱可成；空大│<#>│所依不成      │常，能生果故。          │生果，大乘不許故。      │<#>├───────┼────────────┼────────────┤<#>│自隨一有體一分│如大乘者對數論立：五大非│                        │<#>│所依不成      │常，能生果故。          │                        │<#>└───────┴────────────┴────────────┘<#>上述九種所依不成可以分爲兩大類︰一是兩俱，計有三種；二是隨一，計有六種（其中□自隨一爲三種，他隨一爲三種）。在這九種所依不成中，有體有全分、一分之別，無體則只有全分而無一分；所以在兩俱中，無‘兩俱無體一分所依不成’，在隨一中，無‘他隨一無體一分所依不成’和‘自隨一無體一分所依不成’。爲什麽在無體中沒有一分過呢？《因明入正理論疏》卷中雲（大正44·122c）︰‘若許自他少分，因于宗有，必非一分隨一所依不成。’這就是說，如果承認因對于宗上多種有法有部分聯繫的話，那就是有體一分了。因此在所依不成中，無體因只有全分過而無一分過。（沈劍英）<#>［參考資料］　《因明義斷》；《因明入正理論義纂要》；《因明論疏瑞源記》卷五。<#>


meanings:
those thing that are taken as bases and objects


vietnamese:
sở hoá hữu tình hữu cộng bất cộng <pttđ>


vietnamese:
sở thụ chẩn tật ninh khả nhẫn bất <pttđ>


vietnamese:
sở ưng chứng pháp cập phi sở ưng chứng pháp <pttđ>


meanings:
that which is expected, hoped for, waited for, or anticipated


meanings:
That which is waited for, hoped for, expected, anticipated


vietnamese:
sở phạm thành hạ trung thượng tam phẩm sai biệt <pttđ>


vietnamese:
sở tri sự đồng phần ảnh tượng chi dị danh <pttđ>


meanings:
objective realm that is known by the consciousnesses


meanings:
（梵 jñeyāvaraṇa，藏 śes-byaḥi sgribs-pa）指對一切所知及菩提的障礙。又名智障或智礙。二障之一。‘煩惱障’之對稱。即謂覆蔽所知境界，障智不令生之無知性。《大毗婆沙論》卷一四一以不染 污無知爲所知障。關于不染污無知，《俱舍論光記》卷一雲（大正41·5a）︰<#>‘不染無知，以未成佛來所有一切有漏無染劣慧爲體，故正理二十八雲︰是故即于味勢熟等，不勤求解慧，與異相法俱爲因，引生彼同類慧，此慧于解又不勤求，複爲因引生不勤求解慧，如是展轉無始時來，因果相仍，習以成性，故即于彼味等境中，數習于解無堪能智，此所引劣智名不染無知。’<#>此謂不染污無知即所知障，以劣慧爲體。<#>或說所知障以薩迦耶見爲上首，其所有見疑無明諸心心所法能障覆所知境界，障礙菩提，故名。如《佛地經論》卷七雲（大正26·323b）︰‘所知障者，謂執遍計所執諸法薩迦耶見以爲上首，所有無明、法愛、恚等諸心心所法，及所發業幷所得果皆攝在中，皆以法執及無明爲根本故。’《成唯識論》卷九雲（大正31·48c）︰‘所知障者，謂執遍計所執諸法薩迦耶見而爲上首，見、疑、無明、愛、恚慢等，覆所知境，無顛倒性，能障菩提，名所知障。（中略）此障但與不善、無記二心相應，論說無明唯通不善無記性故；痴、無痴等不相應故；煩惱障中，此障必有，彼定用此爲所依。’<#>又，《菩薩地持經》卷九〈住品〉謂所知障有皮、膚、骨三品之別，于十三住中，第三歡喜住，能斷見所斷皮障；第十無行無開發無相住，能斷障礙修所斷中之無功用行膚障；第十三如來住，能斷修所斷中之微細種骨障。<#>◎附︰演培《成唯識論講記》卷九（摘錄）<#>《成唯識論》︰‘所知障者，謂執遍計所執實法薩迦耶見而爲上首。見、疑、無明、愛、恚、慢等，覆所知境無顛倒性，能障菩提名所知障。（中略）’<#>《講記》︰什麽叫做所知障？所謂‘所知障者’，就是‘執’著「遍計所執’著的‘實’有諸‘法’，以法我、我所的‘薩迦耶見而爲上首’。如指出這所知障的體性，主要的有‘見、疑、無明、愛、恚、慢等’諸惑。實際說來，這些都與煩惱障相同的，因爲煩惱相應，必然是有所知障的。不過煩惱障的相貌粗，所以有多種不同的品類，至于所知障的相貌細，所以不分別它的品類。有了這些煩惱的存在，就能蓋‘覆’我們‘所’要了‘知’的一切有爲無爲的理‘境’，使我們不能正確理解一一境爲何物，同時又覆蓋‘無顛倒’的真如法‘性’之理，使我們不能親見諸法的真實性。由于覆此理境，障礙智慧不生，幷‘能障’礙‘菩提’不得現前，所以‘名所知障’。<#>［參考資料］　《解深密經》卷四；《入楞伽經》卷八〈化品〉；《金光明最勝王經》卷二〈三身品〉；《究竟一乘寶性論》卷二、卷三；陳譯《攝大乘論釋》卷四、卷九；《六門教授習定論》；《大乘義章》卷五（本）；佐佐木現順編《煩惱の研究》。<#>


vietnamese:
sở tri chướng tịnh trí sở hạnh chân thật <pttđ>


vietnamese:
sở tri chướng chủng đoạn chi tiệm đốn <pttđ>


meanings:
that which is established; that which is posited


meanings:
(term) Objects of perception or conception


meanings:
（梵 ālambana，巴 ālambana，藏 dmigs-pa）‘能緣’的對稱。即所緣之境，指爲能緣的心所取、所緣慮的對境。俱舍宗建立六識，故所緣之境爲色、聲、香、味、觸、法六境，也就是說眼識以色境爲所緣、耳識以聲境爲所緣、鼻識以香境爲所緣、舌識以味境爲所緣、身識以觸境爲所緣、意識以六境諸法爲所緣。法相宗則建立八識，故在六境之外還存有七、八二識所緣之境，即第七識以第八識的見分爲所緣，第八識以種子、有根身、器界三境爲所緣。而這是萬法唯心的宗旨，所以彼所緣的六境諸法，是從六識聚而起的影像相分，其影像以第八識的相分爲本質，其相分又是由第八識的業力所任運變出的。［參考資料］　《俱舍論》卷二、卷七；《大乘阿毗達磨雜集論》卷五；《觀所緣論釋》；《大毗婆沙論》卷十六、卷一三一；《瑜伽師地論》卷一；《順正理論》卷四；《成唯識論》卷二；《俱舍論光記》卷二。<#>


vietnamese:
sở duyên cảnh thể phi chân thật do tứ nhân tri <pttđ>


vietnamese:
sở duyên sai biệt nhị thập cửu chủng <pttđ>


meanings:
that which is transformed by the teaching


vietnamese:
sở quán hữu pháp lược hữu ngũ chủng <pttđ>


meanings:
that which is imagined; that which is supposed


vietnamese:
sở thuyên năng thuyên tương ưng tướng <pttđ>


meanings:
that into which something has been transformed


meanings:
creation (of objects) out of basic (four) elements 四大


vietnamese:
sở biến tri pháp cập phi sở biến tri pháp <pttđ>


meanings:
objectively discriminated objects of self and elements


meanings:
① Dẹt, cái gì rộng mà mỏng gọi là biển. Viết chữ ngang trên cửa trên cổng gọi là biển, ta gọi là hoành. ||② Một âm là thiên. Nhỏ, như thiên chu 扁舟 thuyền nhỏ. Nguyễn Du 阮攸: Thiên địa thiên chu phù tự diệp 天地扁舟浮以葉 chiếc thuyền con như chiếc lá nổi giữa đất trời.


meanings:
① Bẹt, giẹp, dẹt: 把帽子壓扁了 Đè bẹp chiếc mũ rồi; 鴨子嘴扁 Mỏ vịt dẹt; ② Tấm biển, bức hoành. Xem 扁 [pian].


meanings:
Một loại pháp khí làm bằng đá, hình thể giống như hình đám mây, treo ở ngoài hành lang Phương trượng. Nếu có khách đến muốn gặp thầy Trụ trì, vị Tri khách liền đánh biển khánh 3 tiếng.


meanings:
① Ðóng, như quynh môn 扃門 đóng cửa, cây gỗ chắn ngang trên đồ vật cũng gọi là quynh, như đỉnh quynh 鼎扃 cái que đậy nắp đỉnh, ta gọi là cái tay co. ||② Then ngoài, cái đòn gỗ đặt trước xe để cắm cờ cũng gọi là quynh.


meanings:
(văn) ① Then cửa; ② Đôn gỗ đặt trước xe để cắm cờ; ③ Cây gỗ chắn ngang trên đồ vật: 鼎扃 Cây que đậy nắp đỉnh, tay co; ④ Đóng (cửa): 扃門 Đóng cửa.


meanings:
【扊扅】diễm di [yănyí] (văn) Then cửa. Xem 扊.


meanings:
① Phủ ỷ 斧扆 cái chắn gió ở cửa hình như cái búa.


meanings:
Tấm màn có trang trí hình cây búa đặt phía sau nhà vua trong phòng tiếp kiến của vua (còn gọi là 斧扆 [phủ ỷ]).


meanings:
① Cánh cửa. ||② Cái quạt. ||③ Một âm là thiên. Quạt mát, cùng nghĩa như chữ 煽.


meanings:
① Cái quạt: 蒲扇 Quạt cói; 電扇 Quạt điện; ② Quạt mát (như 煽, bộ 火); ③ (loại) Cánh (cửa), cái...: 一扇門 Một cánh cửa; 一扇磨 Một cái cối xay. Xem 煽 [shan] (bộ 火).


vietnamese:
phiến sai bán trạch ca đẳng vô ổ ba sách ca tính <pttđ>


vietnamese:
phiến sai ca đẳng bất danh cận sự nam <pttđ>


vietnamese:
phiến sai ca đẳng bất hứa xuất gia thụ giới <pttđ>


meanings:
① Chim hỗ, thứ chim báo tin đến mùa làm ruộng trồng dâu. ||② Theo sau, như hỗ giá 扈駕 đi theo hầu xe vua. ||③ Bạt hỗ 跋扈 ương ngạnh bướng bỉnh, không chịu quy phục. ||④ Ngăn cấm.


meanings:
① Theo sau. 【扈從】 hỗ tùng [hùcóng] (văn) Tùy tùng, đi theo sau (vua quan thời xưa); ② Chim hỗ (loài chim báo tin đến mùa làm ruộng trồng dâu); ③ Ngăn cấm; ④ Xem 跋扈 [báhù]; ⑤ [Hù] (Họ) Hỗ.


meanings:
① Cánh cửa, như đan phi 丹扉 cửa son (cửa nhà vua). Sài phi 柴扉 cửa phên (nói cảnh nhà nghèo). Nguyễn Du 阮攸: Tà nhật yểm song phi 斜日掩窗扉 mặt trời tà ngậm chiếu cửa sổ.


meanings:
Cánh cửa: 丹扉 Cửa son (của vua chúa); 柴扉 Cửa phên (chỉ cảnh nhà nghèo).


meanings:
① Tay. ||② Làm, như hạ thủ 下手 bắt tay làm, nhập thủ 入手 bắt tay vào, đắc thủ 得手 làm được việc, v.v. ||③ Tài, làm nghề gì giỏi về nghề ấy gọi là thủ, như quốc thủ 國手 tay có tài trị nước, năng thủ 能手 tay giỏi, v.v. ||④ Tự tay làm ra, như thủ thư 手書 chính tờ tay viết, thủ nhận 手刃 chính tay đâm, v.v. ||⑤ Cầm.


meanings:
① Cách. Tiết Đan Hà Thiên Nhiên Thiền sư trong ĐQMT q. hạ ghi: »等 閑 放 過 南 陽 侍 者、 而 直 擒 取 南 陽 國 師、 所 謂 挽 弓 須 挽 強、 用 槍 須 用 長、 是 此 手 也。 – Bình thường sư kiềm chế hành động của thị giả Nam Dương, và ắt phải bắt lấy Nam Dương Quốc sư. Cái gọi là giương cung cần giương cứng, dùng giáo phải dùng giáo dài, là cách này vậy«. ② Thủ đoạn. Tiết »Nghệ ngôn« trong NHQL q. 29 ghi: »此 是 人 顛 顛 倒 倒、 一 等 精 靈。 婆 有 參 天 之 機、 僧 有 入 地 之 路、 婆 有 趁 象 之 手、 僧 有 陷 虎 之 謀 （這 是 對 婆 子 燒 庵 公 案 的 評 議。） – Hai người này rối rắm quá lắm, giống nhau ở chỗ linh lợi. bà già có nẻo lên trời, vị tăng có đường xuống đất. Bà già có thủ đoạn đuổi voi, vị tăng có mưu kế bắt cọp. (Đây là bình về công án ›Bà già đốt am‹)«.


meanings:
① Tay: 手中有權 Quyền hành trong tay; ② Cầm: 人手一冊 Mỗi người (cầm) một quyển; ③ Tài ba, người có tài nghề: 高手 Cao tay, tài giỏi; ④ Người chuyên nghề: 選手 Tuyển thủ; 水手 Thuỷ thủ; 神槍手 Tay bắn giỏi, tay thiện xạ; ⑤ (văn) Tự tay làm, tự tay mình, tự mình, đích thân: 道中手自抄錄 Dọc đường tự tay mình sao chép lại (Văn Thiên Tường: Chỉ nam lục hậu tự); 永覺之，手格殺豐等 Vĩnh biết việc đó, tự tay giết chết bọn Phong (Hậu Hán thư: Bão Vĩnh truyện). 【手自】thủ tự [shôuzì] (văn) Tự tay mình, tự mình, đích thân: 宏所上便宜及言得失，輒手自書寫，毀削草本 Hoành mỗi lần dâng sớ lên vua để bàn kế sách lợi dân lợi nước hoặc về những chỗ hay dở của chính sự, thường tự tay mình viết, rồi mới huỷ bỏ bản thảo (Hậu Hán thư: Phàn Hoành truyện).


meanings:
1412手指所結之印契。印，梵語 mudrā，巴利語 muddā，音譯母陀羅，乃記號之意；又作印契、印相、密印等，為教義規範之表記，如一法印、三法印。密教四種曼荼羅謂「四智印」，即：大智印（指佛、菩薩之形像）、三摩耶智印（表佛、菩薩所持之物或手勢之形像）、法智印（表佛、菩薩德行之文字）、羯磨智印（表佛、菩薩自利利他之智用）。此即將佛、菩薩證悟之境界以具體之器物或手勢表達。　印有「有相」、「無相」兩種區別。有相印即以色彩、形狀、姿態表示之；無相印不以色彩、形狀、姿態表示，而在於體會真意，舉凡一投足一舉手等一切動作皆是。手印之種類甚多，大日經密印品即謂，十二合掌與六種拳為基本之手印。（六拳即金剛拳、蓮華拳、內縛拳、外縛拳、如來拳、忿怒拳。）　由於修行者結手印即能感受佛、菩薩之力量而與之成為一體，故結印、解印，必要拜師親授，敬謹慎重。結手印之二手（日月掌、二羽）及十指各有其不同之含義。左右手分別表示止、觀，定、慧，權、實，慈、悲等，小指次第至大指則表示色、受、想、行、識或地、水、火、風、空。代表佛手印者，乃金剛界大日智拳印；胎藏界則以大日法界定印、彌陀力端定印表示五智、五佛之五股印；其他另有施無畏印、與願印、觸地印等。　觀音蓮花、文殊利劍以及焰摩法王之人頭杖等均為契印。此外，初入密教者必先學習十八道契印。（參閱「印相」2231）


meanings:
Thiền tăng Quy Bản đời Ngũ Đại, có mười ngón tay thon nhỏ và dài, đặc biệt hơn người nên có hiệu là Thủ Tướng Đại Sư. X. Quy Bản.


meanings:
① Bản lĩnh. Bích Nham Lục q. 1 ghi: »雪 竇 可 謂 大 有 手 腳。 一 時 與 爾 交 加 頌 出。 – Có thể nói: Tuyết Đậu rất có bản lĩnh sẽ cùng một lúc tụng ra cho ông«. ② Thủ đoạn. Bích Nham Lục q. 1 ghi: »若 是 本 分 人 到 這 裏。 須 是 有 驅 耕 夫 之 牛。 奪 飢 人 之 食 底 手 腳。 方 見 馬 大 師 爲 人 處。 – Nếu là người tham thiền lão luyện đến chỗ này, cần phải có thủ đoạn đuổi trâu của người cày, đoạt cơm của người đói, thì mới thấy được chỗ vì người của Mã đại sư«. ③ Vai, nhân vật. Tiết Thần Đảnh Hồng Nhân Thiền sư trong LĐHI q. 12 ghi: »問： 匹 馬 單 槍 時 如 何？ 師 云： 神 鼎 打 退 鼓。 云： 畢 竟 如 何？ 師 云： 想 你 不 是 這 手 腳。 – Hỏi: Lúc một giáo một ngựa thì sao? Sư nói: Thần Đảnh đánh trống rút lui. Hỏi: Rốt cuộc ra sao? Sư đáp: Tưởng ngươi chẳng phải là nhân vật này«.


meanings:
① Tài, làm việc giỏi gọi là tài. ||② Chất, như tài liệu 才料, cũng một nghĩa như chữ tài 材. ||③ Vừa mới, như cương tài 剛才 vừa rồi, tài khả 才可 mới khá.


meanings:
① Tài: 德才兼備 Tài đức kiêm toàn, có đức lẫn tài; 才疏學淺 Tài hèn sức mọn; ② Chất liệu (như 材, bộ 木): 才料 Tài liệu; ③ Mới, mới vừa, mới đây (như 纔, bộ 糸): 昨天才來 Hôm qua mới đến; 他過去家裡窮，十五六歲才開始學文化 Trước đây nhà anh ấy nghèo, mười lăm mười sáu tuổi mới bắt đầu học văn hoá; 他才退燒，就去上班了 Anh ấy mới khỏi sốt đã đi làm ngay; 救之，少發則不足多發，遠縣才至，則胡又已去 Nếu muốn cứu dân ở vùng biên giới xa, gởi binh đi ít thì không đủ; gởi nhiều, quân ở các huyện xa vừa mới đến thì quân rợ (Hung Nô) đã bỏ đi rồi (Hán thư); ④ Mới, thì mới (biểu thị kết quả): 認眞學習，才有收獲 Chăm chỉ học tập mới có thu hoạch; 發展生產，才能提高人民的生活水平 Có phát triển sản xuất thì mới nâng cao được mức sống của nhân dân; ⑤ Chỉ, mới chỉ: 才用兩元錢 Chỉ tiêu có hai đồng thôi; 這孩子才十來歲，懂得事情可多呢！ Đứa bé này mới chỉ độ mười tuổi mà đã hiểu được khá nhiều chuyện; 初極狹，才通人 Mới đầu hang rất hẹp, chỉ vừa lọt một người đi qua (Đào Uyên Minh: Đào hoa nguyên kí); 然身死才數月耳，天下四面而攻之，宗廟滅絕矣 Nhưng bản thân ông ta chết chỉ vài tháng thôi thì thiên hạ bốn bên đều tiến đánh, khiến cho tông miếu phải tuyệt diệt (Hán thư).


meanings:
① Ðập. Ðánh sẽ gọi là phốc. ||② Cái phốc, một thứ đồ dùng để đánh người.


meanings:
① Móc ra, bới ra. ||② Tục gọi kẻ trộm kẻ cắp là bái thủ 扒手.


meanings:
① Vịn, bíu, víu: 扒著欄桿 Vịn vào lan can; ② Đào, cào, móc ra, bới ra: 扒土 Đào đất; ③ Bóc, lột: 扒皮 Bóc vỏ, lột da. Xem 扒 [pá].


meanings:
① Cào: 扒稻草 Cào rơm; ② Ninh: 扒羊肉 Ninh thịt dê (cừu). Xem 扒 [ba].


meanings:
① Ðánh đập. ||② Về đâu, như đả na lí tẩu 打那裏走 chạy về đâu, cũng như chữ hướng 向. Lại có nghĩa là lấy, như đả lương 打糧 lấy lương, cũng như chữ 取. ||③ Ðả thần 打臣 dịch âm chữ dozen, nghĩa là một tá (12 cái). ||④ Làm, như bất đả cuống ngữ 不打誑語 chẳng làm sự nói dối, đả ban 打扮 thay làm bộ dạng khác, đả thính 打聽 nghe ngóng, v.v.


meanings:
(k.ng) ① Đặt trước động từ, thường không có thật nghĩa. Những động từ mang chữ »đả« ở trước đều biểu thị hành vi, động tác của người ấy. Tiết Vân Phong Văn Duyệt Thiền sư trong NĐHN q. 12 ghi: »飢 時 喫 飯、 困 來 打 眠。 – Lúc đói hãy ăn cơm, khi mệt hãy đi ngủ«. ② Đánh cướp, trộm cướp. Hoa Nghiêm Hoà thượng trong TĐT q. 8 ghi: »賊 不 打 貧 兒 家。– Cướp không đánh nhà nghèo«.


meanings:
① Đánh, đập, gõ: 打鼓 Đánh trống; 打稻子 Đập lúa; 打拍子 Gõ nhịp, đánh nhịp; 打門 Gõ cửa; ② Vỡ, bị vỡ, đánh vỡ, đập vỡ: 碗打了 Đánh vỡ cái chén; 窗玻璃打了 Kính cửa sổ vỡ rồi; ③ Đánh đập, đả, tát, khảo: 毒打一頓 Đánh đập cho một trận; 不打自招 Không (ai) khảo mà xưng; 打殲滅戰 Đánh tiêu diệt; ④ Xây, đắp, be: 打墻 Xây tường; 打壩 Đắp đập; 打 堤 Be bờ; ⑤ Đào, đục: 打井 Đào giếng; 打炮眼 Đục lỗ mìn; ⑥ Rèn, làm: 打一把刀 Rèn một con dao; 打金首飾 Làm đồ nữ trang bằng vàng; 打燒餅 Làm bánh nướng; ⑦ Cuốn, cuộn, gói, bó, buộc, quấn, thắt: 打鋪蓋 Cuốn gói, cuốn ba lô; 打綑兒 Bó lại; 打行李 Buộc (cuộn) hành lí; 打裹腿 Quấn xà cạp; 打領帶 Thắt ca vát; ⑧ Đan, tết, đánh: 打毛衣 Đan áo len; 打辮子 Tết tóc; 打草繩 Đánh thừng, đánh chạc (rơm); ⑨ Đánh (dấu), gạch, vạch, vẽ, lăn, mang theo: 打上記號 Đánh dấu; 打個問號 Đánh dấu hỏi; 打方格兒 Vạch ô vuông; 打圖樣 Vẽ sơ đồ, vẽ bản phác; 打手印 Lăn tay, điểm chỉ; 打上烙印 Mang theo dấu vết; ⑩ Đánh, khuấy, gột: 打雞蛋 Đánh trứng; 打糨子 Khuấy hồ, gột hồ; ⑪ Bôi, phun, đánh: 打桐油 Bôi dầu trẩu; 打農葯 Phun thuốc trừ sâu; 打蠟 Đánh xi (sáp); ⑫ Giương, xách, cầm, mang, vác: 打傘 Giương ô, che dù; 打燈籠 Xách (cầm) đèn lồng; 打著旗子 Vác lá cờ; 打著“緩和”的幌子 Dưới chiêu bài "hoà hoãn". (Ngr) Khơi lên: 打起精神 Hăng hái lên; ⑬ Bắn, nã: 打槍 Bắn súng; 打炮 Nã pháo, bắn súng lớn; ⑭ Đánh, gọi, ra, báo, chiếu, rọi, gởi, viết: 打電報 Đánh điện (tín), gởi điện; 打電話 Gọi điện thoại; 打信號 Ra hiệu, báo hiệu, phát tín hiệu; 打手電 Chiếu (rọi) đèn pin; 給他打了一封信去 Đã gởi cho anh ấy một bức thư; 打報告 Viết báo cáo; ⑮ Tẩy, cắt (xén), tỉa, ngắt, hớt, bóc, gọt: 打蛔蟲 Tẩy giun; 打旁杈 Cắt cành, tỉa nhánh (cây); 打尖兒 Ngắt ngọn; 打沫兒 Hớt bọt; 打皮兒 Bóc vỏ, gọt vỏ; ⑯ Múc, lấy: 打粥 Múc cháo; 打一壼開水 Lấy một phích nước sôi; ⑰ Thu hoạch, gặt, cắt, đốn, chém: 打了一千斤稻穀 Thu hoạch (gặt) được một ngàn cân thóc; 上山打柴 Lên rừng đốn (lấy) củi; 打草喂牛 Cắt cỏ cho bò ăn; ⑱ Mua, lấy, đong: 打油 Mua dầu ăn; 打車票 Lấy (mua) vé xe; 打酒 Đi đong (mua) rượu; ⑲ Bắt, đánh, săn, săn bắt: 打魚 Bắt cá, đánh cá; 打野獸 Săn thú rừng; ⑳ Tính, tính toán: 精打細算 Tính toán kĩ càng; 這筆賬也要打在成本裡頭 Món tiền này cũng phải tính cả vào giá thành; ㉑ Định, gây, đặt, viết: 他 在打什麼主意 Nó có ý định gì?; 打基礎 Đặt cơ sở; 打草稿 Viết nháp; ㉒ Làm, ở: 打工 Ở thuê, làm công, làm thuê, làm mướn; 打夜班 Làm ca đêm; ㉓ Đánh, đi: 打賭 Đánh cá, đánh cuộc; 打交道 Đi lại, giao thiệp, đặt quan hệ; ㉔ Chơi, đánh: 打籃球 Chơi bóng rổ, đánh bóng rổ; 打撲克 Chơi tulơkhơ, chơi bài, đánh bài; 打秋千 Đánh đu; ㉕ (Những động tác của thân thể) run, ngáp, lăn lộn...: 打哆嗦 Run cầm cập; 打哈欠 Ngáp, ngáp ngủ; 打噴嚏 Hắt hơi; 打滾 Lăn lộn, lăn ra; 打一個跟鬥 Nhào lộn một cái; 打手勢 Hoa tay ra hiệu; ㉖ Nêu, đưa ra: 打個比方 Nêu một thí dụ; ㉗ Từ, tự, ở, qua: 打去年起 Tính từ năm ngoái, kể từ năm ngoái; 打那以後 Từ đó về sau; 打明天起我決心戒煙 Từ mai trở đi tôi quyết tâm bỏ hút thuốc; 你打哪兒來？ Anh từ đâu đến?; 打公路走一小時就可以到家 Đi qua đường cái một giờ đồng hồ thì có thể đến nhà.【打從】đả tòng [dă cóng] Từ khi, kể từ khi: 打從調到這兒開始，我就擔任會計工作 Từ khi thuyên chuyển đến đây, tôi đảm nhiệm công việc kế toán. Xem 打 [dá].


meanings:
Tá, lố (= 12 chiếc): 一打鉛筆 Một tá bút chì; 兩打毛巾 Hai lố khăn mặt. Xem 打 [dă].


meanings:
我國佛教的特殊修行方法。亦即在七天之內從事密集的修行。這種密集修行的內容，主要有兩類，即參禪與念佛。從事密集參禪的打七，謂之‘打禪七’。專事念佛的打七，謂之‘打佛七’。這兩種七，各有一定的儀式與規矩。原則上，參與打七者在七天之內必須共住在寺院或爲打七專設的道場內，不許離開道場去兼涉俗務。打七的目標，是期使參與者在七天的密集訓練中，得以獲致較佳的修行成果。<#>大約在1970年代以後，臺灣之打禪七、佛七風氣，皆頗爲盛行。禪七方面，先後以南懷瑾、聖嚴、惟覺等人所主持者最爲著名。參與打七者，僧俗皆有，且不乏官場政要及學界、商界名流。佛七方面，主持者爲數甚多，不暇備舉。參與者則以一般信衆爲多。<#>關于這兩種密集訓練的內容及相關事項，玆依近代佛學界著述，摘述如次︰<#>(1)打禪七︰依Holmes Welch所著·阿含譯之《近代中國的佛教制度》（原名《ThePractice of Chinese Buddhism 1900～1950》）第二章第三節所述，內容略如下列︰<#>秋期從陰曆七月十六開始，修行的功課逐漸加重。（中略）第一個月，維那在跑香時間，針對沒有經驗的新手講解禪堂的威儀──如何坐、臥、吃、穿等等。九月十六起，晚上十點後增加另一回合的跑香──靜坐，稱作‘加香’，爲將近的禪七作準備。禪七開始于十月十五，天氣轉凉時（中國多數禪寺一年只舉行一、兩次禪七。金山及其他模範寺院一般舉行七次），一般由方丈、首座，或杰出的雲水僧主持（主七）。禪七的目的是要使修行者在經歷睡眠缺乏的折磨及參話頭的挫折後，克期取證。<#>在長達四十九天的七期禪七中，禪僧只有在吃飯、一個禮拜一次的沐浴時間，可以離開禪堂。（中略）<#>爲了使氣氛更爲嚴肅，平常的修行略經修改。這時的巡視者有兩位，他們不叫‘巡香’，而叫‘監香’，因爲他們所持的香板上寫著這兩個字。他們以相反的方向巡行，因此每位禪僧加倍受監視。跑香時，若站板響起，他們幷不像平時一樣，在座位上聽講開示。他們就地站立，兩腿叉開，伫立不動，班首則繼續跑香，幷一面講開示。<#>這七個星期內的跑香，還有其他一些特點，如喊‘起’字。喊的時間是跑香結束或中止前的兩三分鐘。僧衆圍成同心圓在堂內經行，維那以高揚拉長的調子喊‘起’字，持巡香板的和尚唱和，也齊聲喊‘起──’，其目的在提醒和尚們打起精神，盡更大的力量對抗無明、迷妄、散漫，更專注在話頭上。這同時也是改變步調的訊號。禪僧改變原先大搖大擺的快步走；他們聳動兩肩，低著頭，身體微向前傾，以鬆弛的關節快跑，猶如被追趕的木偶。他們的確是被人追趕，因爲維那在他們之間跑著，幷舉起香板打在禪僧身上。長長的喊‘起’聲再度響起，這次是一位班首喊的，同樣的，仍由監香答唱。在跑香最後兩三分鐘內共喊三次或六次。<#>晚上的第十次跑香也有不同于平時之處。第十次跑香從半夜開始。禪僧們從早上四點一直工作到現在。這次他們不必排成同心圓，可以隨意在堂內繞行，像‘滿天星’一般。跑香照例在喊起聲及快跑中結束。<#>禪七期間只有一點是對人性的脆弱讓步的。當久坐之後的疼痛不堪忍受時，和尚可以離開座位，到佛龕旁站著，直到疼痛消除。<#>禪七結束後，主七的和尚往往會跟打七者面談，檢驗他們的成果（成就），有時舉行正式的考試。在比較大的禪修中心，如金山、高旻、天寧、天童、寶光寺，禪七是一年中的高峰。不但正式的參加者比冬期多，而且來自‘外寮’的人也更甚于平時，尤其是晚上。禪堂因而變得擁擠不堪，遍布地板上的禪僧甚至沒有張肘的空間。這更增添嚴肅緊張的氣氛。<#>(2)打佛七︰舉行的日期多在農曆十一月十七日（即阿彌陀佛聖誕）前後。在七日的法會中，除了法會開始前夕的淨壇及佛七圓滿日的佛前大回向外，七日間每日大體進行相同的行事。法會期間之作息時間表（臺灣高雄·元亨寺）略如下列︰<#>上午<#>第一枝香<#>四點三十分＝起香（香贊·彌陀經）<#>五　　　點＝歸位<#>五點十分＝止靜<#>五點三十分＝開靜<#>五點四十分＝回向<#>  第二枝香<#>八　　　點＝起香（彌陀經）<#>八點三十分＝歸位<#>八點四十分＝止靜<#>九　　　點＝開靜<#>九點十分＝回向<#>  第三枝香<#>十　　　點＝起香（贊佛偈）<#>十點二十分＝歸位<#>十點三十分＝止靜<#>十點五十分＝開靜<#>十一點＝回向<#>下午<#>  第四枝香<#>二　　　點＝起香（贊佛偈）<#>二點三十分＝歸位<#>二點四十分＝止靜<#>三　　　點＝開靜<#>三點十分＝回向<#>  第五枝香<#>四　　　點＝起香（蒙山施食·贊佛偈）<#>四點三十分＝歸位<#>四點四十分＝止靜<#>五　　　點＝開靜<#>五點十分＝回向<#>  第六枝香<#>七點三十分＝起香（彌陀經）<#>八　　　點＝歸位<#>八點十分＝止靜（開示）<#>八點三十分＝大回向<#>九點三十分＝養息<#>上列之作息時間可能因寺而有小異，但差別不大。此中，第一枝香起香時，首唱的‘香贊’爲‘蓮池贊’，即︰<#>‘蓮池海會彌陀如來，觀音勢至坐蓮台，接引上金階，大誓宏開，普願離塵埃。南無蓮池海會菩薩摩呵薩。南無蓮池海會菩薩摩呵薩。南無蓮池海會菩薩摩呵薩。’<#>接著誦‘南無蓮池海會佛菩薩’三遍，繼誦《佛說阿彌陀經》一遍，及‘拔一切業障根本往生淨土陀羅尼’三遍。其後唱‘贊佛偈’。即︰<#>‘阿彌陀佛身金色，相好光明無等倫，白毫宛轉五須彌，紺目澄清四大海，光中化佛無數億，化菩薩衆亦無邊，四十八願度衆生，九品鹹令登彼岸。南無西方極樂世界，大慈大悲，阿彌陀佛。南無阿彌陀佛。’<#>緊接著贊佛偈之最後一句‘南無阿彌陀佛’之後，大衆開始‘繞佛’。由維那爲首先行，大衆口念佛號緊隨其後。大約念千百聲之後，大衆歸位，盤腿靜坐。約二十分鐘後，以木魚‘開靜’。大衆又從贊佛偈最後的‘大慈大悲，阿彌陀佛。南無阿彌陀佛’唱起，次誦佛號約十分鐘，接著是‘回向’。<#>回向文亦因寺而異，有些道場唱‘願以此功德，莊嚴佛淨土，上報四重恩，下濟三塗苦，若有見聞者，悉發菩提心，盡此一報身，同生極樂國。’也有人唱‘願生西方淨土中，九品蓮華爲父母，華開見佛悟無生，不退菩薩爲伴侶。’在回向之後，大衆向佛像三拜，再口念佛號，依序離開大殿。<#>第二枝香之後的程序大致與第一枝香同。惟起香時所讀誦者，第二枝香與第六枝香念《阿彌陀經》，第三枝香、第四枝香只唱贊佛偈，第五枝香在唱贊佛偈之前，行‘蒙山施食’。又，第六枝香的最後，有‘大回向’。即大衆齊念︰<#>‘弟子衆等，現是生死凡夫，罪障深重，輪回六道，苦不可言，今遇知識，得聞彌陀名號。本願功德，一心稱念，求願往生，願佛慈悲不舍，哀憐攝受。弟子衆等，不識佛身，相好光明，願佛示現，令我得見，及見觀音勢至，諸菩薩衆。彼世界中，清淨莊嚴，光明妙相等，令我了了，得見阿彌陀佛。’<#>其次繞念‘南無阿彌陀佛’、‘南無觀世音菩薩’、‘南無大勢至菩薩’、‘南無清淨大海衆菩薩’等聖號各一匝，然後歸位。再跪唱‘南無清淨大海衆菩薩’、‘願我臨終無障礙，阿彌陀佛遠相迎，觀音甘露灑吾頭，勢至金台安我足，一刹那中離五濁，屈身臂頃到蓮池，蓮華開後見慈尊，親聽法音可了了，聞已即悟無生忍，不違安養入娑婆，善知方便度衆生，巧把塵勞爲佛事，我願如斯佛自知，畢竟當來得成就。’<#>繼此偈之後，維那舉腔唱‘一心’，大衆接唱︰<#>‘頂禮弘揚淨樂土，釋迦文如來，千百億化身，遍法界諸佛。’<#>‘一心頂禮，常寂光淨土，阿彌陀如來，清淨妙法身，遍法界諸佛。’<#>‘教行理三經’、‘觀世音菩薩’、‘大勢至菩薩’、‘清淨大海衆菩薩’。<#>此中，除阿彌陀如來是五稱五拜外，其餘皆是一稱一拜。其次爲三歸依，再禮佛三拜。繼而維那唱︰<#>‘各人代爲父母師長，暨曆劫怨親，禮佛三拜，現在者增福延壽，已往者求生淨土。’<#>在維那口呼‘求生淨土’時，大衆高聲答以‘阿彌陀佛’幷一拜。維那再呼，大衆再答拜。如是三呼，三答，三拜。最後，維那再呼︰‘是日已過，命亦隨减，如少水魚，斯有何樂，大衆當勤精進，如救頭然，但念無常，慎勿放逸。’大衆再以‘阿彌陀佛’答之，一問訊，即可回寮休息。<#>至于佛七圓滿日的佛前大回向，則是于三歸依、三拜後，維那口呼‘各人代爲父母……’之前，穿插維那呼‘頂禮西天東土歷代祖師’，大衆一拜，如是依次禮初祖廬山東林遠公大師、二祖長安光明導公大師、三祖南岳般舟遠公大師、四祖五台竹林照公大師、五祖新定鳥龍康公大師、六祖杭州永明壽公大師、七祖杭州昭慶常公大師、八祖杭州雲栖宏公大師、九祖北天目靈峰旭公大師、十祖虞山普仁策公大師、十一祖杭州梵天賢公大師、十二祖紅螺資福醒公大師、十三祖蘇州靈岩量公大師，以及古今蓮社宗師，及主七和尚。<#>◎附一︰繼程〈禪七日記〉（摘錄自《禪門囈語》）<#>(一)無所求而來<#>參加中華佛教文化館由聖嚴師父主持的禪七，這是第二次了。第一次是八月四日至十一日的第十期。當時雖然對自己的腿功蠻有把握的，可是一進了禪堂，才知道不是那麽一回事；雖然知道參加禪七，不應抱有希望能從中得到什麽的心理，可是依然有一個希求，即是希望能失去一些想要失去的，再加上內心有應該放下的東西和‘放下’的妄念，所以連日記都不敢寫，怕會擾亂自己用功。由于這種種的執著和自己本身的重業深習，因此打得幷不如期的理想。然而假如說完全沒有受用，完全沒有收穫，那也不儘然，至少使我獲得寶貴的經驗，尤其對三寶、對師父和對自己都有了更堅固、更絕對的信心。<#>憑著那股修道的信心，我一再的哀求師父再讓我參加。慈悲的師父却一再地考驗我的信心，最後才又允許我參加這第十二期的‘七’。憑著那些經驗，我這次便抱著一個‘無所求’的心理而來。但內心只有一個强烈的信念，希望自己認真地用功，同參們也好好努力，才不辜負師父所花的心血和對大家的苦心。再以一種全心投注，却不緊張、煩燥；心情輕鬆，却不放逸的態度進入禪堂修行。感覺上也沒有什麽東西可放下，也沒有‘放下’可執著，正如永嘉大師說的‘絕學無爲’的‘閑道人’，以‘不除妄想不求真’的態度修行。因此我依照自己日常的生活習慣，每晚臨睡前，寫下三幾百個字的日記（禪七期間是不准塗寫的），記下一天修行的經歷。以下的就是從日記中，加以回憶而整理出來的一篇報告。<#>(二)無得亦無失<#>稽首十方三世佛，一切尊法賢聖僧。<#>我將身心奉塵刹，以此而爲報四恩。<#>但願衆生得離苦，不爲自己求安樂。<#>如一衆生未成佛，終不于此取泥泹。<#>南無大願地藏菩薩摩呵薩<#>九月一日︰師父難道都看到了嗎？<#>下午四時封堂，師父在講完規矩以後，我看見那位發心要出家的李淑卿居士──已于地藏誕出家，法名果庥。帶了她的父母來拜謁師父。我內心明白，李居士已說服兩位老人家讓她完成此大願，故心裏非常高興，就帶著這份高興的心情，我進入禪堂，開始第一支香的打坐。<#>在未正式打坐前，師父先開示幷指導打坐的方法。在開示時，師父曾經這樣透露︰‘這期七打下來，也許有個把人，也許有幾個人……’意即是說，這期的禪七可能會打出個把‘人’，或甚至幾個‘人’來。記得我第一次參加時，師父連提都未提及，結果成績是‘兩三隻咬到骨頭，却不知是什麽骨頭的狗’，而且師父透露時，口氣又那麽的有把握。內心不禁這樣想︰‘難道師父都已經看到了嗎？好，就再等幾天看看吧！’<#>教完方法後，大家正式打坐了。師父說每次要坐下去時，一定先要發願，如‘願我這支香坐得很好’，‘願我這支香能坐到第四、五個階段’等等，雖不一定會實現，但願却一定要發的。但我這次都不發這種願，每次坐下時，一定先在蒲團上頂禮，然後…‘稽首十方三世佛，一切尊法賢聖僧，我……南無大願地藏菩薩摩呵薩。’<#>今晚是一個好的開始，因爲坐下去後，便覺得這第一支香比起前期參加時的任何一支香都要來得好。數息也已用上工夫，數目字能綿綿不絕，雖還有妄念，却無力打斷數息的工夫。忽然，‘叮！’一聲引磬聲劃破了禪堂的沉寂。在我的感覺上，胸部，尤其是心臟的神經，先受到一陣頗爲强烈的震動，而後聲音才傳入耳朵。這只是前後兩個刹那的事，但內心却清楚地感覺到它們的先後秩序。咦，這種感覺不正與張澄基教授在《佛學今詮》〈無我論〉提及一位女士在緬甸打坐修無我觀的一個經驗嗎？當時閱讀時，總是無法想像這種‘秩序顛倒’的感覺，今晚總算是親身體會到了。這時記起以前似乎也有過類似的經驗，但都沒有像這次這樣的强烈，而使自己了了分明。<#>九月二日︰打了一場漂亮的仗<#>今天算是第二天了，數息的工夫，一直都保持在數字綿綿不絕的‘第三和第四個階段’。不過偶爾會有較粗的妄想或以前參過的‘甚麽是無’的話頭來干擾，此時警惕自己︰‘只管數息’。從這個警惕中，更將‘只管’兩個字應用到其他生活上去，如只管吃飯，只管經行，只管打掃……等等，至于其他的妄念和事情，則不去理會它們。有時也偶爾出現某一些人的影像，包括禪堂裏的同參和以前接觸過的親友，此時便放掉數息，改作觀想，以自己的力量加持他們。這樣一來，這些影像便自然地消失而不至于導致更粗的妄想來，妄念也就自然减少了。<#>上午開始，便準備要與腿子挑戰，盤上雙腿。約兩支香過後，雙脚的脚背和小腿的背部交叠之處，炙熱和燒痛的感覺由內部的神經發出，有如置于火爐之上，難以忍受，但由于數息的工夫已用上力，故也不和他們計較，還是繼續堅持著。直至第三支香經行時，內心動了念，才放鬆了它們。這一仗雖未獲全勝，却還打得相當漂亮。此後便不再有過類似的‘戰爭’了，因爲注重在心地工夫而改盤單盤了。<#>由于內心的執著和警惕，昨晚那種‘神經先受震動向後才聽到聲音’的感覺，已不再那麽的强烈，但每支香的引磬聲和香板聲依然清楚地震動胸口的神經。<#>晚上的那支香坐得比白天更有進境。最後一支香時，所處的外境竟忘掉了，然後所數的數目字也漸漸地數不下去了，此時那些較粗的妄想也沒有了，一會兒，連自己身體也不再感覺到它的存在，只有細的妄想還是存在，此時亦相當分明。經過幾次這樣的經驗後，便又再進一步，連那個還可以清楚知道的妄念也沒有了，只有非常微細，而不能得知是什麽的妄念沒有間斷。此時只有一種很微細的感覺──心的存在──而已。但是，是非常敏感的。稍爲被鄰座的同參突然發出一個細小的聲音震動，又感覺到身體的存在，只是當時全身的毛細孔都有一種舒適輕鬆的感受。<#>小參時，我以這個有點像夢境和昨晚那種‘先受震動而後聽到聲音’的境界請示師父，師父告訴我第一個經驗不是夢境，第二個經驗是精神很集中時的現象，兩個情况都‘很好’。<#>九月三日︰謝謝師父慈力加被<#>今天除了一兩支香坐得稍不得力，其餘的都坐得相當滿意，感覺上是每支香都有進步。因此坐得很輕鬆，但在這種輕鬆的情况下，都沒有放逸或放鬆工夫，還是盡自己的力去數息。偶而生起的‘甚麽是無’的話頭，都被‘只管數息’的宗旨打掉了。<#>上午，那種忘掉身體的經驗又經驗了好幾次，但只剩下非常微細感覺的經驗，却只有一次，不過比昨晚來得清晰。在這幾次的經驗中，有三四次眼前出現了一片紅光或白光，但幷不是那種很强烈的光芒，只是一種像‘霓虹燈’那樣亮度的光而已，在一次紅光中我看到了師父側面的坐姿在紅光之中，由于定力不够，看得幷不十分清晰，但却感受到師父慈力的加持。<#>同樣是在上午，我小哭了一陣。那是在數息正用上力時，忽然有一陣子想首衝動，接著「將此身心奉塵刹，是則名爲報佛恩’的句子沖進內心，眼泪就流了下來，此時對這半偈的感受很深。下午小參時，師父問起‘哭’的事情，我將這個感受告訴師父，師父開示說︰‘出家了當然應該將此身心奉塵刹，假如只是感受而不能實踐，依然還是自私、偷懶……那可要信施難消了。’在這次小參時，師父沒有問及我用功如何，也未曾指示我其他方法，我也覺得沒什麽向師父報告的，因此，結束了這個小參，臨走時，我記起上午的事，便感謝師父慈力的加被。<#>晚上最後一支香時，我漸漸地吸滿了氣，忽然間又將之用力呼出，然後整個身體像泄了氣的球，向前彎了下來。師父的香板便觸到我身上以提醒我坐好。內心想坐直起來，但剛一用力，整個身子往後倒，幸好師父用香板接住了，然後輕輕地放在地上，否則這一下子不是‘開悟’，倒是‘開花’了。躺在地上時，直覺上想到師父很偉大，也很了不起。他像慈母一般，照顧著三十個不懂事的小孩子。這些孩子中有的連爬都不會；有的剛會爬却到處‘闖禍’；有的會站起來了，却不知如何舉步走……種種不懂事的情况，不勝枚舉，師父都要悉心地看顧，不能稍有疏忽。平時一個母親照顧兩三個孩子，已經是够辛苦了，而師父却更是非用盡精神體力不可。內心知道師父是很累的，只是爲了這些孩子，師父却從不計較個人身體上的疲累，深深地受到這種精神的感動，却不知該如何才能報師父的恩德。<#>這兩天來由于工夫得力，內心感到輕鬆。因此感到自在的，看到同參的工作不得法時，總是喜歡指點他們。而看到他們綳緊了臉時，真想去逗逗他們笑，想把這份輕鬆和喜悅與他們分享，但由于‘禁語’，又看到大家心情那麽沉重，只好找護七的佛友逗笑去了，也開心地過了這兩個算是相當緊張的日子。<#>九月四日︰我就是繼程<#>在我生命史上，今天算是值得一提的日子，因爲‘我找到了’，幷體驗了‘找到’的境界和生活。這必須感激師父的慈悲。<#>幾天來，今天淩晨的兩支香是最昏沉的。因此我睜大了眼睛，幷咬疼嘴唇，撑過去了。早餐後，靠在椅上小睡了片刻（在禪七期間是不准這樣做的），再進堂時精神就恢復了，因此坐得很好。<#>第二支香時，師父要大家拜佛，但我正用上功夫，因此繼續打坐。這時師父又用他‘推動’的方法，在大家一面拜佛時，一面用激勵和呵責的語氣開示，逼得同參們把眼泪擠出來，哭聲一片。正在打坐的我，聽了這一陣一陣的哭聲後，忽然從內心生起一股力量，想呵大家，但一再的忍住了，最後才迸了出來︰‘哭什麽？’相信有嚇到大家，此時師父打了我兩下香板，說︰‘你都知道了？’我忽然就哈哈大笑起來，接著又說︰‘好笑，哭有什麽用？’然後又慢慢地平靜下來。<#>又一支香過去了，師父要大家起來經行。我仍舊坐著，這時手臂的正面有一種輕微的麻痹感。接著身體就軟了下來，然後就一直往後倒，在我是很清楚的，因此想用意志力來支撑不使倒下，但是我稍一用力，倒得更快，我只好任由它倒下去了。躺在地上一會兒，師父想用香板扶我起來沒成功，護七的林殿全（已在地藏誕出家，法名果厚）便跑來抱我。他不動我還好，手一觸到我的頭部，不得了，我撒嬌了，竟哭了起來。林殿全將我扶到坐墊的地方躺好，我的哭聲更大了，簡直是在嘶嚎，而且手也亂抓，脚有時也會亂踢。（剛才還駡大家哭什麽，現在却哭得比別人還厲害，師父在晚上開示時，以此爲話題惹得我大笑）自己內心對此了了分明，但却無法控制，只覺得哭得很應該的，很痛快。但却忙了護七的在一旁照顧。哭了一陣，覺得不想再哭了，哭聲就停下來，這時眼眶裏才流出兩行眼泪。躺著稍爲休息了一下，自己又很想打坐，爬起來準備再坐。但師父却 要我‘出去看看，這個世界有什麽不同？’這時雖然身體乏力，却還勉强可以動一動，正想起來時，林殿全又來抱我了。他的手一碰到我的頭上，我整個人又軟了下來，一動也不動，任由他抱到講堂的沙發上躺著休息。<#>此時，師父的那句話緊緊地扣住了我的內心，我睜著近視的眼睛，儘量向外看，想看出這個世界不同的地方，但看不出來，只是很相信師父說不同，則必定會有不同之處，此時內心裏的所謂‘疑情’便生起了。雖然內心很迫切地想‘看’到答案，但又升起一個念頭︰‘因緣成熟時，果報還自受’，因此幷不著急。而這個時候，很清楚地知道在禪堂裏，師父正在用種種方法‘找人’，內心很希望有機會參加這次‘找人的考試’，但全身却動彈不得。臉上正有一隻蒼蠅爬得怪不舒服的，很想驅走它，身手却不聽指揮，就這樣任由它逍遙了一陣子，才趕走了它。接著身體也慢慢地可以活動了，于是站起來，走進禪堂去。‘考試’正在進行中，但師父却要我回講堂休息。我只好退出，繞一個圈子走回講堂，然後拿一個枕頭，在沙發上打坐。<#>過了一會，禪堂結束了‘考試’，師父進來講堂，叫了一聲︰‘繼程！’我睜著眼睛望著師父。<#>‘繼程是誰？’<#>這句話一射入我的內心，反應的是喃喃的回答︰‘不知道……不知道……’眼睛却一直往自己身上看，又望著兩邊的手，却感覺它似乎很親近，又很生疏。<#>‘剛才同我說話的是誰？’<#>‘不知道，不知道……’依然是仔細地看看自己，却覺得它是一個陌生人，而我幷不認識他。呢喃了一陣，又做了幾個動作，忽然笑著說︰‘莫名其妙！’<#>忽然，身體往前一傾，師父慈聲說︰‘小心！’我却回答‘沒有關係。’只覺得這個身體幷不是自己的，跌倒了也與自己無關。<#>這時另一位在講堂休息的同參要回禪堂，師父與她談了幾句話。我依然在那種‘如痴如醉’的狀况中。<#>忽然，我內心最迫切要了知的一件事情閃過，于是我沖口問︰‘師父，您找到了人沒有？’但另一句‘我不是師父要找的人’却沒有冒出來，此時了了分明自己尚不是師父要找的人。<#>聽到我忽然的發問，師父又轉頭來看我。<#>‘上下有沒有？’<#>‘沒有！’自然流露的口氣。<#>‘天地有沒有？’<#>‘在那裏？’沒有做作的語氣。<#>這時我抬起頭來，望著師父，師父那雙炯炯有神的眼睛射向我。登時感觸到師父內心流露出來的慈悲，我從座上沖著下來，俯跪在地上頂禮師父，一邊噙著眼泪，由內心裏說出了︰‘師父，您好慈悲！師父，您好慈悲！’就這樣俯跪在地上哭了一陣子。<#>師父隨口交代了一兩句話，就回禪堂去了。我爬起來，坐在沙發上。忽然，我飛速地站起來，內心充滿了對自己不滿意的情緒，但依然是知道自己還沒有找到。<#>‘拍！’一巴掌出力地往前面的桌上一拍，喊道︰‘我不甘願！我不甘願……我到現在還摸不到邊！…’眼泪也一直流著。<#>稍爲冷靜了一下，我沖出講堂，在通往禪堂的禪堂後面小徑上，一個清晰、直接的心念閃過︰‘我就是繼程，繼程就是我！’是絕對的、肯定的︰我找到了！<#>于是我很快地走進禪堂，穿堂而過地走到師父面前，右手往胸膛一拍︰<#>‘我就是繼程！’<#>這個直下承當的句子，堅决、肯定，决不動搖，决不改變。<#>‘你找到了！’師父慈祥地說。<#>我馬上跪了下來，師父內心深處的慈悲，又再次深深地感動了我，我抱住師父的腰，一面流著泪，一面虔誠地說︰‘師父，您好慈悲！師父，您好慈悲！’<#>接著就向師父禮拜，然後轉身向佛，說道︰‘頂禮各位同參三拜！’禮了一拜後，我直立起來，雙手合掌，虔誠地向著佛像。<#>‘頂禮十方常住三寶！’這是虔誠的感恩心聲。<#>‘頂禮多生累劫父母！’這是沉重的感恩心聲，此時禪堂裏的同參感染了這種氣氛，一時哭聲充滿禪堂。<#>‘頂禮法界一切衆生！’這是我慢心的折服。起來後內心平靜了下來，我走到師父面前︰<#>‘師父，我找到了！’<#>‘恭喜你！’我們的雙手都緊緊地握著。內心感覺到與師父好近好近，這不止是身體的接近，而是心靈的親近。我又向師父禮了一拜。接著師父叫我收拾坐墊，可以先出堂。收拾好了，一陣悲心的流露︰我得到了，我必須讓他們知道，激勵起他們的信心和菩提心，于是我跪著，轉身向佛，向同參們說話︰<#>‘各位，您們要好好的學，這是千載難逢的機會！’使大家有一種‘難遭遇’感，才會珍惜這難得的機會。<#>‘師父是菩薩乘願再來！’使大家對師父有絕對的信心。<#>‘衆生好苦啊！我們的責任好重啊！’激發大家的菩提心。此時禪堂裏哭聲充滿，悲切之心流露。<#>‘將此身心奉塵刹，是則名爲報佛恩！’這是我感受最深的句子，直接地由內心流出來，感動大家。<#>在一片悲切的哭聲中，我平靜地走出禪堂，坐在齋堂外邊的椅子上小憩。又小哭了一陣，因爲感恩心和悲心深深地扣住了自己，因此决定留下來，在下期禪七充任護七的職責，爲大家服務。<#>然後，默默地負起行堂的工作。<#>找到自己後，生活在一片無可名喻的充實和喜悅之中。舉心動念，待人接物，都是任運自然，一片直心的流露。而且念念分明，念念純真，念念與佛法和禪相應。毫無造作或分別，這就是‘無念’的境界了，當時內心是這樣地體會到了。此時，以前那些緊張、不安和煩躁的情緒也一掃而空，內心在突破自己的那種奮鬥和掙扎也不復存在。一種與他人分享這份喜悅和充實的悲心自然生起。因此很歡喜地遵從師父慈命，再進禪堂護七，照顧各位同參。<#>下午在外面經行時，師父要我帶領大家。此時接觸到外面的世界了。記得前次每當我經行時，總是不管那些花草樹木地橫衝直闖。可是此刻的我心境已不一樣了，感覺到它們的可愛和親切。不錯，這個世界不同了，但它幷沒有改變，山河大地，花草樹木依然還是山河大地，花草樹木，只是心境的轉變而已。看到伸出小徑的樹葉，自然地伸手去撫摸他們，細心地觀賞，有如一位多年未見面的老友。偶爾無意間碰到他們，還向他們道歉。甚至是柱子，也那麽的可愛和親切。在經行時！看到地上的螞蟻，脚便自然而然地避開他們，完全是‘無心’的境界，因此體驗了兩句話︰‘處處無心用，處處用心時。’<#>表面看起來，自己是沉浸在一片法喜之中，而內心却是沉著的、不動的。開示時，師父提及了我的情况，幷說了一些笑話，自己隨衆在笑著，但內心却沒有那麽一回事，還是保持湛湛寂寂的狀况。師父也告知大衆，我的體質較差，因此，今天‘生出來’時，是一層又一層地剖開，才把我給拿出來，意即是我是經過了一次又一次的方便引導，才總算引出來的。<#>晚上護七時，將以前知道的幾個公案拿來一參，一參就透了，是自然的，直接的，沒再經過任何思考和分別。由于悲心流露，今天就將自己的經歷和境界告訴那些詢問的護七人員。更也回答了不少問題，在回答時，答案是直接的，問題提出後便反應出來，沒有加以思考，而且對這些答案有絕對信心來保證它們的準確性。<#>今天就這樣過去了，臨睡時，精神依然充沛。<#>九月五日︰不聽話的自私鬼<#>早上起來，已經感覺到那股‘禪味’淡了一些，但幷沒有去著意。而自己的心也開始鬆懈了，打了兩三通電話，也談了不少話，因此那個境界就慢慢地退了不少，但自己依然沒有在意，因爲知道假如沒有定力來保持它是會退的。傍晚時將這個情况向師父提及，幷說出自己要留下來護七的心願。師父告訴我，因爲我的定力不深體質也不强，故這個境界是薄弱的。幷告訴我要福慧雙修，要我護七是修福。師父也許沒意料到我會退得這麽快。因此他慈悲地呵責了我不聽話，才使心散掉。這時我才開始急了，于是馬上回房子靜靜地思惟一番。來訪我的師兄和一位剛從馬來西亞來的佛友，也沒敢再和他們交談。一陣思惟後，一個自私的念頭閃過︰不要去聽開示和進禪堂，好好地再自己用功，將散開的心拉回來。<#>我將這個意思告訴師父時，被駡了一頓，更要我這個自私鬼在禪七後馬上離開，不要我護七了。我感到十分難過，向師父解釋我的心聲，師父慈悲允許我今晚可以不進禪堂，但開示很重要，一定要聽。師父幷且慎重地告訴我，這期的七，我就是到此爲止，不能再上一層了。此時慚愧心生起，再一陣的思惟後，悲心再次流露，那個淡下來的境界似乎又再進了一步，于是决定進禪堂繼續護七，幷求師父允許我留下來效勞，這時我想到即使因此而退墮至猪狗都不如的地步，也在所不惜了，師父的慈悲，再次感動了我。<#>晚上進禪堂時，師父慈悲地讓我面壁了一支香，心稍爲集中了一點。<#>九月六日︰再次的體驗<#>上午師父又讓我有機會面壁。在經行過後，我靜了下來，內心又慢慢地進入了狀况。此時師父在經行時所提到的‘木頭在走路，石頭在說話’的話頭，自然而然地扣j 了內心，于是口裏念念有詞︰‘木頭、石頭……走路、說話……’‘木頭在走路…石頭在說話…木頭、石頭…木頭、石頭…走路、說話…走路、說話……’漸漸地，疑情又生起來，但幷不很强，而且力量也很薄，後來又生起另一個話頭來︰‘既然木頭在走路，石頭在說話，那麽人呢？人在做什麽？’這樣反覆地問著，來往地參著。到後來整個身體又如爛泥巴一樣地軟了下去，被師父再呵了一陣，勉强坐好姿勢，但疑情力量不够，自己也感覺到好累，直想休息，于是向師父請假出堂，回到房子裏，倒頭便大睡了一場，起來後，精神飽滿。這時才更深深地體會到師父昨天的話，也體會到師父的苦心，要我親身去經驗，更瞭解自己的確是無力再有新的突破，只是充實和喜悅的心境還是留存著。<#>于是我安下心來，專心地護七，不再爲自己的事而忙了。下午又到外面經行時，那種心境使我連草地也不踏上去，這時體會到古人‘不履生草’的心境。而這時，自己也不再用力了，因爲不想讓上午的事情重發。而且師父也已說過，必須在定功方面再下工夫。因此在還未有更深厚的定力時，我想自己是無力再次的突破的。<#>九月七日︰一無所得<#>早上，師父告訴我，我是一無所得的，我非常誠懇地點頭，因爲我瞭解自己的狀况。但我幷沒有因爲這次經驗的‘禪境’‘來得急、去得快’的情况而難過。相反地我對于修道的信心和道念，更爲堅固，因爲我看到了，也確實是體驗了。何况我瞭解，定力不深的人，得到這個境界後，慢慢還會退轉的。與其讓它慢慢退掉而激不起更大的信心，不如現在淡掉而使自己加强道心和信心來得更有意義。因爲假如保留著那種境界，就會覺得‘無道可修’，一切都是任運自然的，‘道’又在那裏呢？<#>師父不准我說‘開悟’兩個字，因爲沒有‘悟’可開。然後師父又給我不少的開示，對于師父這種苦心的叮嚀，除了深受感動以外，我還能說什麽？<#>上午開檢討會時，我告訴大家，我沒有得到什麽，也沒有失去什麽，因此我與大家無二無別，接著我作了一個長約四十分鐘的經歷報告。主要的原因是希望大家能分享我的體驗，更能激發信心道念。解七後，幾位沒有趕得上來聽的佛友要我再談談這次的經驗，我都不憚其煩地重複著這個‘故事’，因爲這即是弘法的工作，我樂意爲之。<#>(三)尾語<#>雖然禪堂的那一幕，在師父的導演下，我演得還算賣力，也算是相當精采，而且更真正地嘗到了‘禪味’，但這畢竟是過去的事情了。由于自己親身體驗到，眼睛也閃亮了一下，看到了目標和道路，雖然還不十分清楚，但至少知道該如何上路了。因此，信心的堅定、道心的堅固是絕對不會再有問題的。正如師父曾經說過一個比喻？<#>我們每個人，在人生的旅途上，就像在一個沒有星月，滿天烏雲，漆黑得伸手不見五指的夜裏摸索。那是一件很危險的事，隨時會墮落，隨時會掉入深淵，而自己却一點也不知道。此時天上忽然閃電了，從這迅速的閃光中，看到了目標和道路，雖然還不是很明顯的，但已經有了印象，走起來，當然會更具有信心，而且也安全多了。只要再多閃幾次電光，達到目的是沒有問題的。我的情况，大致如此。<#>在此，我想再提及參加禪七和進入禪堂應有的心理準備，或許對于當來者會有參考的價值。<#>在參加禪七之前，從佛書上知道有禪可參，有道可求，有悟可開，但進入禪堂時，這種種的‘可’却都必須徹底地放下，以‘無所求’的態度來下工夫，假如內心裏尚執著「可參、可求、可開’的念頭，便成爲一個大妄想，這時，不管是‘禪’也好，‘道’也好，‘悟’也好，都將離你更遠，所謂‘將心求悟，離悟更遠’。<#>除此，更必須具備師父提示的‘三心一情’︰<#>(1)大信心︰這是對三寶，對因果，對師父，對自己絕對清淨的信心。假如對三寶之功德沒有信心，便與道不相應；假使不信因果，則落入外道；假如不信任師父，則師父指導的方法不能信受奉行，師父的加持力也無從與自己的心相應；假如對自己沒有信心，則何必來參禪呢？<#>(2)大願心︰要有救度衆生的大悲願。缺少這個悲願，只想自己逃了，作一個自了漢，那麽便與佛菩薩之大悲大願相違，菩提心無從生起，當然道也就遠了。<#>(3)大憤心︰所謂大憤心，即是在修持時，必須將整個身心投注下去，才能有大死一番的心境。在修行時，無論是吃飯拉屎，都必須全心去做自己正在做的事情，如‘只管數息’、‘只管參話頭’、‘只管打掃’、‘只管吃飯’……不受其他妄念或事情來干擾自己。這樣子專注下去，才能有所成就。但這不意味著緊張或急于求功，而必須綿綿不絕地用功，內心不急躁，不緊張，工夫自然能用上力的。<#>(4)大疑情︰疑情的産生是大信心的表現，也即是對于師父交代要參的無意義的話頭，有絕對的信心去相信它必須有所謂的‘答案’的，而自己也的確很懇切地想要知道這個‘答案’，雖然這個‘答案’幷不一定就在話頭裏。而話頭最主要的用意，是在于使自己生起大疑情，進而將自己的分別心‘塞住’、‘逼住’，使它不能有起分別的作用。因緣成熟時一個突發的外境的刺激或接觸，一個‘大爆炸’將這個‘黑漆桶’炸開，一切也不過是‘如是如是’，這正是︰‘廬山烟雨浙江潮，未到千般恨不消；到得原來無別事，廬山烟雨浙江潮’。<#>◎附二︰行策〈起一心精進念佛七期規式〉（摘錄）<#>擇清淨廣厦以爲七堂，中奉彌陀聖像，懸諸華旛，然燈燒香，七日不絕。但以香光莊嚴，如法供養，不用蔬果贊吹等。堂中左右，各設長桌一張，亦用香爐供具嚴飾之。桌外各設坐椅四張，中央向佛設長桌一張，與左右桌齊，兩橫離一二尺許，可通出入。桌上供疏文一道，大爐一座，華燭供具，須令相稱。桌外放蒲墩四個，左右近壁，若無禪床，則多設坐位，以便隨班退坐。其同行淨侶，定十二人，分爲三班，每班四人。首位司引磬，記持佛號，以千聲爲度。次位司小魚，後二位司巡察，見班中昏散者警之。中央面佛，爲第一班，近西一人爲班首，即是七主。右邊東向，爲第二班，近上一人爲班首。左邊西向，爲第三班，近下一人爲班首。佛前上下兩長桌上，各置引磬小魚一副，用過隨放桌上。凡七堂施設，須于隔宿，事事周備。同七緇素亦須隔日齊集，沐浴已，預請主七師，分班定位，教示演習。每班繞佛百聲，即歸位換班，于旋繞中間，驀鳴大魚六下，以代食梆。三班如法出堂，乃至齋堂旋念，止魚接板，結板接佛，歸堂旋坐，一一指教明白，令衆委悉，以期中戒語，不便指授，故須預習也。習已，各自至誠禮佛，求佛加被，令七晝夜中所作成辦，不起內外魔障，事畢早息，毌致疲勞。<#>第一日，五更報鍾鳴，衆起盥漱畢，用湯點。入堂，主七師鳴引磬，禮佛三拜，各依位立定。舉香贊誦《阿彌陀經》，聲須和緩。往生咒三遍，起贊佛偈，即稱佛名。中班鳴引磬二下，問訊旋繞。左右班，乃端坐默隨。若昏散重者，當微動唇齒，庶免坐忘間斷，幷落昏沈無記性中。其神氣清明者，當閉目靜聽，一心緣佛。使心中佛號，朗朗如貫珠，不雜不斷。首班旋繞畢，仍于下邊立定，于陀字上，鳴引磬一下。次班即從座起，從容出位，于佛桌邊，一行立定。首班複鳴引磬一下，又四五聲佛後，于陀佛二字上，連鳴兩下，即止佛問訊，就右邊空位坐。次班接佛問訊，旋繞如前。佛號畢，仍于上邊立定。三鳴引磬，末班起座出位，于下邊接佛旋繞，一如前式。次班複就左邊空位而坐，默隨佛號。如是三班，周而復始，從日至暮，佛聲不絕。每稱念一千，默隨二千，旋行一千，安坐二千，庶幾身口弗疲，勞逸均等。凡旋繞畢時，但看無小魚桌邊，方乃就立，則上下永無差誤矣。十二人外，不論緇素多寡，亦分三班，行則隨行，坐則退坐。<#>齋堂鋪設圓位三面，長桌相接。唯下方中央少空，通行堂出入。四面近壁，皆可回繞（設位本方而日圓者，取周匝回旋之義也）。三時粥飯外，午前加食一餐。蔬菜止二簋，兩人共之。每食行食畢，鳴梆六下（表南無阿彌陀佛）。堂中聞梆聲，不論何班旋繞，如當旋念，至疏桌邊，班首置數珠于桌上，取引磬鳴二下，問訊（若佛聲太急即于此時改魚緩念）。左右班起立，同聲稱念。班首帶引磬，從中路向佛旋行，仍從中路出堂。若首班在前，餘兩班次第隨行。須待本班緇素行盡，次班方可接行。若值中班在前，則末班隨行，首班居後。若末班在前，則首班隨行，次班居後，不得越亂。<#>到齋堂，右旋一匝，候末位到齊，班首即鳴引磬一下，止魚停佛。緇素隨所到處，就位坐定，不得推前遜後，不得抽身離位。隨坐隨食，不用問訊念誦出生等。旁懸板椎一副，預令沙彌立板椎邊，候小魚停止，接板念佛，每聲鳴板二下。衆等食時，一心緣佛，不可須臾放逸。食訖，班首于南字上，鳴引磬一下，沙彌即于陀佛二字上，連擊二下。結板，衆齊出位，亦不問訊，即起佛右繞歸堂。一依前次，班首行至本立處，鳴引磬二下。問訊。置于桌上，仍取數珠繞佛，余班歸原位坐。其左班西向者，須順旋至桌邊，從末位進，毌直歸，毌逆行。凡歸位出班，及有事出入，幷須安詳徐步，毌得踉蹌疾走。<#>入夜日光初暝，供疏桌上，亦燃長燭。此後約每班，兩回旋念六千佛竟。更俟下班接佛旋行時，七主出位，鳴引磬一下，堂衆皆起，同聲旋念，不復論三班緇素次序，但約旋念十數匝。後，七主于下方中央，面佛立定，三鳴引磬，結小魚一陣止佛。衆皆面佛鳴引磬，同念發願偈雲︰弟子衆等，至心發願‘願命終時神不亂，正念直往生安養，面奉彌陀值衆聖，修行十地勝常樂。’于末後三字，緩鳴引磬三下，即禮佛三拜，歸單就寢。衆等爾時尤宜防護三業，正念寢息，不得作餘事，說餘語，起餘雜想，亦不得禮餘佛，誦餘經咒。縱有恒課，終身不缺者，亦皆停止，寧于七日後追補之，不然則未免間斷夾雜，又烏得稱爲七日持名，一心不亂乎？寢息後，兩炷官香將盡，香燈師預通厨房，辦面水湯點，即鳴報鍾。此後六日入堂禮佛已，即起贊佛偈，不誦經咒，余皆如初日。<#>行持期中請定護七師，二人爲一期外護，凡緇素隨喜，毌令入堂。唯專爲念佛來者，乃導之使入，禮佛三拜已，即送隨班旋念，或送左右班後，不得揖衆共語。若未滿期欲去，亦但禮佛而出，不用別衆緇素。于七前預到，發願終七者，必須終竟一期，不同隨喜之例。倘年高有疾，力難支遣，可密啓護七師，乞其寫帖，轉達七主。或旋行時少坐，或入夜後早息，當破格方便之。次立監直師一人，衆中有違約者，即登名記罰，不可放過。次安香燈一人，行者二人。香燈司爐火香燭之事。遇燭暗則剪，香盡則換，衆赴齋則守堂不出，衆就寢則看香定夜，須老成者充之。若疲乏時，憖與監直師，更換寢息，不可失事誤衆。行者司茶水洗沐等事，午前行茶兩次，午後不拘次數，入夜複行一次。每行畢，隨收器蕩滌，俟旋念班坐定，還須補行。凡盆水浣濯，衆所需待者，皆當盡心供辦。護七師須隨時經理，毌令懈廢。<#>滿七之日，入夜，六千佛竟，更俟下班接佛。後，主七師如常鳴引磬，三班同起，旋念五百聲佛。主七師于佛桌東首，向佛立定，鳴大磬一下。衆皆面佛，鳴第三下時，隨接鐘鼓一通，鳴大魚，跪稱觀音、勢至、清淨海衆各十聲，如晚課例。小淨土文，回向，禮佛十二拜，菩薩三拜，三自歸畢，隨鳴大磬一下。衆相向側立，主七師至下方中央，展具禮佛長跪，衆稱南無大乘常住三寶，護七師宣疏畢，仍鳴小魚，誦往生咒，送疏，不拘遍數。結咒已，念發願偈，問訊，回至佛前，衆同展具作禮三拜，收具問訊，鳴引磬，引衆出堂，詣主七師室中，禮謝。主七師同衆，至護七師處，及諸職事師處，巡寮叙謝訖，然後歸堂圓禮，爲一期事竟。<#>◎附三︰〈佛七日課〉（摘錄自《佛七念誦儀規》）<#>第一支香︰（起香、歸位、止靜、開靜、回向，五支香皆同，惟六支香開靜後接大回向）起香時，念《彌陀經》一卷，往生咒三遍，接阿彌陀身金色贊佛偈。出位繞念持六字洪名。歸位後，趺坐、出聲念佛。止靜後，默念。昏沉重者，下位輕輕禮佛，以免擾亂他人正念。開靜後，起佛號，出聲坐念。回向時，念‘願以此功德……同生極樂國’。念畢下位。<#>第二支香︰起香時，用引磬小魚起佛號出位繞念，歸位以至回向全與第一支香相同。<#>第三、四支香︰與第二支香相同。<#>第五支香︰起香時，放蒙山施食，至四生登于寶地，四句後接贊佛偈出位繞念。歸位及回向各項皆與第一支香相同。<#>第六支香︰起香、歸位止靜皆與第二支香相同，但少繞念聖號。開靜後，大回向。（以上雖共六支香但視各道場而定）一日功課圓滿。<#>


meanings:
Còn gọi: Kiết thất. Chỉ cho việc tu hành đặt ra quy định là phải có kết quả trong thời gian 7 ngày. Như trong 7 ngày đó, người chuyên tu niệm Phật thì gọi là Đả Phật thất, gọi tắt là Phật thất, người chuyên tu về Thiền tông thì được gọi là Đả Thiền thất, gọi tắt là Thiền thất. Điều Khắc Kì Thủ Chứng trong Tu Tây Tập Yết của ngài Tín Am (Vạn Tục 110, 206 hạ) ghi: »欲 得 一 心、 必 須 結 七。 近 今 七 期 念 佛、 多 成 散 善 因 緣。 – Muốn được nhất tâm cần phải kiết thất. Gần đây, người ta lấy phương pháp Niệm Phật trong 7 ngày để làm kì hạn, phần nhiều thành tựu được nhân duyên tán thiện«.


meanings:
Đi loanh quanh. Tiết Kính Sơn Biệt Phong Khâu Thiền sư trong PĐL q. 25 ghi: »直 截 簡 徑、 廣 大 明 白 底 一 段 大 事。 諸 人 自 打 之 繞、 自 求 葛 藤、 遂 見 紛 紛 紜 紜。 – Việc quan trọng này vốn thẳng tắt, giản dị, rõ ràng mà các ông tự đi loanh quanh, tự tìm trên văn tự ngữ ngôn«.


meanings:
Vướng mắc. Chương »Thư đáp Trung thừa Trịnh Côn Nham« trong HSLNMDT q. 1 ghi: »今 之 做 工 夫 人、 總 不 知 自 心 妄 想、 元 是 虛 妄、 將 此 妄 想 誤 爲 眞 實、 專 只 與 作 對 頭、 如 小 而 戲 燈 影 相 似、 轉 戲 轉 沒 交 涉、 弄 久 則 自 生 怕 怖。 又 有 一 等 怕 妄 想 的、 恨 不 得 一 把 捉 了、 拋 向 一 邊、 此 如 捕 風 捉 影、 終 日 與 之 打 交 滾、 費 盡 力 氣、 再 無 一 念 休 歇 時。 – Những kẻ tu hành ngày nay không biết tự tâm vọng tưởng vốn là hư vọng, Lầm nhận vọng tưởng này là chân thật nên chuyên chỉ đối đầu với nó giống như trẻ con đùa với cái bóng trước ánh đèn, càng đùa càng không dính dáng, đùa lúc lâu thì sinh ra sợ hãi. Lại có loại người sợ vọng tưởng, chỉ tiếc không nắm bắt nó được để ném qua một bên, đây giống như bắt gió chụp bóng, suốt ngày vướng mắc phí tổn hơi sức lại không có một niệm ngơi nghỉ«.


meanings:
Cúng dường, cung phụng. Tông Môn Võ Khố ghi: »暨 明 安 遷 寂。 遺 囑 云。 瘞 全 身 十 年 無 難。 當 爲 大 陽 山 打 供。 – Đến khi Minh An thị tịch có di chúc rằng: Toàn thân được chôn kín trong mười năm không bị nạn gì, nhưng sau đó sẽ được núi Đại Dương cung phụng«. (Ý nói sẽ bị Thị giả Bình đánh, vì núi Đại Dương do Bình trụ trì. Bình là thị giả Minh An).


meanings:
Khất hoá, mộ hoá (xin bố thí). Tông Môn Võ Khố ghi: »（淵 首 座） 住 慧 安 逐 日 打 化。 遇 暫 到。 即 請 歸 院 中 歇 泊。 容 某 歸 來 修 供。 如 此 三 十 年 風 雨 不 易。 – Uyên Thủ toạ trụ chùa Huệ An mỗi ngày đi khất thực. Khi có tăng đến tạm trú sư mời về nghỉ ngơi trong viện để cho sư cúng dường. Ba mươi năm như thế, dù cho mưa gió cũng không thay đổi«.


meanings:
Còn gọi: Đả cầu tử. Cuộn bong bóng nước, sủi bọt nước. BNL q. 1 ghi: »僧 問 趙 州。 初 生 孩 子。 還 具 六 識 也 無 州 云。 急 水 上 打 毬 子 僧 復 問 投 子。 急 水 上 打 毬 子。意 旨　如 何 子 云。 念 念 不 停 流。 – Có vị tăng đến hỏi ngài Triệu Châu: Trẻ em mới sinh có đủ sáu thức chăng? Triệu Châu đáp: Trên dòng nước chảy xiết làm bọt bong bóng nước sủi tuôn. Sau vị tăng ấy đến hỏi ngài Đại Đồng Đầu Tử: Trên dòng nước chảy xiết làm bọt bong bóng nước sủi tuôn, ý nghĩa thế nào? Sư đáp: Niệm niệm chẳng tạm dừng«.


meanings:
Công án Đập gậy xuống đất. Sự việc được thấy trong tiết Đả Địa Hoà thượng, NĐHN q. 3 ghi: »打 地 和 尚 忻 州 打 地 和 尚、 自 江 西 領 旨、 常 晦 其 名。 凡 學 者 致 問、 唯 以 棒 打 地 示 之。 時 謂 之 打 地 和 尚。 一 日 被 僧 藏 卻 棒 然 後 致 問、 師 但 張 其 口。 – Hoà thượng Đả Địa ở Hân Châu từ Giang Tây lãnh chỉ, thường không rõ tên họ. Hễ người học có hỏi gì thì chỉ lấy chiếc gậy đập xuống đất, cho nên thời ấy gọi sư là Hoà thượng Đả Địa. Một hôm bị ông tăng giấu đi chiếc gậy, sau đó tăng hỏi, sư chỉ biết há miệng«. Phương sách »đả địa« ẩn ý thiền pháp không thể dùng ngôn ngữ để bày tỏ, cũng thể hiện thiền ngộ như người uống nước lạnh nóng tự mình biết. Tiết Long Môn Thanh Viễn Thiền sư trong NĐHN q. 19 ghi: »擎 叉 打 地、 豎 拂 敲 床。– Giơ cây xiên, đập gậy xuống đất, dựng phất tử, gõ giường thiền«.


meanings:
Tức chỉ cho việc ngồi thiền. Đả: Động tác, hành vi. Đả toạ: Chư tăng hoặc Đạo nhân thực hành phương pháp ngồi ngay ngắn để tư duy thâu liễm tâm thần, hoặc để tu pháp quán của Tông Thiên Thai hoặc pháp quán Du-già của Mật Tông… Viên Ngộ Phật Quả Thiền sư ngữ lục q. 14 (Đại 47, 779 hạ) ghi: »金 色 頭 陀 論 劫 打 坐、 達 磨 少 林 面 壁 九 年。 – Đầu đà Ca-diếp suốt đời toạ thiền, Thiếu Lâm Đạt-ma chín năm ngó vách«.


meanings:
Sắp xếp, sửa soạn. Mật Am ngữ lục: »應 庵 一 日。 喝 恭 上 座 云： 爾 常 在 此。 作 什 麼。 恭 煩 惱 打 并 起 單。 – Một hôm Ứng Am quát Thượng toạ Cung: Thường ngày ở đây ông làm gì? Thượng toạ Cung phiền não, sắp xếp rời khỏi chùa«.


meanings:
Nhồi thành một khối. Trong sách vở Thiền tông thường dùng thuật ngữ này để biểu thị trạng thái của tâm khi sạch hết quan niệm đối lập, hoặc tham cứu thoại đầu đến trình độ thoại đầu luôn luôn hiện tiền, không bị cảnh duyên cướp đoạt. Phần Bình Tụng của tắc 6 trong Bích Nham lục (Đại 48, 146 hạ) ghi: »長 短 好 惡。 打 成 一 片。 一 一 拈 來 更 無 異 見。 – Dài ngắn tốt xấu, nhồi thành một khối, tất cả nắm hết, trọn không có kiến giải khác«. Phần Bình Xướng của tắc 19 trong Bích Nham lục (Đại 48, 157 trung) ghi: »嘗 云： 我 四 十 年。 方 打 成 一 片。 – Hương Lâm ưa nói: Đến 40 năm, tôi mới nhồi thành một khối«.


meanings:
Áo ngủ của thiền tăng. Thời xưa, phần đông chư tăng đắp y 5 điều để ngủ. Về sau, mới thay bằng tấm vải trực chuyết gọi là Đả niêm y.


meanings:
Mô phỏng (bắt chước). Phương Hội Hậu lục ghi: »釋 迦 老 子 初 生 時、 周 行 七 步、 自 頋 四 方、 一 手 指 天、 一 手 指 地。 今 時 衲 僧 盡 皆 打 模 劃 樣、 便 道 天 上 天 下 唯 我 獨 尊。 – Lão Thích-ca lúc mới sinh bước đi bảy bước, mắt nhìn bốn phương, một tay chỉ trời, một tay chỉ đất. Hôm nay nạp tăng hết sức bắt chước, bèn nói trên trời dưới trời chỉ có ta tôn quý«.


meanings:
2423西藏名 Tho-liṅ gser-khaṅ。為西藏西方阿里州（藏 Mṅaḥ-ris）迦當派之僧院。建於西元一○二五年，有三層樓塔。傳說此寺係模仿佛陀伽耶寺（梵 Buddhagaya）而建成者。曾一度為土耳其軍所燒燬，未久即重建。此寺為朗達磨王（藏 Glaṅ-dar-ma）毀佛（837）後佛教復興之重鎮。西元一○七六年之佛教徒會議即於此寺召開，而使佛教復興之業達於巔峰。〔カ｜ダム派史（羽田野伯猷，東北大裇文裇部研究年報五）〕


meanings:
（梵 garbhāvakrānti，巴 gabbhāvakkanti，藏 mṅal-ḥjug-pa）又作入胎，爲八相之一。謂佛自兜率天宮降下而托于摩耶夫人胎內。《修行本起經》卷上〈菩薩降身品〉雲（大正3·463b）︰<#>‘于是能仁菩薩，化乘白象，來就母胎。用四月八日，夫人沐浴，塗香著新衣畢，小如安身，夢見空中有乘白象，光明悉照天下，彈琴鼓樂，弦歌之聲，散花燒香，來詣我上，忽然不現。（中略）相師言︰此夢者，是王福慶，聖神降胎，故有是夢。’<#>《過去現在因果經》卷一雲（大正3·624a）︰<#>‘爾時菩薩，觀降胎時至，即乘六牙白象，發兜率宮。無量諸天，作諸伎樂，燒衆名香，散天妙花，隨從菩薩，滿虛空中，放大光明，普照十方，以四月八日周出時，降神母胎。于時摩耶夫人，于眠寤之際，見菩薩乘六牙白象騰虛而來，從右脅入。’<#>此上所引二經，皆謂菩薩乘白象以入母胎。<#>然《普曜經》卷二則謂（大正3·491a）︰‘菩薩便從兜術天上，垂降威靈化作白象，口有六牙。’《異部宗輪論》所載大衆部一說部等本宗同義，謂一切菩薩入母胎時，皆作白象形。《大毗婆沙論》卷七十舉法善現之頌（大正27·361c）︰‘白象相端嚴，具六牙四足，正知入母腹，寢如仙隱林。’以上皆謂菩薩自作白象形入胎，可視爲大衆部所傳。至于說一切有部，則以爲中有之身無異于生有之身，絕無菩薩以三十二相真金色身托胎作象形而入母腹之理，故法善現之頌乃系摩耶夫人夢中所見之描述而已。<#>印度自古以來，雕畫佛托胎相之作品甚多。其中，加爾各答博物館所藏之阿摩羅婆提（Amarāvatī）塔之欄楯浮雕像，由三圖所成。其中，左圖表現菩薩在天宮中爲天人說法之情形；中圖所繪爲菩薩自化爲白象，乘駕神輿，天人運載，四天王護衛，此外有持琵琶、笛及鼓者爲隨從；右圖則繪摩耶夫人就寢，上方有白象將要托胎之狀；據說此圖乃西元二世紀左右之作品。該館幷收有傳聞于西元前一五０年左右所作之巴路特（Bharhūt）塔欄楯浮雕像，圖上且以古文字刻出bhagavato ūkra-mto（薄伽梵入胎）。此外，山崎（Sanchi）大塔之門及鹿野苑（Sāranāth）出土而收于該博物館之浮雕像等，皆有同一種類之古雕刻。此類作品似乎是根據大衆部所傳而造。而自犍馱邏出土、拉歐魯博物館所藏之浮雕像及裏克克（Le Coq）所搜集之圖像，均將白象刻于圓光中，則與前述諸圖異趣，此或爲表顯佛母夢中所見。<#>在中國及日本所刻畫之作品，大多爲菩薩騎乘白象之相，中國江蘇省栖霞寺舍利塔基壇之陽刻像，爲夫人橫臥于寢宮中，其軒端白象乘飛雲來，背上有菩薩趺坐，放一大圓光。<#>［參考資料］　《太子瑞應本起經》卷上；《方廣大莊嚴經》卷二；《佛本行經》卷一；《佛本行集經》卷七；《衆許摩呵帝經》卷三；《摩呵摩耶經》卷下；《有部毗奈耶出家事》卷一；《大智度論》卷五十；《大唐西域記》卷六。<#>


meanings:
（梵 paiṇḍapātika，巴 piṇḍapāta，藏 bsod-sñoms-pa）指出家者持鉢巡訪各城市、村落等處，領受施捨之食。又稱乞食、行乞、分衛、團墮（團飯墮于鉢中之意）、持鉢、捧鉢、添鉢。<#>在印度，原始佛教以前的婆羅門教及其他教團已有此行儀，而佛教沿襲當時風俗，亦以托鉢方式取得食物，如《金剛經》雲（大正8·748c）︰‘爾時，世尊食時著衣持鉢，入舍衛大城乞食。’《百丈清規證義記》卷七（下）雲（卍續111 ·814上）︰‘每逢食時，統諸弟子人間乞食，不擇淨穢貴賤，平等行化，此先佛托鉢之遺風也。’今泰國等南傳佛教僧侶仍奉行此乞食法。<#>我國古來多用持鉢、捧鉢之語。宋代以後始稱托鉢。如開元寺文康作托鉢歌，明太祖曾加和韵；雲栖袾宏撰《沙彌律儀要略》，闡述托鉢之法。在禪林，僅于每年春夏二季及荒年時，住持率衆托鉢乞食。而在平時，則以集體勞動的方式以供應僧衆飲食。<#>在臺灣，僧衆飲食皆在寺院之中，故以托鉢方式化募食物以維持生計者已不復再見。偶有爲之者，所托鉢化募之物亦非食物，而是金錢。此類托鉢者之動機大體可分兩種，一種是爲籌建寺院或興辦公益事業而籌募資金；另一種則是冒充出家衆以向信衆求乞金錢。此二種托鉢者大多固定在一處（法會或大型聚會處，或系鬧市之某一角落），而非如古代之沿門托鉢。<#>關于托鉢制度的意義，《廣弘明集》卷二十四所載沈休文〈僧設會論〉文中曾加論及，其文雲（大正52·273b）︰<#>‘佛與衆僧，僧伽藍內本不自營其食具也。至時持鉢往福衆生。（中略）何者，出家之人本資行乞，誡律昺然，無許自立厨帳幷畜淨人者也。今既取足寺內行乞事斷，或有持鉢到門，便呼爲僧徒鄙事下劣，既是衆所鄙耻，莫複行乞。悠悠後進求理者寡，便謂乞食之業不可複行。白淨王子轉輪之貴，持鉢行詣以福施者，豈不及千載之外凡庸沙門躬命仆竪自營口腹者乎？’<#>又，智顗在《釋禪波羅蜜次第法門》卷二也說持鉢能施福衆生。道宣在《四分律行事鈔》卷下，也曾詳論著衣持鉢的方法。<#>在日本，諸宗皆行此制，尤其德川時代的普化宗，以一月寺及鈴法寺爲據點，依照一定法規行托鉢修行。然因有缺乏道心而作僧形之乞食者衍生，因而産生諸多弊端。明治以後遂遭禁止。現今主要流傳于禪宗之間。<#>此外，十二頭陀行中有常行乞食、次第乞食二種。後世稱托鉢爲乞食，即由此轉化而來。<#>［參考資料］　《景德傳燈錄》卷十六；《續傳燈錄》卷十；《長阿含》卷十一〈阿■夷經〉；《廣弘明集》卷二十四；《釋禪波羅蜜次第法門》卷二；《四分律行事鈔》卷下三；《禪苑清規》卷一；《禪林象器箋》〈雜行門〉；《佛祖統紀》卷四十五。<#>


meanings:
① (Hai tay) nhấc (một vật nặng): 力能扛鼎 Sức nhấc nổi đỉnh; ② (đph) Khiêng. Xem 扛 [káng].


meanings:
Vác, gánh vác: 扛著一桿槍 Vác một khẩu súng; 這任務你要扛起來 Nhiệm vụ này anh phải gánh vác thôi. Xem 扛 [gang].


meanings:
① Chống giữ, cũng như chữ hãn 捍. ||② Chống cự, như hãn cách 扞格 chống cự. ||③ Vuốt dài ra, nắn ra, như hãn miến 扞麵 nặn bột.


meanings:
① Chống đỡ, chống giữ, chống cự, phòng giữ. 【扞格】hãn cách [hàngé] (văn) Không ăn khớp, không hợp nhau: 扞格不入 Hoàn toàn không ăn khớp. Như 捍 [hàn]; ② Nắn ra, nặn: 扞麵 Nặn bột.


meanings:
(văn) ① Cây xỉa (có hình nhỏ và dài): 牙扡 Tăm xỉa răng; ② Đâm, thọc, xỉa (một trong những thủ pháp của quyền thuật).


meanings:
① Giằng lại. Ngựa đang chạy kéo cương cho đứng lại gọi là khấu. ||② Khấu lấy. Vật đáng cho mà khấu lấy không cho gọi là khấu. ||③ Cái kháp. Phàm vật gì có thể kháp vào nhau được cho vững gọi là khấu. Như đái khấu 帶扣 khoá thắt lưng. ||④ Gõ, cũng như chữ khấu 叩, như khấu môn 扣門 gõ cửa. ||⑤ Số đồ. Một tập văn thơ gọi là nhất khấu 一扣. ||⑥ Gảy, lấy tay gảy đàn gọi là khấu huyền 扣弦.


meanings:
Còn gọi: Khấu địch, khấu kỉ, khấu kích. ① Thưa hỏi, luận bàn. Tiết Tín Tương Tôn Hiển Thiền sư trong NĐHN q. 10 ghi: »時 圓 悟 爲 侍 者、 師 以 白 雲 關 意 扣 之。 悟 曰： 你 但 直 下 會 取。 – Khi ấy Viên Ngộ làm thị giả, sư đem ý chính của Bạch Vân ra hỏi. Ngộ nói: Ngươi nên lập tức lãnh hội đi!«. Tiết Lâm An Trí Tài Thiền sư trong NĐHN q. 16 ghi: »頗 稱 衲 僧、 缽 囊 高 挂。 獨 步 遐 方、 似 猛 虎 出 荒 郊、 臨 機 須 扣 敵、 今 日 還 有 麼？ – Lạm xưng nạp tăng, treo cao túi bát, một mình đi đến phương xa, giống như mãnh hổ ra khỏi đồng hoang, gặp cơ hội nên bàn luận, hôm nay có ai chăng?«. ② Yêu cầu. Lời Bạt phụ sau quyển cuối trong CĐTĐL q. 30 ghi: »福 州 大 中 寺 知 藏 僧 正 自 以 寇 亂 而 來 文 籍 道 厄 募 緣。 再 刊 此 書 以 便 道 俗。 齎 覽 扣 余 爲 序。 因 書 其 後。 – Theo lời vị Tri tạng Tăng Chính ở chùa Đại Trung, Phúc Châu thì từ khi giặc loạn đến nay, kinh sách cũng bị nạn binh lửa nên sư đi quyên góp in lại sách này để cho 2 giới tại gia và xuất gia cùng xem. Sư yêu cầu tôi làm tựa, nhân đó tôi viết sau sách này«.


meanings:
Đến chào để xin chỉ giáo. Tiết Dương Kì Phương Hội Thiền sư trong NĐHN q. 19 ghi: »每 閱 經 、 心 融 神 會、 能 折 節 扣 參 老 宿。 – Mỗi khi xem kinh, tâm thông thần hội, hay trích ra từng đoạn đến chào các bậc lão túc để xin chỉ giáo«.


meanings:
Vặn hỏi chính mình. Tiết Từ Vân Ngạn Long thiền sư trong NĐHN q. 18 ghi: »諸 禪 德、 這 箇 公 案、 喚 作 嚼 飯 餧 小 兒、 把 手 更 與 杖。 還 會 麼？ 若 未 會、 須 是 扣 己 而 參、 直 要 眞 實、 不 得 信 口 掠 虛。 – Này các thiền đức, công án này gọi là nhai cơm bón cho trẻ con, nắm tay còn cho thêm gậy. Có hiểu không? Nếu chưa hiểu thì cần vặn hỏi chính mình mà tham cứu. Cần phải chân thật không được nói lung tung«.


meanings:
Hỏi han, biện luận. Tiết Lâm An Trí Tài thiền sư trong NĐHN q. 16 ghi: »頗 稱 衲 僧、 鉢 囊 高 挂。 獨 步 遐 方、 似 猛 虎 出 荒 郊、 臨 機 須 扣 敵、 今 日 還 有 麼？ – Rất xứng là thiền tăng treo cao đãy bát, một mình đi phương xa giống như hổ dữ ra khỏi đồng hoang, đúng thời cần phải biện luận, hôm nay có hay chăng?«.


meanings:
Gõ cửa đánh xênh. Có nghĩa nhắc nhở người tham thiền vượt qua chỗ hiểm yếu khó khăn để chứng ngộ. Thiền Lâm Bảo Huấn q. 2 (Đại 48, 1027 hạ) ghi: »楊 無 爲 之 於 白 雲 端。 張 無 盡 之 於 兜 率 悅。 皆 扣 關 擊 節 徹 證 源 底。 – Như Dương Vô Vi đến tham thiền nơi Bạch Vân Đoan, Trương Vô Tận đến ngài Đâu Suất Duyệt. Cả hai đều được nhắc nhở thông qua chỗ hiểm yếu khó khăn để chứng ngộ triệt để«.


meanings:
① Ngoảnh, quay: 他扭過頭來看 Anh ấy ngoảnh mặt (quay đầu) lại nhìn; ② Bẻ: 扭斷樹 枝 Bẻ gãy cành cây; ③ Trật, sái: 扭 了筋 Sái gân; ④ Õng ẹo: 走路一扭一扭的 Dáng đi õng ẹo; ⑤ Tóm, bắt: 扭送派出所 Tóm nó vào đồn công an; ⑥ Quay tay.


meanings:
E dè, đảo qua đảo lại, giày vò. Tiết Thủ Khuếch Thị Giả trong NĐHN q. 11 ghi: »師 行 腳 到 襄 州 華 嚴 和 尚 會 下。 一 日、嚴 上 堂、曰： 大 眾、今 日 若 是 臨 濟、德 山、高 亭、大 愚、 鳥 窠、 船 子 兒 孫、不 用 如 何 若 何、便 請 單 刀 直 入、華 嚴 與 汝 證 據… 嚴 曰： 維 那、 汝 來 也、 叵 耐 守 廓 適 來 把 老 僧 扭 捏 一 上、待 集 眾 打 一 頓 趁 出。 – Sư hành cước đến pháp hội của Hoà thượng Hoa Nghiêm ở Tương Châu. Một hôm, Nghiêm thượng đường nói: Đại chúng, hôm nay nếu là con cháu của Lâm Tế, Đức Sơn, Cao Đình, Đại Ngu, Điểu Khoà, Thuyền Tử, chẳng cần phải như thế nào hay làm gì, xin mời đơn đao trực nhập. Hoa Nghiêm sẽ chứng minh cho ông… Nghiêm nói: Duy-na, hãy đến đây, ngặt vì Thủ Khuếch vừa đến đây vặn hỏi lão tăng một phen, đợi họp chúng xong, ta đánh cho y một hèo rồi đuổi ra«.


meanings:
① Quấy, nhào đều. ||② Gồm. ||③ Một âm là ban. Tục gọi sự trang sức là đả ban 打扮, cũng đọc là chữ bán.


meanings:
① Hoá trang, cải trang, giả làm: 女扮男裝 Gái giả trai; 扮老頭兒 Hoá trang làm cụ già; 扮一丐者往 Giả làm một người ăn xin mà đến (Nguỵ Tuấn: Biên thành); ② Đóng.【扮演】 ban diễn [bànyăn] a. Đóng vai, sắm vai, thủ vai, diễn: 她在〝白毛女〞裡扮演喜兒 Chị ấy đóng vai Hỉ Nhi trong vở “Bạch Mao nữ”; b. Đóng vai trò: 扮演了重要的角色 Đóng vai trò quan trọng; ③ Ăn mặc, diện: 愛打扮 Thích diện, làm đỏm, làm dáng.


meanings:
① Xé ra. ||② Tục gọi sự dắt dẫn dời đổi là xả cả.


meanings:
① Kéo, lôi, níu: 扯破衣服 Kéo rách áo; 扯住他不放 Níu lấy không buông anh ta ra; 扯開嗓子喊 Cất cao tiếng gọi; ② Xé: 扯信看 Xé thư ra xem; 扯二尺布 Xé 2 thước vải; ③ Nói chuyện phiếm, tán gẫu: 閑扯 Tán chuyện; 瞎扯 Tán gẫu, nói lăng nhăng.


meanings:
① Vái chào tay sát đất. ||② Dắt dẫn, cất lên. Tục gọi dùng tay xách đồ để ra chỗ khác là tráp. ||③ Một âm là hấp. Lượm lấy.


meanings:
(văn) Lồng vào, gài vào, thọc vào (như 插): 扱衽 Thọc tay vào vạt áo.


meanings:
(văn) ① Cung tay vái chào sát đất; ② Cất lên, đưa lên.


meanings:
① Vin, kéo. ||② Nắm chặt, lật. Dùng tay mà nắm chặt vào chỗ nào hay lật cái gì cho ngửa mặt lên cũng gọi là ban. Cũng đọc là chữ bản.


meanings:
① Uốn, bẻ, vặn: 扳樹枝 Bẻ cành cây; ② Bấm, bóp: 扳著指頭算一算 Bấm đốt ngón tay, bấm tay; 扳槍機 Bóp cò.


meanings:
① Giúp đỡ. ||② Nâng đỡ. Nâng cho đứng dậy được gọi là phù. Vật gì sinh đôi liền nhau cũng gọi là phù, như phù tang 扶桑 cây dâu sinh đôi, phù trúc 扶竹 cây trúc sinh đôi. ||③ Cái thẻ dùng để đánh đầu hồ. ||④ Bên.


meanings:
① Vịn, dìu: 扶老攜幼 Dìu già dắt trẻ; 扶著欄桿 Vịn lan can; ② Đỡ: 護士扶起傷員，給他吃藥 Y tá đỡ người bệnh dậy cho uống thuốc; ③ Cứu giúp, giúp đỡ: 扶危濟困 Cứu khốn phò nguy; 鋤強扶弱 Trừ quân cường bạo, giúp kẻ yếu hèn; ④ (văn) Cái thẻ để chơi trò đầu hồ (thời xưa); ⑤ (văn) Bên.


meanings:
位于中南半島南部，系柬埔寨（Cambo-dia，今之高棉）古名。又作跋南、邑心、閣茂、真臘。系自西元一、二世紀至七世紀中葉，吉蔑（Khmer）人在湄公河下游所建立，深受印度文化影響的國家。一般咸以此國之名源自吉蔑語phno&m而來。其字義爲‘山’。<#>依中國史籍《通典》卷一八八載，此國本爲女王柳葉所統治。後受來自印度的混填所征服。混填遂以柳葉爲妻，自任爲王。其後，其子孫相傳至槃况王。况歿，大將范師蔓受百姓擁立爲王，自號‘扶南大王’。氏曾攻占鄰近諸國，擴大領土。蔓病歿後，範旃奪位。中國三國吳之呂岱派遣朱應、康泰至此國時（229），正值範旃治世之時代，此爲扶南國與中國互通友好之始。此後扶南之國勢漸盛，至唐·貞觀（627～649）初年爲真臘合幷之前，扶南一直是一獨立的國家，且常入貢中國。《大唐西域記》卷十所載之‘伊賞那補羅’國，亦即扶南。<#>真臘本爲扶南之屬國，隋·大業十三年（617）曾遣使獻貢于中國。在幷吞扶南之後，經唐、宋至元亦皆朝貢中國。明·洪武三年（1370）以來亦常朝貢明室，自稱‘甘孛智’。後訛傳爲‘甘破蔗’。萬曆後改號‘柬埔寨’。不久，爲暹羅所破，其後又被安南入侵。十八世紀至二十世紀中葉，先後爲暹羅、安南、法國之隸屬國或殖民地，直至1954年始得獨立。<#>依《南齊書》卷五十八〈東南夷傳〉載，扶南王僑陳如于齊·永明二年（484），派遣天竺道人釋那伽仙進獻金鏤龍王坐像、白檀像、象牙塔時，釋那伽仙曾上書，謂扶南國乃摩醯首羅天神之守護地，亦爲流通佛法之地。《梁書》卷五十四〈南海諸國傳〉，記載僑陳如于梁·天監二年（503）獻珊瑚佛像，十八年獻天竺旃檀瑞像、婆羅樹葉等，大同五年（539）武帝聞此國有長一丈二尺之佛發，乃遣沙門雲寶親迎之。《歷代三寶紀》卷十一載，梁·天監（502～519）初年，此國沙門曼陀羅仙賫梵本來貢，于揚都與僧伽婆羅共譯《寶雲經》等三部十一卷。由此可知，佛教應早于西元三、四世紀即傳播至扶南。唐代之前，扶南不僅流布大乘佛教，即如《解脫道論》等之南傳佛教重要論書亦曾流傳。直至崇拜印度教之信仰盛行，佛教乃逐漸衰微。十四世紀由暹羅等國傳入南方佛教，此地佛教勢力始漸次復興。在共産黨統治高棉之前，佛教爲該國之國教。<#>十九世紀，由法國學者亨利莫克特（Hen-ri Monkot）、伯希和等人之探險考證而重現于世的吳哥古迹，即扶南與真臘合幷後，約于九世紀至十二世紀所建。吳哥古迹分成吳哥城與吳哥寺兩部分，均爲石材建築。前者爲闍邪跋摩二世（Jayavarman Ⅱ）創建于九世紀初，歷經十餘代，至十二世紀始告完成。城中建有王宮、伽藍等建築物。後者爲十二世紀中葉之蘇利耶跋摩二世（Sūryavarman Ⅱ）所建。<#>◎附︰《南齊書》卷五十八〈東南夷傳〉（摘錄）<#>扶南國，在日南之南大海西［灣］中，廣袤三千餘裏，有大江水西流入海。其先有女人爲王，名柳葉。又有激國人混填，夢神賜弓一張，教乘舶入海。混填晨起于神廟樹下得弓，即乘舶向扶南。柳葉見舶，率衆欲禦之。混填舉弓遙射，貫船一面通中人。柳葉怖，遂降。混填娶以爲妻。惡其裸露形體，乃叠布貫其首。遂治其國。子孫相傳。<#>至王槃况死，國人立其大將范師蔓。蔓病，姊子旃［篡］立，殺蔓子金生。十餘年，蔓少子長襲殺旃，以刃鑱旃腹曰︰‘汝昔殺我兄，今爲父兄報汝。’旃大將范尋又殺長，國人立以爲王，是吳、晋時也。晋、宋世通職貢。<#>宋末，扶南王姓僑陳如，名闍耶跋摩，遣商貨至廣州。天竺道人那伽仙附載欲歸國，遭風至林邑，掠其財物皆盡。那伽仙閑道得達扶南，具說中國有聖主受命。<#>永明二年，闍耶跋摩遣天竺道人釋那伽仙上表稱扶南國王臣僑陳如闍耶跋摩叩頭啓曰︰‘天化撫育，感動靈只，四氣調適。伏願聖主尊體起居康［豫］，皇太子萬福，六宮清休，諸王妃主內外朝臣普同和睦，鄰境士庶萬國歸心，五穀豐熟，灾害不生，土清民泰，一切安穩。臣及人民，國土豐樂，四氣調和，道俗濟濟，幷蒙陛下光化所被，咸荷安泰。’<#>又曰︰‘臣前遣使賫雜物行廣州貨易，天竺道人釋那伽仙于廣州因附臣舶欲來扶南，海中風漂到林邑，國王奪臣貨易，幷那伽仙私財。具陳其從中國來此，仰序陛下聖德仁治，詳議風化，佛法興顯，衆僧殷集，法事日盛，王威嚴整，朝望國軌，慈湣蒼生，八方六合，莫不歸伏。如聽其所說，則化鄰諸天，非可爲喻。臣聞之，下情踴悅，若蹔奉見尊足，仰慕慈恩，澤流小國，天垂所感，率土之民，幷得皆蒙恩祐。是以臣今遣此道人釋那伽仙爲使，上表問訊奉貢，微獻呈臣等赤心，幷別陳下情。但所獻輕陋，愧懼唯深。伏願天慈曲照，鑒其丹款，賜不垂責。’（中略）<#>扶南人黠惠知巧，攻略傍邑不賓之民爲奴婢，貨易金銀彩帛。大家男子截錦爲橫幅，女爲貫頭，貧者以布自蔽。鍜金鐶■銀食器。伐木起屋，國王居重合，以木栅爲城。海邊生大箬葉，長八九尺，編其葉以覆屋。人民亦爲閣居。爲船八九丈，廣裁六七尺，頭尾似魚。國王行乘象，婦人亦能乘象。鬥鶏及狶爲樂。無牢獄，有訟者，則以金指鐶若鶏子投沸湯中，令探之，又燒鎖令赤，著手上捧行七步，有罪者手皆燋爛，無罪者不傷。又令沒水，直者入即不沈，不直者即沈也。有甘蔗、諸蔗、安石榴及橘，多檳榔，鳥獸如中國。人性善，不便戰，常爲林邑所侵擊，不得與交州通，故其使罕至。<#>［參考資料］　《隋書》卷八十二〈南蠻傳〉；《明史》卷三二四〈真臘傳〉；周達觀《真臘風土記》；《梁書》卷五十四〈扶南傳〉；《新唐書》卷二二二〈扶南傳〉。<#>


meanings:
2944（Funan）位於中南半島南部，係柬埔寨（Cambodia，今之高棉）古名。又作跋南、邑心、閣茂。據梁書海南諸國傳第四十八、通典卷一八八等記載，於三國時代，此國之國勢逐漸擴張，吳國曾派遣康秦、朱應至此，初其國人皆裸形，勸以著衣，始疊布、著橫幅。西晉永寧元年（301），該國國王遣使來獻鏤金龍佛像與象牙塔，可知早在三、四世紀之交，佛教已傳播至此。延至初唐，皆相繼來貢，如南齊書列傳第三十九載，南齊永明二年（484），扶南王僑陳如，派遣天竺道人釋那伽仙來獻龍王坐像與象牙塔時，釋那伽仙曾上書，謂扶南國為摩醯首羅天神守護地，亦為佛法流通處。　另據歷代三寶紀卷十一載，梁天監（502～519）初年，彼國沙門曼陀羅仙齎梵本來貢，復與僧伽婆羅於揚都共譯寶雲經等三部十一卷，又於天監五年，再與僧伽婆羅譯出阿育王經、解脫道論等十一部三十八卷。又梁書海南諸國傳第四十八謂，大同五年（539），武帝聞此國有長一丈二尺之佛髮，遂派遣沙門雲寶前往迎接，適逢真諦三藏住於此，乃請赴梁。由上可知，唐代之前，不僅大乘佛教流布該國，南方佛教重要論書亦曾盛行於其地。直至崇拜印度教之信仰盛行，佛教乃逐漸衰微，此即南海寄歸內法傳序所說（大五四‧二○五中）：「惡王今並除滅，逈無僧眾，外道雜居。」　扶南國至初唐為止皆呈現獨立之勢，至貞觀（627～649）初年，則為真臘國所合併。真臘，本為扶南之屬國，於隋大業十三年（616）、唐武德六年（619）、貞觀二年、明洪武三年（1370 ）等，屢至中土朝貢。於洪武年間，該國自稱為「甘孛智」，後訛傳為「甘破蔗」，萬曆以後改為「柬埔寨」，未久為暹羅所破，其後又被安南入侵。。於十八世紀至二十世紀中葉，先後為暹羅、安南、法國之隸屬國或殖民國，直至一九五四年始得獨立，然於一九七五年四月又淪入共黨政權下。如今大部分住民為吉蔑族（Khmer）。　扶南與真臘合併後，約於九世紀初闍邪跋摩二世（Jayavarman Ⅱ）開始定都安哥城（Angkor Thom），其處位於現今洞里湖（Tonlⅰ-Sap）之北約二十二公里處。城中所有宮室、伽藍等之建構，歷經十餘代，至十二世紀始完成，與爪哇之婆羅浮屠（Bolo-Budur）並為人類現存早期建築藝術中之雙璧。安哥城之南約一點六公里處另有安哥寺（Angkor-Vat），係十二世紀中葉之蘇利耶跋摩二世（Sūryavarman Ⅱ）所建。　安哥城與安哥寺原皆屬佛教建築，如安哥城所雕刻之世自在（梵 Lokeśvara）神像即是佛教之觀世音像。其後由於佛教衰微，此二者之建築物漸被改建為印度教寺院。至十四世紀，由暹羅等國傳入南方佛教，佛教勢力逐漸復興，兩建築物乃由暹羅僧人掌理，於聖殿與其餘諸堂皆奉置各類佛菩薩像。十五世紀時，泰人攻陷安哥，吉蔑王朝南遷，安哥遂告荒蕪，久之漸為熱帶叢林所淹沒，直至十九世紀，由法國學者亨利莫特（Henri Monkot）、伯希和等人之探險考證，安哥古蹟始重現於世，而扶南國一度盛行佛教之情形乃能與歷代史傳相互印證。　於共黨統治之前，佛教為高棉之國教，國王親轄政教兩權。僧侶之職，除以柬埔寨文字書寫、流傳巴利三藏外，亦負有儀式祈禱、教育國民之責。共黨統治後，則已全面禁止宗教活動。〔續高僧傳卷一真諦傳、大唐西域求法高僧傳卷上、隋書南蠻傳第四十七、舊唐書南蠻傳第一四七、明史真臘傳第二一二、古今圖書集成邊裔典第一○一、E. Aymonier: Le Cambodge; J. Fergusson: History of Indian and Eastern Architecture, vol. Ⅱ〕


vietnamese:
phù tang thiền lâm tăng bảo truyện <bktt>


vietnamese:
phù tang thiền lâm tăng bảo truyện <pqđtđ>


meanings:
① Vả, lấy tay đánh vào mặt người gọi là phê. ||② Phân xử, phán quyết phải trái cho biết gọi là phê. Như phê bình 批評 ý đoán thế nào là phải là trái rồi ghi lời bàn vào đấy, phê bác 批駁 phê chữ để bác lời của kẻ cầu gì hay chê văn chương chỗ nào hỏng, v.v. ||③ Có một việc công gì khởi lên cũng gọi là nhất phê 一批. Số vật nhiều mà chia ra từng món để đưa dần đi cũng gọi là phê. Như đệ nhất phê 第一批 món thứ nhất, đệ nhị phê 第一批 món thứ hai, v.v. Vì thế nên bán đồ mà chia từng lô một gọi là phê phát 批發. ||④ Vót, chẻ ra từng mảnh mỏng cũng gọi là phê.


meanings:
① (cũ) Vả, tát: 批其頰 Tát (vả) vào mặt nó; ② Phê, chấm: 在卷上批了幾句 Phê mấy lời vào bài; 在作業本上批分 Chấm điểm bài vở; 報告已經批下來了 Báo cáo đã được phê chuẩn rồi; 自我批評 Tự phê (bình); ③ Phê phán: 批保守思想 Phê phán tư tưởng bảo thủ; ④ Tốp, loạt: 成批生產 Sản xuất hàng loạt; 一批人 Một tốp người; 一批批工人 Hàng loạt công nhân; ⑤ (văn) Vót, chẻ (ra từng mảnh).


meanings:
Còn gọi: Bài phê. Sắp xếp, chuẩn bị. Tiết Đạo Ngô Hoà thượng trong TĐT q. 5 ghi: »師 曰： 如 法 批 排 茶 飯、 明 日 我 與 儞 勘。 到 明 日、 批 排 茶 飯 屈 喫 次、 師 指 教 童 子 便 來 其 僧 身 邊 立。 – Sư bảo: Hãy theo quy củ chuẩn bị cơm nước, ngày mai ta sẽ khám cho ngươi. Đến ngày mai, chuẩn bị cơm nước để ăn, sư bảo đồng tử đến đứng bên cạnh ông tăng«.


meanings:
① Ðánh miếng ngang. ||② Chỉ chưởng 扺掌 vỗ tay.


meanings:
Vỗ. 【扺掌】chỉ chưởng [zhêzhăng] (văn) Vỗ tay (tỏ vẻ hào hứng).


meanings:
① Giữ chẹn, như ách yếu 扼要 giữ chẹn chỗ hiểm yếu.


meanings:
(văn) ① Chẹn, chẹn giữ, bóp: 扼住咽喉 Bóp cổ; ② Kiểm soát, giữ: 扼關 Giữ cửa ải.


meanings:
① Bơi thuyền. ||② Tục đọc là chữ trảo. Bù vào chỗ thiếu. ||③ Tìm kiếm.


meanings:
① Tìm, kiếm: 找工作 Tìm việc làm, kiếm việc; 找出路 Tìm lối thoát; 找各種藉口 Tìm đủ mọi cớ; ② Trả lại, thối lại: 找錢 Trả lại tiền; 找不開 Không đủ tiền thối lại; ③ (văn) Bù chỗ thiếu; ④ (văn) Bơi thuyền.


meanings:
① Vâng, như bẩm thừa 稟承 bẩm vâng theo, thừa song đường chi mệnh 承雙堂之命 vâng chưng mệnh cha mẹ, v.v. ||② Chịu, như thừa vận 承運 chịu vận trời, thừa ân 承恩 chịu ơn, v.v. Người trên ban cho, kẻ dưới nhận lấy gọi là thừa. ||③ Ðương lấy, như thừa phạp 承乏 thay quyền giúp hộ, thừa nhận 承認 đảm đang nhận lấy, v.v. ||④ Phần kém, như Tử Sản tranh thừa 子產爭承 ông Tử Sản tranh lấy phần thuế kém. ||⑤ Nối dõi, như thừa điêu 承祧 nối dõi giữ việc cúng tế, thừa trọng 承重 cháu nối chức con thờ ông bà, v.v. ||⑥ Tiếp theo, như thừa thượng văn nhi ngôn 承上文而言 tiếp theo đoạn văn trên mà nói.


meanings:
Thiền tăng đời Minh, họ Cận, vốn tên Liễu Phàm, người Đương Dương (nay thuộc Hồ Bắc) Trung Quốc. Sư nối pháp thiền sư kinh Môn Chính Hối ở chùa Ngọc Tuyền Độ Môn, kế thế trụ trì chùa này. Tác phẩm: Lăng Nghiêm Kinh giảng lục.


meanings:
① Hứng, đón: 以盆承雨 Lấy chậu hứng nước mưa; ② Được (tiếng lễ phép): 承大家熱心招待 Được các bạn tiếp đãi niềm nở; ③ Gánh, chịu, gánh chịu, gánh vác: 責任由我承擔 Tôi sẽ gánh (chịu) trách nhiệm; 承恩 Chịu ơn; ④ Nhận: 承做 Nhận làm; ⑤ Thừa (thừa dịp, nhân lúc), tiếp, kế, nối: 承前續後 Kế trước nối sau; 承上文而言 Tiếp theo đoạn văn trên mà nói; 承祧 Nối dõi giữ việc cúng tế; 承間 Thừa dịp, thừa cơ hội; 忽見利生心，承虛入寇 Chợt thấy lợi thì sinh lòng tà vạy, thừa dịp sơ hở xông vào xâm chiếm (Bạch Cư Dị: Thỉnh bãi Hằng Châu binh sự nghi); ⑥ (văn) Vâng, vâng theo: 承雙堂之命 Vâng mệnh cha mẹ; 今丕承耿命 Nay vâng theo mệnh sáng; ⑦ (văn) Ngăn trở; ⑧ (văn) Phụ tá, giúp đỡ (dùng như 丞, bộ 一); ⑨ (văn) Ngăn cấm; ⑩ (văn) Phần kém: 子產爭承 Ông Tử Sản giành lấy phần thuế kém; ⑪ [Chéng] (Họ) Thừa.


meanings:
Đáp ứng; đồng ý (làm); Nhận lời (làm). Tông Môn Võ Khố ghi: »撫 州 明 水 遜 禪 師、 在 法 雲 侍 者 寮 時、 道 林 琳 禪 師 掛 搭。 方 丈 特 爲 新 到 茶、 遜 躬 至 寮 請 之、 适 琳 不 在。 有 同 行 與 琳 联 案、 曰： 若 去、 俟 渠 來、 我 爲 汝 請。 遜 去、 僧 偶 忘 之。 齋 後 鳴 鼓 會 茶、 琳 不 到。 圓 通 問 曰： 新 到 在 否？ 趣 請 之、 琳 到、 圓 通 令 退 坐 搨 立、 眾 前 責 曰： 山 門 特 爲 茶、 以 表 叢 林 禮 數、 因 何 怠 慢、 不 時 至？ … 同 行 僧 出 眾 曰： 不 於 侍 者 與 新 到 事、 是 某 不 合 承 受 爲 遽渠 請、 偶 忘 記、 某 當 代 二 人 出 院。 圓 通 高 其 風 義、 并 宥 之。 – Thiền sư Minh Thuỷ Tốn là người Phủ Châu lúc còn ở liêu Thị giả tại chùa Pháp Vân có Thiền sư Đạo Lâm Lâm đến xin tạm trú. Hoà thượng Trụ trì đặc biệt muốn đãi trà vị khách tăng mới đến nên sai Tốn đến liêu mời, vừa gặp lúc Lâm đi khỏi. Có vị tăng cùng đi với Lâm, nói: Chú an tâm, khi nào ông ấy trở về, tôi sẽ nói lại giùm cho! Tốn quay về liêu thị giả, nhưng vị tăng ấy quên mất lời hứa. Khi dùng cơm xong có trống báo uống trà, song không thấy Lâm đến, ngài Viên Thông (Trụ trì Pháp Vân) hỏi: Vị khách tăng mới đến có mặt không? Rồi cho người đi mời. Khi Đạo Lâm đến, ngài bảo đứng dậy ra trước đại chúng, trách rằng: Sơn môn riêng mời ông uống trà để biểu hiện lòng tôn kính, sao ông lại thờ ơ chẳng đến đúng giờ?… Khi ấy người đồng hành bước ra khỏi chúng, nói: Chẳng can hệ gì đến việc thị giả và sư Đạo Lâm, lỗi tại tôi nhận chuyển lời mời nhưng lại quên nên tôi phải xuất viện thay hai vị đó. Ngài Viên Thông thấy phong cách cao thượng của họ nên tha thứ cho cả ba người«.


meanings:
Chùa nằm ở núi Anh Ca, cảng Thừa Thiên, thành phố Tuyền Châu, tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc. Là một trong ba ngôi chùa lớn và xưa ở Tuyền Châu. Nền chùa vốn là khu vườn phía nam của Tiết độ sứ Lưu Song Hiệu đời Ngũ Đại. Cuối niên hiệu Bảo Đại đời Nam Đường đến đầu niên hiệu Trung Hưng thì xây dựng chùa, đầu tiên lấy tên là »Nam Thiền Tự«. Niên hiệu Cảnh Đức thứ 4 (1007) đời Tống, Chân Tông ban cho hiệu là »Thừa Thiên Tự« sau nhiều đời trùng tu mở rộng, quy mô gần bằng chùa Khai Nguyên, là một trong những ngôi chùa Phật nổi tiếng ở Mân Nam. Trên đầu cổng chùa có tấm biển ngang đề hai chữ »Nguyệt Đài« nên còn gọi là Nguyệt Đài Tự. Đại điện hiện còn là kiến trúc đời Thanh. Kiến trúc của chùa này gồm có: cổng chùa, »Nhất trần bất nhiễm« đường, Khai Mân Vương thị từ đường (Nhà thờ của họ Khai Mân Vương), ao phóng sinh. Trong chùa vốn có: Mai hoa thạch, Hiếu tử tháp, Phi lai tháp, trải qua nhiều đời được gọi là 3 món báu của Thừa Thiên.


meanings:
Viện nằm phía đông thành phố Cửu Giang, tỉnh Giang Tây, Trung Quốc. Được xây dựng vào thời kì Lương Võ Đế đời Nam Triều (502-549), sau bị phế. Khoảng niên hiệu Đại Lịch (766-779) đời Đường xây dựng lại. Đời Tống Thiền sư Bạch Vân Thủ Đoan trụ trì chùa này. Niên hiệu Hồng Võ thứ 12 (1379) đời Minh mở rộng xây dựng. Niên hiệu Hoằng Trị thứ 2 (1489) đổi tên là »Năng Nhân Tự«, sau đó lại nhiều lần mở rộng xây dựng nữa. Kiến trúc hiện còn phần lớn là do trùng tu mở rộng vào niên hiệu Đồng Trị thứ 9 (1870) đời Thanh, là một trong ba đại tùng lâm ở Cửu Giang. Trong chùa có Đại hùng bảo điện, Kim Cang điện, Thiết Phật điện, Tả hữu thiền phòng, Tàng kinh lâu. Đại hùng bảo điện một tầng mái chồng, hành lang gấp khúc lượn quanh, khí thế hùng vĩ. Phía đông nam Đại hùng bảo điện có tháp Đại Thắng 7 tầng, cao 42,26m, kết cấu bằng gạch đá, toàn bộ giống như chiếc dùi hình lục giác.


meanings:
Còn gọi: Đảm đương. Tiếp nhận cơ duyên, lãnh ngộ thiền pháp. Thiền tông mượn từ này làm thuật ngữ để chỉ cho việc thiền tăng nhận lấy ý chỉ của Phật Tổ. Lăng Nghiêm Tông Thông (Vạn Tục 117, 13 hạ) ghi: »此 處 正 好 承 當 去、 却 省 得 許 多 心 力。 – Chỗ này chính là chỗ tốt nhất để nhận lấy mà còn tiết kiệm được nhiều tâm lực«. Tiết Khai thị Duy na Tín trong DTNL ghi: »者 僧 可 謂 具 大 信 力，才 聞 舉 著，便 乃 直 下 承 當，得 大 受 用 去 也。– Có thể bảo rằng vị tăng này có niềm tin mạnh mẽ, vừa nghe nêu ra, liền lập tức lãnh ngộ, được đại thọ dụng«.


meanings:
(1011-1091) Thiền tăng đời Tống, họ Vương, người xứ Đơn Lăng, Mi Châu (nay thuộc tỉnh Tứ Xuyên) Trung Quốc. Vào khoảng niên hiệu Thiên Thánh (1023-1031), sư vào viện Đại Lực xin xuất gia. Sau đó sư đi tham học các nơi, đến Phúc Châu tham Thiền sư Bắc Tháp Tư Quảng, thể đạt huyền chỉ, được tam muội Đại tự tại. Sư từng làm một cái khố vải, trên viết tên của các vị Tổ sư, nên trong tùng lâm gọi sư là »Hạo Bố Côn« (Hạo khố vải). Khoảng niên hiệu Nguyên Phong (1078-1085) sư trụ núi Cốc Ẩn ở Tương Dương (nay là huyện Tương Phàn, tỉnh Hồ Bắc), sau dời đến chùa Ngọc Tuyền ở Kinh Môn (nay là Giang Lăng, tỉnh Hồ Bắc).


meanings:
Còn gọi: Thừa hư ảnh hưởng. Nhận lãnh, tiếp lấy sự lí hư huyễn chẳng thật. Mật Am ngữ lục ghi: »達 磨 不 會 當 頭 句。 卻 向 嵩 山。 面 壁 九 年。 後 代 兒 孫。 承 虛 接 響。 揚 眉 瞬 目。 行 棒 行 喝。 盡 是 黃 葉 止 啼。 – Đạt-ma đáp câu chẳng biết xong, liền đến Tung Sơn ngó vách chín năm. Con cháu đời sau tiếp lấy sự lí hư huyễn chẳng thật nên nhướng mày chớp mắt, sử dụng cây gậy, tiếng hét; đều là đem lá vàng để dỗ con nít khóc«.


meanings:
Mãi mãi. Đàn Kinh (bản Đôn Hoàng) ghi: »離 境 無 生 滅、 如 水 承 長 流。 – Tâm lìa cảnh thì tâm ấy không sinh diệt như dòng sông mãi mãi trôi chảy«.


meanings:
3254指塔之「平頭」上重重之輪盤形建築。略稱露盤。又作盤蓋、槃蓋、輪蓋、相輪。露盤中心以竿貫穿，此竿又稱輪竿、心柱、剎、剎柱、?。初於印度，在「平頭」中安奉佛舍利，再於其上設蓋以覆護供養之，此爲露盤之起源。　關於露盤之輪數，據有部毘奈耶雜事卷十八載，依佛塔、聲聞塔之不同而有一輪、二輪，乃至十三輪之別。其構築形式，或一柱數輪，或三柱、五柱別立而各附數輪。如山琦（Sanchi）大塔爲一柱三輪，加爾各答所藏北印度由薩忽載州（Yusafzai）出土之塔爲一柱八輪，又據傳，迦膩色迦王所造之雀離浮圖有金盤十三重。我國洛陽永寧寺塔有承露金盤三十重；日本法隆寺之五重塔則爲一柱九輪；又印度馬德拉斯博物館所藏阿摩羅婆提（梵 Amarāvātī）塔形浮雕爲二柱各一輪，同塔殘缺浮雕中存有二十一柱各一輪者；我國雲岡第六窟東南壁所刻之五重塔爲三柱各五輪；法隆寺金堂多聞天所持之塔則爲五柱各五輪。　於日本，又稱塔頂上之輪蓋爲金剎、金幢。日本佛寺所立三重塔、五重塔等露盤已失原始風貌， 僅 留 中空之輪形，特稱爲空輪；又輪數固定爲九重者，稱爲九輪；若僅造立相輪部分，將之建構爲塔柱之狀，並視之爲塔者，則稱爲相輪橖，相輪塔、相輪樘。又直接於屋蓋上設置平頭，稱爲露盤，即顛倒露盤與覆鉢之位置，於露盤之上安置覆鉢，全然訛轉露盤之意。惟大塔、多寶塔等尚存有印度古制，即在覆鉢上安置屋蓋，屋蓋上再置露盤之形式，其規制係源於印度之南天鐵塔。　日本之五重塔係於露盤上安置請花（又稱受花），請花上則置九輪，水煙、龍車等，頂上更置寶珠。其中，寶珠由寶瓶變化而來，有部毘奈耶雜事卷十八記載「相輪」時，即有寶珠之說。此類古例，著名者有錫蘭（斯里蘭卡）之祇園精舍（梵 Jetavana-vihāra）大塔、我國永寧寺塔之金寶瓶等。水煙呈火焰狀，惟建築物忌火，乃稱水煙。日本藥師寺東塔之水煙作天人飛翔之相，原出於供養天人之塔，與阿摩羅婆提塔形浮雕、我國龍門古陽洞內刻出之三重塔露盤左右所作之供養飛天相，有異曲同工之妙。又心柱立於礎石上，貫穿塔身中央，再向上貫穿露盤、寶珠等，爲一切寺塔架構之中心。　此外，我國與日本均有於相輪頂端向屋蓋四隅架引鐵鎖之作法，或於九輪上、鐵鎖上及各層級飛簷上懸掛鈴鐸之風習，此皆印度古制之塔所未曾有者。另從阿摩羅婆提欄楯上所雕刻塔之平頭、雲岡石窟第二窟內壁雕所刻之三重塔等，皆有剎竿之上聳立幢幡之畫面。〔四分律卷五十二、摩訶僧祇律卷三十三、洛陽伽藍記卷一永寧寺塔條〕（參閱「相輪」3911、「塔」5421）


meanings:
Tiếp nhận cơ duyên lãnh hội thiền chỉ. Tiết Phúc Tiên Chiêu Khánh Hoà thượng trong TĐT q. 13 ghi: »只 如 達 磨 當 時 分 付 二 祖、 是 箇 甚 麼 意 旨？ 二 祖 於 達 磨 邊 承 領 得 箇 什 麼 事？ – Còn như Đạt-ma đương thời giao phó cho Nhị Tổ, là ý chỉ gì? Nhị Tổ ở bên Đạt-ma thừa lãnh được việc gì?«.


meanings:
① Nghề, như tràng kĩ 長技 nghề tài, mạt kĩ 末技 nghề mạt hạng, v.v. ||② Tài năng.


meanings:
Kĩ năng, kĩ xảo, tài năng, tài khéo, tài nghệ, năng lực chuyên môn, nghề: 一技之長 Giỏi một nghề; 末技 Nghề mạt hạng; 黔驢技窮 Hết kế khả thi, mưu cùng kế tận.


meanings:
① Vỗ tay, như hoan biến 歡抃 vui mừng vỗ tay. Cũng đọc là chữ biện.


meanings:
① Lấy qua. Tục gọi sự tịch kí nhà cửa là sao gia 抄家. ||② Viết rõ ràng, như thủ sao 手抄 bản tay viết, sao bản 抄本 bản sao, v.v. ||③ Ði rẽ. Ði lối rẽ cho đến trước gọi là sao cận lộ 抄近路, bày trận đánh úp quân giặc gọi là bao sao 包抄. ||④ Múc. Lấy thìa mà múc cháo gọi là sao. ||⑤ Một phần nghìn của một thưng gọi là một sao.


meanings:
① Chép, sao lại, chép lại của người khác: 抄課文 Chép bài; ② Khám xét và tịch thu, khám bắt, lục soát: 在匪巢裡抄出許多槍枝 Khám ổ gian phỉ tịch thu được nhiều súng ống; ③ Đi tắt: 抄小道走 Đi tắt; ④ (văn) Múc (bằng muỗng...); ⑤ Sao (bằng 1/1000 thưng); ⑥ Như 綽[chao].


meanings:
2948又作別生抄、抄本、別抄經典。即抄撮經中之章品，並前後雜糅而自成一經者，稱為抄經，與「抄譯經」不同，然極易混淆；抄譯經乃自大部梵典中別行抄出而重新翻譯之經典，屬於一種重譯本。抄譯之風氣古來即有，然其始意並非割斷文句以成一經，而係古人以廣譯為難，故撮舉義要，省文略說，縮寫梵本。如梁代僧祐所撰之出三藏記集卷二新集經論錄列舉抄經五部十一卷，即外國所抄後漢安世高所譯大道地經二卷、外國高明者所撰後漢竺朔佛譯道行經一卷、吳之支謙譯孛抄經一卷、西晉衛士度略出之摩訶般若波羅蜜道行經二卷、東晉曇摩蜱所譯摩訶鉢羅若波羅蜜經抄五卷等，均係縮寫梵本而成者。　然後人不察其意，肆意抄撮，或棋散眾品，或瓜剖正文，而將已完成漢譯之經典，任意摘出章節，另附別名流行，遂使聖言離本而學者逐末。如出三藏記集卷五新集抄經錄列舉南齊竟陵文宣王所抄之抄華嚴經十四卷、抄方等大集經十二卷、東晉慧遠抄出之般若經問論集二十卷等，凡四十六部三百五十二卷，皆屬此類，幾與偽經無異。又於新集疑經偽撰雜錄中，舉出劉宋慧簡抄撰之灌頂經、南齊法願抄集之佛法有六義第一應知一卷等，凡四部八卷，亦屬之。　抄經之經題，有於原經中即有小經之經名者，如長阿含經、中阿含經、六度集經等之別抄小經，大多直接採用原經經題；亦有原經中無小經經名，而由抄錄人另行附加者。又抄經大多照原文抄錄，然亦有任意訂正字句，或改變原本之體裁型態，而僅留其經意者。此類情形，加上抄經時多不錄署譯人之名，致使後代學人耳目混淆，每視之為一部獨立之「失譯經典」或「偽疑經典」。抄經之流行，止於隋代開皇末年。其後因經典開始編成大藏經，原經一經刊錄，自無再抄錄之必要。　於歷代之各經錄中，出三藏記集雖堪稱個中佳構，然其書並未將別抄經典作嚴密之審查以簡別之，至隋代法經編眾經目錄，始嚴加區別原經本與別行抄出之經，並加以對照檢討，另立一部門。其勘定之結果，共計有六八二部大小乘經律論之抄經目錄，後代經錄中之抄經目錄或依準之，或略加勘正刪補。　此外，諸經錄中亦各有抄經之記載，其中有將出三藏記集所列諸部抄經配屬於別生、偽妄、疑偽諸科者。大唐內典錄卷十、開元釋教錄卷十八，則不另立抄經錄，而將文宣王等之抄經，分別編入疑偽經論錄、偽妄亂真錄中。〔歷代三寶紀卷十五、法經錄卷六、彥琮錄卷三、貞元新定釋教目錄卷二十八、佛書解說大辭典佛典總論第二部第三章（小野玄妙）〕


meanings:
① Lau. Như vấn lệ 抆淚 lau nước mắt.


meanings:
① Chọn nhặt ra, móc ra, như quyết mục 抉目 móc mắt ra.


meanings:
(văn) Chọn nhặt ra, móc ra.【抉擇】quyết trạch [jué zé] Chọn, lựa.


meanings:
① Cầm, như bả tí 把臂 cầm tay. Sự gì cầm chắc được gọi là bả ác 把握. ||② Cái chuôi. ||③ Giữ, như bả môn 把門 giữ cửa. ||④ Bó.


meanings:
① Cầm, nắm: 把舵 Cầm lái; ② Đem, làm cho, đối với: 把這本書帶回去給他 Đem cuốn sách này về cho nó; 取得這樣好的成績，把大家高興得跳起來 Đạt được thành tích tốt như thế, làm cho ai nấy đều vui mừng đến nhảy cỡn lên; 這小淘氣，媽媽把他沒辦法 Đứa bé nghịch ngợm này, bà mẹ không làm được gì đối với nó; ③ Gác, giữ: 把門 Gác cửa, giữ cửa; ④ Bó: 火把 Bó đuốc; ⑤ (loại) Con, vốc, nắm, bó, mớ, cây, cái...: 一把刀 Một con dao; 一把米 Một vốc gạo, một nắm gạo; 一把菜 Một mớ rau; 一把草 Một bó rơm (cỏ); 一把扇子 Một cây quạt; 一把茶壼 Một cái ấm; ⑥ Chừng, khoảng, độ, độ chừng, ước chừng: 到廣州辦一次貨，來回花了個把月時間 Mỗi lần đến Quảng Châu mua hàng, cả đi và về mất khoảng một tháng; 丈把高的樹 Cây cao chừng mươi thước; 大約有百把人 Có khoảng một trăm người. Xem 把 [bà].


meanings:
Chuôi, cán, quai: 刀 把兒Chuôi dao, cán dao; 扇子把兒 Cán quạt; 茶壼把兒 Quai ấm. Xem 把 [bă].


meanings:
Còn gọi: Bả định phóng hành. Phương thức hoặc phong cách chẳng đồng khi lập bày cơ duyên. Bả trụ: Chặt đứt đường ngôn ngữ khiến đối phương bặt dứt mọi suy nghĩ, Phóng hành: Buông thả hơn, giúp cho người học có phương tiện vào cửa. Vô Môn Quan ghi: »一 人 向 深 深 海 底 行、簸 土 揚 塵、一 人 於 高 高 山 頂 立、白 浪 滔 天。把 定 放 行、各 出 一 隻 手、 扶 豎 宗 乘。– Một người đi dưới đáy biển sâu, bụi tung mù mịt; một người đứng trên đỉnh núi cao, sóng bủa ngất trời. Bả định phóng hành, mỗi người đưa ra một tay, nâng đỡ Thiền tông«.


meanings:
Còn gọi: Bả đoạn phong cương, Bả đoạn yếu tân, Bả đoạn nhân hầu. Nghĩa đen là giữ vững biên giới của một nước. Thiền tông mượn cụm từ này chỉ cho việc lập bày một loại cơ duyên đốn ngộ: Chẳng lập văn tự, chặt đứt đường ngôn ngữ, không cho suy nghĩ, nhằm quét sạch mọi học giải tri kiến, vọng tình tục niệm.


meanings:
Tay nắm tay. Vô Môn Quan ghi: »禪 宗 無 門 關、透 得 過 者、非 但 親 見 趙 州、便 可 與 曆 代 祖 師 把 手 共 行。– Người nào qua được cổng không cửa của Thiền tông, không những thấy được Triệu Châu, mà còn nắm tay lịch đại Tổ sư cùng đi«.


meanings:
Tuy được dẫn dắt nhưng không có cách gì để xông vào. Thiền tông mượn từ này để chỉ cho không có pháp để cứu độ. Hư Đường Hoà thượng ngữ lục q. 2 (Đại 47, 1001 trung) ghi: »僧 云：未 審 二 林 見 僧、作 麼 生 接？師 云：把 手 拽 不 入。– Tăng hỏi: Chẳng hay lúc Nhị Lâm gặp Tăng, dẫn dắt ra sao? Sư nói: Được dẫn dắt nhưng không vào được«.


meanings:
Đã đưa tay nâng đỡ còn đưa thêm cái nạng. Tỷ dụ thiền sư khải thị người học bằng lời nói trùng lặp, rườm rà, không có thủ đoạn xuất sắc. Tiết Từ Vân Ngạn Long Thiền sư trong NĐHN q. 18 ghi: »上 堂、 擧、玄 沙 示 衆 曰… 師 曰：諸 禪 德、這 箇 公 案、唤 作 嚼 飯 喂 小 兒、 把 手 更 與 杖。還 會 麼？若 未 會、須 是 扣 己 而 參。– Sư thượng đường, cử công án Huyền Sa thị chúng rằng… Sư nói: Chư thiền đức, công án này được gọi là nhai cơm mớm cho trẻ nít, chẳng phải là thủ đoạn xuất sắc. Có hội chăng? Nếu chưa hội, thì phải giam mình lại mà tham cứu«.


meanings:
Nắm bắt. Lâm Tế lục ghi: »處 處 討 覓 尋 皆。不 見 有 生 有 死 。唯 有 空 名。 幻 化 空 花 不 勞 把 捉。得 失 是 非、 一 時 放 却。– Tìm kiếm mọi nơi đều chẳng thấy có sinh có tử, chỉ có tên rỗng, như mộng huyễn, như hoa đốm giữa hư không, không nhọc nắm bắt, được mất phải quấy, buông xuống một lượt«.


meanings:
Còn gọi: Vô lậu quan, xuân thu bả phóng trướng. Bả là thu nhập. Phóng là chi xuất. Tức là sổ sách dùng để ghi chép việc thu xuất tiền bạc trong Thiền viện.


meanings:
Nghĩa là thiền tăng bởi dính kẹt vào giáo pháp mà tu hành nên chưa thể vượt lên cảnh giới khoáng đạt tự tại. Hư Đường Hoà thượng ngữ lục q. 1 (Đại 4, 997 hạ) ghi: »從 來 把 本 修 行、不 敢 棄 嫌 因 果。– Xưa nay nương tựa vào giáo pháp không dám coi thường nhân quả«.


meanings:
Nguyên ý là cầm gậy gọi chó, đây không phải là cử chỉ bình thường mà bao hàm tính cách nguy hiểm là gọi lại để đánh. Thiền tông dùng cụm từ này để chỉ bậc Thầy sử dụng cơ pháp dữ dội hiểm ác khi dẫn dắt người học. Tắc 41, Thung Dung lục (Đại 48, 254 thượng) ghi: »若 揀 得 出、分 付 鉢 袋 子。 (把 棒 喚 狗) 。– Nếu ông phân biệt được thì ta trao cho cái đãy đựng bát (Cầm gậy gọi chó)«.


meanings:
Còn gọi: Bảo kiều trụ tháo tẩy. Bả lãm phóng thuyền nghĩa là nắm chặt dây đỏi mà đẩy thuyền đi. Bảo Kiều Trụ Tháo Tẩy nghĩa là hai tay ôm chặt trụ cầu mà muốn tắm rửa. Thiền tông dùng hai thí dụ này để chỉ kẻ câu nệ, chấp trước. Tiết Đâu Suất Tùng Duyệt Thiền sư trong NĐHN q. 17 ghi: »今 時 人 猶 尚 抱 橋 柱 澡 洗、把 纜 放 船。– Người thời nay câu nệ lắm, chẳng khác nào kẻ ôm cột cầu mà tắm, nắm dây đỏi mà lại xô thuyền đi.«


meanings:
Chỉ cho thiền tăng trụ trì tự viện. Lương Giới ngữ lục ghi: »雲 居 問：如 何 是 祖 師 西 來 意？師 云：闍 黎 他 後 有 把 茅 蓋 頭、忽 有 人 問、如 何 祇 對？– Vân Cư hỏi: Thế nào là ý Tổ sư từ Ấn Độ sang? Sư đáp: Xà-lê! Mai kia mốt nọ, ông làm Trụ trì, nếu có người hỏi ông thì làm sao đối đáp?«.


meanings:
May vá áo quần. Trong tùng lâm thời xưa, tăng chúng thường tự may vá pháp phục, áo quần… vào những khi nhàn rỗi, ngoài lúc tu tập toạ thiền. Bách Trượng Quy Thắng Tụng trong Thiền Uyển Thanh Quy q. 10 (Vạn Tục 111, 468 thượng) ghi: »或 把 針、剃 頭、剪 紙、合 藥、或 曬 鞋 靸、觸 衣、浴 具、皆 於 屋 後 僻 處。 – Hoặc may vá, cạo tóc, cắt giấy, làm thuốc hoặc phơi giày, giặt áo, rửa toạ cụ, đều ở nơi hậu liêu vắng vẻ!«.


meanings:
Nguyên ý là chỉ cho sự cúi đầu tạ tội. Thiền tông dùng cụm từ này để chỉ cho sự ngu xuẩn của thiền tăng, đến nỗi hoàn toàn không tự biết hành động của chính mình. Tắc 81, Bích Nham lục (Đại 48, 207 trung) ghi: »僧 問 藥 山：平 田 淺 草 麈 鹿 成 羣 如 何 射 得 麈 中 麈 （把 髻 投 衙、擊 頭 帶 角 出 來 腦 後 拔 箭）山 云：看 箭。僧 放 身 便 倒。– Tăng hỏi Dược Sơn: Đồng bằng cỏ thưa, hươu nai họp bầy, làm sao bắn được con nai chúa? (Thật ngu xuẩn, đầu sừng giơ ra, nhổ tên sau ót). Dược Sơn bảo: Xem tên đây! Tăng ngã nhào«.


meanings:
(văn) ① Mất đi; ② Kêu vang; ③ Rơi xuống.


meanings:
① Ðè nén, như ức chế 抑制. ||② Ðè xuống. ||③ Chỉn, hay lời nói chuyển câu, như cầu chi dư, ức dư chi dư 求之與抑與之與 cầu đấy ư? hay cho đấy ư?


meanings:
① Dằn ép, đè nén, dìm xuống; ② (văn) (lt) Hoặc, hay là, song, nhưng, mà: 南方之強與？北方之強與？抑而強與？ Đó là sức mạnh của phương nam? Đó là sức mạnh của phương bắc? Hay là sức mạnh của nhà ngươi? (Trung dung). 【抑或】ức hoặc [yìhuò] (văn) Hoặc, hay là;【抑亦】ức diệc [yìyì] (văn) a. (Không chỉ...) mà còn; b. Hay là: 仲子所居之室，伯夷之所築與？抑亦盜蹠之所築與？ Nhà của Trọng Tử ở, là do ông Bá Di cất ư? Hay là do Đạo Chích cất? (Mạnh tử).


meanings:
① Thảo ra, tuôn ra, như nhất trữ ngu ý 一抒愚意 một tuôn hết ý mỏn mọn ra. ||② Cởi, như trữ niệm 抒念 cởi hết sự lo nghĩ, trữ nạn 抒難 gỡ nạn, v.v.


meanings:
① Tuôn ra. (Ngr) Phát biểu, biểu hiện: 各抒己見 Mọi người đều phát biểu ý kiến của mình; 一抒愚意 Tuôn hết ý kiến ra; ② Cởi, gỡ: 抒念 Cởi hết sự lo nghĩ; 抒難 Gỡ nạn.


meanings:
① Gãi. ||② Quắp lấy, quơ lấy. Lấy móng tay mà quắp lấy vật gì gọi là trảo. Có khi đọc là chữ trao.


meanings:
① Gãi: 抓癢 Gãi ngứa; ② Bốc, cắp, quắp, bắt, túm, nắm, quơ, bíu, bám: 老鷹抓小雞 Diều hâu cắp (quắp) gà con; 用手抓他的衣裳 Nắm (túm) áo anh ấy; 抓一把糖果 Bốc một nắm kẹo; ③ Nắm (chắc, vững, lấy): 抓得很緊 Nắm rất vững (chắc); 抓緊時間 Nắm vững thời gian; 抓重點 Nắm trọng điểm.


meanings:
① Ném, như đầu hồ 投壼 ném thẻ vào trong hồ. ||② Quẳng đi, như đầu bút tòng nhung 投筆從戎 quẳng bút theo quân. ||③ Tặng đưa. Như đầu đào 投桃 tặng đưa quả đào, đầu hàm 投函 đưa thơ, đầu thích 投刺 đưa thiếp, v.v. ||④ Ðến, nương nhờ, như đầu túc 投宿đến ngủ trọ, đầu hàng 投降 đến xin hàng, tự đầu la võng 自投羅網 tự chui vào vòng lưới, v.v. ||⑤ Hợp, như tình đầu ý hợp 情投意合 tình ý hợp nhau, nghị luận hợp ý nhau gọi là [/b] đầu ki[/b] 投機. Nhân thời cơ sạ lợi gọi là đầu cơ sự nghiệp 投機事業, v.v. ||⑥ Rũ.


meanings:
Tìm đến, trước khi, sắp sửa. Tiết Trường Lô Đạo Hoà Thiền sư trong NĐHN q. 16 ghi: »不 許 夜 行、 投 明 須 到。 意 旨 如 何？ – Không cho đi đêm, trước khi trời sáng phải đến, ý chỉ như thế nào?«.


meanings:
(văn) Dấu đậu (để ngắt tạm một đoạn trong câu văn chữ Hán, như 讀, bộ 言).


meanings:
① Ném, lao, quăng, quẳng, vứt: 投石 Ném đá; 投入江中 Quẳng xuống sông; 投筆硯兮事弓刀 Ném bút nghiên theo việc đao cung (Chinh phụ ngâm khúc). (Ngr) Nhảy vào, lăn vào, đâm đầu: 投河 Đâm đầu xuống sông, nhảy xuống sông tự tử; 投火 Nhảy vào đống lửa; ② Lao vào, bước vào, dốc vào: 投入生產 Đi (đưa) vào sản xuất; 棄暗投明 Trở về đường sáng, cải tà quy chính; ③ Gởi, đưa tặng: 投書寄信 Gởi thư từ; 投桃 Đưa tặng quả đào; ④ Hợp, ăn ý, hợp ý với nhau: 情投意合 Ý hợp tâm đầu, tình ý hợp nhau; ⑤ (văn) Đến, đến nhờ, đi nhờ vả (người khác): 投宿 Đến ngủ trọ; 投降 Đến xin hàng; 自投羅網 Tự đến chui vào lưới; 有遠來相投者，莫不竭力營贍 Có những người từ xa đến nương nhờ, không ai là không được tận lực nuôi dưỡng (Nam sử); ⑥ (văn) Đến lúc, gần, sắp: 投老 Gần già, sắp già, đến lúc già; 投暮 Đến chiều; 秣馬飲食，以夜進兵，投曉攻城 Cho ngựa ăn uống, tiến quân ban đêm, đến sáng tấn công thành (Tam quốc chí: Ngô thư, Tôn Phá Lỗ thảo nghịch truyện); ⑦ (văn) Rũ, phất; ⑧ (văn) Dời đi; ⑨ (văn) Đánh bạc.


vietnamese:
đầu tử đại đồng thiền sư ngữ lục <pqđtđ>


meanings:
Còn gọi: Từ Tế Thiền sư ngữ lục, Đầu Tử Hoà thượng ngữ lục. Ngữ lục, 1 quyển, do Đầu Tử Đại Đồng soạn vào đời Đường, được biên định vào niên hiệu Kiến Long thứ 2 (961) đời Tống, được xếp vào Tục Tạng kinh tập 118, trang 620. Nội dung gồm: Những ngữ yếu thị chúng, thượng đường của Thiền sư Đại Đồng ở viện Tịch Trụ, núi Đầu Tử, huyện Đồng Thành, Thư Châu. Các ngữ yếu của Thuý Vi tham vấn với sư. Những cơ phong vấn đáp của sư với các vị: Tuyết Phong Nghĩa Tồn, Triệu Châu Tùng Thẩm, Thái thú Y Kiến Phong.


meanings:
Núi nằm ở huyện Tiềm Sơn tỉnh An Huy, Trung Quốc. Đời Đường, Tống, nơi này gọi là Thư Châu. Trong núi có chùa Đầu Tử, thiền sư Đại Đồng ở đây vào đời Đường, cử dương tông phong hơn 30 năm. Niên hiệu Hi Ninh thứ 8 (1075) đời Tống, Thiền sư Nghĩa Thanh ở viện Thắng Nhân trong núi nầy, hết sức cử dương tông phong Tào Động; vào niên hiệu Nguyên Phong thứ 6 (1083), sư thị tịch ở núi nầy. Đời Tống còn có Thiền sư Liễu Minh ở đây.


vietnamese:
đầu tử nghĩa thanh thiền sư ngữ lục <pqđtđ>


vietnamese:
đầu tử nghĩa thanh thiền sư ngữ lục <tttđ>

meanings:
Còn gọi: Thư Châu Đầu Tử Thanh Thiền sư ngữ lục, Đầu Tử Thanh Hoà thượng lục, Diệu Tục Đại Sư ngữ lục. Ngữ lục, 2 quyển, do Đầu Tử Nghĩa Thanh soạn vào đời Tống, Tự Giác Trọng biên tập, được xếp vào Tục Tạng kinh tập 124, trang 479. Nội dung gồm có: Ngữ lục ở Thiền viện Hải Hội núi Bạch Vân, ngữ lục ở Thiền viện Thắng Nhân núi Đầu Tử, Sư đáp 10 câu hỏi của Đồng Lâm, bài tựa Ngũ Vị Tụng, Bài vè về Ngũ Vị Thiên Chính, Tứ tân chủ, kệ, 100 tắc công án tụng cổ. Ngoài ra còn có Thư Châu Đầu Tử Sơn Diệu Tục Đại Sư ngữ lục của Đạo Giai biên tập 1 quyển, còn gọi là Đầu Tử Nghĩa Thanh Thiền sư ngữ lục. Sách này chỉ gom chép 25 điều ngữ yếu thượng đường thị chúng và 1 thiên »Nghĩa Thanh lược truyện« do Đan Hà Tử Thuần soạn.


meanings:
Còn gọi: Đậu cơ. Ăn ý thiền cơ, khế ngộ thiền pháp. Tiết Huệ Hải Nghi Thiền sư trong NĐHN q. 18 ghi: »大 迦 葉 靈 山 會 上、 見 佛 拈 華、 投 機 微 笑。 – Trong hội Linh Sơn ngài Đại Ca Diếp thấy Phật giơ cành hoa, khế ngộ thiền pháp liền mỉm cười«.Đầu cơ kệ: Qua sự khải phát của bậc Thầy, người học nhân đó mà khai ngộ. Về sau, người ấy đem chỗ cảm ngộ vào lúc đó biểu thị ra bằng bài kệ. Bài kệ này được gọi là Đầu cơ kệ. Đầu cơ tụng: Bài tụng được làm ra nhằm biểu thị tâm cảnh triệt để đại ngộ của người học khế hợp với yếu cơ của Phật Tổ. Trong các tự viện Thiền tông từ xưa đến giờ, có thể thấy rất nhiều loại Đầu cơ kệ, Đầu cơ tụng trong các sách Thiền như: Tổ Đường tập, Chỉ Nguyệt lục, Chư Truyền Đăng lục. Có thể cường điệu rằng đây là một điểm nổi bật của văn học Thiền Trung Quốc. Theo: Nhân Thiên Nhãn Mục quyển 2.


meanings:
(term) enter a mothers womb in preparation for rebirth into this world (pratisaṃdhi)


meanings:
① Ðẩu tẩu 抖擻 phấn chấn, như tinh thần đẩu tẩu 精神抖擻 tinh thần phấn chấn. ||② Tiếng Phạm là đỗ da. Tầu dịch là đẩu tẩu hay đầu đà. Ba món độc tham, sân, si như bụi bẩn làm nhơ mất chân tâm, người tu theo hạnh đầu-đà của Phật hay phấn khởi trừ sạch được ba món độc đi. Ta quen gọi nhà sư là đầu đà là bởi đó.


meanings:
① Run, run run, lẩy bẩy, run như cầy sấy: 發抖 Run lẩy bẩy; 他兩片嘴唇抖半天，一句話也說不出來 Đôi môi anh ta run run hồi lâu, chẳng nói được một lời; ② Giũ, giật: 抖開被窩 Giũ chăn ra; 抖一抖繮繩 Giật giật dây cương; ③ Dốc ra hết, vạch trần; ④ Phấn chấn (tinh thần).【抖擻】 đẩu tẩu [dôusôu] Phấn chấn, hăng hái: 抖擻精神 Phấn chấn tinh thần; ⑤ Làm nên, giàu có, phất.


meanings:
Kể chuyện. Mật Am ngữ lục ghi: »平 生 敗 闕 處、 盡 性 抖 擻 了 也。 – Cả đời lận đận, tận tình kể ra hết rồi«.


meanings:
Vắt óc suy nghĩ, vắt óc tìm mọi cách. Đây là lời nói thô tục. Tông Môn Võ Khố ghi: »婆 子 詬 罵 曰： 雪 竇 抖 擻 屎 膓、 說 禪 爲 爾、 爾 得 恁 麼 辜 恩 負 德。 – Bà già mắng rằng: Tuyết Đậu đã tìm mọi cách nói thiền để tiếp dẫn người, vậy mà người cô phụ ân đức thế ấy«.


meanings:
Còn gọi: Trát thượng mi mao, Dịch khởi mi mao. Có ba nghĩa: ① Suy nghĩ một chút. Ngũ Đăng Hội Nguyên q. 15 ghi: »若 論 此 事、 眨 上 眉 毛、 早 是 蹉 過。 – Luận về việc này, nếu có một chút suy nghĩ là sớm đã vượt qua«. ② Phấn chấn lên. Tổ Đường tập q. 10 ghi: »何 不 抖 擻 眉 毛、 著 些 子 精 彩 耶？ – Sao chẳng phấn chấn lên để xuất sắc hơn một chút?«. ③ Dựng đứng lông mày, hàm nghĩa phấn chấn tinh thần. Đây là lời thiền sư quen dùng. Thung Dung Am lục q. 1 ghi: »抖 擻 眉 毛、 昂 藏 鼻 孔。 – Dựng đứng lông mày, phập phồng lỗ mũi«.


meanings:
① Vác. ||② Chống cự, như kháng nghị 抗議 chống cự lời bàn, kháng mệnh 抗命 chống cự lại mệnh lệnh. ||③ Ngang, như phân đình kháng lễ 分庭抗禮 chia nhà địch lễ, nghĩa là cùng đứng riêng một phe mà làm lễ ngang nhau. ||④ Giấu, cất. ||⑤ Lang kháng 狼抗 nặng nề.


meanings:
① Chống cự, chống lại, chống đối, phản đối: 抗暴鬥爭 Cuộc đấu tranh chống bạo lực; 違抗法律 Chống lại luật pháp; ② Ngang ngửa nhau, đối lại. 【抗衡】kháng hoành [kàng héng] Chống đối, chống chọi, không ai thua ai; ③ (văn) Vác; ④ (văn) Giấu, cất; ⑤ (văn) 狼抗; ⑥ (văn) Cao khiết; ⑦ [Kàng] (Họ) Kháng.


meanings:
Đối lập nhau. Tiết Mông Sơn Quang Bảo Thiền sư trong NĐHN q. 2 ghi: »師 曰： 眼 耳 緣 聲 色 時、 爲 復 抗 行、 爲 有 回 互？ 澤 曰： 抗 互 且 置、 汝 指 何 法 爲 聲 色 之 體 乎？ 師 曰： 如 師 所 說、 即 無 有 聲 色 可 得。 澤 曰： 汝 若 了 聲 色 體 空、 亦 信 眼 耳 諸 根、 及 與 凡 與 聖、 平 等 如 幻、 抗 行 回 互、 其 理 昭 然。 – Sư nói: Khi mắt tai duyên theo thanh sắc là đối lập nhau hay là dung hợp nhau? Thiền sư Hà Trạch nói: Đối lập hay dung hợp tạm gác lại, ngươi hãy chỉ xem pháp nào là thể của thanh sắc? Sư nói: Theo như thầy nói thì không thật có thanh sắc. Hà Trạch nói: Nếu như ngươi biết rõ thể thanh sắc vốn không, cũng như các căn mắt tai, cho đến phàm thánh đều bình đẳng như huyễn thì đối lập hay dung hợp lí ấy quá rõ ràng«.


meanings:
① Bẻ gẫy. ||② Phán đoán, như chiết ngục 折獄 phán đoán hình ngục, chiết trung 折衷 chất chính sự ngờ, v.v. ||③ Cong, sự gì không phải là sự được thẳng suốt gọi là chiết. Như chuyển chiết 轉折, chu chiết 周折 đều là ý nghĩa gàng quải mắc míu cả. Nghiêng mình sấp xuống gọi là khánh chiết 磬折. ||④ Nhún, như chiết tiết hạ sĩ 折節下士 nhún mình tiếp kẻ sĩ. ||⑤ Toả chiết, vấp ngã. Như bách chiết bất hồi 百折不回 trăm lần toả chiết không trùng. ||⑥ Bẻ bắt, như diện chiết đình tránh 面折廷諍 bắt bẻ giữa mặt ở nơi triều đình. ||⑦ Huỷ đi, như chiết khoán 折券 huỷ văn tự nợ đi. ||⑧ Chết non, như yểu chiết 夭折, đoản chiết 短折 đều nghĩa là chết non cả. ||⑨ Số đã chia, như số gì chia mười phần thứ bảy gọi là thất chiết 七折, phần thứ tám gọi là bát chiết 八折, 75 phần trăm gọi là thất ngũ chiết 七五折, v.v. ||⑩ Thiếu thốn, như chiết bản 折本 lỗ vốn. ||⑪ Sóng ngang, đền thay. Như chiết sắc 折色 lấy cái này đền thay cái kia. ||⑫ Ðắp đất làm chỗ tế. ||⑬ Ðồ tống táng. ||⑭ Một âm là đề. Ðề đề 折折 dẽ dàng, an nhàn.


meanings:
① Gãy: 棍子折了 Chiếc gậy gãy rồi; 折戟沉沙鐵未消 Cây kích gãy chìm trong cát, sắt còn chưa tiêu (Đỗ Mục: Xích Bích hoài cổ); ② Hao tốn, lỗ: 折本 Hụt vốn, lỗ vốn; ③ [Shé] (Họ) Chiết. Xem 折 [zhe], [zhé].


meanings:
(khn) ① Lộn, lộn nhào: 折跟頭 Lộn nhào; ② Đổ ụp xuống: 一失手，把一碗湯都折了 Lỡ tay, chén canh đổ ụp xuống; ③ Đổ qua đổ lại: 水太熱，用兩個碗來回折一折就涼了 Nước nóng quá, lấy hai cái chén đổ qua đổ lại cho nguội. Xem 折 [shé], [zhé].


meanings:
① Gãy, bẻ gãy: 折斷腿 Gãy cẳng; 折斷一根樹枝 Bẻ gẫy một cành cây; 其子好騎，墮而折其髀 Người con ham cỡi ngựa, té gãy đùi (Hoài Nam tử); ② Hao tổn, tổn thất: 損兵折將 Hao binh tổn tướng; ③ Chết: 天折 Chết non, chết yểu; ④ Quay lại, lộn lại, trở về: 走了半路又折回來 Đi được nửa đường lại trở về. ⑤ Gập, gấp, xếp: 折衣服 Gấp quần áo; 折尺 Thước xếp; ⑥ Trừ, giảm, khấu, chiết giá: 九折 Trừ 10%; 八五折 Chiết giá 15%; 七折八釦 Khấu đầu khấu đuôi; ⑦ (Tính) bằng, tính ra, đổi thành, quy ra: 一個牛工折兩個人工 Một công trâu bằng hai công người; 這筆外幣折成越南盾是多少？ Số ngoại tệ này đổi ra được bao nhiêu đồng Việt Nam?; ⑧ Phục: 心折 Cảm phục; ⑨ Quanh co, trắc trở, vấp ngã, toả chiết: 曲折 Quanh co, khúc chiết; 百折不回 Trăm nghìn trắc trở cũng không sờn lòng; ⑩ (văn) Phán đoán: 折獄 Phán đoán hình ngục; ⑪ (văn) Nhún: 折節下士 Nhún mình tiếp kẻ sĩ; ⑫ (văn) Bẻ bắt: 面折廷諍 Bắt bẻ ngay mặt giữa nơi triều đình; ⑬ (văn) Huỷ bỏ: 折券 Huỷ bỏ văn tự (giấy) nợ; ⑭ Sổ: 摺子 (Quyển) sổ con; 存摺 Sổ gởi tiền tiết kiệm. Xem 折 [shé], [zhe].


meanings:
① Kết quả. Như Tịnh ngữ lục q. hạ ghi: »過 去 諸 如 來、斯 門 已 敗 缺；現 在 諸 菩 薩、今 各 無 折 合；未 來 修 學 人、切 忌 顛 倒 走。 – Chư Phật quá khứ đã bị thua nơi cửa này; chư Bồ tát hiện tại đều không có kết quả; người tu học vị lai cần phải tránh sự điên đảo«. 2. Ứng phó, đối phó. Tiết Minh Chiêu Đức Khiêm Thiền sư trong LĐHI q. 25 ghi: » 劈 脊 與 一 棒、看 他 如 何 折 合。 – Đánh một gậy vào xương sống để xem ông ta làm sao đối phó«.


meanings:
Thiền tăng Như Hội đời Đường được chúng tăng ngưỡng mộ, chúng tăng yết kiến thỉnh ích, cứ mỗi lần chúng đến, thất không thể chứa đủ, thiền sàng trong tăng đường bị trũng gãy, nên thời ấy gọi ngài là »Chiết sàng Hội« (ông Hội gãy giường). X. Như Hội.


vietnamese:
thương, sang, thưởng [qiāng, qiăng] <tvc>


meanings:
① Bẻ bắt, công kích. ||② Khiến, theo, cũng đọc là bình.


meanings:
① Bắt bẻ, công kích. 【抨擊】phanh kích [pengji] Công kích, phê phán (bằng lời hoặc bài viết): 抨擊性的文章 Bài văn mang tính chất công kích; 抨擊奴役文學 Phê phán văn học nô dịch; ② (văn) Khiến, theo; ③ (văn) Tiếng của dây cung; ④ (văn) Bắn cung, kéo dây cung.


meanings:
① Vạch ra, xé ra. Như phi vân kiến nhật 披雲見日 vạch mây thấy mặt trời. ||② Chia rẽ, như li phi 離披 lìa rẽ, phi mĩ 披靡 rẽ lướt, v.v. ||③ Khoác, như phi y hạ sàng 披衣下床 khoác áo bước xuống giường. ||④ Toác ra. ||⑤ Một âm là bia. Cái giá kèm áo quan để cho khỏi nghiêng đổ.


meanings:
① Khoác, đội, choàng, rũ rượi, rủ xuống: 披上雨衣 Khoác áo mưa; 披衣下床 Khoác áo bước xuống giường; 披著宗教的外衣 Đội lốt thầy tu; 披著簑衣 Choàng áo tơi; 頭髮披散著 Đầu tóc rũ rượi; ② Giở ra: 披卷 Giở sách ra đọc; ③ Nứt ra, tét ra: 竹竿披了 Cây tre nứt ra; ④ (văn) Vạch ra: 披雲見日 Vạch mây thấy mặt trời; ⑤ (văn) Rẽ ra: 離披 Lìa rẽ; 披靡 Rẽ lướt; ⑥ (văn) Bên, theo, ven theo, dọc theo: 披山通道 Mở đường bên núi (Sử kí: Ngũ đế bản kỉ); 臨池觀魚，披林聽鳥 Đến gần ao xem cá nhảy, dọc theo rừng nghe chim kêu (Nam sử: Từ Miễn truyện).


meanings:
Mặc áo nhuộm, cạo tóc, ý chỉ cho việc xuất gia. Chương Di-dá-ca Tổ thứ 6 trong CĐTĐL q. 1 ghi: »師 即 與 披 剃 復 圓 戒 相。 – Sư cùng các bạn tiên xuất gia, lại thọ đủ các giới tướng«.


meanings:
Thiền tăng chính thức ra khỏi một thiền viện nào đó. Chương Tục Nghệ Ngôn trong NHQL q. 30 ghi: »王 山 體 久 依 大 明 寶 爲 侍 者、 一 日 抽 單 去、 眾 疑 之、 問 曰： 體 侍 者 何 往？ 寶 曰： 諸 方 來、 諸 方 去 密 問 他 作 麼！ – Vương Sơn Thể làm thị giả cho ngài Đại Minh Bảo đã lâu. Một hôm, sư chính thức xin ra khỏi thiền viện của Ngài. Đại chúng sinh nghi, hỏi Ngài: Bạch thầy, thị giả Thể xin đi đâu thế? Bảo nói: Đi tới đi lui các thiền hội, hỏi đến hắn ta nữa làm gì!«.


meanings:
Đi tiêu, đi tiểu (từ ngữ của chư tăng thường sử dụng). Tông Môn Võ Khố ghi: »湛 堂 游 浙 回、 充 首 座、 聞 其 事 （指 廁 所 鬧 鬼 怪 事）、 中 夜 故 入 延 壽 堂 東 司 抽 脫。 – Trạm Đường đi Chiết Giang vừa trở về, được cử làm Thủ toạ; nghe việc ấy (chỉ việc quỷ quái làm loạn nhà xí) nên đợi đến nửa đêm, sư vào nhà xí của Diên thọ đường để đi tiêu, tiểu«.


meanings:
Nghỉ ngơi (từ ngữ của chư tăng thường sử dụng). Tiết Bảo Ninh Viên Cơ Pháp Sư trong NĐHN q17 ghi: »僧 問： 生 死 到 來、 如 何 回 避？ 師 曰： 堂 中 瞌 睡、 寮 裡 抽 解。 – Tăng hỏi: Lúc sinh tử đến làm sao trốn tránh? Sư đáp: Ngủ gục trong thiền đường, nghỉ ngơi trong liêu«.


meanings:
Thoái lui, rứt ra. Tiết Dược Sơn Hoà thượng trong TĐT q. 4 ghi: »師 夜 不 點 火、 僧 立 次、 師 乃 曰： 我 有 一 句 子、 怠 待 特 牛 生 兒、 即 爲 汝 說！ 僧 曰： 特 牛 生 兒 了 也、 只 是 和 尚 不 說。 師 便 索 火、 火 來、 僧 便 抽 身 入 眾。 – Ban đêm sư không đốt đèn, thấy một vị tăng đang đứng, sư liền nói: Ta có một câu, đợi khi nào bò đực sinh con sẽ nói cho ngươi nghe! Tăng thưa: Bò đực sinh con rồi, có điều là Hoà thượng chẳng nói. Sư liền tìm lửa đốt đèn. Đèn sáng. Vị tăng thoái lui vào trong chúng«.


meanings:
Nhổ đinh tháo chốt, tỷ dụ trừ bỏ vọng tưởng nghi hoặc, thoát khỏi tục tình mê chướng. Bích Nham Lục, q. 1 ghi: »達 磨 本 來 玆 土。 與 人 解 粘 去 縛。 抽 釘 拔 楔。 – Đạt-ma vốn đến đất này vì người gỡ niêm cởi trói, nhổ đinh tháo chốt«. Bích Nham Lục q. 8 ghi: »這 箇 拄 杖 子。 三 世 諸 佛 也 用。 歷 代 祖 師 也 用。 宗 師 家 也 用。 與 人 抽 釘 拔 楔。 解 粘 去 縛。 – Một cây gậy này, tam thế chư Phật cũng sử dụng, lịch đại Tổ sư cũng sử dụng, các thiền sư cũng sử dụng để nhổ đinh tháo chốt, gỡ niêm cởi trói cho người«.


meanings:
① Chải: 頭發抿得光又亮 Đầu chải láng mượt; ② Chúm chím, cụp: 抿著嘴笑 Cười chúm chím; 水鳥兒一抿翅膀，鑽入水中 Chim mòng cụp cánh rúc xuống nước; ③ Nhắp, hớp: 抿一口酒 Nhắp một hớp rượu.


meanings:
① Phẩy quét, như phất trần 拂塵 quét bụi. ||② Phẩy qua, như xuân phong phất hạm 春風拂檻 gió xuân phẩy qua chấn song. ||③ Nghịch lại, làm trái. ||④ Phất tử 拂子 cái phất trần. ||⑤ Ðánh. ||⑥ Rũ, như phất y 拂衣 rũ áo. ||⑦ Một âm là bật. Cùng nghĩa với chữ bật 弼. ||⑧ Lại một âm là phật. Ngang trái.


meanings:
① Phẩy, quét; ② Lướt nhẹ qua, phe phẩy: 春風拂面 Gió xuân phe phẩy vào mặt; ③ Rũ, phất: 拂袖 Rũ (phất) tay áo; ④ Trái ý, phật lòng: 不忍拂其意 Không nỡ làm phật lòng; ⑤ (văn) Xua đuổi, đuổi đi.


meanings:
（梵 vyajana、vāla-vyajana，巴 vijanī，藏 rṅa-yab）用以拂除蚊蟲的用具。即在柄上扎束獸毛、棉、麻等而成者，功用與麈尾同，而形狀各異。又單稱拂，或稱作拂塵。在印度，一般皆用此物拂蚊。據《祖庭事苑》卷八引《有部毗奈耶雜事》卷六所述，佛曾聽許比丘使用拂子，但其材料限于五種，即羊毛、麻、細裂叠布、已破舊之物、樹枝樹梢，而不許用牦牛尾及其他寶物。蓋以白牦牛尾所制之拂子，系最貴重者，與白馬尾拂同稱爲白拂。然經典中亦多見白拂之記載，如佛升忉利天爲母說法歸來時，梵天執白拂侍于佛側。<#>中國何時開始使用拂子今仍不詳，但自唐代以降，禪僧盛用此拂子，或以之爲莊嚴具，住持或代理住持者上堂時，持之爲大衆說法，此稱秉拂。又執行秉拂之職務的前堂首座等五頭首，稱秉拂五頭首；秉拂子之侍者，稱秉拂侍者。或有得道者，其師則授予拂子。日本鐮倉時代以後，禪林亦用此拂子，後來除真宗外，其他諸宗于法會、灌頂、葬儀時，皆視之爲一種莊嚴具，爲導師所使用。<#>此外，密教于灌頂時，通常以拂子輕拂受灌頂者之身，作爲去煩惱、除惡障的表徵。故拂子亦是密教法具之一。<#>［參考資料］　《摩呵僧祇律》卷三十二；《陀羅尼集經》卷三；《敕修百丈清規》卷七〈節臘章〉；《釋氏要覽》卷中；《祖庭事苑》卷八；《禪林象器箋》〈器物門〉。<#>


meanings:
3259梵語 vyajana, vāla-vyajana，巴利語 vijanī。將獸毛、麻等紮成一束，再加一長柄，用以拂除蚊蟲者，稱爲拂子。又稱拂、拂塵、塵尾。於印度一般皆使用此物。戒律中允許比丘執持拂塵，以拂除蚊蟲之侵擾，然禁止使用如「白拂」等以較爲華美貴重之物所成之拂子。據有部毘奈耶雜事卷六載，佛曾允許比丘持用下列五種材料所製之拂子；(一)羊毛，(二)麻，(三)細裂岁布，(四)已用破舊之物，(五)樹枝樹梢。白拂即由白犛牛或白馬尾製成之拂子，乃屬貴重之物。經典中屢有菩薩或長者手執白拂之記載，如陀羅尼集經卷六所載，觀音左手、普賢右手執白拂。又佛上忉利天爲母說法歸來時，梵天嘗執白拂，侍於佛之右。　密教則以白拂作爲去煩惱、除障難之表徵，如千手觀音大悲心陀羅尼經所載，千手觀音四十手中之白拂手即是。又尊勝佛頂修瑜伽法軌儀卷上載，行者每出行時，常作一白拂，誦真言加持一百零八遍，若於持行中逢畜生，能令彼等離苦解脫。　我國禪家尤喜以拂子作爲莊嚴具，住持或代理者手持拂子上堂爲大眾說法，即所謂「秉拂」。其時，拂子即爲說法之象徵。次第執行秉拂之職務者有前堂首座、後堂首座、東藏主，西藏主、書記等，稱爲秉拂五頭首；爲秉拂者作侍者之人，稱爲秉拂侍者。　在日本，鎌倉時代後之禪林亦使用拂子。其後除真宗外，其他諸宗於法會、灌頂、葬儀等場合，皆以拂子作爲導師所使用之莊嚴具。〔陀羅尼集經卷三、摩訶僧祇律卷三十二、有部毘奈耶雜事卷二十九、勅修百丈清規卷七「四節秉拂條」、釋氏要覽卷中、禪林象器箋器物門〕


meanings:
Ý nói trụ trì tự viện, vì chúng thuyết pháp. Tiết Tùng Nguyên Sùng Nhạc Thiền sư trong TTĐL q. 35 ghi: »其 如 未 在、 他 日 拂 柄 在 手、 爲 人 不 得、 驗 人 不 得。 – Nếu như chưa khế hợp thiền pháp, mai sau làm trụ trì vì người chẳng được, khám nghiệm người khác chẳng được«.


meanings:
① Chống (gậy): 拄拐棍兒 Chống gậy, chống ba toong; ② Chê bai.


meanings:
① Nứt ra, như giáp sách 甲拆 nứt nanh. ||② Huỷ đi.


meanings:
(Đoá hoa) nở. Tiết Bát-nhã Kính Tuân Thiền sư trong NĐHN q. 10 ghi: »優 曇 華 拆 人 皆 睹。 – Hoa Ưu-đàm nở, mọi người đều thấy«.


meanings:
(đph) Tiết ra ngoài (ỉa đái). Xem 拆 [chai].


meanings:
① Tháo, dỡ, bóc, mở: 拆被子 Tháo vỏ chăn; 拆房子 Dỡ nhà; 拆信 Bóc thư; 拆封 Mở (bóc) niêm phong; 拆開包袱 Dỡ gói ra; ② (văn) Nứt ra: 甲拆 Nứt nanh; ③ (văn) Huỷ đi. Xem 拆 [ca].


meanings:
Ngón tay cái, ngón chân cái.【拇指】mẫu chỉ [mư zhê] Ngón tay cái, ngón chân cái.


meanings:
to pick up and handle something with the fingers


meanings:
① Gión lấy, nhắc lấy, dùng ngón tay lấy vật gì gọi là niêm.


meanings:
Bắt, rút, lấy (bằng tay): 拈鬮兒 Bắt thăm, rút thăm; 從罐子裡拈出一塊糖 Lấy một miếng kẹo từ trong lọ.


meanings:
Niêm cổ vựng tập, 3 quyển, do Tổ Khánh biên tập vào đời Tống, được xếp vào Tục Tạng kinh tập 119, trang 203. Nội dung thu thập niêm cổ, ngữ cú của 4 vị thiền sư: Phật Giám Huệ Cần, Viên Ngộ Khắc Cần, Chính Giác Tông Hiển và Thạch Khê Tâm Nguyệt. Trước tiên nêu lên công án, sau kể ra lời niêm của 4 vị.


meanings:
Nêu ra những tắc công án xưa để bình nghị, là một hình thức thuyết pháp của thiền sư, cũng là một loại hình của ngữ lục Thiền tông. Tông Môn Võ Khố ghi: »杲 上 座！ 我 這 裏 禪、 爾 一 時 理 會 得、 教 爾 說 也 說 得、 教 爾 做 拈 古、 頌 古、 小 參、 普 說、 爾 也 做 得。 只 是 有 一 件 事 未 在、 爾 還 知 麼？ – Thượng toạ Cảo! Đối với thiền pháp của ta, ngươi đều hiểu được, dạy ngươi nói cũng nói được, dạy ngươi làm niêm cổ, tụng cổ, tiểu tham, phổ thuyết ngươi cũng làm được. Nhưng có một việc còn chưa được, ngươi có biết chăng?«.


meanings:
Đưa ra công án và nêu lên vấn đề, là một hình thức hỏi về công án trong nhà thiền. Tiết Động Sơn Hoà thượng trong TĐT q. 6 ghi: »時 有 人 問： 學 人 欲 見 和 尚 本 來 師 時 如 何？ 師 曰： 年 涯 相 似、 則 無 阻 碍… 後 教 上 座 拈 問 長 慶： 如 何 是 年 涯 相 似？ – Đương thời có người hỏi: Khi người học muốn thấy vị Thầy sẵn có của Hoà thượng thì ra sao? Sư đáp: Giống như tuổi xế chiều thì không có trở ngại.. Về sau Thượng toạ Giáo nêu ra hỏi Trường Khánh: ›Thế nào là giống như tuổi xế chiều?‹«.


meanings:
Đưa ra nhận xét về những điều tóm tắt quan trọng của Tông môn.


meanings:
Nêu lên câu nói thiền cơ. Phần phụ lục quyển cuối Dương Ức kí Lí Duy Thư trong CĐTĐL q. 30 ghi: »如 今 假 立 箇 賓 主。 動 者 兩 片 皮。 豎 起 指 頭。 拈 起 拂 子。 總 成 顛 倒 知 見。 順 汝 狂 意。 教 汝 有 箇 申 問 處。 若 是 明 眼 人 前 怎 生 拈 掇 得 出。 – Hiện nay giả lập khách chủ mà động đôi môi, giơ ngón tay, đưa phất tử lên, thảy đều trở thành tri kiến điên đảo, thuận theo ý cuồng của ông. Dạy ông có chỗ thưa hỏi. Nếu ở trước người mắt sáng làm sao ông nêu lên cho được?«.


meanings:
raise a matter for question and analysis


meanings:
Còn gọi: Niêm cổ, Niêm tắc. Nghĩa là niêm bình cổ tắc. Thiền sư thuyết pháp, đưa ra cổ tắc công án để mở mang tâm địa người học đạo. Tông chỉ của Thiền tông vốn truyền ngoài giáo điển, chẳng lập văn tự, không y theo kinh luận…, nhưng vì muốn cho kẻ học đạo thể ngộ việc lớn sinh tử và chỗ ngôn ngữ không đến được bèn đưa ra cổ tắc công án để trình bày yếu chỉ tông môn. Phần bình xướng của tắc 1, Bích Nham Lục (Đại 48, 141 thượng) ghi: »大 凡 頌 古、 只 是 繞 路 說 禪； 拈 古、 大 綱 據 欵 結 案 而 已。 – Tụng cổ nói chung chỉ giảng về Thiền một cách vòng vo, còn niêm cổ đại khái theo các dữ kiện để kết thúc công án mà thôi«.


meanings:
Giơ cây dùi, đưa phất tử lên, là động tác mà thiền gia thường dùng để thị cơ, ứng cơ, chỉ chung cho tác lược thiền cơ. Tiết Lang Da Huệ Giác Thiền sư trong NĐHN q. 12 ghi: »拈 槌 豎 拂 即 不 問、瞬 目 揚 眉 事 若 何？ – Giơ cây dùi, đưa phất tử lên thì chẳng hỏi, việc nhướng mày chớp mắt là gì?«.


meanings:
Còn gọi: Niêm chùy thụ phất. Tiết Hành Nhạc Đạo Biện Thiền sư trong NĐHN q. 17 ghi: »僧 問： 拈 槌 舉 拂 即 且 置、 和 尚 如 何 爲 人？ 師 曰： 客 來 須 接。 – Tăng hỏi: Giơ cây dùi, đưa phất tử lên thì tạm gác lại, Hoà thượng làm sao độ người? Sư đáp: Khách đến cần phải tiếp«.


meanings:
Thông thường chỉ cho niêm cổ và tụng cổ, là 2 cách thuyết pháp của thiền sư. Đối trước các đệ tử, thiền sư đưa ra công án, sau đó thêm lời bình nhằm trình bày và giải thích, gọi là Niêm cổ. Sau khi thiền sư đưa ra công án, còn dùng các câu thơ để bình luận, gọi là Tụng cổ. Trong các tác phẩm ngữ lục, đôi khi đem niêm cổ và tụng cổ tập trung biên chép sắp xếp, chẳng hạn quyển 1 của Minh Giác ngữ lục là dấu hiệu của 1 loại »Niêm cổ«, quyển 10 của Đại Huệ ngữ lục ghi rõ là »Tụng cổ«. Bắt đầu từ đời Tống, theo việc phổ biến phong trào khán thoại đầu, tham công án, lần lượt xuất hiện một số tác phẩm niêm tụng chuyên môn. Đại khái, chúng có thể được chia làm 3 loại: ① Niêm tụng biệt tập: tức là do cùng một vị thiền sư tuyển lấy một số công án rồi dùng văn xuôi hoặc các câu thơ để giải nói, như Vô Môn Quan của Thiền sư Huệ Khai đời Tống, Chính Pháp Nhãn Tạng do Tông Cảo viết. ② Niêm tụng vựng tập: tức là đem phần niêm tụng của nhiều vị thiền sư biên tập lại thành sách, như »Tụng Cổ Liên Châu Thông tập«, do Pháp Ứng biên vào đời Tống, Phổ Hội biên tiếp vào đời Thanh, ghi lại tụng cổ của nhiều vị thiền sư. 3. Niêm tụng bình xướng hợp tập: Về từ »Bình xướng« nghĩa là trên cơ sở niêm tụng của người trước, thêm vào lời bình xen kẽ trong công án và trong niêm tụng, như Bích Nham Lục, Thung Dung lục, Thỉnh Ích lục.


meanings:
① Kéo, lôi: 把車拉過來 Kéo chiếc xe sang bên này; ② Vận tải bằng xe, chở bằng xe: 用汽拉糧食 Tải lương thực bằng ô tô; 去拉肥料 Đi tải phân; ③ Di chuyển (thường dùng trong bộ đội): 把二連拉到河那邊去 Điều đại đội 2 sang bên kia sông; ④ Chơi đàn, kéo đàn: 拉胡琴 Chơi đàn nhị; 拉小提琴 Chơi viôlông; ⑤ Kéo dài: 拉開距離 Kéo dài khoảng cách; ⑥ (đph) Nuôi nấng: 你母親很不容易地把你拉大 Mẹ anh nuôi anh lớn lên không dễ dàng đâu; ⑦ Giúp đỡ: 人家有困難，咱們應該拉他一把 Người ta gặp khó khăn, chúng ta nên giúp đỡ một tay; ⑧ Dính líu, liên luỵ: 自己做的事，爲什麼要拉上別人 Việc của mình làm, sao lại để liên luỵ đến người khác?; ⑨ Lôi kéo: 拉關系 Móc ngoặc; ⑩ (đph) Tán chuyện: 拉話 Nói chuyện phiếm; ⑪ (khn) Ỉa: 拉屎 Ỉa, đi đồng; ⑫ (văn) Bẻ gãy. Xem 拉 [lá], [lă].


meanings:
① Xẻo: 拉下一塊肉 Xẻo một miếng thịt; ② Cắt, cứa, dứt: 把皮子拉開 Cắt miếng da này ra; 手上拉個口子 Tay bị cứa một nhát. Xem 拉 [la], [lă].


meanings:
（藏 Bla-braṅ）藏傳佛教格魯派寺院。位于甘肅省夏河縣城西大夏河畔，爲甘南藏族地區最大的寺院，與西藏哲蚌寺、色拉寺、甘丹寺、扎什倫布寺及青海塔爾寺合稱爲格魯派（黃教）六大寺院。舊時爲甘、青、川三省交界地區藏族的政治、宗教、文化中心。最盛時寺僧達三千五百多人，下轄寺院一０八所。<#>此寺系嘉木樣協巴（即嘉木樣一世）于清·康熙四十八年（1709）所建。‘拉蔔楞’是藏語‘拉章’的變音，意爲寺主嘉木樣活佛的住所。全寺乃依大夏河北岸龍山山坡而建，有六大札倉（學院）、十八囊欠（活佛府邸）、十八拉康（佛寺）、二經院、一藏經樓、僧舍萬餘間，占地八十餘公頃，建築精美，規模宏偉。<#>其中，六大札倉即帖桑琅札倉（意譯聞思學院，俗稱大經堂，修顯宗）、居萬巴札倉（續部下學院，修密法）、居多巴札倉（續部上學院，亦修密法）、丁科札倉（時輪學院，修天文曆算）、曼巴札倉（醫藥學院，修醫藥）、季多札倉（喜金剛學院，修法事）。各札倉皆由前廊、經堂、佛殿構成。佛殿一般高二層，內供碩大的各札倉所宗佛像。經堂爲僧衆集體誦經打坐之處，以聞思學院的經堂爲最大，可容四千多人，系全寺之中心。<#>拉康（佛寺）爲全寺各札倉僧衆集體念經的聚會處。十八座拉康中以壽禧寺規模最大，系一六層藏漢結合的宮殿式建築，內供高約十五公尺的釋迦如來像一尊。屋頂金龍蟠繞，墻旁銅獅雄踞，外觀十分宏偉。其他僧舍，均爲藏式平頂建築。<#>寺內珍藏文物數萬件，包括佛像、卷軸畫等，大多是青海吾屯藝人的作品。其中，藏文經典、書籍有六萬余册，居全國藏傳佛教寺院之首位。又，由于嘉木樣協巴爲藏傳佛教學史上杰出的學僧，故本寺學僧研究學問之風頗盛。<#>◎附︰索南吉·劉堡〈拉蔔楞寺六大札倉（摘錄自《法音》雜志{55}）<#>拉蔔楞寺自1709年第一世嘉木樣活佛創建迄今，經歷世嘉木樣興辦和苦心經營的六大札倉，使地處四川、甘肅、青海三省交界（安多地區）的拉蔔楞寺，成爲既是佛教中心，又是藏族同胞的文化教育中心，在藏族同胞中有很大的影響。現就拉蔔楞寺六大札倉簡介如下︰<#>帖桑琅札倉（聞思學院）<#>帖桑琅札倉，意譯爲‘聞思院’，俗稱‘大經堂’，是學習顯宗教理、教義的學院。該札倉學習的僧人必先廣聞經義，而後思維分析，通過辯論，得以修持。藏語‘帖桑琅’，有漢語古文獻中‘博學之，審問之，慎思之，明辯之，篤行之’的意思，故有‘聞思學院’之稱。<#>本札倉的一切規矩、律義都是依照我國西藏哲蚌寺郭莽札倉的規矩、律義進行，主要以學習研究三藏（論藏、律藏、經藏）、三學（戒律、禪定、勝慧）及四大教義（毗婆沙、經部師、唯識師、中觀宗）爲主，通過學習達到通曉五大論（《釋正量論》、《般若論》、《中觀論》、《俱舍論》、《戒律論》）的目的。學習的內容包括因明、般若、中觀、俱舍和戒律五大部。學級共分十三個級別，一般得學十五年（因第十二年級學三年）才能學完十三個年級的課程，學完這些課程後可考取學位。在帖桑琅札倉設有三種學位︰然江巴、朵仁巴、多仁巴。<#>(1)然江巴（類似‘學士’學位）。凡般若畢業或六至十二年級的學僧，可自願申請，經法台同意後，可考取‘然江巴’學位，名額不限，考試科目以《因明論》和《般若論》爲主。凡經考試及格者，均可授予‘然江巴’學位。<#>(2)朵仁巴（類似‘碩士’）。一般俱舍部學完四年功課者全部稱爲‘朵仁巴’。另外，凡從因明部畢業的學僧，一般可以按年資上升，年資達到'楔砟琚v地位的均稱爲‘朵仁巴’ 。<#>(3)多仁巴（類似‘博士’，一般統稱格西），是帖桑琅札倉的最高學位，選拔考試非常嚴格。第一，俱舍部學僧畢業後，可由法台挑選候選人。第二，多仁巴在正式考試前一月由活佛嘉木樣預考，令其背誦五部大論之《根本論》，合格者方能參加考試。第三，考試臨期，考僧要齋僧五天，凡本院六年級以上的學僧及僧友均被邀請，這就需要有一定的經濟力量。第四，多仁巴候選人參加考試，只有一次機會。如考不及格，終生再無考取‘多仁巴’的機會。取得‘多仁巴’學位後，便可派爲各活佛經師或所屬寺院經師，死後一般還可成爲新的轉世活佛。<#>居邁巴札倉（續部下學院）<#>居邁巴札倉，意譯爲‘續部下學院’，系密宗學院。主要研究密宗教義、廣授法師之灌頂，教化弟子入密宗金剛門等。密宗（亦稱密教），是對顯宗（顯教）而言。它以修持秘密真言而得名。所謂密，就是指修習一種不能對外人說的密法來達到成佛的目的。該札倉主奉密集秘、怖畏九首（亦譯作大威德）、大自在（亦譯作勝樂）、三大金剛、六臂和法王護法。本札倉設三個學級︰初級、中級、高級。<#>(1)初級︰學僧主要背誦《怖畏九首金剛經》、《六臂護法經》、《法王護法經》、《密集經》、《大自在經》、《續部經》等。升級時必須背誦《大自在生起與圓滿次第》、《集秘生起與圓滿次第》、《怖畏九首金剛生起與圓滿次第》三部經中之一部，方可升入中級。<#>(2)中級︰要求學僧必須背誦《密集自入經》、《燒壇經》、《續部經》、《佛贊》八十卷。升高級時，必須背誦《四注合解經》。<#>(3)高級︰依據《生起與圓滿次第》中規定的程序修行。每年于二月十七日至二十一日通過密宗教義的辯論考試，取得‘多仁巴’學位。<#>丁科爾札倉（時輪學院）<#>丁科爾札倉，意譯爲‘時輪院’，系密宗學院，這個札倉除學習與修觀有關的時輪密乘外，著重學習研究時輪天文曆算。根據佛教的《時輪經》，在《時輪金剛》的理論基礎上進行學習。它主奉時輪金剛、毗盧遮那佛、證菩提佛及怖畏金剛（大威德）、六臂、法王、騾子天王、財寶五大護法。主要研究密宗大乘、天文曆算、聲明、語法、詩詞、書法、繪壇、音韵手訣、步法等等。學制分初級、中級、高級，學習年限不定。<#>初級︰主要學習《妙吉祥名號經》、《普濟經簡釋》、《無上供養經》、《諸佛贊》、五大護法的《滿足心願經》。能背誦上述經者，方可升入中級班。<#>中級︰學習和背誦《時輪金剛經》、《證菩提經》，學會彩色細砂製作時輪金剛壇城、普濟佛壇城、證菩提佛壇城。升高級時，必須背誦《時輪金剛生起與圓滿次第經》。<#>高級︰主要學習聲明、詩詞、天文曆算、梵文和藏文的正草書法，幷研究時輪金剛和怖畏九首金剛的生起與圓滿之道，廣授灌頂，修行禪坐，以求正果。<#>曼巴札倉（醫學院）<#>曼巴札倉，意譯爲‘醫學院’。這個札倉的僧人，除學習佛經外，主要學習醫藥。它主要供奉藥師佛、阿■佛和馬王金剛。該倉學制亦爲初、中、高三級。<#>初級︰學僧必須背誦《皈依經》、《綠度母經》、《觀音心經》、《阿■佛經》、《總則續經》、《後續經》等。<#>中級︰學僧必須背誦《論續》、《藥王經》、《馬頭白蓮經》、《佛贊》八十卷、《總藥王經》，方可升入高級學習。<#>高級︰主要研究《醫方四續》及《菩提道次第廣論》。<#>曼巴札倉的主要活動有︰<#>(1)傳授︰每年從二月二日起，由高級班僧人中選出優秀生八人，作爲老師到初、中級班去傳授知識。將初、中級各分爲甲、乙班。初級甲班學習《外續根本經》及驗小便、針灸、刺血等醫術和內外科診斷法、人體的構造以及藏藥的配方技術。初級乙班學習藏文根本理論系統的樹圖解釋及《四洲》、《集釋》等。中級甲班學習內外科診斷法、人體的構造以及藏藥的配方等技術。中級乙班學習人體的形式、病因等知識。這個學習過程到四月十九日結束。<#>(2)采藥︰每年四月下旬，中、初級班僧人外出采藥三天。回寺後，由高級班僧人根據采集到的藥物標本，講授藥物生長情况及藥理等。六月上旬，全札倉僧衆外出采藥十四天。八月份，全體僧衆再次外出采藥三天。這主要是爲了在藥物生長的不同時期，識別學習其生態變化、藥物性質，尤其是晚期草藥果實、枝幹、根莖的標本采集等。<#>(3)制藥︰七月下旬，全札倉僧人忙于制藥，藥有散、丸、膏等。<#>吉多札倉（喜金剛學院）<#>吉多札倉，意譯作‘喜金剛院’，系密宗學院之一。主奉金剛、金剛手大輪、虛空瑜伽諸佛。主要研究歡喜金剛的生起與圓滿次第之道、天文及曆算、藏文文法、正草書法、音樂、護法舞蹈、彩砂繪製壇城等。學制爲三級，學習年限不定。<#>初級︰要求學僧主要背誦《無上供養經》、《妙吉祥名號經》、《大威德經》、《滿意經》、《喜金剛迎請、加持、自入、燒壇、祝願、回向經》、《金剛手大輪經》等。還要學會彩砂繪製金剛、金剛手大輪、虛空瑜伽的壇城，幷考試音韵、音樂等。<#>中級︰主要學習漢曆天文曆算，藏文文法、書寫，練習跳舞等。該札倉跳的法舞，系仿西藏德茂琅之跳法。扮演者主要從中、初級班學僧中挑選，高級班僧人也可參加，主要扮作羅刹王、法王護法、財寶護法和黑帽師四種。升高級班，必須背誦《喜金剛生起和圓滿次第經》，幷要求學會漢曆天文曆算。<#>高級︰要求學僧必須遵守三律（別解脫律、靜慮律、無漏律），防止身語之惡行，多授灌頂口訣，禪坐靜修密宗之道，以求正果。從春到秋末，由吉哇（財經）向本札倉僧衆講述《喜金剛經注解》一遍。<#>居多巴札倉（續部上學院）<#>居多巴札倉，意譯爲‘續部上院’，系密宗學院之一。主奉密宗集密、怖畏九首、大自在等三大金剛和六臂法王諸護法。主要研究生起次第與圓滿次第之道。受法師灌頂，修行密宗之真諦。學制分三級，學習年限不定。<#>初級︰要求學僧必須背誦《妙吉祥名號經》、《怖畏九首金剛經》、《六臂護法經》、《騾子天王護法經》、《北方財寶護法經》、《集密金剛經》、《大自在金剛經》。升中級時，須背誦《續部經》。<#>中級︰要求學僧必須背誦《開光經》及《佛贊》五十卷。學會《集密金剛壇城》、《大自在金剛壇城》、《怖畏九首金剛壇城》（即《大威德壇城》的《燒壇經》）和彩色細砂壇台制法。升高級班，必須背誦集密、怖畏九首、大自在三大金剛的《生起與圓滿次第》三部經之一部，八種佛塔的繪圖及土地金剛綫的畫法。<#>高級︰要求學僧根據生起與圓滿次第之首，以修真諦。幷于每年十二月十一日至十五日經過辯論考試，取得‘俄然巴’學位，每年只取一人。此札倉的清規戒律較嚴，與續部下學院略同。<#>［參考資料］　妙舟《蒙藏佛教史》；長尾雅人《蒙古學問寺》；L. A. Waddell《The Buddhism ofTibet or Lamaism》（1895）。<#>


meanings:
3256（Rām Dās, 1534～1581）印度錫克教第四代祖師。生於拉合爾，原名杰塔（Jetha）。在阿穆利薩（Amritsar，今印度旁遮普省西北）建黃金寺（Darbar Sāhib，一說係五祖阿爾瓊所建），始奠定傳教之基礎，使該城成爲錫克教之主要基地。達斯主張改革不合理之社會制度，如反對寡婦殉葬、反對婦女戴面紗、允許寡婦再嫁等。於傳教期間，撰有六七九首讚歌，收於錫克教經典「聖典教書」（Granth Sāhib）之中，於教徒誕生、結婚、葬禮時均唱此讚歌，以示對神之崇敬。晚年指定其幼子阿爾瓊（Arjun）爲繼承人，自此錫克教祖師職務成爲世襲。


meanings:
3256（1147～1216）西藏名 Grags-pa rgyal-mtshan。西藏薩迦寺（藏 Sa-skya）之第五代座主。爲薩迦派第二世孔迦寧保（藏 Kun-dgAḥ sñiṅ-po）之第三子。八歲即隨菩薩月幢（藏 ByAṅ-sems zlA-bArgyAl-mtshAn）受梵行戒，依聖父受真言祕法。十三歲即任薩迦寺之座主，未久，復從諸師聽聞顯密經典之祕義，善巧理解，觀文殊尊而通達一切智。 又隨都庫彌（藏 Ḥpbrog-mi）修習道果之要旨，而以平易之方式弘揚其說。拉格巴雖終身爲優婆塞，然持戒嚴謹，對小至蟲類之眾生亦不加傷害。 繼其位者爲薩迦班禪（藏 Sa-skya pan-chen, 1182～1251）。〔蒙古喇嘛教史、Det-ther sṅon-po（The Blue Annals）〕


meanings:
（Christian Lassen；1800～1876）德國的東洋學與印度學學者。生于挪威的卑爾根。初于波昂大學專攻印度學，後至巴黎留學二年，與布赫諾夫（E. Burnouf）共同研究巴利語。歸國後，擔任波昂大學印度學教授，研究叙事詩、古典梵語文學、印度哲學等，奠定德國的印度學在批判方法及歷史學上的研究基礎。此外又完成伊朗語系楔形文字的解讀，于其文法、文學等方面亦有基礎性的研究成果。<#>1826年，拉森與布赫諾夫共同完成《Essai sur le Pali》（巴利語論考）。此論書發表後，引起英國印度學學者威爾遜（H. H.Wilson）、普潤塞（James Prinsep）等，對巴利語起源的論爭，同時興起歐洲研究巴利語的熱潮，亦使南傳佛教聖典用語在語言學上得以有一席之地。1837至1850年，創刊幷編集《Zeitschrift fu|r die Kunde des Morgenlandes》。此外，著書頗豐，主要有《Die altpersischen Keilinschriften von Persepolis》（1836）、《Instituti ones Linguae Pracriticae》（1837）、《Zur Geschichte der griechischen und indoskythischen Ko|nige in Baktrien,Kabul und Indien》（1838）、《Indische Altertumskunde》4 Vols（1844～1862）。<#>


meanings:
3256（Lassen, Christian; 1800～1876）出生於挪威，爲德國研究東方學與印度學之學者，波昂大學教授。係最先根據語言學闡明南傳佛教聖典之用語者，因而引起巴利語起源之論爭。拉森專攻敘事詩、古典印度文學、印度哲學等，爲德國奠定印度學在歷史上、批判上之研究基礎。一八三七年至一八五○年，創刊並編集 Zeitschrift für die Kunde des Morgenlandes。 主要著作有：Die altpersischen Keilinschriften von Persepolis, 1836；Institutiones linguae Pracriticae, 1837；Alte Persische Inschriften, 1837；Zur Geschichte der griechischen und indoskythischen Könige in Baktrien, Kabul undIndien, 1838；Indische Alterthumskunde, 1844～1862；Essai sur le Pāli, 1826，該書與布諾夫（ E. Burnouf）共著。


meanings:
3257（892～975）西藏名 Bla-chen Dgoṅs-pa rab-gsal。西藏僧。又稱思明比丘。本名 Mu-zu Dge-ba gsal，爲棒教教徒之子。及長，初習密咒，後發菩提心，從諸師學中觀、因明諸學，又修瑜伽怛特羅。十九歲時，欲出家，時值西藏本土之佛教遭受迫害之際，遂輾轉至青海、西康等地。後遇拉普薩（藏 Rab-gsal）、月格琴（藏 Gyo dge-ḥbyuṅ）、瑪爾釋迦摩尼（藏 Smar śākya-muni）等三僧，乃求彼等依照律制授予具足戒。然依佛制，戒師不得少於五人，故又請開聞、及聞兩位漢僧共爲其授戒師。得度後，師多次宣講律本，提倡懺悔精神與正規出家受戒法。自此，出家受戒者漸眾，西藏佛教長達百年之黑暗時期亦因而漸得復甦。師於西藏佛教之復興，功勳甚鉅，後世譽之爲「大慧制戒相續者」（藏 Bla-chen sdon-rgyun）。示寂於九七五年，世壽八十四。〔N. Roerich：The Blue Annals；S.C. Das：PagSam Jon Zang; E. Obermiller: History of Buddhism by Bu-ston〕


meanings:
（巴 Rama Ⅰ；1737～1809）泰國曼谷王朝的創始者。名昭披耶查克理（Chao Phay Chakri）。年青時嘗出家爲僧，與吞武裏王朝（Tonburi）創始者鄭王（鄭信）所住的寺院爲鄰，二人遂結爲好友。及鄭王攻下大城後，由其弟帕摩呵蒙特裏（PhraMaha Montri）引薦投入鄭王麾下，歷次征討，立功無數，極受重用，官高爵顯。西元1782年，吞武裏王城等地突生叛亂，被擁立爲王，簡稱拉瑪一世，定都曼谷，創立曼谷王朝。<#>王于即位後，在王宮內建築玉佛寺（Emerald Buddha Temple）供奉玉佛。又下令修建其他十三座佛寺，嘗費時七年修葺菩提寺（Bodhi Temple，原爲古寺）。幷下令自大城、華富裏、彭世洛、素可泰等地已毀壞的佛寺中，搜集古代的佛像，共得一四二八尊，加以修飾後，供奉于新建或重修過的佛寺中。1808年，自素可泰城迎請塑于素可泰王朝（約十六世紀）的六公尺大佛像，至曼谷王城新建的善見寺（Wat Sudassana）供奉。此外，王亦自命爲佛法的外護者，曾公布將近十個敕令，力促比丘守持戒律及弘揚佛法。<#>1788年，在此王的護持下，佛教召開僧伽長老會議，决定于曼谷大舍利寺（WatMaha^dha^tu）整理結集三藏，費時五月完成，共計三五四部（律八十部、經一六０部、論六十一部、聲明差別等五十三部）。又編印其他藏經及注釋分送至各地佛寺，此舉助長泰國佛法研究風氣的盛行。又，此王在位期間，佛教重要著述，有披耶達磨巴裏差（Phya Pham-ma Prija）所著的《三界論考釋》，及菩提寺頌勒溫那叻僧王所撰的巴利《三藏結集史》等。<#>


meanings:
（巴 Rāma Ⅳ；1804～1868）泰國曼谷王朝第四世王。系拉瑪二世之子，名摩呵蒙骨（Maha Mongkut）。西元1817年，奉父命出家爲沙彌，法號金剛智（Vajira-n~a^ṇa），住于大舍利寺。1824年受戒爲比丘。1851年還俗即位，在位期間制定多種管理佛教僧團規約，勸令僧人嚴格遵守戒律，加强僧教育，幷于曼谷及其他重要城市興建佛寺。如母旺尼域寺（Wat Bovoranives）、皇冕寺（Wat Mongkut）、叻帕提寺（Wat Rajaphradis ）、巴通溫寺（Wat Patumwan）等。<#>1853年，王下令修建佛統大塔（Pat!hamaCetiya），造一大塔層罩著原有的古佛塔，至拉瑪六世時始成，高約一百二十餘公尺，圓徑二四０公尺，爲泰國最大的佛塔。此外，嘗派遣僧團前往錫蘭，複與印度佛教徒聯絡，獲得印度贈送佛像及佛陀伽耶的菩提樹。又根據研究佛法的心得，提倡舉行‘敬法節’（Ma^ghaPūja^）慶典。時間定于泰曆三月十五日。系爲紀念佛住世時，一二五０位大阿羅漢僧不約而集會于王舍城竹林精舍，聽佛說波羅提木叉教誡而制訂此一節日。<#>王精通三藏及巴利文、梵文、英文等語文。爲改革佛教，提倡嚴守戒律，乃于1829年創立法宗派（Dhammayutika-nika^ya），後幷傳此派至柬埔寨。在其出家期間，曾著巴利文《戒壇决擇論》（Si^mavica^raṇa）一書。書成後傳至錫蘭，受到錫蘭各派僧人的贊譽。此外，王除盡力推行佛教外，亦積極吸收近代歐洲的科學知識，實施西化政策，奠定泰國近代化的基礎。<#>


meanings:
3254西藏名 Bla-braṅ。位於甘肅夏河縣之喇嘛教格魯派大寺院。bla 爲 bla-ma（喇嘛、上人）之略稱，braṅ 爲住居之意，乃指活佛所住之建築物，然此處爲專有名詞。清康熙四十九年（1710）嘉木樣雪巴（藏 Ḥjam-dbyaṅs bśad-pa）創建此寺，由於嘉木樣爲喇嘛教學史上傑出之學僧，故本寺亦以學風之盛聞名，共有大乘、祕密、呼金剛、時輪、醫藥等五學部，數千學僧於此研究，該寺並藏有大量經典及西藏史文獻。第二代呼圖克圖（藏 sprul-sku，活佛）致力於擴張教勢，造成拉卜楞寺之全盛期。〔L.A. Waddell: The Buddhism of Tibet or Lamaism, 1895、蒙藏佛教史（妙舟）、蒙古學問寺（長尾雅人）〕


meanings:
3257西藏名 Lha-sa。西藏首都，位於雅魯藏布江（藏 Yar-gtsaṅ-po）支流拉薩河岸。西藏語 lha，指神；sa，指土地，故 Lha-sa 即聖地、靈地之意。又作喇薩、拉撒、邏些。乃棄宗弄讚（藏 Sroṅ-btsan-sgam-po）於西元六三九年所建立者，今已成爲西藏之政治、經濟、文化中心，同時亦爲喇嘛教徒之信仰中心。在喜馬拉雅山北，海拔三千六百公尺之高原上，市街繁榮，人口稠密。市街北方有布達拉宮（藏 Potala），喇嘛教法王「達賴」即住於此。此宮初乃棄宗弄讚爲迎唐代文成公主、尼泊爾國公主波利庫姬而建，現在之布達拉宮則爲第五世達賴喇嘛所重修。據傳此宮殿內曾住有萬餘喇嘛，然今由於中共之壓迫，諸喇嘛多流亡印度。　拉薩市街中央有最古老之喇嘛教寺院大昭寺，寺門外有「唐蕃和盟碑」，高約五公尺，建於唐穆宗長慶三年（823）。市街西北爲小昭寺，市街之西有別蚌寺，爲舊法王之住院，又有達賴避暑園林一所，住僧多爲蒙古人。市街之東有色拉寺，以黃金塔及金剛杵著稱。另有甘丹寺，爲喇嘛教黃派祖師宗喀巴之住所，以本尊彌勒佛大像及宗喀巴像最爲著名。此外，市內並有三十座大寺與無數小寺院。近年拉薩因中共曾禁止外國人入境，故較少遊客訪此。〔Schlagintweit: Buddhism in Tibet, 1863；L.A. Waddell: Lhasa and its Mysteries, with a Record of the Expedition of 1903～1904, 1906； G. Tucci: To Lhasa and Beyond, Diary of the Expeditionto Tibet in the Year 1948, 1956;古代チべット史研究（佐藤長，1958）〕


meanings:
（藏 Lha-bzan-khan）青海和碩特部顧始汗之孫。生卒年不詳。顧始汗任藏王時，表面上雖立五世達賴喇嘛，實則自己支配全西藏，但至其孫拉藏汗時，勢力漸弱。拉藏汗乃于清·康熙四十四年（1705），在拉薩襲殺達賴五世的攝政桑結嘉錯（San%s rgyas rgya mt!sho）。又以品行不良的理由驅逐達賴六世，另立達賴喇嘛。然而此舉引起西藏人的不滿，而導致政治持續不安。康熙五十六年，準噶爾部策妄阿拉布坦（Tse-wang Araptan）出兵拉薩，殺拉藏汗。自此以後，和碩特在西藏的影響力消失，而開啓清廷加强治理西藏之端緒。<#>


meanings:
（藏 Ladakh）印度最北部之一地名。位于占姆·喀什米爾洲（Jammu ＆ Kashmir）境內西部。地處喜馬拉雅山與喀喇昆侖山系間，西鄰巴基斯坦，北與東邊接鄰中國，是四周環山的高山地帶。西藏語Ladakh，系出自西藏語La-dwags之語源。La指山。La-dwags是‘越過山’之意；由于要進入拉達克須越過四千公尺的高山，故稱Ladakh。<#>此地在古代原是一與世隔絕的古王國。西元三世紀時，阿育王將印度佛教傳入，後又深受西藏佛教及西藏文化的影響，至今當地居民的信仰仍以西藏佛教爲主流，因此拉達克有‘小西藏’、‘西西藏’之稱。<#>現今在拉達克的深山幽谷中，仍存千年古寺，到處又可見到土制佛塔，而首府列城（Leh）附近更是寺院林立。如裏基爾及阿爾齊寺（Likir ＆ Alchi），建于十一世紀初。系由三十五位喀什米爾的藝術家所設計，頗有‘喀什米爾學院派’的藝術風味。寺中的壁畫藝術成就，令人嘆爲觀止。黑米斯寺（Hemis），其藝術上及金制佛像之豐富，位居拉達克之冠，唐卡藏量亦豐。史比托克（Spituk）寺，以擁有唐卡、面具及凶惡神像等藝術作品聞名。穆爾別克（Mulbekh）寺，寺旁的尖石上刻有一站立之彌勒大佛，甚爲著名。散喀爾（Sankar）寺，寺內供奉一巨型觀音佛像，幷收集大量的宗喀巴雕像，爲黃教寺院。其他，另有拉達克最古老的拉馬優魯（Lamayuru）寺，以及飛揚（Fiang）、榭（Shey）、迭克榭（Thiksey）等寺院。<#>又，喇嘛在拉達克的社會地位相當特殊而且重要，是教師、醫生、星相家等特種職業的專家，居民出生大都經由喇嘛命名，結婚亦請喇嘛祝福，人死時由喇嘛念經超渡，每一家庭與其附近寺院之關係相當密切。而德高望重的喇嘛，死後幷以轉世的方式，再返回世間，繼續未竟之入世弘化事業。然而，近年來由于與異國文化接觸，尤其被幷入印度版圖後，拉達克的社會文化有所變遷，喇嘛的地位降低，願意當喇嘛者更少，因此許多寺院逐漸雕零。<#>◎附一︰佐藤久光〈拉達克的風土〉（摘錄自《西藏密教研究》第二章第二節）<#>拉達克的氣候可以分成冬季及春秋兩期。六月、七月、八月相當于春、秋的季節，此外都是冬天的季節。因此，氣溫整年都很低，年平均的氣溫，例如北邊的拿布拉是3.9℃，列城是2.8℃，冉斯喀爾是3.9℃。但拉達克夏季最盛期的七、八月的白天氣溫，常常超過30℃。相反的，夜晚因爲散熱作用，溫度急降。因此，一天當中最高及最低氣溫之差，常常有20℃之多。這種氣候狀况，是由于空氣稀薄且清澄，使遮熱作用無法産生所致。<#>所以拉達克的氣候狀况，除去冉斯喀爾及喀爾基爾一部分的豪雪地帶外，中央拉達克是屬于空氣稀薄，降雪降雨極少，吹乾燥風且低溫的情形。<#>在這種自然氣象的條件下，人的身體自然也就養成順應的習慣。其七、八月的春、秋氣候，白天氣溫上升且太陽直射强度極高。但因空氣乾燥，所以不會流汗，背太陽的地方氣溫也低。由于人們長時期習慣穿著厚重的衣服，所以這個時期也穿著拉達克特有的外套。這種外套有防止日光直射，使體溫保持一定程度的作用；寒冷的時候則具有防寒的功能。當地的人由于長時間的習慣，因此對寒冷可以保持基礎的體力。例如，七、八月間寒氣襲人，夜露下降時，孩子們在屋內也很少鋪蓋毛毯睡覺。<#>拉達克的氣候，冬季占絕大部分，特別是在十二月、一月及二月間的嚴寒時期，爲了避免寒風，人們大都儘量少出門。爲了節省取暖的能源，起床的時間也延後。但是，儘管冬天嚴寒，因爲是農閑期，所以這個時期結婚及祭祀的行事特別多。<#>位于印度西北的拉達克，北與東邊接鄰中國，西則接鄰巴基斯坦，是平均高度超過三千公尺的高山地帶。其自然條件是岩山與草木不生的沙漠地形，以及寒冷的氣候情况，部分地區則爲喜馬拉雅山的萬年雪所覆蓋，相反的，也有吹襲乾燥寒風的地帶。由于是高山地帶，不適合植物的生長，所以僅以有限的食物與融解的雪水作爲生命的糧食。拉達克人就居住在這種極爲苛酷的自然條件下，接受從西藏傳來的西藏佛教，幷將西藏佛教培育得十分興盛。<#>但是，能培育西藏佛教文化幷將它維持到<#>現在，是由于國內統治與國外關係的重要因素。特別是，拉達克與其周圍的西藏與喀什米爾的關係，對拉達克有很深的影響。拉達克與西藏由于國境問題等，曾發生幾次戰爭，但其解决的方式，都對兩國的佛教文化很有幫助。拉達克從西藏輸入西藏佛教，幷加以培育振興，這不僅造成了社會、文化的交流，兩國間的通商交易也因而格外興盛，可以說西藏與拉達克是一體化的社會。<#>此外，由于回教與西藏佛教的敵對關係，以及被周邊社會擴大勢力威脅時的援助，或者是在喀什米爾的宗主權下等因素，造成了拉達克與喀什米爾之間錯綜複雜的關係。總而言之，拉達克的社會、文化與西藏的關係十分濃厚，而與喀什米爾在回教的宗教對立，以及政治關係上，也有很深的關係。<#>◎附二︰賴富本宏〈拉達克的寺院（袞巴）概况〉（摘錄自《西藏密教研究》第三章第二節）<#>拉達克在地理上，可細分成三部分，即列城（Leh，西藏語Gle）、喀爾基爾（Kargil）、冉斯喀爾（Zanskar，西藏語Zan%sdkar）三地域；下面所列是列城地區的喇嘛教寺院及其所屬宗派的分類︰（原則上，從東部的寺院說起。此外，各袞巴的稱呼則依據英語發音）<#>(1)噶舉派（bKah!-brgyud-pa）<#>{1}魯格派（h!Brug-pa）<#>　齊地袞巴<#>　黑米斯袞巴<#>　史他克那袞巴<#>　榭袞巴<#>　列克爾袞巴<#>　巴斯格袞巴<#>{2}瑞根派（h!Bri-gun%-pa）<#>　飛揚袞巴<#>　拉馬優魯袞巴<#>格魯派（dGe-lugs-pa）<#>迭克榭袞巴<#>沙布袞巴<#>散喀爾袞巴<#>史比托克袞巴<#>裏基爾袞巴<#>阿爾齊袞巴<#>裏宗袞巴<#>薩迦派（Sa-skya-pa）<#>馬拓袞巴<#>(4)寧瑪派（rN~in%-ma-pa）<#>塔克托克袞巴<#>由上述分類可知，將拉達克勢力二分的，是以馬爾巴（Mar-pa）爲開山祖的噶舉派，以及宗喀巴開創的格魯派。其中，噶舉派因爲較早傳入拉達克，且與當時的南姆格爾（rNam-rgyal）王朝有密切的關係，所以比格魯派有更多的大寺院。<#>但是，格魯派在魯格·噶舉派的大成就者塔格壯瑞巴（sTag-tshan% ras-pa，別稱sTag-tshan% ras-chen，1574～1651）歿後，由于得到西藏本國强有力的援助，勢力也漸漸侵入拉達克，而形成現在的地位。<#>


meanings:
（Marcelle Lalou；1890～1967）法國西藏語言及佛教學者，爲西藏佛教研究界少見的女性名家。嘗從學于普集魯斯基（J. Przyluski），繼承其師輩之學風。主要研究西藏的語言、歷史及文獻學，兼及西藏的佛教、苯教的亡者儀禮、密教秘儀、佛教圖像、祈禱及醫學等。又整理巴黎國立圖書館所藏伯希和敦煌資料的西藏部分，幷發表成果。曾任巴黎大學、巴黎大學高等學術研究修學院的教授。在普集魯斯基歿後，接掌《佛教論著目錄》（Bibliogr aphie Bouddhique）的編輯，其間幷撰西藏佛教的啓蒙書等。著作頗豐，主要有《Inventair des manuscrits tibe/tains deTouenhouang,concerve/s a\ la Bibliothe\queNationale》（Fonds Pelliot tibetain，一卷，1939；二卷，1947）、《Iconographie dese/toffe s peintes（pata）dans le Man~jus/ri^mūla-kalpa》（1930）、《Bibliographie Boud-dhique》九卷（1936～）等書。<#>［參考資料］　馮蒸《國外西藏研究概况》。<#>


meanings:
① Vỗ về. ||② Tát, vả. ||③ Cái chuôi đồ. ||④ Cái chuôi dao. ||⑤ Tên một thứ âm nhạc. ||⑥ Một âm là phu. Tên một ông thầy thuốc đời vua Hoàng đế là Dư phu.


meanings:
① Quăng, ném, tung: 拋球 Ném (tung) bóng; ② Bỏ, vứt, vứt bỏ: 拋妻別子 Bỏ vợ bỏ con; 他已經把其他運動員遠遠地拋在後面 Anh ấy đã bỏ xa các vận động viên khác; ③ Bán tống, bán tháo, bán phá giá: 把這批貨拋出去 Bán tống số hàng này đi.


vietnamese:
phao khước hoàng kim phụng lục chuyên <pqđtđ>


meanings:
① Vứt bỏ, như phan mệnh 拌命 bỏ liều mạng người. ||② Một âm là bạn. Quấy đều.


meanings:
① Nhào, quấy, khuấy trộn, khuấy đều: 給牲口拌草 Trộn thức ăn cho gia súc; ② (Món) nộm: 拌木瓜絲兒 Nộm đu đủ; 涼拌菠菜 Nộm rau chân vịt.


meanings:
① Vả, tát, vỗ. ||② Dịp, cung bực (phím), mỗi một cung đàn gọi là một phách. ||③ Cái phách, dùng để đánh nhịp mà hát. ||④ Một thứ đồ để giữ thành.


meanings:
① Vỗ, vả, tát, phủi: 拍胸膛 Vỗ ngực; 拍掉身上的土 Phủi bụi trên mình; 波浪拍擊著河岸 Sóng vỗ vào bờ sông; ② Nhịp (dịp), phách, cung bậc: 這支歌每節四拍 Bài hát này nhịp bốn; 打拍子 Đánh nhịp, giữ nhịp; ③ Cái phách (để đánh nhịp); ④ (cũ) Một thứ đồ để giữ thành; ⑤ Chụp: 拍了一張半身相 Chụp một tấm ảnh nửa người; 慢拍 Chụp chậm; ⑥ Đánh: 拍電報 Đánh điện tín; ⑦ (khn) Nịnh hót, bợ đỡ: 能吹會拍 Tâng bốc nịnh hót (nọt).


meanings:
Đánh thẳng vào sống lưng. Chương Trường Khánh Huệ Lăng Thiền sư trong CĐTĐL q. 18 ghi: »師 曰： 拍 脊 棒 汝 又 作 麼 生。 曰： 和 尚 若 行 此 棒 不 虛 受 人 天 供 養。 – Sư nói: Lúc tôi dùng gậy đánh thẳng vào sống lưng thì ông làm sao? Tăng nói: Nếu Hoà thượng sử dụng gậy này thì chẳng uổng công trời người cúng dường«.


meanings:
(đph) Xách, xốc lên, giơ lên: 他拎了個木桶到河邊去打水 Nó xách cái thùng gỗ ra sông múc nước.


meanings:
① Dắt dẫn. ||② Bắt kẻ có tội gọi là noa. Tục dùng như chữ nã 拿.


meanings:
Cưỡi mây, vút lên mây xanh. Bích Nham Lục q. 1 ghi: »今 三 月 三、 桃 花 開 時、 天 地 所 感、 有 魚 透 得 龍 門、 頭 上 生 角 昂 鬃 鬣 尾、 拏 雲 而 去。 – Mùng ba tháng ba khi hoa đào nở, do sự cảm ứng của trời đất, có một chú cá nhảy qua khỏi long môn, lập tức trên đầu mọc sừng, ở cổ có bờm, nơi đuôi có lông (biến thành rồng) bay lên mây«.


meanings:
① Quải phiến 拐騙 kẻ mìn, kẻ dỗ người đem bán gọi là quải tử 拐子. ||② Cái gậy.


meanings:
① Rẽ, ngoặt, quặt: 向左拐 Ngoặt sang bên trái; ② Gậy chống, cái nạng; ③ Đi tập tễnh; ④ Cuỗm tiền, thụt két, lừa đảo.


meanings:
① Chống cự. ||② Một âm là củ. trận hình vuông, giàn quân ra từng phương. Có khi dùng như chữ củ 矩.


meanings:
(văn) Trận đánh dàn quân theo hình vuông: 鄭子元請爲左拒以當蔡 Tử Nguyên nước Trịnh xin dàn trận vuông bên trái để đương đầu với quân nước Thái (Tả truyện: Tuyên công ngũ niên).


meanings:
① Chống cự: 拒敵 Chống địch; ② Từ chối, cự tuyệt, không nhận, gạt đi: 拒不執行 Từ chối không thi hành; 拒不受賄 Không nhận tiền hối lộ.


meanings:
① Nâng, lấy tay nâng đồ lên gọi là thác, nay thông dụng chữ thác 托. ||② Ẩn ra, gạt ra. ||③ Một âm là tháp. Rập lấy. Lấy giấy mực in lại các bài bia cũ gọi là tháp, cũng một nghĩa như chữ tháp 搨.


meanings:
Rập bia: 拓本 Bản rập. Như　搨. Xem 拓 [tuò].


meanings:
① Khai thác, khai phá, mở rộng: 開拓 Khai phá, khai thác; 北南路拓寬工程 Công trình mở rộng đường Bắc Nam; ② (văn) Nâng (bằng tay); ③ (văn) Ấn ra, gạt ra; ④ [Tuò] (Họ) Thác. Xem 拓 [tà].


meanings:
Tên một điệu múa. Điệu múa này được trang trí bằng hai hoa sen lớn bằng giấy, hai cô gái đứng trong hoa sen; tới giờ múa hai hoa sen nở ra và 2 cô đứng múa trong ấy. Phần Tụng cổ trong Tuệ Trung Thượng Sĩ ngữ lục ghi: »智 者 無 實 虛、 迷 人 生 得 失、 木 人 舞 拓 枝、 石 女 吹 觱 篥。 – Trí giả vô thật hư, mê nhân sinh đắc thất, mộc nhân vũ Thác chi, thạch nữ xuy Tất lật. – Người trí không thật hư, kẻ mê sinh được mất, người gỗ múa Thác chi, gái đá thổi Tất lật«.


meanings:
① Bạt lên, chọn trong cả bọn lấy riêng một người lên gọi là bạt. Như đề bạt 提拔, chân bạt 甄拔 đều một nghĩa ấy cả. ||② Trọi chót. Có tài hơn cả một bọn gọi là bạt, như xuất loại bạt tuỵ 出類拔萃 cao chót hơn cả mọi người. ||③ Nhổ, như liên căn bạt khởi 連根拔起 nhổ cả rễ lên. Vây thành mà lấy được cũng gọi là bạt. ||④ Nhanh, vội. ||⑤ Một âm là bội. Ðâm cành nẩy lá.


meanings:
① Nhổ, rút: 拔草 Nhổ cỏ; 拔一毛以利天下，弗爲 Nhổ một sợi lông để làm lợi cho thiên hạ thì cũng không làm (Dương tử); 拔劍自殺 Rút gươm ra tự sát (Sử kí); ② Đánh chiếm, san bằng: 拔去敵人的據點 San bằng đồn địch; 拔二十城 Đánh chiếm hai mươi thành (Sử kí); ③ Cất nhắc, đề bạt, chọn lọc: 選拔人材 Chọn nhân tài; ④ Hơn, vượt, vượt lên, vượt bậc: 出類拔萃 Kì tài xuất chúng; ⑤ Hút, kéo ra ngoài: 拔毒 Hút độc; ⑥ (văn) Nhanh, vội.


vietnamese:
bạt nhất thiết nghiệp chướng căn bản đắc sinh tịnh độ đà la ni <đpb>


meanings:
3263請參閱 鹽山拔隊和尚語錄 請參閱 鹽山拔隊和尚語錄 於密教中，真言阿闍梨傳授事相於弟子時，不傳有關修法之全部，僅選擇部分以傳授之。如陀羅尼集經、不空羂索神變真言經等，均依此法傳授。


meanings:
① Vớt vát lại tiền vốn. 2. Cứu vãn tổn thất. Bích Nham lục q. 1 ghi: »東 邊 落 節、西 邊 拔 本。 – Bên phía đông bất lợi, bên phía tây cứu vãn tổn thất«.


meanings:
Nhổ đinh tháo chốt, dụ cho việc trừ bỏ tục tình mê chướng, lóng lặng vọng tưởng. Mật Am ngữ lục ghi: »入 紅 塵 堆 裏、 逆 順 界 中、與 一 切 人 和 泥 合 水、 拔 楔 抽 釘、令 他 不 覺 不 知、驀 地 見 徹 本 心、悟 其 本 性。 – Vào cõi bụi hồng, trong chốn thuận nghịch, cùng với mọi người hoà bùn hợp nước, nhổ đinh tháo chốt, khiến họ từ chỗ chẳng tỉnh chẳng biết chợt thấy suốt bản tâm, ngộ được bản tính«.


meanings:
(title) Sutra of the Dhāranīs that Remove Suffering and Adversity


meanings:
3266梵名 Kuśinagara，巴利名 Kusināra。中印度之都城或國名，乃佛陀入滅之地。又作拘尸那伽羅、拘夷那竭、俱尸那、拘尸那、瞿師羅、劬師羅、拘尸城。意爲吉祥草之都城。古稱拘舍婆提。意譯上茅城、香茅城、茅宮城、少茅城、耎艸城、茅城、草城、角城。此城位於佛世時十六大國中之末羅國（梵 Malla），係末羅種族之領土。　據高僧法顯傳載，自佛生處之迦毘羅城東行五由延，入藍莫國，自此東行七由延而至灰炭塔，更東行十二由延至拘夷那竭城。城北希連河邊之雙樹間，即佛陀涅槃處。又據大唐西域記卷六載，此城周圍十餘里，城郭頹毀，邑里蕭條，居人稀曠。城東北有無憂王（阿育王）所建之佛塔，西岸建有大甎精舍，內有如來涅槃像。　拘尸那揭羅附近尚有准陀之故宅，如來修菩薩行時之救火處、救鹿處、賢善得道處、金剛力士杦地放杵處，及諸天停金棺七日供養處、佛母哭佛處、佛陀荼毘處、八王分佛舍利處等遺址。此外，據新羅慧超之往五天竺國傳載，常有禪師灑掃佛塔，每年八月八日僧尼道俗皆詣該處，大設供養，爲印度八大靈處之一。我國法顯、玄奘西遊時，皆嘗至其地巡禮聖蹟。其後，回教徒入侵及印度教復興，佛教遂漸趨式微。　關於拘尸那揭羅之現今位置，有多種異說：(一)英國考古學者康林罕（A. Cunningham）、印度學學者威爾森（Wilson）等，以薩漢喀特（Sahankat）古址爲灰炭塔之遺址，距此東北約五十公里之迦斯阿（Kasia），即拘尸那揭羅故地。(二)英國印度學學者史密斯（V.A. Smith）、學者穆卡基（Mukherji）等，於藍毘尼園被發現後，重新定佛涅槃處，以尼泊爾塔萊（Tarai）地方之森林爲拘尸那揭羅舊址。　然於迦斯阿之西南方發現一堂宇，稱爲涅槃堂，堂中供奉巨大之佛陀涅槃像，其上之銘文刻於五世紀時。又於涅槃堂附近發現古泥印、銅板等，泥印上刻有「大涅槃寺」等字。故一般多主張迦斯阿爲拘尸那揭羅故地。〔雜阿含經卷二十三、長阿含卷二遊行經、佛所行讚卷五、北本涅槃經卷二十九、八大靈塔名號經、大智度論卷二、島史第五章、南海寄歸內法傳卷一、釋迦方志卷下、玄應音義卷二十一、印度佛蹟實寫解說、A. Cunningham: The Ancient Geography of India; V.A. Smith: Early Historyof India〕


meanings:
3268拘物頭，梵語 kumuda，巴利語同。屬睡蓮科。又作俱物頭華、究牟地華、矩母那華、究牟地華、句文羅華。花莖有刺，色白或赤，葉稍短。其白色者，學名 Nymphaea esculenta，莖細滑，可供食用；其赤色者，學名 Nymphaea rudra。慧琳音義卷三謂，拘物頭華即赤蓮華，呈深朱色，甚具香味，非人間所有。於續高僧傳卷二、翻譯名義集卷八等，皆譯作黃蓮華。大日經疏卷十五則謂，俱物頭乃青色之蓮華。（參閱「蓮華」6146）


meanings:
（梵 Krakucchandha-buddha，巴 Kakusandha-buddha，藏 Saṅs-rgyas-ḥkhor-ba-ḥjig）過去七佛之第四佛，現在賢劫千佛之第一佛。又作拘留秦佛、俱留孫佛、迦羅鳩孫陀佛、羯句忖那佛。漢譯《長阿含經》及巴利語《長部》等，列有此佛之出生時、族姓及其父母、出生都城、妻子、菩提樹、侍者、第一弟子之名。<#>在印度，此佛被視爲歷史上曾經存在的佛陀之一。依《高僧法顯傳》及《大唐西域記》卷六〈劫比羅伐窣堵國〉條下所載，在舍衛城東南方處，有該佛出生都城之遺迹及與其有關之諸塔。此中，放置其遺身舍利之塔旁，相傳有阿育王所建之獅子頭石柱，高三十餘尺，然今日尚未發現此遺迹。<#>［參考資料］　《七佛經》；《七佛父母姓字經》；《出曜經》卷二；《中阿含》卷三十〈降魔經〉；《賢劫經》卷七；《阿育王經》卷四；《佛名經》卷八；《大集地藏十輪經》卷七；新譯《華嚴經》卷七十三；《大智度論》卷九；《翻梵語》卷一。<#>


meanings:
3269梵名 Krakucchanda-buddha，巴利名 Kakusandha-buddha。乃過去七佛中之第四佛，現在賢劫千佛之第一佛。又作迦羅鳩孫陀佛，羯洛迦孫馱佛、迦羅迦村馱佛、拘樓秦佛、俱留孫佛、迦鳩留佛、鳩留秦佛。意譯領持、滅累、所應斷已斷、成就美妙。　依長阿含經卷一載，賢劫中人壽四萬歲時此佛出世，爲婆羅門種，姓迦葉。父名記得（巴 Aggidatta），母名善枝（巴 Visākhā），子名上勝。時，王爲安和（巴 Khema），王城名安和城（巴 Khemavatī）。於尸利沙樹（巴 Sirīsa）下成道，曾有一會之說法，度化弟子四萬人，重要者有薩尼（巴 Sañjīva）、毘樓（巴 Vidhura）等，執事弟子名善覺（巴 Buddhija）。依七佛經所載，於賢劫中第六劫中，此佛出世，父名野倪也那多，母名尾舍佉。時，王爲剎謨剎摩，城名剎摩。大智慧弟子名散𡁠嚩，侍者名沒提踰。依佛名經卷八載，該佛之父名功德婆羅門，母名廣，子名上。王名無畏，城亦名無畏。該佛與毘婆尸佛、拘那含佛、世尊等共稱過去七佛，再加當來成佛之彌勒菩薩同受造像供養。　觀佛三昧海經卷十念七佛品（大一五‧六九三中）：「拘留孫佛亦放光明住行者前，其佛身長二十五由旬，圓光三十二由旬，通身光五十由旬，相好具足如紫金山。見此佛者，常生淨國，不處胞胎，臨命終時，諸佛世尊必來迎接。」　關於該佛之遺蹟，據高僧法顯傳載，舍衛城東南十二由延之那毘伽邑（Nābhika）爲拘樓秦佛所生處、父子相見處，亦皆立有佛塔。又據大唐西域記卷六劫比羅伐窣堵國條載，無憂王（阿育王）在供有迦羅迦村馱佛舍利之窣堵波前立有石柱。〔增一阿含經卷四十五、七佛父母姓字經、四分律比丘戒本、大智度論卷九、翻譯名義集卷一〕


meanings:
（梵 krośa，巴 kosa，藏 rgyaṅ-grags）印度古代的尺度名。音譯拘盧舍、又作俱盧舍、拘屢奢、拘摟賒；意譯鳴喚、鼓聲間。即指大牛之鳴喚或鼓聲之音響可到達的距離。然因土地的高低、聲音的大小等，音響所達的距離有異，因此拘盧舍的尺度亦不一。<#>如將一拘盧舍的長度與一由旬對比，依《大莊嚴經》卷四、《薩婆多毗尼毗婆沙》卷五等，說一拘盧舍是一由旬的四分之一，《佛本行集經》卷十二、《雜寶藏經》卷八的夾注認爲是一由旬的八分之一。<#>若將拘盧舍與弓對比，《大毗婆沙論》卷一三六、《十誦律》卷十一、《雜阿毗曇心論》卷二、《順正理論》卷三十二、《俱舍論》卷十二、《根本說一切有部毗奈耶》卷二十一、《大唐西域記》卷二等，謂一拘盧舍爲五百弓。依《俱舍論光記》卷十二之意，一弓有六尺四寸，五百弓即三千二百尺。另據《四分律删補隨機羯磨疏》卷一，一弓是四肘，一肘有一尺八寸，故一拘盧舍即三千六百尺。<#>《薩婆多毗尼毗婆沙》卷五以四百弓爲一拘盧舍，《大莊嚴經》卷四以千弓爲一拘盧舍，《慧苑音義》卷下以一千二百弓爲一拘盧舍，《摩呵僧祇律》卷八以二千弓爲一拘盧舍。<#>此外，《佛本行集經》卷十二載，二尺爲一肘，四肘爲一弓，五弓爲一杖，二十杖爲一息，八十息爲一拘盧舍。依此說，一拘盧舍爲八千弓，由隋代之裏數計算，則爲六萬四千尺。然而，《慧苑音義》卷下認爲八十息乃六息之誤，且將六息換算爲二裏余八十步（四千八百尺），即六百弓爲一拘盧舍。<#>［參考資料］　《玄應音義》卷二十三、卷二十四；《慧琳音義》卷三、卷四；《翻譯名義集》卷八。<#>


meanings:
3271梵語 krośa，巴利語 kosa。爲印度古代之尺度名。又作俱盧舍、拘摟賒。意譯聲、鳴喚。即大牛之鳴喚或鼓聲之音響所可聽聞之距離，亦即自聚落至阿練若處之距離。然因土地之高低、聲量之大小各異，是以音響所達之距離多有不同，而俱盧舍之尺度亦未必一定。依大毘婆沙論卷一三六、十誦律卷十一、有部毘奈耶卷二十一、雜阿毘曇心論卷二、俱舍論卷十二、阿毘達磨順正理論卷三十二、大唐西域記卷二等所載，一拘盧舍之長，等於五百「弓」。據四分律刪補隨機羯磨疏卷一載，一弓等於四「肘」，一肘等於一尺八寸，故一拘盧舍即三千六百尺。又謂一拘盧舍等於阿練若與聚落之間隔。　另據薩婆多毘尼毘婆沙卷五載，一俱盧舍等於四百弓，阿練若處至聚落之間隔則爲五百弓。據雜寶藏經卷八之註所載，一拘盧舍等於五里，玄應音義卷十九、四分律刪補隨機羯磨疏卷一、四分律羯磨疏濟緣記卷一之四，四分律行事鈔資持記卷上一之四等皆採用其說法。　又據慧苑音義卷下載，一肘等於一尺五寸。據方廣大莊嚴經卷四載，四肘成一弓，一千弓爲一俱盧舍。據摩訶僧祇律卷八、卷九等載，五肘成一弓量，二千弓爲一俱盧舍。佛本行集經卷十二則謂，一肘之長爲二尺，四肘爲一弓，五弓爲一杖，十杖爲一息，八十息爲一拘樓奢。其中，八十息乃六息之訛，此係依慧苑音義卷下，有關俱盧舍長度之換算而得知。〔俱舍論光記卷十二、慧琳音義卷三、卷四、翻譯名義集卷八〕（參閱「弓」959、「肘量」2988）


meanings:
3271梵名 Kauṣṭhila。佛陀十大弟子之一。又作摩訶俱絺羅（梵 Mahākauṣṭhila，巴 Mahākoṭṭhita）、摩訶俱瑟祉羅、拘瑟底羅。意譯大膝、大肚持、大勝。隨佛陀出家後，得阿羅漢果，證得五蘊皆空之理，故稱悟空。據雜阿含經卷十二載，拘絺羅在耆闍崛山時，舍利弗來問十二因緣之義，拘絺羅一一答之，舍利弗讚其智慧明達、善調無畏，如頂上之無價寶珠。又增一阿含經卷三弟子品載，摩訶拘絺羅具四辯才。　雜阿含經卷九、卷十、卷十四、中阿含卷七大拘絺羅經、卷五十八大拘絺羅經等，亦載有拘絺羅與舍利弗之法義問答，惟其他生平事蹟不詳。此外，於撰集百緣經卷十、大智度論卷一、有部毘奈耶出家事卷一、卷二等，皆謂拘絺羅即舍利弗之舅父長爪梵志。〔中阿含卷二十支離彌梨經、增一阿含經卷十、佛本行集經卷四十七、大乘成業論、分別功德論卷四、玄應音義卷二十五〕（參閱「長爪梵志」3591）


meanings:
3272梵名 Kuraraghara-papāta-parvata，巴利名 Kuraraghara-papāta-pabbata。在漢譯經典中，譯爲精舍名，於南傳巴利語經典中則爲山名。據律藏大品第五之十三載，乃位於阿槃提國（梵 Avanti，巴同）之拘留歡喜山，摩訶迦旃延（巴 Mahākaccāna）曾住於此山。又阿槃提國長者之子億耳（巴 Soṇakoṭikaṇṇa，亦於此出家。〔雜阿含經卷二十〕


meanings:
3268梵名 Kuśāvatī，巴利名 Kusāvatī。爲大善見轉輪王傳說中之都城，亦即釋尊入滅之地拘尸那揭羅（巴 Kusināra）之古名。又作拘舍跋提、鳩尸婆帝、拘奢伐底、矩舍嚩帝、拘舍越、鳩夷越。意譯藏論、藏說、有小第、有小茅。　長阿含卷三遊行經（大一‧二一中）：「爾時，阿難即從座起，偏袒右肩，長跪叉手而白佛言：『莫於此鄙陋小城荒毀之土取滅度也。所以者何?更有大國─瞻波大國、毗舍離國、王舍城、婆祇國、舍衛國、迦維羅衛國、波羅㮈國，其土人民眾多，信樂佛法，佛滅度已，必能恭敬供養舍利。』佛言：『止！止！勿造斯觀，無謂此土以爲鄙陋，所以者何?昔者，此國有王名大善見，此城時名拘舍婆提，大王之都城，長四百八十里，廣二百八十里。』」　此外，長部經第十六大般涅槃經（巴 Mahāparinibbāna-suttanta）、相應部經第二十二之九十六、佛般泥洹經卷下、有部雜事卷三十七、雜阿含經卷十、中阿含卷十一牛糞喻經、眾許摩訶帝經等，皆述及此處。（參閱「拘尸那揭羅」3267）


meanings:
3272梵語 kusuma，巴利語同。又作拘藪摩、俱蘇摩。意譯作花，乃花之總稱。據慧苑音義卷上載，拘蘇摩，有通稱、別稱之分。(一)通稱，果木諸花皆可稱拘蘇摩。(二)別稱，拘蘇摩花，大小如銅錢，花色鮮白，由眾多細瓣圓集而成，狀似白菊花。此拘蘇摩花，梵語 sumana，意譯作美，爲素馨屬之植物，學名 Rosa glandulifera 或 Chrysanthemum indicum。　此外，梵語 sumana，音譯蘇摩那。惟據翻譯名義集卷八載，蘇摩那，又稱須曼那、須末那，或稱意花。花色黃白，芬芳馥郁，高三、四尺，下垂如蓋。其梵語爲 sumanas，意譯悅意。學名 Azadirachta indica 或 Guilandina bonduc。蓋時有將拘蘇摩稱爲蘇摩那花者。〔異部宗輪論述記、慧苑音義卷下、翻梵語卷十〕


meanings:
3272梵名 Kusumapura。又作俱蘇摩補羅城。意譯作華宮、香華宮城。有二處：(一)據大唐西域記卷五羯若鞠闍國條載，中印度羯若鞠闍國之舊王城，稱爲拘蘇摩補羅。(二)據大唐西域記卷八摩揭陀國條載，中印度摩揭陀國之舊都城，稱爲拘蘇摩補羅，即波吒釐子城之舊稱。又異部宗輪論述記則載，拘蘇摩補羅城與波吒釐子城相鄰，而位於波城之西。蓋因拘蘇摩補羅城之中心漸向西移，其故地遂發展爲波吒釐子城。〔枳橘易土集卷八、解說西域記、A. Cunningham: The Ancient Geography ofIndia; V.A. Smith: Early History of India〕


meanings:
3273梵語 kuraṇṭa。又作俱蘭吒華。意譯作紅花。屬莧科之植物，學名 Gomphrena globosa. L.。一年生草本，莖高一尺，乃至數尺，枝葉對生，頭狀花序，常開紅色花，此花叢生，採後曬乾，長久不變顏色。一般稱千日紅、千日草等。慧琳音義卷十五謂，其花紅赤，色貌鮮明。其體堅硬，猶如木石。其氣臭穢，猶如糞土，令人不堪逼近。〔玄應音義卷一〕


meanings:
3268 拘那含，梵名 Kanakamuni，巴利名 Konāgamana。乃過去七佛中之第五佛，賢劫千佛之第二佛。又作狗那含佛、俱那含佛、迦那伽牟尼、拘那含牟尼、迦那含牟尼、迦諾迦牟尼。意譯金色仙、金儒、金寂。　據長阿含卷一大本經載，此佛於人壽三萬歲時出生於清淨城（巴 Sobhavatī），爲婆羅門種，姓迦葉。其父名大德（巴 Yaññadatta），母名善勝（巴 Uttarā）；佛於烏暫婆羅樹（巴 Udumbara）下成道，曾有一會之說法，度化弟子三萬人，最優者有舒槃那多（巴 Bhiyyosa）、鬱多羅（巴 Uttara）。其執事弟子名安和（巴 Sotthija）。　觀佛三昧海經卷十念七佛品（大一五‧六九三下）：「拘那含牟尼佛放大光明住行者前，其佛身長二十由旬，圓光三十由旬，舉身光長四十由旬，光相具足。見此佛者，即得百億諸三昧門無數陀羅尼。」另據七佛經載，俱那含牟尼於賢劫第七劫出世。增一阿含經卷四十五載，該佛姓迦葉及婆羅墮。　蓋拘那含佛、拘樓秦佛、迦葉佛等皆於現在劫出世，故於印度有諸佛遺蹟之傳說。據高僧法顯傳載，舍衛城東南十二由延之那毘伽邑（巴 Nābhika），爲拘樓秦佛所生處，由此向北減一由延，即拘那含佛所生處。據大唐西域記卷六室羅伐悉底國條載，迦羅迦村馱佛城東北三十餘里處，有數座窣堵波，次北者供奉迦諾迦牟尼佛之舍利，並有無憂王（阿育王）所立之石柱。　西元一八九五年，於藍毘尼園西北十八公里之尼格里瓦村（Niglīva），南方約一公里處之尼格莎格兒湖畔，發現玄奘所述之石柱，由銘文內容可確定該處即拘那含佛之遺蹟，惟該處非阿育王所營建，故得知在阿育王之前已有拘那含佛塔。〔雜阿含經卷十五、佛名經卷八、佛母大孔雀明王經卷上、大智度論卷九，翻梵語卷一、慧琳音義卷十八〕


meanings:
（梵 Kanakamuni，巴 Konaga-mana，藏 Gser-thub）過去七佛之第五佛，現在賢劫千佛之第二佛。又作拘那含佛、迦那（諾）迦牟尼佛、羯諾迦牟尼佛。意譯金色仙、金寂。關于其出生時、族姓及父母、出生都城、妻子、菩提樹、侍者、第一弟子等名，漢譯《長阿含經》、《七佛經》、《增一阿含經》卷四十五及巴利語《中部》等皆有記載，然所說略有不同。<#>在印度，此佛被視爲在歷史上曾經存在的佛陀。依《大唐西域記》卷六〈室羅伐悉底國〉條載，北印度舍衛城附近有迦諾迦牟尼佛出生都城，及數座與此佛有關之塔。其中，位于北方之塔系奉祀其遺身舍利，其前複造有二十余尺高獅子像柱頭之石柱，相傳爲阿育王所建。西元1895年，于藍毗尼園西北方，發現此刻有阿育王時代文字之石柱。其刻文記述阿育王即位十四年，增築拘那含牟尼佛塔；即位二十年後，親來供養，幷建石柱。<#>［參考資料］　《雜阿含經》卷十五、卷三十四；《觀佛三昧海經》卷十〈念七佛品〉；《大智度論》卷九；《起世經》卷十；《出曜經》卷二。<#>


meanings:
（梵 Kuṇāla，巴 Kuṇāla，藏 Ku-ṇa-la）印度阿育王之子。又譯鳩那羅。本名達磨婆陀那（Dharmavivardhana），義譯法益或法增。以其眼如拘那羅鳥之亮麗，故得斯名。《玄應音義》卷四又作惡人或不好人，幷推定其原語爲Kunara，惟此說不真。《西域記》卷三作拘浪拿，乃拘拿浪之誤。<#>拘那羅生于八萬四千塔成就之日，其母爲鉢摩婆底。及長，父王爲其娶幹遮那摩羅（Ka^n~canama^la^）爲妃。一日，王伴太子至鶏園寺，上座耶舍見之，說太子眼目無常，預言其將失明。其時，王令太子治理呾叉始羅國。後，王妃征沙落起多（Tis!yaraks!ita^）詐傳詔書，命太子■出雙目。太子雙目被奪後，知其事乃王妃征沙落起多之奸計，故與其妃一齊離開呾叉始羅國。二人沿途鼓琴乞食，行至王城。夜宿王厩，鼓琴且歌。王聞其歌琴之聲，召而見之，始知王妃所爲，憤而焚殺王妃。<#>時有阿羅漢瞿沙者，善于醫事，王請其治愈太子雙目。瞿沙即集人說法，幷令各持一器前來聽聞。迄說法畢，集衆泪液，盛于金盤，以此洗王子眼，眼遂明視。其後，王又于王子■目地建塔。據說後世盲人至此祈請複明頗有其人。<#>［參考資料］　《雜阿含經》卷二十三；《阿育王經》卷四；《阿育王傳》卷三；《阿育王息壞目因緣經》；《釋迦譜》卷五；《經律異相》卷三十三；《大唐西域記》卷三；《翻梵語》卷三、卷六；蘇雪林《鳩那羅的眼睛》。<#>


meanings:
3272梵語 kovidāra, kudāra，巴利語 koviḷāra。爲黑檀樹之一。又作拘毘陀羅樹、拘鞞羅樹。意譯地破樹。學名 Bauhinia variegata。產於喜馬拉雅山西麓，我國及緬甸亦有分布。　據立世阿毘曇論卷三載，拘毘陀羅樹，樹身高大，形狀秀麗，枝葉繁茂而久住不凋，能避一切風雨之害。又據華嚴經探玄記卷二十載，波利質多樹即拘毘陀羅樹。然此二樹實爲兩種不同之植物。〔法華經卷六法師功德品、北本涅槃經卷一、翻梵語卷十、慧琳音義卷二十五〕


meanings:
① Vụng về. ||② Lời nói tự nhún mình, như chuyết tác 拙作 bài làm của kẻ vụng về này.


meanings:
① Ngốc nghếch, đần độn, vụng về: 手拙 Tay chân vụng về; 拙咀鈍舌 Nói năng vụng về (đần độn); ② (khiêm) Kém cỏi, vụng về: 拙作 Tác phẩm kém cỏi của tôi.


meanings:
① Vỗ tay. ||② Một âm là phấn. Quét, quét trước chiếu gọi là phấn. ||③ Lại một âm là phiên. Cũng như chữ phiên 翻.


meanings:
① Lật lại, cùng nghĩa như chữ phiên 翻.


meanings:
(đph) Bỏ, liều bỏ: 棄拚 Vứt bỏ; 拚命 Liều mạng kể bỏ. Xem 拚 [pin].


meanings:
① Vẫy. ||② Vời lại. Nay ta gọi là cái dấu hiệu cửa hàng là cái chiêu bài 招牌, tờ quảng cáo là chiêu thiếp 招貼 cũng là do cái ý vời lại cả. ||③ Vời lấy, như chiêu tai 招災 tự vời lấy vạ, chiêu oán 招怨 tự vời lấy oán. ||④ Có tội tự xưng ra cũng gọi là chiêu. ||⑤ Một âm là thiêu. Vạch tỏ ra. ||⑥ Lại một âm nữa là thiều. Cùng nghĩa với chữ thiều 韶.


meanings:
(văn) Nêu ra, vạch tỏ ra: 立於淫亂之國，而好 盡言，以招人過，怨之本矣 Ở trong một nước dâm loạn mà lại ưa nói huỵch toẹt để nêu (vạch) lỗi của người khác thì đó là gốc của điều oán vậy (Quốc ngữ).


meanings:
(văn) Nhạc thiều (dùng như 韶, bộ 音): 九招之樂 Nhạc cửu thiều (Sử kí: Ngũ đế bản kỉ).


meanings:
① Vẫy (tay): 把手一招他就來了 Vẫy tay một cái anh ấy đến ngay; ② Tuyển, mộ, gọi: 招生 Tuyển sinh; 招工 Tuyển (mộ) công nhân; 招股 Gọi cổ phần; ③ Gây, chuốc, dẫn tới, lôi cuốn: 招災 Gây vạ, chuốc lấy vạ vào mình; 這裡一演戲，招了不少人來看 Ở đây hễ có hát là lôi cuốn được khá nhiều người đến xem; ④ Trêu, làm, khiến: 我把這孩子招哭了 Tôi trêu thằng bé này đến phát khóc; 招笑 Làm người ta cười; 這孩子眞招人喜歡 Đứa bé này trông thật khiến người yêu (trông thật đáng yêu); ⑤ Nhận (tội), khai, xưng: 招認 Thú nhận; 不打自招 Không khảo mà khai (xưng); ⑥ Như 著 [zhao] nghĩa ②; ⑦ [Zhao] (Họ) Chiêu.


meanings:
3261梵語 catur-diśa，巴利語 catu-disa。音譯柘鬥提舍。又作招鬥提舍。意譯四方、四方僧、四方僧房。即指自四方來集之各方眾僧（即招提僧）均可止宿之客舍。故爲僧團所共有之物，可供大眾共同使用者，即稱爲招提僧物，或四方僧物。　據增一阿含經卷十四載，毘沙鬼以一山谷布施招提僧。高僧法顯傳載，營建四方僧房，以供給客僧。又翻譯名義集卷七載，北魏太武帝於始光元年（424）造立伽藍，稱爲招提，世人遂以招提爲寺院之別稱。　據玄應音義卷十六記載，梵語 catur-diśa，音譯柘鬥提奢，略作柘提，一般皆以柘、招字形近似而訛作招提。另據續高僧傳卷二達摩笈多傳、慧琳音義卷二十六等載，亦有將招提二字之義解爲 ﹕招，即招引；提，即提攜，此說更見謬誤。又據慧琳音義卷四十一載，制底（梵 caitya），古稱支提、招提；此係誤將招提與制底混同，故其說亦謬。〔悲華經卷八、五分律卷九、四分律行事鈔資持記卷下二、大宋僧史略卷上、釋氏要覽卷上〕


meanings:
→ phụng tường chiêu phúc thiền sư 鳳翔招福禪師


vietnamese:
chiêu phúc tự thiền hoà thượng tháp <tttđ>

meanings:
Tháp nằm trong chùa Chiêu Phúc, thành phố Vận Thành, tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc, xây cất vào đời Đường. Dưới tháp là toà Tu-di khá cao, trong toà có khảm cửa hình cung, trên toà là lan can, trên nữa là kiến trúc xây gạch theo kiểu đình các. Đỉnh tháp dùng gạch nhiều lớp chồng lên nhau, mái tháp rộng lớn. Đầu mái tháp điêu khắc thành dáng hình cây rui và ngói diềm mái. Tháp sát là hình cây kim ngân hai tầng to mập có hoa văn hoa núi lá chuối, phía trên đựng hoa sen. Các bộ phận tỉ lệ cân xứng, giàu cảm giác tiết tấu là tác phẩm tinh hoa của những tháp đời Đường.


meanings:
① Lạy. ||② Trao, phong, như phong hầu bái tướng 封侯拜相. ||③ Bẻ cong.


meanings:
① Lễ, vái, lạy: 拜謝 Bái tạ, lạy tạ; ② Thăm, chào: 回拜 Thăm đáp lễ; 互拜 Thăm nhau; ③ (cũ) Phong, tôn làm, kết nghĩa: 拜將 (Được vua) phong làm tướng; 拜把子 Kết nghĩa anh em; ④ (văn) Bẻ cong; ⑤ [Bài] (Họ) Bái.


meanings:
① Bao quát. Bó buộc lại, như quát phát 括髮 quấn tóc, búi tóc. ||③ Mũi tên. ||④ Tìm tòi (sưu tầm). ||⑤ Ðến. ||⑥ Làm. ||⑦ Một âm là hoạt. Hội họp.


meanings:
① Bao quát: 概括Khái quát; ② Giằng, giữ, buộc, quấn: 括髮 Búi tóc, quấn tóc; ③ (văn) Sưu tầm, tìm tòi; ④ (văn) Làm; ⑤ (văn) Đến; ⑥ (văn) Mũi cây tên.


meanings:
① Lau, như phất thức 拂拭 lau quét, thức lệ 拭淭 lau nước mắt.


meanings:
Lau, chùi: 拭淚 Lau nước mắt; 拂拭 Lau quét; 拭桌椅 Lau bàn ghế.


meanings:
① Tay và miệng cùng làm (mải làm), kiết cư 拮据 bệnh tay. Cảnh huống quẫn bách cũng gọi là kiết cư. Ta quen đọc là chữ cát. ||② Một âm là kiệt. Cho xe kẹp.


meanings:
【拮据】kiết cư [jiéju] Túng bấn, túng thiếu, quẫn bách.


meanings:
① Cứu vớt, lấy tay cứu vớt người bị chìm đắm lên gọi là chửng. ||② Giơ lên.


meanings:
① Cứu, cứu vớt: 拯民於水火之中 Cứu dân trong cảnh nước sôi lửa bỏng; ② (văn) Giơ lên.


meanings:
① Chắp tay, chắp tay tỏ ý cung kính gọi là củng. ||② Chét, hai bàn tay vùng lại với nhau gọi là củng. ||③ Vùng quanh, nhiễu quanh. ||④ Cầm.


meanings:
① Chắp tay; ② Chét hai bàn tay lại với nhau; ③ Vây bọc, vây quanh, vòng quanh: 衆星拱月 Các vì sao vây bọc mặt trăng; ④ Khom, gù, uốn cong: 黑貓拱了拱腰 Con mèo đen uốn lưng; ⑤ Đùn, đẩy, ủi, chui ra: 用身子拱開了大門 Lấy thân mình đẩy cửa; 豬用嘴拱地 Lợn ủi đất bằng mỏm; 蟲子拱土 Sâu đùn đất; ⑥ Trổ ra, đâm ra, nhú ra: 苗兒拱出土 Mầm nhú ra khỏi mặt đất; ⑦ (văn) Cầm; ⑧ Vòm, hình cung: 拱式涵洞 Cống nước hình cung; 拱道 Đường vòm.


meanings:
① Nắm tay lại. ||② Nhỏ bé, như quyền thạch 拳石 hòn đá con. ||③ Quyền quyền 拳拳 chăm chăm giữ lấy (khư khư). ||④ Nghề cuồn, một môn võ đánh bằng chân tay không.


meanings:
① Quả đấm, nắm đấm, nắm tay: 揮拳 Vung nắm tay; ② Quyền (môn đánh quyền): 太極拳 Thái cực quyền; 打拳 Đánh quyền; ③ (văn) Nhỏ bé: 拳石 Hòn đá nhỏ; ④ 【拳拳】quyền quyền [quánquán] (văn) Chăm chăm giữ lấy, khư khư. Xem 惓惓 [quán quán].


meanings:
① Kén chọn. ||② Buộc, như thuyên mã 拴馬 buộc ngựa.


meanings:
① Buộc: 拴馬 Buộc ngựa; 把船拴住 Buộc thuyền lại; ② (văn) Kén chọn.


meanings:
① Bức bách (đè ép). ||② Tạt chỉ 拶指 một thứ hình ác kẹp ngón tay người để tra khảo.


meanings:
① Nghiến, chèn, gạt, đẩy. Bích Nham Lục q. 1 ghi: »門 （指 雲 門 禪 師） 擬 議、 便 被 推 出。 門 一 足 在 門 閫 內、 被 州 急 合 門、 拶 折 雲 門 脚。 – Môn (chỉ thiền sư Vân Môn) do dự, liền bị Châu đẩy ra. Một chân của Vân Môn còn ở trong cánh cửa, bị Châu (tức chỉ thiền sư Mục Châu) đóng sầm cửa, chèn gãy chân Vân Môn«. ② Thiền sư khéo dùng phương tiện quét sạch lời nói tri giải khiến người học không suy nghĩ gì được nữa, trong tình thế khốn đốn bức bách người học nhảy vào cảnh giới ngộ, loại biện pháp này được gọi là »tạt«. Tiết »Khai thị Dục Tạng Chủ trong DTNL q. 3 ghi: »儞 若 是 箇 銅 頭 鐵 額 漢、 撥 着 便 轉、 如 師 子 兒 向 萬 仞 懸 崖、 一 拶 便 解 翻 身、 哮 吼 聲、 百 獸 腦 裂、 始 有 少 分 衲 僧 氣 概。 – Ngươi nếu là bậc căn cơ linh lợi, một khi được thiền sư khải phát liền lãnh hội, giống như sư tử ở bờ vực thẳm muôn thước, một khi bị bức bách liền biết vươn mình, rống lên một tiếng, trăm thú đều bị nhức óc, mới có chút phần khí khái của nạp tăng«. ③ Người học trong khi khốn đốn quẫn bách, phấn chấn tinh thần, vượt khỏi nghi hoặc, đạt được sự tỉnh ngộ, cũng gọi là tạt. Duy Tắc ngữ lục q. 2 ghi: »譬 如 百 萬 軍 中、 單 刀 直 入、 不 顧 危 亡 得 失、 人 我 是 非、 猛 拼 性 命、 拶 透 佛 祖 牢 關、 不 曆 阶 梯、 高 登 佛 祖 堂 奧、 是 謂 禪 宗 也。 – Ví như cầm một thanh đao chạy thẳng vào trong trăm vạn quân địch, không màng nguy vong đắc thất, nhân ngã thị phi, chẳng kể tính mạng, vượt qua cửa ải Phật Tổ, không có đẳng cấp thứ lớp, leo lên ngôi nhà Phật Tổ ấy là Thiền tông«. ④ Lúc thiền nhân đọ cơ phong với nhau, hành vi bức bách đối phương khiến họ không còn đường chạy thoát gọi là »tạt«. Tiết Hoàng Long Đức Phùng trong NĐHN q. 18 ghi: »殊 不 知 夾 山 老 漢 被 這 僧 輕 輕 拶 著、 直 得 腳 前 腳 後。 – Thật không ngờ ông già Giáp Sơn bị ông tăng này xem thường, bức bách đến nỗi phải lúng túng«.


meanings:
Kẹp: 拶指 Kẹp đầu ngón tay (một hình phạt thời xưa). Xem 拶 [za].


meanings:
Xông thẳng qua cửa ải thiền, liền được ngộ. Duy Tắc ngữ lục q. 2 ghi: »退 食 公 堂 自 凭 幾、 不 動 不 搖 心 似 水、 霹 靂 一 聲 透 頂 門、 惊 起 從 前 自 家 底。 此 乃 趙 清 献 公 拶 透 禪 關 之 語 也。 – Thoái thực công đường tự bằng kỉ, bất động bất diêu tâm tợ thuỷ, tích lịch nhất thinh thấu đảnh môn, kinh khởi tùng tiền tự gia để. Thủ nãi Triệu Thanh Hiến Công tạt thấu thiền quan chi ngữ dã. – Ăn xong ngồi tựa ghế công đường, tâm như nước đứng chẳng động lay, đỉnh đầu sét nổ vang một tiếng, giật mình biết được của báu nhà. Đây là lời của Triệu Thanh Hiến Công mô tả về việc xông thẳng qua cửa ải thiền, liền được ngộ«.


meanings:
① Tấu hợp. Như bính âm 拼音 đánh vần. ||② Bính mạng 拼命 liều mạng.


meanings:
① Ghép, ráp, chắp: 把兩塊板拼起來 Ghép hai miếng ván lại; 這機器是用舊零件拼起來的 Máy này ráp (lắp) bằng những linh kiện cũ; ② Đánh vần, ghép vần: 拼音 Ghép vần, phiên âm; ③ Liều, bỏ, hi sinh: 拼命 Liều mạng; 我跟你們拼！ Tao liều với chúng mày đây!; 拼上三夜不睡 Bỏ ba đêm không ngủ.


meanings:
(đph) Ném: 把球拽過來 Ném bóng sang đây. Xem 拽 [zhuài], 曳 [yè].


meanings:
(đph) Lôi, kéo, túm: 拽不動 Kéo không nổi; 拽住 Túm chặt. Xem 拽 [zhuai], 曳 [yè].


meanings:
Kéo lê: 她的衣服在 地上拖拽著 Quần áo cô ta kéo lê trên đất.


meanings:
① Nhặt nhạnh. ||② Mười, cũng như chữ thập 十. ||③ Cái bao bằng da bọc cánh tay. ||④ Một âm là thiệp. Liền bước, như thiệp cấp nhi đăng 拾級而豋 liền bước noi từng bực mà lên. ||⑤ Lại một âm là kiệp. Lần lượt.


meanings:
① Nhặt, mót, thu xếp, tu sửa: 拾麥子 Mót lúa mì; 拾了一支筆 Nhặt được một cây bút; 收拾房子 Thu dọn nhà cửa; ② Mười (Chữ “十” viết kép); ③ (văn) Bao da để bọc cánh tay.


meanings:
Lần lượt (biểu thị động tác tiến hành luân phiên): 拾級而登 Leo lên từng bực một; 左右告矢具，請拾投 Tả hữu cho biết các mũi tên đã chuẩn bị đủ, xin lần lượt ném (Lễ kí: Đầu hồ).


meanings:
Thiền tăng đời Đường, tên họ quê quán không rõ. Thiền sư Phong Can đang đi trên đường nơi Xích Thành chợt nghe tiếng trẻ con khóc; bởi là con hoang không nhà cửa, Phong Can bồng về chùa Quốc Thanh nhờ chư tăng nuôi dưỡng nên có tên là »Thập Đắc«. Khi lớn lên sư được giao việc lo nhang đèn nơi Thực đường. Một hôm sư leo lên bàn ngồi ăn cùng các tượng Phật, kêu Kiều Trần Như là Tiểu quả Thanh văn, cười đùa không xem ai ra gì; chư tăng đánh đuổi sư; bãi chức rồi sai làm việc dưới nhà trù. Bình sinh bộ dạng điên khùng làm bạn với Hàn Sơn, hay ngâm vịnh xướng hoạ với nhau, thi phong rất tự nhiên thanh thoát. Sau đó sư cùng Hàn Sơn đi ra khỏi chùa không ai biết dấu tích. Người đời sau sưu tập thơ của sư và gởi vào cuốn »Hàn Sơn Tử Thi tập«.


meanings:
① Cầm, lấy, cầm lấy, nhặt lấy, xách, đem, đưa: 拿筆 Cầm bút; 拿張紙來 Lấy cho (tôi) một tờ giấy; 到銀行去拿錢 Đi ngân hàng lấy tiền; 從地上拿起來 Nhặt lên; 太重了，我拿不動 Nặng quá, tôi xách không nổi; 把杯子拿過來 Đem cái cốc sang đây; 請你拿本書給我 Anh đưa hộ tôi cuốn sách; ② Nắm chắc, chắn chắn, trong tầm tay: 這事兒你拿得穩嗎？ Việc đó có chắc chắn không anh? 十拿九穩 Nắm chắc trong tay, đã ở tầm tay; ③ Bắt bí, bắt chẹt: 這樣的事拿不住人 Việc như thế chẳng bắt chẹt được ai; ④ Ăn, ăn mòn: 這塊木頭讓藥水拿白了 Khúc gỗ này bị nước thuốc ăn trắng cả ra; ⑤ Bắt, nã, hạ: 貓拿老鼠 Mèo bắt chuột; 拿下敵人的碉堡 Hạ đồn địch; ⑥ Coi... là, coi... như, đối đãi... như, đối xử... như: 我拿他們當兄弟看待 Tôi coi họ như anh em; ⑦ Lấy, bằng: 拿尺量 Lấy thước đo; 拿事實證明 Chứng minh bằng sự thật.


meanings:
verify, validate, confirm; judge, decide


meanings:
① Cầm, giữ, như trì tiết 持節 giữ tiết, thao trì 操持 giữ gìn, chủ trì 主持 chủ trương công cuộc gì. Ta gọi vị sư coi cả của chùa là trụ trì 住持 cũng là do nghĩa ấy cả. Phàm nói về chữ trì đều có ý chỉ về sự giữ chắc không rời cả. Như bảo trì 保持 giữ giàng, bả trì 把持 cầm giữ lấy, hiệp trì 挾持 cậy thế bắt buộc người phải theo mình, căng trì 矜持 cố đánh đổ cái tính xấu mà giữ lấy cái hay, bất tự trì 不自持 không có định kiến gì, phù trì 扶持 nâng đỡ, duy trì 維持 dàng giữ, chi trì 支持 chống chỏi, v.v. Hai bên ngang sức chống nhau gọi là tương trì bất hạ 相持不下.


meanings:
① Cầm: 持筆 Cầm bút; ② Giữ, giữ lấy: 保持 Giữ lấy; ③ Trông nom, trông coi, quản: 持家 Lo liệu việc nhà; 主持 Chủ trì; ④ Chống đối: 相持階段 Giai đoạn cầm cự.


meanings:
Những phương pháp mà bậc thầy sử dụng khi tiếp hoá người học. Đang lúc Thầy chỉ dạy, hoặc dùng ngón tay (chỉ) như ngón tay của ngài Câu Chi, hay dùng cây sào (can) của tông Lâm Tế, hay dùng cây kim (châm) cây dùi (chùy) để đâm vào đầu vào trán của học nhân nhằm khám nghiệm trình độ lãnh hội Phật pháp nơi họ. Phổ Khuyến Toạ Thiền Nghi (Đại 82, 1 trung) ghi: »況 復 拈 指 竿 針 鎚 之 轉 機、 舉 拂 舉 棒 喝 之 證 契、 是 思 量 分 別 之 所 能 解 也。 – Lại nữa, cách chuyển cơ dùng Chỉ Can Châm Chùy (ngón tay, sào, kim, dùi) hoặc nêu lên sự khế chứng bằng tát, đấm, đánh, hét mà trí suy nghĩ phân biệt chưa thể hiểu biết được«.


meanings:
Còn gọi: Điểm hung điểm lặc. Động tác cao ngạo, phách lối. Tự cao tự đại. Lâm Tế ngữ lục ghi: »尒 諸 處 只 指 胸 點 肋、 道 我 解 禪 解 道。 – Các ông tự cao tự đại nói mình hiểu thiền hiểu đạo«.


meanings:
Đầu ngón tay có mắt. Thuật ngữ hình dung cho sự khai thị sáng suốt. Tắc 42, Bích Nham lục (Đại 48, 178 trung) ghi: »好 雪 片 片、 不 落 別 處 （無 風 起 浪、 指 頭 有 眼。） – Mảnh mảnh tuyết trắng, chẳng rơi đâu khác (tự nhiên sinh sự, nhưng vẫn là một cách khai thị sáng suốt)«.


meanings:
① Mang, xách. ||② Ðặc biệt. ||③ Một âm là khế. Cùng nghĩa với chữ khế 契. ||④ Thiếu.


meanings:
① Nêu: 提綱挈領 Nêu lên những điểm chính (mấu chốt); ② Cầm, mang, xách; ③ Dắt, dẫn, dìu: 扶老挈幼 Dìu già dắt trẻ; ④ (văn) Đặc biệt.


meanings:
① Ðè xuống. ||② Cứ, bằng cứ cái này để làm chứng cái kia gọi là án. ||③ Vỗ, như án kiếm 按劍 vỗ gươm, án bí 按轡 cầm dây cương, v.v. ||④ Xét nghiệm, xưa có quan tuần án 巡按 nghĩa là chức quan đi tuần các nơi để xét xem các quan cai trị dân làm sao. ||⑤ Lần lượt tới, như án hộ phái đinh 按戶派丁 cứ tính số nhà mà lần lượt sai phái các xuất đinh. ||⑥ Dừng lại. ||⑦ Vạch ra mà hặc tội.


meanings:
① Đè xuống, ấn, bấm: 按電鈴 Bấm chuông; ② Bắt: 按脈 Bắt mạch; ③ Dừng lại, gác lại: 按下此事先不表 Tạm gác việc đó lại khoan nói đến; ④ Làm theo, chiếu theo: 按人數算 Tính theo số người. 【按理】án lí [ànlê] Lẽ ra, đáng lẽ, đáng lí, đúng lí ra; 【按照】án chiếu [ànzhào] Theo, chiếu theo, thể theo, làm theo: 按照預定的計劃完成任務 Hoàn thành nhiệm vụ theo kế hoạch dự định; ⑤ (văn) Vỗ: 按劍 Vỗ gươm; ⑥ (văn) Tra xét: 巡按 Chức quan chuyên đi tra xét việc làm của các quan lại; ⑦ (văn) Vạch ra để hạch tội; ⑧ Lời chú, lời phê: 編者按 Lời toà soạn (LTS).


meanings:
① Khoác, mang theo: 她胳膊上挎著籃子 Trên cánh tay chị ấy khoác một cái làn; ② Đeo: 他肩上挎著槍 Anh ấy đeo súng trên vai.


meanings:
① Dắt dẫn. ||② Một âm là nư. Cầm. ||③ Dắt.


meanings:
① Gánh. ||② Kén chọn. ||③ Gạt ra. ||④ Lựa lấy. ||⑤ Một âm là thiểu. Dẫn dụ. Như thiểu bát 挑撥 khêu chọc cho động đậy. ||⑥ Lại một âm là thao. Thao đạt 挑達 láu lỉnh, tả cái dáng kẻ khinh bạc không có hậu.


meanings:
① Gánh: 挑水 Gánh nước; ② Gồng gánh; ③ Chọn, lựa: 挑好的送給他 Chọn những cái tốt biếu anh ấy; 挑毛病 Bới lông tìm vết, kiếm chuyện; ④ Gạt ra; ⑤ (loại) Gánh: 一挑水 Một gánh nước; ⑥ (văn) Khinh bạc, không trang trọng (dùng như 佻, bộ 亻): 其服不挑 Áo quần không khinh bạc (Tuân tử); 挑達 Khinh bạc. Xem 挑 [tiăo].


meanings:
① Khêu: 挑燈 Khêu đèn; 挑刺 Khêu cái dằm; ② Trêu, khiêu khích, dẫn dụ: 挑弄 Trêu, chọc.【挑戰】thiểu chiến [tiăozhàn] a. Gây chiến, khiêu chiến, dụ đánh; b. Thách thức; ③ Nét hất trong chữ Hán (丿). Xem 挑 [tiao].


meanings:
【挓挲】trát sa [zhasha] Dang: 他挓挲著兩手 Anh ấy dang hai tay ra. Cv. 紮煞.


meanings:
① Móc, thò tay vào trong hang mà móc thử xem gọi là oạt.


meanings:
① Đào, khoét, khơi: 挖防空洞 Đào hầm trú ẩn (bom); 挖墻 Khoét tường; 挖溝 Khơi rãnh; ② (văn) Móc ra xem.


meanings:
(term) the cutting off of one's good roots of meritorious practice (mūlaccheda)


meanings:
Hiệu của Thiền tăng Liễu Nghĩa đời Nguyên. X. Liễu Nghĩa.


meanings:
（梵 kleśaḥ prahīyate，藏 ñons-moṅs-paspoṅs-ba）‘惑’，即煩惱。與‘結’、‘障’同義。故斷惑又稱斷結、斷障。意爲斷除煩惱（此煩惱能障礙悟之證得），或指斷除煩惱之過程。<#>斷惑之過程，與煩惱之分類法有關。此又因學派之不同而有差別。就說一切有部而言，系將十根本煩惱配屬于三界與四諦。故區分成見道所斷之八十八煩惱，及修道所斷之十煩惱。依四諦十六現觀中前十五現觀之見道，能斷除前者之惑。依十六現觀之最後（道類智），而得漸次斷除後者之惑，證得阿羅漢果。<#>就瑜伽行派（法相宗）而言，證悟的障礙有二種。其一是因我執而有的煩惱障，其二是因法執而有的所知障。這二種障分別以‘現行’、‘種子’、‘習氣’等形態存在著。菩薩依入初地後的見道，以及安住初地後直至第十地的修道，長時修行，最後終將習氣斷盡。此時的阿賴耶識即轉換（轉依）爲佛智。此即爲‘悟’。<#>又，斷惑又可稱爲斷惑證理。此指斷煩惱（惑）證真理。原始佛教及部派佛教將真理的證得過程，分爲無間道及解脫道等二方面。無間道是指以正智斷煩惱之階段。解脫道是指以正智悟真理之階段。但大乘佛教站在空的立場，主張煩惱即菩提，娑婆即寂光淨土；爲濟度衆生，菩薩可以不入涅槃。因此對于斷惑證理幷不如小乘之重視。<#>［參考資料］　《俱舍論》卷四、卷二十一、卷二十五；《大毗婆沙論》卷五十一、卷五十三、卷五十五；《順正理論》卷六；《成唯識論》卷八、卷十；《成唯識論了義燈》卷五（末）；《瑜伽師地論》卷五十四、卷五十九；《大乘阿毗達磨雜集論》卷九；《大乘義章》卷九；《四教義》卷一、卷四、卷七；《華嚴五教章》卷三。<#>


meanings:
6562梵語 kleśaḥ prahīyate。惑，為煩惱之別稱。即依有漏道、無漏道之力斷除煩惱，便惑障不生起。又作斷結（結使，為煩惱之異名）、斷障、離染。由無間道能斷除煩惱，由解脫道能證得涅槃（菩提）之真理，兩者合稱為斷惑證理，略稱為斷證。　部派佛教係以斷盡煩惱，悟得阿羅漢果為目的，故於「見道」斷除思想上之錯誤、知識上之迷惑（即迷理惑，或稱見惑）；於「修道」斷除人性根本屬於情意之惡德（即迷事惑，或稱修惑）。因見惑能在短期內速斷，修惑則須長期修行始能次第斷除，故斷見惑稱為頓斷，斷修惑稱為漸斷。　斷煩惱有兩種，一為聖者生起無漏智，徹底斷除煩惱之種子，使不再生起，此稱無漏斷或畢竟斷；一為凡夫修有漏之六行觀，相對觀上地與下地，而斷下地之煩惱，或壓抑煩惱之現行，此稱有漏斷或損伏斷。又依俱舍論卷二十一載，所有存在之事物（十八界），由斷惑可分為三斷，其以見道斷者，稱為見所斷，又作見道所斷、見斷；以修道斷者，稱為修所斷，又作修道所斷、修斷；如無漏法亦可不斷者，稱為非所斷，又作非斷、不斷。　如何斷煩惱，有四種情形，此謂斷惑四因。其中，前三者係斷見惑之因，後者係斷修惑之因。見惑有苦、集、滅、道等四諦所斷之別，其四諦亦各有二類，苦、集二諦下有自界緣惑、他界緣惑二者，滅、道二諦下有有漏緣惑、無漏緣惑二者。表解如左。　(一)遍知斷，即斷除見惑中之苦、集二諦下之自界緣惑與滅、道二諦下之無漏緣惑；自界緣惑係僅以自己所住之境界為對象而起之惑，無漏緣惑則為以無漏法之滅、道二諦為對象所起之惑。此二惑均為迷於四諦理之惑，故若遍知各所緣（所迷之對象）之理，則惑即可斷除。例如苦諦下之惑，由遍知苦諦之理而斷；集諦下之惑，由遍知集諦之理而斷。(二)能緣斷，即斷除苦、集二諦下之他界緣惑。例如在欲界者，以色界等為對象而起惑，為他界緣惑。他界緣之惑為自界緣惑之所緣，故斷能緣之自界緣惑，則所緣之他界緣惑自亦斷除。(三)所緣斷，即斷除滅、道二諦下之有漏緣惑。有漏緣惑以無漏緣之惑為所緣，故斷所緣之無漏緣惑，能緣之有漏緣惑亦自然斷除。(四)對治斷，即指修惑唯以對治道斷除之。在九地各九品之中，上上品之惑以下下品之道能對治，下下品之惑以上上品之道能對治。　斷惑依其性質，復分為二斷：(一)自性斷，即如煩惱本身，其性質染污者，若自體不再起，則能自然斷除。(二)緣縛斷，又作所緣斷、離縛斷。如有漏善或色法等，由於成為其煩惱之對象，而為煩惱所束縛，故並非斷其自體，而係斷除能緣能縛之煩惱，始得解脫。　大乘唯識宗主張，依邪師、邪教、邪思惟而起之分別起煩惱，為見所斷；與生俱來之煩惱，即俱生起之煩惱，為修所斷。斷除見所斷煩惱之種子，為初地入見道時；斷除修所斷煩惱之種子，則為金剛喻定時。　總言之，俱舍宗承認有漏智能斷惑，但經部、唯識宗則主張有漏智僅能制伏煩惱現行，而不能斷其種子。因此，俱舍宗主張有漏、無漏之無間道皆能斷惑，稱為斷道；相對於此，唯識宗主張加行智與有漏道是伏道，並非斷道，但根本智、後得智與無漏道是伏道亦是斷道（斷道為對治道，即斷煩惱之道）。成唯識論卷八並提出自性斷、離縛斷、不生斷等三斷說，依次能斷除染污、有漏善與無覆無記、諸惡趣與無想定。成唯識論了義燈卷五則舉出四斷說，即自性斷、相應斷（指其自體雖非染污，但因與煩惱相應而成為染污之有漏八識等，一旦斷除相應之煩惱時，即可從煩惱之繫縛中解脫）、緣縛斷與不生斷。　此外，三論、華嚴、天台等宗主張，所有存在之真相為覺悟之本體，雖言斷煩惱，但畢竟仍是無斷。密教則認為顯教之斷惑，乃視一切煩惱為過患（禍害），藉修道而以始覺之智斷除之，此為過患斷；密教之斷惑則視煩惱與本覺之德無二，故悟其本無（本來即無）即為斷煩惱，稱為功德斷。〔大毘婆沙論卷五十一、卷五十三、俱舍論卷十六、卷二十五、順正理論卷六、成唯識論卷十、瑜伽師地論卷五十四、卷五十九、大乘阿毘達磨雜集論卷九、大乘義章卷九〕（參閱「四諦」1840、「斷道」6565）


vietnamese:
hữu quá khứ giới hữu vị lai giới hữu hiện tại giới <pttđ>


vietnamese:
hữu quá khứ sắc hữu vị lai sắc hữu hiện tại sắc <pttđ>


meanings:
2443梵語 akaniṣṭha，巴利語 akaniṭṭha。音譯作阿迦尼吒。又稱色究竟天。乃色界四禪天之第九天，為有形世界之最頂峰，故稱有頂。此外，有頂天亦指無色界之第四天，即非想非非想處天，以其為三有（三界）之絕頂，故稱有頂。於現存之梵文法華經中，長行、重頌內皆以梵語 bhavāgra 作為有頂之意，而不用梵語 akaniṣṭha 一語。〔法華經卷一序品、大毘婆沙論卷七十四、俱舍論卷二十四、法華義疏卷二（吉藏）〕（參閱「非想非非想處天」3712）


meanings:
delusions at the highest level of awareness in the conditioned realm


meanings:
① Cây lê. ||② Ðường Minh Hoàng có tài âm nhạc, chọn ba trăm con em nhà nghề vào dạy ở trong vườn lê, vì thế ngày nay mới gọi rạp hát tuồng là lê viên 棃園. Tục viết là 梨. ||③ Giả.


meanings:
① Cây lê; ② Quả lê; ③ 【棃園】lê viên [líyuán] Rạp hát (Trung Quốc).


meanings:
① Quên, bỏ, như nhân khí ngã thủ 人棄我取 người bỏ ta lấy, thoá khí nhất thiết 唾棄一切 vứt bỏ hết thẩy.


meanings:
① Cái then cửa, cái chốt cửa. Tục gọi cái nút chai là xuyên.


meanings:
① Bộ phận mở và khóa, như chốt, then, nút...: 槍栓 Quy lát súng, chốt an toàn của súng; 消火栓 Đầu vòi rồng chữa cháy; ② (văn) Then cửa, chốt cửa; ③ Nút chai.


meanings:
① Ðậu (chim đậu). ||② Phàm vật gì dừng lại nghỉ đều gọi là tê. ||③ Tê tê 栖栖 ngơ ngác, vội vã. Ta quen đọc là chữ thê.


meanings:
Đậu, ở, dừng lại: 鳥栖 Chim đậu; 雞栖于塒 Gà đậu vào ổ (Thi Kinh); 兩栖類 Loài lưỡng thê.


meanings:
【栖栖】thê thê [xixi] Bồi hồi, xao xuyến, bận bịu: 丘何爲是栖栖者歟？ Tại sao Khâu là người bận bịu thế? (Luận ngữ). Xem 栖 [qi].


meanings:
5051位於江蘇南京東北二十三公里攝山中峰之西麓。又作栖霞寺。為江南著名古剎之一。與荊州玉泉、濟南靈巖、天台國清，並稱四大叢林。攝山又稱聶山、攝嶺、棲霞山。山多產藥材，食之可以攝生，故稱攝山。又其形狀如繖，亦稱繖山。其中峰屹然卓立、左右諸山環抱如拱。　據梁高僧傳卷八法度傳、陳侍中尚書令江總持之攝山棲霞寺碑銘等所載，劉宋明帝泰始年中，處士明僧紹（即明徵君）隱居此山，結草菴，凡二十餘年。時有法度自黃龍來遊，與僧紹道契甚厚。僧紹去世後，法度以其宅為寺，號栖霞精舍。是為棲霞寺之起源。　初，僧紹夢巖間有如來之光彩，擬造佛窟，未果。其次子仲璋嗣其遺志，於西峰石壁開鑿龕窟，與法度共同鑄造無量壽佛坐像，高三丈一尺五寸，通座四丈，並鐫造二菩薩像，高三丈三寸（唐代明徵君碑則言仲璋造釋迦像，法度另造十餘龕）。南齊文惠太子、豫章文獻王等人各捨財貨，共成福業。宋太宰江夏王霍姬等亦施資財，琢磨巨石。梁武帝天監十年（511），臨川靖慧王復加瑩飾，刻成億萬化身，是為著名之千佛巖。其時，有高麗遼東人僧朗至此，師事法度。後領山寺，精通華嚴、三論，稱江南三論宗之初祖，梁武帝尤尊崇之。　唐高祖時，增置梵宇四十九所，改稱功德寺。高宗時，改稱隱君棲霞寺。會昌年中，一度被廢；重建後號妙因寺。其後寺號迭經變更，明洪武二十五年（1392），復稱棲霞寺。清末，毀於太平軍之役。民國初年，中央禪師重興寺宇，規模宏偉，雖不及舊時，然仍為南京名剎。　寺中有八角五層石塔、千佛巖，天開巖等奇勝。五層塔係隋文帝仁壽元年（601）初所建舍利塔之一，後唐時再建。自基壇至塔身皆有雕飾，極精麗巧緻。尤以基壇羽目刻有釋迦八相成道之陽刻，手法頗為精妙。千佛巖在寺之後方，中央大佛龕內有大石佛，即仲璋、法度共造之無量壽佛。大佛龕東方有四龕相列，西方約有二十石窟，內部皆刻佛像、羅漢、仁王、天部等。除大佛龕外，其餘石窟、佛龕共有二百餘個，造像五百餘尊，大多為唐代開鑿。千佛巖石窟之規模較大同、龍門石窟為小，精緻亦不及，惟該石窟係目前已知唯一之南朝石窟，故在佛教藝術史上頗為珍貴。　寺門外有上元三年（676）所製明徵君碑，銘係高宗御製，碑文為唐代書法名家高正臣所寫，為江南古碑之一。　棲霞寺後方約二公里處，有天開巖，據傳，為明代袁了凡從雲谷法會授功過格之故址。〔梁高僧傳卷八、廣弘明集卷十七、續高僧傳卷七、卷十、卷二十、卷二十五、法苑珠林卷三、法華玄義釋籤卷十九、宋高僧傳卷十七、佛祖統紀卷六、釋氏稽古略續集卷三、大明高僧傳卷四、金陵梵剎志卷四、攝山志、光緒金陵瑣志（南朝佛寺誌卷下）、古今圖書集成山川典第八十二、職方典第六六一〕


meanings:
Chùa nằm trên sườn phía tây Trung Phong, núi Thê Hà, đông bắc thành phố Nam Kinh, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc. Niên hiệu Vĩnh Minh thứ 1 (483) đời Nam Tề, ẩn sĩ Minh Tăng Thiệu sửa nhà làm Thê Hà tinh xá. Đường Cao Tổ lí Uyên đổi tên chùa là »Công Đức Tự«, còn xây cất thêm lâm cung phạm vũ 49 sở, diện mạo chùa thay đổi lớn, nổi tiếng nam bắc, cùng với Thiên Thai Quốc Thanh Tự, Trường Thanh Linh Nham Tự, Đương Dương Ngọc Tuyền Tự được gọi là »Thiên hạ tứ đại tùng lâm«, »Thiên hạ tứ tuyệt«. Đời Nam Đường Cao Việt cất Xá-lợi thạch tháp, đổi tên là »Diệu Nhân Tự«. Niên hiệu Thái Bình Hưng Quốc thứ 5 (980) đời Tống đổi tên là »Phổ Vân Tự«. Niên hiệu Cảnh Đức thứ 4 (1007) đổi tên là »Thê Hà Thiền Tự«. Niên hiệu Nguyên Hựu thứ 8 (1093) đổi tên là »Nham Nhân Sùng Báo Thiền Viện«, sau còn gọi »Hổ Huyệt Tự«. Niên hiệu Hồng Vũ thứ 25 (1392) đời Minh sắc thư »Thê Hà Tự«. Niên hiệu Hàm Phong thứ 5 (1855) đời Thanh chùa bị chiến tranh phá huỷ. Niên hiệu Quang Tự thứ 34 (1908) về sau, những vị tăng trụ trì Tông Ngưỡng, Nhã Thuấn nối nhau tu sửa dần dần khôi phục như cũ. Trong chùa hiện còn Sơn môn, Thiên vương điện, Tì Lô điện, Tàng kinh lâu, Nhiếp thuý lâu, ngoài ra còn có Đại Phật các, Thiên Phật nham, Xá-lợi tháp, thạch tháp đời Ngũ Đại và bia đá đời Đường, có giá trị lịch sử và nghệ thuật rất cao.


meanings:
Nằm trong khuôn viên Thê Hà Thiền Tự, núi Thê Hà, thành phố Nam Kinh, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc, được xây vào niên hiệu Nhân Thọ thứ 1 (601) đời Tùy, sau đó bị huỷ. Thời Nam Đường, Cao Việt, Lâm Nhân xây dựng lại, xây bằng đá, 5 tầng, hình bát giác, cao 15m. Phần dưới tháp là một toà Tu-di điêu khắc tinh mỹ, trên khắc hoa sen nở xoè ba lớp nâng đỡ thân tháp. Tầng thứ nhất của tháp khá cao, từ đây trở lên bày 5 tầng mái kín, là tháp xây trau chuốt bằng đá theo kiểu mái kín, mái vươn ra rất xa, vẫn còn gìn giữ đặc điểm kiểu lâu các. Khắp thân tháp bố trí dày đặc điêu sức tinh mỹ, có thể gọi là một tác phẩm nghệ thuật điêu khắc to lớn. Nền toà khắc các loại cá cua ếch, phần thắt lưng trên toà Tu-di là tranh truyện Phật »Thích-ca Bát Tướng«, trên thân tháp là Kim Cang lực sĩ, tiểu Phật, những điêu sức này đều sinh động tinh tế đẹp đẽ.


meanings:
① Cây lật (cây dẻ) nhân nó ăn được. ||② Kính ghín, sợ hãi, như sử dân chiến lật 使民戰栗 khiến dân sợ run. ||③ Bền chặt, gỗ lật dắn lắm, cho nên vật gì bền chắc gọi là thận lật 縝栗.


meanings:
① Cây dẻ; ② Hạt dẻ; ③ Run (như 慄, bộ 忄): 戰栗 Run cầm cập; 不寒而栗 Không lạnh mà run; ④ (văn) Bền chắc: 縝栗 Bền chắc; ⑤ [Lì] (Họ) Lật.


meanings:
Còn gọi: Lật cức. Cỏ có gai. Thiền tông dùng từ này để chỉ công án của người xưa. Tiết Khai thị Thiền nhân Lâm trong MANL ghi: »正 好 入 大 爐 鞴 中 鍛 煉、 直 教 聖 凡 情 量。徹 底 淨 盡。 透 得 金 剛 圈。吞 得 栗 棘 蓬。逗 到 大 休 大 歇 之 場。身 心 若 枯 木 寒 陸。大 棒 打 不 回 頭。千 人 萬 人。 羅 籠 不 住。 – Đúng lúc vào trong lò rèn luyện, bảo thẳng rằng tình phàm lượng thánh cần phải quét sạch triệt để. Thấu suốt được cơ ngữ nhà thiền, công án của người xưa, đến được chỗ hoàn toàn thôi nghỉ, thân tâm như cây khô tro lạnh, dù bị đánh chết cũng chẳng quày đầu, ngàn muôn người lôi kéo cũng chẳng được«. X. Kim Cang Quyển.


meanings:
① (văn) Cây cối. Xem 檜 (1) nghĩa ①; ② 【栝樓】 quát lâu [gualóu] Một loài cỏ sống lâu, có thể làm thuốc.


meanings:
① Cái kèo cầu, cái gỗ bắc ngang trên cột để đỡ mái.


meanings:
① Tên một loại cây (tương tự cây dừa); ② [Ben] Địa danh tỉnh Giang Tô (Trung Quốc): 栟茶 Bôn Trà.


meanings:
① Cái cùm chân. ||② Tranh, thi, như khảo giáo 考校 thi khảo, bất dữ giáo luận 不與校論 chẳng cùng tranh dành. ||③ Tính số, như kiểm giáo 檢校 kiểm xét sự vật. ||④ Tra xét đính chính lại sách vở gọi là giáo, như giáo khám 校勘 khảo xét lại. ||④ Một âm là hiệu. Tràng, như học hiệu 學校 tràng học. ||⑤ Cái chuồng ngựa. Một bộ quân cũng gọi là nhất hiệu 一校. ||⑥ Một âm là hào. Chân cái bát đậu bát chở.


meanings:
① Xem lại và sửa chữa: 校稿子 Xem lại và sửa chữa bản thảo; ② Bản in thử, sửa bản in thử: 五校 Bản in thử thứ năm, sửa bản in thử lần thứ năm; ③ So sánh, tranh, thi; ④ (văn) Tính: 故憂患不可勝校也 Cho nên sự gian nan khổ cực không thể tính xiết được (Tuân tử); ⑤ (văn) Khảo hạch; ⑥ [Jiào] (Họ) Hiệu. Xem 校 [xiào].


meanings:
① Trường, trường học: 全校 Cả trường; 夜校 Trường học buổi tối; ② (Sĩ quan cấp) tá: 大校 Đại tá; 上校 Thượng tá; ③ (văn) Hiệu (biên chế quân đội thời xưa): 一校 Một hiệu quân; ④ (văn) Chuồng ngựa. Xem 校 [jiào].


meanings:
4131請參閱 叢林校定清規總要 請參閱 曼殊室利咒藏中校量數珠功德經 又作格量歎。欲讚歎任何之功德，先假舉一大功德，使知其分量，再以此比較其他功德，則他功德之大，亦能不諭而知。法華經隨喜功德品之所明者即是此例。


meanings:
① Kho, quán, khách sạn: 貨棧 Kho hàng; 客棧 Quán trọ, khách sạn; ② Tàu, chuồng: 馬棧 Tàu ngựa; 羊棧 Chuồng dê; ③ (văn) Cầu treo; ④ (văn) Xe bằng tre.


meanings:
① Cái kích bọc lụa hay sơn đỏ. Các hàng vương công ngày xưa đi đâu có lính cầm kích bọc lụa hay sơn đỏ đi trước cho oai gọi là du kích 油戟 hay khể kích 棨戟. Nay ta gọi kẻ sang đến nhà là khể kích dao lâm 棨戟遙臨 là ý đó. Cũng đọc là chữ khải.


meanings:
(văn) ① (Một loại) ấn tín bằng gỗ thời xưa; ② Cây kích bằng gỗ có bọc lụa hay sơn đỏ (thời xưa dùng làm đồ nghi trượng khi quan lại xuất hành): 棨戟遙臨 Người sang đến nhà.


meanings:
(thực) Cây vực (một loại cây bụi nhiều gai có quả đen và hoa vàng).


meanings:
① Bát đĩa đan bằng mây (cái môi). ta quen đọc là chữ quyền.


meanings:
① Rậm rạp, như sâm lâm 森林 rừng rậm, khí tượng ảm đạm gọi là tiêu sâm 蕭森 nghĩa là mờ mịt như ở trong rừng rậm không trông thấy bóng mặt trời vậy. ||② Ðông đúc, như sâm lập 森立 đứng san sát.


meanings:
① Rừng.【森林】 sâm lâm [senlín] Rừng: 原始森林 Rừng nguyên thuỷ; 森林工業 Công nghiệp khai thác rừng (và gia công đồ gỗ); ② Rậm, tốt: 林木森然Cây cối um tùm (rậm rạp); ③ (văn) Đông đúc: 森立 Đứng san sát; ④ Tối tăm, lạnh lẽo: 陰森森的 Thâm u, tối tăm, lạnh lẽo.


meanings:
many things arranged together, or connected together


meanings:
All of the numberless things in existence


meanings:
① Gậy ngắn; ② Đánh bằng gậy; ③ Như 箠 [chuí]; ④ Như 槌 [chuí].


meanings:
① Ðậu, nghỉ, tê trì 棲遲 nghỉ ngơi, chỗ để nghỉ cũng gọi là tê. ||② Cái giường, như nhị tẩu sử trị trẫm tê 二嫂使治朕棲 hai chị dâu khiến sửa giường ta. ||③ Tê tê 棲棲 rầm rập, rộn rịp, hấp tấp, tả cái dáng xem tập xe ngựa hấp tấp. Ta quen đọc là chữ thê cả.


meanings:
Tháp nằm trên núi Tam Giác cách trung tâm huyện Kim Đường tỉnh Tứ Xuyên Trung Quốc 3km về phía bắc. Theo tấm bia đời Minh »Thê Hiền Sơn Đạo Tràng Thiền Viện Thạch Tháp Ký«, niên hiệu Hồng Vũ thứ 31 (1398) đời Minh, vua Thục Vương cho xây 168 ngôi tháp nhỏ ở phía sau Thiền viện Thê Hiền, họp thành một đại thạch tháp, gọi là »Vô Lượng Bảo Tháp«. Mỗi tháp có khắc 500 tượng Phật, tổng cộng 84.000 tượng Phật. Trong tháp chứa kinh Pháp Hoa, trước tháp có ba gian nhà đá, chung quanh có tường đá bao bọc. Công trình to lớn, tinh xảo tuyệt luân, trải qua 5 năm mới hoàn thành. Đến cuối đời Minh tháp này được trùng tu lại, hiện nay vẫn còn bệ tháp, nhà đá và số ít tượng Phật, bia đá.


vietnamese:
trì tăng già chi cập dĩ y bát chính tri nhi trụ <pttđ>


vietnamese:
trì đao tự hại chi thoái pháp a la hán <pttđ>


meanings:
（梵 vinaya-dhara，藏 ḥdul-ba ḥdsin-pa）又稱持毗尼、知律、持律者或律師。指持律之人。意謂憶持律藏而不忘失者。例如《五分律》卷八雲（大正22·62c）︰‘持律者有五事。一者誦四事至二不定法，二者誦四事乃至三十事，三者廣誦二百五十戒，四者廣誦二部戒，五者廣誦一切律。’《四分律》卷六十雲（大正22·1009a）︰‘有七法名爲持律︰知犯、知不犯、知輕、知重、知有餘、知無餘、廣誦二部戒毗尼，是爲七。’此謂誦持律藏且善知戒之持犯輕重等，名爲持律。<#>據《摩呵僧祇律》卷二十五所述，優波離比丘知罪、知無罪、知重、知輕、知覆、知不覆、知可治、知不可治、知得清淨、知不得清，得四禪功德，住現法樂，得天眼、天耳、宿命通，盡有漏得無漏；又因成就如是十四法，故名爲‘持律第一’。<#>諸律中，說示持律功德的律典頗多；如《四分律》卷五十九雲（大正22·1004b）︰‘持律人有五功德︰戒品堅牢、善勝諸冤、于衆中决斷無畏、若有疑悔能開解、善持毗尼令正法久住，是爲五。’《善見律毗婆沙》卷十六（大正24·785c ）雲︰‘若學比尼者有五德、有六德、有七德、有八德、有九德、有十德、有十一德。何謂爲五德？一者身自護戒，二者能斷他疑，三者入衆無畏，四者能伏怨家，五者令正法久住。（中略）云何持律六德？一者守領波羅提木叉，二者知布薩，三者知自恣，四者知授人具足戒法，五者受人依止，六者得畜沙彌。（中略）有五德六德，僧成律師十一德。’<#>［參考資料］　《增一阿含經》卷三；《决定毗尼經》；《五分律》卷十八；《摩呵僧祇律》卷三十二；《薩婆多毗尼摩得勒伽》卷七；《四分律行事鈔》卷上之一、卷上之四。<#>


meanings:
Most eminent in terms of observance of the precepts


meanings:
keep the precepts and break the precepts


meanings:
practice of continuous chanting of sūtra text


meanings:
Upholding or maintaining (in memory) by chanting


meanings:
to embrace (for oneself) and teach (others)


meanings:
Đe doạ, uy hiếp. Mật Am ngữ lục q. 2 ghi: »文 殊 大 智 士。 深 達 法 源 底。 自 手 握 利 劍。 持 逼 如 來 身。 – Bồ Tát Đại trí Văn-thù, thâm đạt cội nguồn Phật pháp, tự tay cầm kiếm bén, uy hiếp thân Như Lai«.


meanings:
(1049-1117) Thiền tăng đời Lí, thuộc dòng Tì-ni-đa-lưu-chi, đời thứ 12, nối pháp Thiền sư Sùng Phạm. Sư họ Vạn, quê ở Luy Lâu (thuộc huyện Thuận Thành, tỉnh Hà Bắc ngày nay), miền Bắc Việt Nam. Sau khi Sùng Phạm tịch, sư dạo khắp các thiền tịch, tham yết các vị Tôn túc và đến trụ trì chùa Tổ Phong ở núi Thạch Thất, làng Đại Cầu, Tân Trại. Tướng quốc lí Thường Kiệt là một thí chủ của sư. Những tài vật tín thí cung cấp, sư đều để hết vào Phật sự trùng tu các ngôi chùa: Pháp Vân, Thiền Cư, Thê Tâm, Quảng An… để báo đáp phần nào công ơn Phật Tổ. Kệ thị tịch: »有 死 必 有 生。 有 生 必 有 死。 死 爲 世 所 悲。 生 爲 世 所 喜。 悲 喜 兩 無 窮。 忽 然 成 彼 此。 於 諸 生 死 不 關 懷。 唵 囌 嚕 囌 嚕 悉 哩。 – Hữu tử tất hữu sinh. Hữu sinh tất hữu tử. Tử vi thế sở bi. Sinh vi thế sở hỉ. Bi hỉ lưỡng vô cùng. Hốt nhiên thành bỉ thử. Ư chư sinh tử bất quan hoài. Án tố rô tố rô tất rị. – Có tử ắt có sinh. Có sinh ắt có tử. Tử bị người đời buồn. Sinh được thế gian vui. Buồn vui thật không cùng. Chợt thành có kia đây. Đối với sinh tử chẳng để lòng. Án tố rô tố rô tất rị«. Theo: Thiền Sư Việt Nam của HT. Thanh Từ.


meanings:
Liên quan tới ngôn từ giảng thuyết. »Nghệ Ngôn« trong NHQL q. 29 ghi: »少 室 心 印、 豈 落 文 彩？ 古 人 聊 爲 接 引 之 計、 始 挂 唇 吻、 然 皆 渾 朴 簡 直、 刻 的 示 人、 非 夸 會 逞 能、 外 飾 觀 美 而 已 也。 – Tâm ấn Thiếu Thất há câu nệ vào việc trau chuốt lời nói câu văn? Người xưa tạm vì kế tiếp dẫn mà mượn lời nói, nhưng đều hồn hậu chất phác, ngắn gọn chuẩn xác và trong sáng để dạy người, chẳng phải khoe hiểu khoe tài, bên ngoài trang sức coi đẹp mà thôi«.


meanings:
Treo ở cửa miệng, ý chỉ lời nói, hay nói này nói nọ. Bích Nham Lục (Đại 48, 283 trung) ghi: »疎 山 到 溈 山 便 問： 承 師 有 言、 有 句 無 句、 如 藤 倚 樹 （挂唇 齒）。 – Sơ Sơn đến Quy Sơn liền hỏi: Nghe Sư có dạy lời rằng: Câu Hữu câu Vô như bìm leo cây (Hay nói này nói nọ)«.


meanings:
Treo túi bát. Lúc vị tăng hành cước qua các thiền hội, có mang theo túi và bát. Khi đến ngụ tại một thiền viện nào đó thì treo túi và bát lên móc trong Tăng đường. Thiền tông dùng từ này để chỉ cho việc tham học đã xong. Tắc 20, Thung Dung lục (Đại 48, 240 thượng) ghi: »舉 步 踏 著、 便 可 高 掛 鉢 囊、 拗 折 拄 杖。 – Dẫm lên đất chân thật, liền có thể treo cao túi bát, bẻ gãy cây gậy«.


meanings:
① Ngón tay. Tay có năm ngón, ngón tay cái gọi là cự chỉ 巨指 hay mẫu chỉ 拇指, ngón tay trỏ gọi là thực chỉ 食指, ngón tay giữa gọi là tướng chỉ 將指, ngón tay đeo nhẫn gọi là vô danh chỉ 無名指, ngón tay út gọi là tiểu chỉ 小指. ||② Trỏ bảo, lấy tay trỏ cho biết gọi là chỉ, như chỉ điểm 指點, chỉ sử 指使, v.v. Phàm biểu thị ý kiến cho người biết đều gọi là chỉ. ||③ Ý chỉ, cũng như chữ chỉ 旨. ||④ Chỉ trích. ||⑤ Tính số người bao nhiêu cũng gọi là chỉ.


meanings:
Như 指 [zhê] nghĩa ①. Xem 指 [zhí], [zhê].


meanings:
Xem 指 [zhê] nghĩa ①. Xem 指 [zhi], [zhê].


meanings:
① Ngón tay, ngón chân: 大姆指 (hay 巨指) Ngón tay cái; 屈指可數 Bấm ngón tay cũng đếm được; ② Ngón: 兩指寬的紙條 Mảnh giấy rộng bằng hai ngón (tay); 下五指雨 Mưa được năm ngón tay nước; ③ Chỉ, trỏ, chĩa: 箭頭指向北 Mũi tên chỉ về hướng bắc; 他指著鼻子質問我 Hắn trỏ ngay vào mũi mà chất vấn tôi; 指出應走的路 Chỉ ra con đường phải đi; ④ Dựa vào, trông cậy vào, trông mong vào: 不應指著別人生活 Không nên sống dựa vào người khác; 單指著一個人是不能把事情做好的 Chỉ trông cậy vào một người thì không thể làm tốt công việc; 我們就指望這點錢度日 Chúng tôi chỉ trông vào số tiền này để sống qua ngày; ⑤ Mong mỏi, trông ngóng: 實指你協助 Rất mong anh giúp đỡ; ⑥ Dựng đứng: 頭髮上指 Tóc dựng lên (Sử kí); 令人髮指 Khiến ai nấy đều dựng (rợn) tóc gáy; ⑦ (văn) Chỉ trích, quở trách: 千人所指，無病而死 Ngàn người quở trách thì không bệnh cũng chết (Hán thư); ⑧ (văn) Ý, ý tứ, ý chỉ, ý hướng, ý đồ (như 旨, bộ 日): 孰能稱陛下之指 Ai có thể hợp với ý của bệ hạ (Vương An Thạch: Thượng hoàng đế vạn ngôn thư); ⑨ (văn) Chỉ số người; ⑩ (văn) Ngon (như 旨, bộ 日); ⑪ (văn) Thẳng, suốt: 指通豫南 Thông thẳng đến phía nam Châu Dự (Liệt tử: Thang vấn). Xem 指 [zhi], [zhí].


meanings:
Theo một định hướng đã có sẵn. CĐTĐL q. 51, 258 thượng) ghi: »僧 問： 師 歸 丈 室、相 何 指 南？ 師 （趙 州） 云: 昨 夜 三 更 失 却 牛、天 明 失 却 火。 – Vị tăng hỏi: Sư quay về trượng thất, ý chỉ hướng điều gì? Sư (Triệu Châu) đáp: Nửa đêm hôm qua mất trâu, rạng ngày bị hoả hoạn«.


meanings:
3823巴利名 Netti-pakaraṇa。又作導論。係錫蘭（今斯里蘭卡）巴利語作品，爲有關注釋經典之指導著作。撰者不詳。達磨多羅（巴 Dhammapāla）之指導論注謂，本書作者爲佛陀之弟子摩訶迦旃延（巴 Mahākaccāna）；然近代學者推論，或爲較晚期之南印度學者所作，而被後人冠以佛弟子之名。又佛音（巴 Buddhaghosa）之中部注（巴 Papañcasūdanī）中，曾引用本書之字句，據此推之，本書至少於西元五世紀頃已存於錫蘭。本書係爲注釋家而作，書中提供十六範疇（巴 hāra）、五方法（巴 naya）、十八根本句（巴 mūlapada）等方法，指導注釋者了解經典（巴 sūtta）之價值，發揮其功能與意義，令其真義能確實無誤留傳至後世。　十六範疇爲：(一)說示（巴 desana），(二)簡擇（巴 vicaya），(三)應理（巴 yutti），(四)起點（巴 padaṭṭhāna），(五)特相（巴 lākkhaṇa），(六)四嚴（巴 catu-byūha），(七)引轉（巴 āvatta），(八)分別（巴 vibhatti），(九)回轉（巴 parivattana），(十)異語（巴 vevacana），(十一)施設（巴 paññatti），(十二)深入（巴 otaraṇa），(十三)清淨（巴 sodhana），(十四)關說（巴 adhiṭṭhāna），(十五)緣具（巴 parikkhāra），(十六)提舉（巴 samāropana）等。五方法爲：(一)歡喜引轉（巴 nandiyāvatta），係以善法之止、觀，對治不善法之渴愛、無明，以導向解脫的歡喜之境。(二)三淨（巴 tipukkhala），結合不善根本句與善根本句，以期解脫淨化。(三)獅子遊戲（巴 sīha-vikkīḷita），以信根等善法，對治煩惱，令得四聖果。(四)四方眺望（巴 disālocana），觀察經典所說之善、不善。(五)鉤索（巴 aṅkusa），觀察之後，將一切善、不善等法，猶如鉤索，一一類集於十八根本句。十八根本句爲：(一)渴愛（巴 taṇhā），(二)無明（巴 avijjā），(三)貪（巴 lobha），(四)瞋（巴 dosa），(五)癡（巴 moha），(六)淨想（巴 subha-saññā），(七)樂想（巴 sukha-saññā），(八)常想（巴 nicca-saññā），(九)我想（巴 atta-saññā）。以上九句爲不善（巴 akusala）根本句。(十)止（巴 samatha），(十一)觀（巴 vipassanā），(十二)無貪（巴 alobha），(十三)無瞋（巴 adosa），(十四)無癡（巴 amoha），(十五)不淨想（巴 asubha-saññā），(十六)苦想（巴 dukkha-saññā），(十七)無常想（巴 anicca-saññā），(十八)無我想（巴 anatta-saññā）。以上九句爲對治不善根本句之善（巴 kusala）根本句。　全書共分四章：(一)範疇之分別（巴 Hāravibhaṅga），說明各範疇之持徵。(二)範疇之應用（巴 Hārasampāta），將經典節節分解，指出其所屬之範疇。(三)方法之緣起（巴 Nayasamuṭṭhāna），說明五方法。(四)教說之起點（巴 Sāsanapaṭṭhāna），應用十八根本句，舉例說明經典之分類。一九○二年，本書由哈狄（E. Hardy）校訂，巴利聖典出版協會（P.T.S.）出版。〔夊āṇamoli 英譯之 Introduction, 1962; Peṭakopadesa について（水野弘元，印佛研 7-2）〕


meanings:
Gọi đủ: Thuỷ Nguyệt Trai Chỉ Nguyệt lục. Đăng lục 32 quyển, do Cù Nhữ Tắc soạn vào đời Minh, được xếp vào Tục Tạng kinh tập 143, trang 1. Nội dung tóm lược ngôn hạnh của 650 vị kể từ 7 vị Phật thời quá khứ đến ngài Đại Huệ Tông Cảo. Quyển 1-3: bảy vị Phật quá khứ đến 28 vị Tổ Ấn Độ. Quyển 4: Các Tổ sư Đông Độ. Quyển 5-30: Đời thứ nhất đến đời thứ 16 sau Huệ Năng. Quyển 31, 32: ngữ lục của Thiền sư Đại Huệ Tông Cảo. Đây là tác phẩm của một nhà Nho bàn về Thiền, ý chính là muốn dung hợp Thiền và Nho, chẳng những ghi lại lịch sử truyền pháp của Thiền tông mà còn muốn cho người xem qua sách này được minh tâm kiến đạo. Cách sắp xếp tài liệu và ngôn từ biểu đạt có sức hấp dẫn rất mạnh, là 1 bộ sách Thiền học được 2 giới Tăng Tục cùng thưởng thức, được lưu truyền rộng rãi. Đời Thanh, Niếp Tiên soạn »Tục Chỉ Nguyệt lục« 21 quyển, cũng được xếp vào Tục Tạng kinh tập 143, trang 744.


meanings:
Còn gọi: Chỉ đông hoạch tây. Cho hướng Đông là hướng Tây. Chỉ cho sự hiểu lầm chân lí. Tắc 18, Bích Nham lục (Đại 48, 157 hạ) ghi: »肅 宗 皇 帝 問 忠 國 師： 百 年 後 所 須 何 物？（預 搔 待 痒、 果 然 起 摸 畫 樣 老 老 大 大 作 這 去 就。 不 可 指 東 作 西。） – Đường Túc Tông hỏi Quốc sư Huệ Trung: Sau khi viên tịch Ngài cần vật gì? (Gãi trước khi ngứa, rõ là bày vẽ, thật lẩn thẩn khi nghĩ ra việc này. Không thể chỉ đông mà làm tây)«.


meanings:
Hành động hay lời nói lòng vòng, quanh co. CĐTĐL q. 8 (Đại 51, 258 thượng) ghi: »師 云： 不 用 指 東 指 西、直 下 本 分 事 道 來！ – Sư (Triệu Châu) nói: Chẳng cần nói quanh co, hãy ngay nơi bản phận sự mà nói coi!«.


meanings:
Chỉ trích, bình nghị. Bích Nham lục quyển 1 ghi: »只 這 「日 面 佛 月 面 佛」 極 是 難 見。 雪 竇 到 此 亦 是 難 頌。 却 爲 他 見 得 透、用 盡 平 生 工 夫 指 注 他。 – Nhưng cảnh giới Nhật Diện Phật Nguyệt Diện Phật này rất khó thấy được. Tuyết Đậu đến đây cũng khó tụng ra chỗ kì diệu. Song vì sư đã thấy thấu suốt nên đem hết sức bình sinh công phu ra bình nghị«.


meanings:
① Ðun đẩy. ||② Chen liền nhau. Lần lượt đến nhau cũng gọi là ai. Bị đòn đánh gọi là ai đả 挨打. Có khi đọc là ải.


meanings:
① Lần lượt theo (thứ tự): 挨著號頭叫 Gọi lần lượt theo số; ② Sát, kề, liền: 你挨著我坐吧 Ngồi sát lại đây với tôi; ③ Bị, chịu: 挨揍 (hay 挨打) Bị đánh, chịu đòn. Xem 挨 [ái].


meanings:
① Chịu, bị: 挨餓 Chịu đói; 挨罵 Bị chửi; ② Chần chừ, nấn ná, lần lữa, hoãn lại, kéo dài: 別挨磨了，快走吧！ Đừng nấn ná nữa, nhanh lên đi!; 再挨三天 Lại hoãn thêm ba ngày nữa. Xem 挨 [ai].


meanings:
»Ai« là đẩy mạnh, »Tạt« nghĩa là đẩy. Thiền tông dùng từ này để chỉ cho việc dùng ngôn ngữ và động tác nặng nhẹ để thử nghiệm lẫn nhau giữa Thiền sư và người học đạo. Phần lời dẫn trong tắc 23 của Bích Nham lục q. 3 (Đại 48, 164 thượng) ghi: »玉 將 火 試、金 將 石 試、劎 將 毛 試、水 將 杖 試。至 於 衲 僧 門 下、一 言 一 句、一 機 一 境、一 出 一 入、一 挨 一 拶、要 見 深 淺、要 見 向 背。且 道：將 什 麼？試 請 擧 看。 – Lấy lửa thử ngọc, lấy đá thử vàng, dùng lông thử kiếm, dùng gậy dò nước. Còn như đối với thiền tăng dùng một lời một câu, một cơ một cảnh, một ra một vào, một xô một đẩy, muốn thấy sâu cạn, mặt trái mặt phải của y thì phải lấy cái gì để khám nghiệm đây? Xin thử nêu ra xem!«. Phần giải thích cũng trong tắc này (Đại 48, 164 trung) ghi: »保 福、長 慶、鏡 清 總 承 嗣 雪 峯、他 三 人 同 得 同 證、同 見 同 聞、同 拈 同 用。一 出 一 入、遞 相 挨 拶。– Bảo Phúc, Trường Khánh, Kính Thanh đều là những vị kế thừa Tuyết Phong. Ba người đồng đắc đồng chứng, đồng kiến đồng văn, đồng niêm đồng dụng, một ra một vào thay nhau khám nghiệm«.


meanings:
① Vê vắt. ||② Dịch. Lấy khoản này đem dùng về việc kia gọi là na.


meanings:
① Bẻ. ||② Thất bại nhỏ gọi là toả. ||③ Âm điệu rời rạc cũng gọi là toả. ||④ Khuất nhục.


meanings:
① Trắc trở, vấp váp: 受挫 Bị vấp váp; 事遭挫阻 Công việc gặp trắc trở; ② (Xuống) thấp, trầm, (âm điệu) rời rạc, (làm) nhụt: 語音抑揚頓挫 Giọng nói lúc bổng lúc trầm; 挫敵人的銳氣 Làm nhụt tinh thần quân địch; ④ (văn) Khuất phục.


meanings:
① Cứu giúp, cùng một nghĩa như chữ chẩn 賑. ||② Nhấc lên, như chấn tác tinh thần 振作精神 phấn chấn tinh thần lên. ||③ Chấn chỉnh. ||④ Nhấc, như uy chấn thiên hạ 威振天下 oai nhất thiên hạ. ||⑤ Thu nhận. ||⑥ Thôi, dùng lại. ||⑦ Một âm là chân. Chân chân 振振 dày dặn, đông đúc tốt tươi.


meanings:
【振振】chân chân [zhenzhen] (văn) ① Rộng lượng; ② Đông đầy.


meanings:
① Lắc, rung, giũ: 振鈴 Lắc chuông; 振翅 Rung (vỗ) cánh; 振衣 Giũ áo; ② Phấn khởi: 士氣以之益增，軍聲以之大振 Sĩ khí nhờ đó càng tăng, quân thanh nhờ đó hết sức phấn khởi (Bình Ngô đại cáo); ③ Gây chấn động, làm rung chuyển, lẫy lừng: 威振天下 Uy làm rung chuyển thiên hạ; ④ Lập lại trật tự, chấn chỉnh; ⑤ (văn) Cứu tế, cứu giúp: 散家糧以振窮餓 Phân tán lương thực của nhà để cứu giúp người nghèo đói (Hậu Hán thư); ⑥ (văn) Cứu vãn; ⑦ (văn) Thu nhận; ⑧ (văn) Thôi, dừng lại.


meanings:
Thiền tăng đời Đường, nối pháp Thạch Đầu Hi Thiên, pháp hệ Thanh Nguyên. Người đời gọi sư là »Tiểu Lãng Thiền sư«.


vietnamese:
chấn ba ca luận chân đà ma na ca lâu <đpb>


meanings:
Còn gọi: Trành xúc. Đụng phải, chạm phải. Tiết Dược Sơn Duy Nghiễm Thiền sư trong NĐHN q. 5 ghi: »祖 師 只 教 保 護、若 貪 瞋 癡 起 來、切 須 防 禁、莫 教 振 觸。 – Tổ sư chỉ bảo giữ gìn, nếu tham sân si khởi lên thì cần phải đề phòng, chớ cho đụng phải«.


meanings:
Tháp nằm trong Nghinh Giang Thiền Tự, thành phố An Khánh, tỉnh An Huy, Trung Quốc, xây dựng vào niên hiện Long Khánh thứ 4 (1570) đời Minh. Tháp là kết cấu gạch đá bảy tầng theo kiểu lâu các, cao khoảng 70m, mỗi tầng đều có treo linh đồng, gió thổi linh kêu giòn giã vui tai. Trong tháp có khắc nổi 600 tượng Phật, bia khắc có 51 tấm. Trong tháp có bậc thềm đi vòng vèo lên đến đỉnh tháp. Cửa mỗi tầng biến hoá phức tạp, bên ngoài mỗi tầng đều có lan can bằng đá bao quanh. Mỗi tầng thân tháp có đặt đèn lồng, giống như một tháp đèn hiệu dẫn đường cho tàu thuyền. Cổ nhân có làm thơ vịnh tháp này như sau: »Bát diện lăng không bát diện song, nguy lan thất cấp mạt tà dương. Điểm nhiên bách bát đăng khám hoả, chỉ dẫn thiên phàm dạ cánh hàng«. (Tám mặt chọc trời tám mặt song, lan can bảy cấp xoá tà dương. Thắp trăm linh tám ngọn đèn tháp, dẫn dắt thuyền bè vượt qua đêm.)


meanings:
Xoa, sờ, sát. Xem 摩挲 [mósuo]. Xem 挲 [sa].


meanings:
(văn) ① Dụng cụ để khiêng đất; ② Nắm lấy; ③ Nặng tai, lảng tai.


meanings:
① Rót, như áp bỉ chú thử 挹彼注此 rót cái này vào chút kia. ||② Lui, nén đi.


meanings:
(văn) ① Múc, rót (nước): 挹彼注茲 Múc ở kia đổ vào chỗ này. (Ngr) Bù đắp, thêm thắt vào, rót; ② (văn) Lui, nén đi.


meanings:
① Trội cao, như thiên đĩnh chi tư 天挺之資 tư chất trời sinh trôi hơn cả các bực thường. ||② Thẳng. ||③ Không chịu khuất tất cũng gọi là đĩnh. ||④ Ðộng. ||③ Sinh ra. ||⑥ Khoan. ||⑦ Dắt dẫn.


meanings:
① Ngay, thẳng, cứng cỏi (không chịu khuất tất): 筆挺Thẳng đứng; ② Ưỡn, ngửa: 挺起胸膛 Ưỡn ngực; 挺著脖子 Ngửa cổ ra; ③ Rất, lắm: 挺好 Rất tốt, tốt lắm; 挺愛 Rất mê; 這花挺香 Hoa này thơm quá; ④ (văn) Rút ra, đưa lên: 挺劍而起 Rút kiếm đứng lên (Chiến quốc sách); ⑤ (văn) Sinh ra, mọc ra, nổi lên: 旁挺龍目，側生荔枝 Một bên mọc mắt rồng, một bên mọc cây vải (Tả Tư: Thục đô phú); ⑥ (văn) Duỗi thẳng ra; ⑦ (văn) Nới lỏng; ⑧ (văn) Lay động; ⑨ (văn) Vượt trội, đặc sắc, kiệt xuất: 天挺之資 Tư chất trời sinh vượt trội; 今諸葛丞相英才挺出 Nay thừa tướng Gia Cát Lượng tài năng xuất chúng (Tam quốc chí); ⑩ (văn) Gậy, trượng; ⑪ (loại) Cây, khẩu: 南墻巨竹千挺 Bên tường phía nam có hơn ngàn cây tre to cao (Hàn Dũ: Lam Điền huyện thừa sảnh bích kí); 三挺機關槍 Ba khẩu súng máy.


meanings:
(đph) ① Không phẳng phiu, nhăn nheo, nhàu nát: 那張紙挼了 Tờ giấy đó đã nhàu nát; ② Sắp rách, gần rách: 襯衣穿挼了 Áo mặc đã gần rách. Xem 挼 [ruó].


meanings:
Vo, vò, xoa, bóp, nặn (cho tròn bằng tay): 把紙條挼成團 Vò tờ giấy. Xem 挼 [ruá].


meanings:
① Kéo lại, như vãn hồi 挽回 xoay lại, vãn lưu 挽留 kéo giữ lại, v.v. ||② Lời vãn. Lời viếng thương kẻ chết gọi là vãn ca 挽歌. Xem chữ vãn 輓.


meanings:
① Kéo, giương, khoác: 手挽著手 Khoác tay nhau, tay khoác tay; 挽弓 Giương cung; ② Xắn, vén: 挽起袖子 Xắn tay áo lên; ③ Điếu, viếng (người chết): …敬挽 ...kính viếng; ④ Bài vãn, lời vãn (để viếng người chết); ⑤ Như 綰 [wăn] (bộ 糸), 輓 [wăn] (bộ 車).


meanings:
① Cắp, xốc nách cho đi đứng được là hiệp. ||② Gắp. ||③ Hiệp, cậy. Cậy có cái chèn được người mà xử tệ với người gọi là hiệp. Như hiệp trưởng 挾長 cậy lớn, hiệp quý 挾貴 cậy sang, vv. ||④ Một âm là tiệp. Vật giấu riêng. ||⑤ Ðũa. ||⑥ Cùng nghĩa với chữ hiệp. Hiệp nhật 挾日 mười ngày.


meanings:
① Cặp dưới nách, xốc dưới nách: 他胳膊下挾著一本詞典 Anh ấy cặp một cuốn từ điển dưới nách; ② Cưỡng ép, bức ép, bắt chẹt: 要挾 Bắt chẹt; ③ Ôm ấp, ấp ủ: 挾恨 Ôm hận; ④ (văn) Ỷ, cậy: 挾長 Cậy lớn; 挾貴 Cậy sang; ⑤ (văn) Đũa; ⑥ Như 浹 (bộ 氵): 挾日 Mười ngày.


meanings:
① Ghép chặt, buộc, trói, cột: 把行李綑上 Buộc hành lí lại; ② (loại) Buộc, bó, mớ: 一綑兒柴火 Một bó củi.


meanings:
① Bắt: 捉老鼠 Bắt chuột; 活捉 Bắt sống; ② Cầm, nắm: 捉筆杆 Cầm bút; 捉不住要點 Không nắm được điểm trọng yếu; 捉住不放 Nắm chắc không buông ra.


meanings:
Thất bại, đánh bại. Tiết Long Khánh Khánh Nhàn Thiền sư trong NĐHN q. 17 ghi: »師 拊 掌 曰： 三 十 年 用 底、 今 朝 捉 敗。 – Sư vỗ tay nói: Ba mươi năm dùng đến mức, hôm nay lại thất bại«. Tiết Tịnh Từ Ngạn Sung Thiền sư trong NĐHN q. 20 ghi: »今 日 捉 敗 這 老 賊！ – Hôm nay đánh bại tên giặc này!«.


meanings:
① Gỡ lấy, vạch lấy. Lấy tay gỡ từng cái gọi là loát. ||② Vuốt.


meanings:
Xắn, tuốt, vuốt, gỡ lấy: 捋起袖子 Xắn tay áo; 捋下手鐲 Tuốt chiếc xuyến. Xem 捋 [l=].


meanings:
① Phá, chia. ||② Tám. Tục mượn dùng như chữ bát 八.


meanings:
① (văn) Phá, chia; ② Tám (chữ 八 viết kép).


meanings:
① Giữ gìn. ||② Tợn, cùng nghĩa với chữ hãn 悍.


meanings:
① Giữ, ngăn, ngăn giữ: 捍海堰 Đê ngăn nước biển; 捍阻 Ngăn trở; 捍預 Ngăn chống, chống giữ; ② (văn) Như 悍 (bộ 忄).


meanings:
① Lướt qua, phẩy qua. ||② Trừ sạch. ||③ Một âm là siếu. Gửi đồ.


meanings:
① Mang hộ: 捎一封 信 Mang hộ một lá thư; ② (văn) Lướt qua; ③ (văn) Trừ sạch.


meanings:
① Nắm nặn, nắm đất gọi là niết. ||② Cùng co kéo phụ hội với nhau cũng gọi là niết. Tục viết là 揑.


meanings:
① Bóp, nắm; ② Nặn, đắp: 捏泥人兒 Nặn hình người bằng đất; ③ Nặn, bịa đặt; ④ Co kéo phụ hội với nhau. Cv. 揑.


meanings:
Quái dị hoang đường. Tiết Khai thị Dục tạng chủ trong DTNL q. 3 ghi: »佛 祖 無 上 妙 道、 初 非 強 生 節 目。 且 非 異 端 捏 怪、 又 非 甚 高 難 行 之 事。 – Đạo mầu vô thượng của Phật Tổ, ban đầu chẳng phải miễn cưỡng sinh tiết mục, cũng chẳng phải dị đoan hoang đường, lại chẳng phải việc cao siêu khó làm«.


meanings:
Ấn lên con mắt sinh ra cái thấy ảo, tợ hồ như có hoa đốm xuất hiện, dụ cho chế tạo hình tượng hư huyễn để lừa mình lừa người. Chương Huyền Sa Tông Nhất Đại sư trong CĐTĐL q. 18 ghi: »我 今 問 汝 諸 人。 且 承 得 箇 什 麼 事。 在 何 世 界 安 身 立 命。 還 辨 得 麼。 若 辨 不 得 恰 似 捏 目 生 華。 見 事 便 差。 – Nay ta hỏi các ông rốt cuộc nhận được cái gì? Yên thân gởi phận ở thế giới nào? Có biện được chăng? Nếu không biện được thì giống như ấn lên con mắt thấy hoa đốm, thấy sự việc liền sai«.


meanings:
① Bỏ, như quyên quán 捐舘 bỏ chỗ ở, nghĩa là chết. ||② Trừ bỏ đi, như quyên trừ nhất thiết 捐除一切 nhất thiết trừ bỏ hết. ||③ Giúp riêng. ||④ Quyên, nộp tiền cho nhà nước ban chức tước cho gọi là quyên. Ðem tiền cúng vào việc nghĩa gì cũng gọi là quyên. ||⑤ Thuế quyên. ||⑥ Cái vòng xe.


meanings:
① Trừ bỏ, bỏ đi: 捐生 Bỏ mạng, tự tử; 捐館 Bỏ chỗ ở, chết; 捐除 Trừ bỏ; ② (Quyên) góp, cúng, ủng hộ: 捐錢 Góp tiền, quyên tiền; ③ (cũ) Thuế: 房捐 Thuế nhà; ④ (văn) Cái vòng xe.


meanings:
(văn) ① So sánh; ② Mờ ám, không rõ ràng; ③ 【掎捔】kỉ giác [jêjué] Chia quân ra để kiềm chế quân địch.


meanings:
① Bắt, tới thẳng nhà kẻ có tội mà bắt gọi là đãi 逮, lùng đuổi kẻ có tội trốn là bộ 捕.


meanings:
Bắt, đánh, tróc nã: 捕蛇 Bắt rắn; 捕魚 Đánh cá; 逮捕 Đuổi bắt.


meanings:
Bắt được con chuột, đập bể bình dầu, ý nói có được có mất, lợi không bù hại. Tiết Kính Sơn Trí Sách Thiền sư trong NĐHN q. 18 ghi: »教 中 道：若 以 色 見 我、 以 音 聲 求 我、是 人 行 邪 道、不 能 見 如 來。 雖 然 恁 麼、正 是 捕 得 老 鼠、打 破 油 甕… 若 是 塗 毒 即 不 然、色 見 聲 求 也 不 妨、百 華 影 裡 繡 鴛 鴦。 – Lời nói trong Kinh: Nếu dùng sắc tướng để thấy ta, dùng âm thanh để tìm ta, người ấy tu hành thiên lệch, không thể thấy Như Lai. Mặc dù như thế, chính là bắt được con chuột lại đập bể bình dầu…. Nếu là Đồ Độc tôi (chỉ pháp hiệu của thiền sư Trí Sách) thì chẳng phải như vậy, dùng sắc để thấy dùng âm thanh để tìm cũng chẳng ngại, giống như là chim uyên ương thêu trong bóng trăm đoá hoa«.


meanings:
① Bưng, vốc: 捧著托盤 Bưng mâm; 用手捧水喝 Lấy tay vốc nước uống; ② (loại) Vốc: 一捧米 Một vốc gạo; ③ Tâng bốc, nịnh: 把他捧到天上 Tâng bốc y lên tận mây xanh.


meanings:
(term) throw away, relinquish, give up, discard, abandon, forsake, renounce (nikṣipati)


meanings:
俱舍論四巻四頁云：心平等性、無警覺性、說名為捨。如何可說於一心中，有警覺性、無警覺性、作意與捨、二相應起？豈不前說諸心心所、其相微細，難可了知。有雖難了；由審推度、而復可知？此最難知。謂相違背、而不乖反。此有警覺，於餘則無。二既懸殊；有何乖反。若爾；不應同緣一境；或應一切皆互相應？如是種類所餘諸法、此中應求如彼理趣。今於此中、應知亦爾。二解 瑜伽三十一卷九頁云：云何為捨？謂於所緣、心無染汙、心平等性；於止觀品。調柔正直、任運轉性；及調柔心有堪能性；令心隨與任運作用。三解 此捨無量之捨。瑜伽四十四卷十頁云：若諸菩薩、卽於如是無苦、無樂、有苦有樂、三種有情，隨其次第，發起遠離癡瞋貪惑增上意樂；普緣十方，修捨俱心。是名為捨。四解 顯揚一巻六頁云：捨者：謂總攝無貪無瞋無癡精進為體。依此捨故，得心平等，得心正直，心無發動，斷發動障，為業。如前乃至增長捨為業。由不放逸，除遣染汙。由彼捨故，放已除遣，不染污住。如經說：為除貪憂，心依止捨。五解 如八種斷行中說。六解 一云行捨。雜集論一巻十二頁云：捨者：依止正勤無貪無瞋癡，與雜染住相違，心平等性，心正直性，心無功用住性為體；不容雜染所依為業。心平等性等者：謂以初中後位辯捨差別。所以者何？由捨與心相應，離沈沒等不平等性故；最初證得心平等性。由心平等，遠離加行，自然相續故；次復證得心正直性。由心正値，於諸雜染，無怯慮故；最後證得心無功用住性。七解 五藴論三頁云：云何為捨？謂卽無貪、乃至精進。依止此故；獲得所有心平等性、心正直性、心無發悟性。又由此故；於已除遣染汙法中，無染安住。八解 廣五蘊論六頁云：云何捨？謂依如是無貪無瞋、乃至精進，獲得心平等性、心正直性、心無功用性。又復由此離諸雜染法，安住清淨法。謂依無貪無瞋無癡精進性故；或時遠離昏沈掉舉諸過失故；初得心平等。或時任運無勉勵故；次得心正直。或時遠離諸雜染故；最後獲得心無功用。業、如不放逸說。九解 品類足論三巻一頁云：捨云何？謂身平等、心平等、身正直、心正直、無警覺、寂靜住，是名為捨。十解 入阿毗逹磨論上七頁云：心平等性、說名爲捨。捨背非理、及向理故。由此勢力，令心於理及於非理，無向無背，平等而住；如持秤縷。


meanings:
① Vất bỏ, như xả thân hoằng đạo 捨身弘道 bỏ mình làm việc đạo. ||② Bỏ, như kiên trì bất xả 堅持不捨 cố giữ chẳng bỏ, luyến luyến bất xả 戀戀不捨 quyến luyến không rời được. Ðời xưa thông dụng như chữ xả 舍, như [b]thí xả 施捨 cho giúp, cũng viết là 施舍.


meanings:
① Bỏ, vứt bỏ: 舍身爲國 Xả thân vì nước; 捨身忘我 Hi sinh quên mình; 堅持不捨 Cố giữ không bỏ; ② (cũ) Bố thí: 捨財 Đem của bố thí cho người khác. Xem 舍 [shè].


meanings:
offenses which require expiation and forfeiture


meanings:
Chỉ cho người tham thiền si mê, chẳng thấy rõ được tự tâm là Phật, mà hướng ra bên ngoài tìm cầu cách làm Phật. Duy Tắc ngữ lục q. 2 ghi: »汝 若 一 念 回 光、 主 人 公 相 去 不 遠； 汝 若 捨 己 外 求、 轉 不 相 應。 – Ngươi nếu một niệm hồi quang thì chẳng cách xa ông chủ của chính ngươi; còn nếu xả kỉ ngoại cầu thì càng chẳng tương ưng«.


meanings:
瑜伽十一卷十一頁云：又此捨根、乃至何處？當知始從第四靜慮、乃至有頂。二解 倶舍論三巻六頁云：中、謂非悅非不悅。卽是不苦不樂受。此處中受、名為捨根。如是捨根、為是身受？為是心受？應言通二。何因此二、總立一根？立受在身心，同無分別故。在心苦樂，多分別生。在身不然，隨境力故。阿羅漢等、亦如是生。故此立根、身心各別。捨無分別，任運而生；是故立根、身心合一。又苦樂受、在身在心，為損為益，其相各異；故別立根。捨、在身心、同無分別，非損非益，其相無異；故總立根。三解 大毗婆沙論一百四十二巻十五頁云：捨根云何？答：依順不苦不樂觸所生身心捨、非平等非不平等受受所攝；是謂捨根。四解 法蘊足論九巻五頁云：云何捨根？謂順捨觸所生身捨心捨、非平等非不平等受受所攝，是名捨根。復次脩未至定、靜慮中間、第四靜慮、及無色定、順不苦不樂觸所生心捨、非平等非不平等受受所攝，是名捨根。五解 界身足論上五頁云：捨根云何？謂觸順不苦不樂受觸者、所起身心捨，非平等非不平等受受所攝；是名捨根。六解 品類足論三巻四頁云：捨根云何？謂順捨受觸所觸時、身捨心捨，非平等非不平等受受所攝。是名捨根。


meanings:
expulsion of confusion (the dependently arisen objective aspects of consciousness) and the retention of the dependently arisen subjective awareness


meanings:
（梵 ātma-parityāga，藏 lus yoṅs-su-gtaṅ-ba）捨弃身命之意。又稱燒身、遺身、亡身。經典中，述及燒身供養佛及舍利者，稱之爲捨身供養、燒身供養，此爲布施行中之最尊最上者。如《法華經》卷六〈藥王菩薩本事品〉雲（大正9·53b）︰<#>‘我雖以神力供養于佛，不如以身供養，即服諸香、旃檀、熏陸、兜樓婆、畢力迦、沉水、膠香，又飲瞻卜諸華香油，滿千二百歲已，香油塗身，于日月淨明德佛前，以天寶衣而自纏身，灌諸香油，以神通力願，而自然（燃）身，光明遍照八十億恒河沙世界。其中諸佛同時贊言︰（中略）善男子，是名第一之施，于諸施中最尊最上。（中略）勤行大精進，舍所愛之身，供養于世尊，爲求無上慧。’<#>另外，有施捨自身之肉體以布施衆生之菩薩行，此種捨身亦是布施行的最上乘。如《金光明經》卷四叙述佛于前生爲摩呵薩埵王子時，曾捨身喂餓虎。又，《大般涅槃經》卷十四亦述及捨身聞偈之本生故事。<#>《大智度論》卷十一謂布施有內外之別，舍却身命以施予衆生者稱爲內布施，財物之布施爲外布施。<#>中國自東晋末年後即曾流傳捨身之事迹。其初多爲慈悲行而捨身命。及鳩摩羅什譯《法華經》盛行之後，修行者仿效藥王菩薩以行捨身供養者亦屢有其人。如劉宋·元嘉、孝建年間（424～456），有法羽、慧紹、僧瑜等人曾經燒身供養。《續高僧傳》亦曾列舉唐初入水、自刎、投身懸崖而舍却身命之諸僧傳記，以及貞觀（627～649）末年荊州比丘尼姊妹燒身之事迹。此外，在日本亦有此等事迹流傳。《元亨釋書》卷十二、《本朝高僧傳》卷六十六等處，亦曾記載興福寺賢憬等十五人捨身之事迹。鐮倉時代以後，隨著淨土教的流行，投身或入水以求往生者，亦常有其人。<#>但是，依釋尊所制定的戒律，凡夫之自殺或助他人自殺是不被允許的。《南海寄歸內法傳》卷四〈燒身不合〉條雲（大正54·231a）︰<#>‘初學之流，情存猛利，未閑聖典，取信先人，將燒指作精勤，用燃肌爲大福，隨情即作，斷在自心。（中略）大士捐目捐身，即令乞士將身目而行施。仙預斷命，豈律者所爲。慈力捨身，非僧徒應作。比聞少年之輩勇猛發心，意謂燒身便登正覺，遂相踵習，輕弃其軀。（中略）■■自斷軀命，實亦未聞其理。自殺之罪，事亞初篇矣。’<#>同書〈傍人獲罪〉條又雲（大正54·231c）︰<#>‘凡燒身之類各表中誠，或三人兩人，同心結契，誘諸初學，詳爲勸死，在前亡者自獲偷蘭，末後命終定召夷罪。不肯持禁而存欲得，破戒求死，固守專心，曾不窺教。儻有傍人勸作，即犯針穴之言，若道何不投火？便招析石之過。嗚呼，此事誠可慎哉。’<#>可見單純地想以捨身求證果位，這不只干犯戒律，而且也不合佛法之真精神。至于在必要時，若舍却一己身命，則得以拯救無數衆生。此等捨身行徑，自是菩薩道之行持，值得尊敬。此與‘企求投崖得道、自殺證果’者不可同日而語。<#>［參考資料］　《大品般若經》卷十六；《大寶積經》卷八十、卷一一一；《菩薩投身飴餓虎起塔因緣經》；《高僧傳》卷十二；《續高僧傳》卷二十七；《宋高僧傳》卷二十三；《大唐西域記》卷三；《法苑珠林》卷九十六。<#>


meanings:
Bỏ đầu tìm đầu. Chẳng đoái đến cái đầu sẵn có, lại đi tìm cái đầu khác bên ngoài; dụ chỉ cho người tham thiền si mê, chẳng biết ông Phật tự tâm, lại tìm cầu Phật bên ngoài. Lâm Tế ngữ lục ghi: »道 流。 大 丈 夫 兒 今 日 方 知 本 來 無 事。 只 爲 爾 信 不 及。 念 念 馳 求。 捨 頭 覓 頭。 自 不 能 歇。 … 如 此 之 流。 取 捨 未 忘 染 淨 心 在。 – Các ngươi! Kẻ đại trượng phu, hôm nay mới biết bản lai vô sự. Chỉ vì các ngươi chẳng tin tự tâm, niệm niệm tìm cầu, bỏ đầu tìm đầu, tự không thể thôi… bọn người như thế chưa quên việc lấy bỏ, tâm nhiễm tịnh vẫn còn«.


meanings:
① Quay, vặn, bẻ. ||② Một âm là lệ. Gảy đàn tì bà.


meanings:
① Quay, vặn, bẻ; ② Ngoặt: 轉捩點 Bước ngoặt.


meanings:
① Vỗ, sờ bắt, như môn sắt 捫蝨 sờ bắt rận, môn tâm 捫心 tự xét lòng mình.


meanings:
Chụp bắt hư không, đuổi theo, tỷ dụ cho hành vi giả dối luống công. Tiết Đức Sơn Hoà thượng trong TĐT q. 5 ghi: »咸 通 六 年 乙 酉 歲 十 二 月 三 日、 忽 告 諸 徒： 捫 空 追 响、 勞 你 神 耶！ 夢 覺 覺 非、 覺 有 何 事？ 言 訖 宴 坐 安 詳、 奄 然 順 化。 – Ngày mùng 3 tháng 12 năm Ất Dậu, niên hiệu Hàm Thông thứ 6 (866), sư chợt bảo đồ chúng: Chụp bắt hư không, đuổi theo tiếng vang (dội), lao nhọc tâm thần của ngươi vậy! Mộng tỉnh rồi biết việc trong mộng là không phải, và biết không việc gì! Nói xong, sư ngồi an tường rồi bỗng nhiên thị tịch«.


meanings:
① Mở, Quỷ Cốc Tử có một bài sách gọi là bãi hạp thiên 捭闔篇 nghĩa là bài học về cách úp mở để đi du thuyết. ||② Hai tay đánh.


meanings:
(văn) ① Tách ra, mở ra (từ dùng để nói về thuật du thuyết thời Chiến quốc, trái với 闔 là đóng lại); ② Đánh cả hai tay sang hai bên; ③ Dời qua dời lại.


meanings:
① Bệnh tay, kiết cư 拮据 bệnh tay. Cảnh huống quẫn bách cũng gọi là kiết cư. ||② Một âm là cứ. Cũng như chữ cứ 據.


meanings:
① Như 據; ② (văn) Ngạo mạn (như 倨, bộ 亻).


